Marlen Robeichikov - 11 tuổi.

Hiện là trưởng bộ phận Ủy ban Hành chính thành phố

Tôi thấy chiến tranh từ trên cây…

Người lớn không cho phép, nhưng chúng tôi vẫn cứ leo và quan sát những trận không chiến từ ngọn thông cao. Chúng tôi khóc khi máy bay của ta cháy, nhưng không thấy sợ, giống như xem phim vậy. Ngày thứ hai hay thứ ba gì đó chúng tôi tập hợp nghe giám đốc tuyên bố di tản trại hè. Chúng tôi biết Minsk đang cháy vì bom, và người ta sẽ không chở chúng tôi về nhà, mà sẽ đưa đi xa khỏi chiến tranh.

Tôi muốn kể chúng tôi đã chuẩn bị lên đường như thế nào. Chúng tôi được lệnh mang theo vali và chỉ bỏ vào đó những thứ cần thiết nhất: áo may ô, sơ mi, tất, khăn tay. Chúng tôi đóng vali, ở phía trên mỗi người đều đặt khăn quàng đội viên của mình. Trí tưởng tượng trẻ thơ của chúng tôi vẽ nên cảnh: Quân Đức gặp chúng tôi, chúng mở vali và thấy những chiếc khăn quàng đỏ. Chúng tôi sẽ trả thù cho tất cả, bằng cách đó…

Con tàu đi nhanh hơn chiến tranh. Qua mặt chiến tranh. Trên tất cả các ga, nơi chúng tôi dừng lại, không ai biết gì về chiến tranh, họ chưa thấy chiến tranh. Còn chúng tôi, bọn trẻ con, đã kể cho người lớn ở đó nghe về chiến tranh: Minsk cháy thế nào, chúng đã đánh bom trại hè chúng tôi ra sao, và cả chuyện máy bay quân ta bị cháy. Nhưng càng xa nhà, chúng tôi càng mong cha mẹ sẽ đến đón, chúng tôi đâu ngờ là nhiều đứa đã không còn cha mẹ. Ý nghĩ đó thậm chí không xuất hiện. Chúng tôi nói về chiến tranh, nhưng vẫn còn là những đứa trẻ thời bình. Lớn lên trong hòa bình.

Từ tàu hỏa, người ta chuyển chúng tôi xuống tàu thủy Công xã Paris chạy dọc sông Volga. Nửa tháng đi đường, chúng tôi chưa một lần thay quần áo. Trên tàu thủy, khi được cho phép, tôi vội cởi đôi giày vải. Giày của tôi có tráng một lớp cao su và có dây thắt. Khi tôi tháo ra, nó bốc mùi tởm lợm! Tôi giặt, giặt, rồi vất. Tôi đi chân trần đến Khvalynsk.

Chúng tôi đến đó đông đến độ phải lập ra hai trại mồ côi, trại đầu cho học sinh trung học, trại thứ hai gồm các em chưa đến tuổi đi học. Tại sao tôi biết điều đó? Bởi vì chúng khóc rất dữ, những đứa bé bị chia cách khỏi người thân, đặc biệt là những đứa nhỏ vì sợ mất anh chị lớn. Khi chúng tôi ở trong trại hè, tuy không có cha mẹ, nhưng mọi thứ đều thú vị, như một trò chơi, còn ở đây chúng tôi tất thảy đều sợ hãi. Những đứa trẻ của gia đình đã quen với cha mẹ, với sự âu yếm. Mẹ tôi mỗi sáng đều đánh thức tôi, mỗi tối đều hôn tôi. Cạnh nhà chúng tôi có một trại mồ côi, nơi những đứa trẻ mồ côi “thật sự” đang sống. Chúng tôi khác chúng rất xa. Chúng đã quen sống không cha mẹ, còn chúng tôi phải tập thích nghi với điều này.

Tôi nhớ thức ăn của năm bốn ba: Mỗi ngày một muỗng sữa đặc, một mẩu bánh mì và củ cải đỏ luộc, mùa hè có súp vỏ dưa hấu. Chúng tôi xem phim Tháng Ba-Tháng Tư, thấy các trinh sát của ta nấu cháo từ vỏ bạch dương. Thế là các cô gái chỗ chúng tôi cũng tập nấu cháo vỏ bạch dương.

Vào mùa thu, chúng tôi tự chuẩn bị củi, mỗi người một thước khối tiêu chuẩn. Rừng ở trên núi. Đầu tiên phải đốn cây, đẵn sạch nhánh, sau đó cưa thành những khúc dài một thước rồi đưa lên xe. Tiêu chuẩn đó là của người lớn, mà cùng với chúng tôi còn có các cô gái, họ cũng có tiêu chuẩn như thế. Thành ra chúng tôi, bọn con trai, phải làm nhiều hơn. Ở nhà chúng tôi chẳng bao giờ cưa gỗ, vì tất cả đều là dân thành thị, còn ở đây phải cưa những súc gỗ to đùng. Rồi phải chẻ củi.

Lúc nào chúng tôi cũng muốn ăn, ngày và đêm, sau giờ làm việc và trong giấc ngủ, lúc nào cũng thèm ăn. Đặc biệt là mùa đông. Chúng tôi chạy tới một đơn vị quân đội, ở đó thỉnh thoảng họ cho được một giá súp. Nhưng chúng tôi rất đông, không thể cho hết tất cả. Ai đến đầu tiên thì còn nhận được gì đó, ai tới sau cứ thế mà về. Tôi có cậu bạn Mishka Cherkasov. Chúng tôi đang ngồi thì cậu ta nói: “Tớ sẵn sàng đi hai mươi cây số nếu biết ở đâu đó có bát cháo”. Ngoài đường đang là âm ba mươi độ, cậu ta mặc áo ấm rồi chạy tới đơn vị quân đội xin những người lính thứ gì đó để ăn, họ bảo có một ít súp, nhưng chàng trai này, hãy chạy về lấy cà mèn. Cậu ta bước ra đường rồi lại nghĩ, bọn trẻ ở trại mồ côi lân cận cũng đang đến, nếu trở về lấy cà mèn, đến chừng chạy tới sẽ chẳng còn gì cả.

Cậu bèn quay trở lại và nói với những người lính: “Múc vào đây!” Thay cho cà mèn, cậu ta lấy mũ xuống và chìa ra. Cậu cương quyết đến độ anh nuôi phải cầm lấy chiếc mũ và rót súp vào. Như một anh hùng, Misha chạy băng qua các trại mồ côi, những đứa trẻ giờ chẳng còn gì để xin, đành quay về trại mình. Hai tai tê cóng, nhưng Mishka đã mang được súp về cho chúng tôi, dù ở đó chẳng còn là súp, mà là một cái mũ đầy băng. Chúng tôi đổ lớp băng ra dĩa, và chẳng đứa nào đợi được đến khi súp tan chảy, cứ thế mà ăn, còn bọn con gái thì chà vành tai Misha cho chúng bớt cóng. Có bao nhiêu là sướng vui trên gương mặt cậu, cậu mang súp về cho tất cả, thậm chí cậu cũng không phải là người đầu tiên ăn!

Nhưng món ngon của chúng tôi là bã dầu, chúng tôi chia chúng theo mức độ ngon miệng, và tuyệt nhất là bã mật. Thỉnh thoảng chúng tôi lại tiến hành chiến dịch “Bánh bã”. Vài đứa vừa chạy vừa leo lên xe tải, ném xuống những tảng bánh bã, còn những đứa khác thì nhặt lấy.

Chúng tôi trở về trại mồ côi với các vết bầm tím, nhưng no bụng. Và dĩ nhiên, còn những phiên chợ mùa hè và mùa thu! Đó là lúc chúng tôi sung sướng nhất. Có thể thử mọi thứ: ở đây - một mẩu táo, ở kia -một mẩu cà chua. Ăn cắp ngoài chợ không bị coi là đáng hổ thẹn, mà là dũng cảm! Cuỗm thứ gì cũng được, chỉ cần có cái để ăn, còn cụ thể là gì thì không quan trọng.

Trong lớp chúng tôi có con trai giám đốc nhà máy dầu. Trẻ con là trẻ con. Chúng tôi ngồi trong lớp lén chơi trò thủy chiến, còn sau lưng, cậu ta ăn bánh mì với bơ hướng dương. Thơm nức cả lớp.

Chúng tôi thì thầm rồi giơ nắm đấm về phía cậu ta, chỉ cần xong giờ học…

Nhưng khi chúng tôi nhìn lên bảng thì không thấy cô giáo đâu, nhìn kĩ lại thì - cô nằm dưới sàn, cô cũng đói và ngửi thấy mùi thơm. Cô lả đi và ngã xuống. Các nữ sinh liền đưa cô về nhà, cô sống cùng mẹ. Chiều hôm đó cả lớp quyết định, mỗi ngày chúng tôi sẽ để dành một mẩu bánh mì nhỏ cho cô giáo. Cô không chịu nhận gì, nên chúng tôi bí mật mang đến cho mẹ cô và đề nghị bà đừng nói gì cả.

Trại mồ côi của chúng tôi có vườn và khu trồng rau của mình. Trong vườn trồng táo, còn ở các luống là bắp cải, cà rốt và củ cải đường. Chúng tôi canh giữ chúng, trực mỗi ca vài người. Mỗi lần bàn giao, chúng tôi đều đếm từng cái bắp cải, từng củ cà rốt. Ban đêm chúng tôi nghĩ: “Phải chi cà rốt mọc thêm vào ban đêm. Nó không nằm trong danh sách và mình có thể ăn”. Còn nếu đã được tính vào danh sách rồi thì, lạy Chúa đừng để nó biến mất. Xấu hổ lắm!

Chúng tôi ngồi ở vườn rau, xung quanh toàn là thức ăn, nhưng chúng tôi phải chịu đựng. Thèm ăn kinh khủng. Có lần tôi trực cùng một anh lớn tuổi hơn. Trong đầu anh ta nảy ra ý tưởng:

- Cậu thấy con bò đang thả kia không?

- Thì sao?

- Đúng là ngu ngốc! Chẳng lẽ cậu không biết có nghị quyết là nếu bò nhà ai mà thả trong đất nhà nước thì người ta sẽ tịch thu con bò, hoặc sẽ phạt chủ nó.

- Nhưng nó đang được thả ngoài đồng cơ mà.

- Thế nó đang làm gì, có bị cột không nào?

Và anh ta trình bày kế hoạch của mình: Chúng tôi sẽ dắt con bò đưa vào vườn của trại. Sau đó chúng tôi sẽ đi tìm chủ nhân của nó. Và chúng tôi đã làm như thế: Chúng tôi dẫn bò vào khu vườn của trại mồ côi rồi cột lại. Sau đó hai đứa chạy vào làng tìm bà chủ, và thế đấy, con bò ở trong vườn nhà nước, bà có biết nghị quyết…

Giờ thì tôi ngờ rằng bà chủ chẳng phải tin hay sợ hãi gì mà bà ta thương hại vì thấy chúng tôi đói khát. Chúng tôi thỏa thuận sẽ chăn bò giúp, đổi lại bà sẽ cho chúng tôi vài củ khoai tây.

Có một bé gái trong trại chúng tôi bị ốm, em cần được truyền máu. Nhưng cả trại mồ côi không có ai lấy được máu. Các bạn có hiểu không?

Còn ước mơ của chúng tôi ư? Là được ra mặt trận. Chúng tôi tập trung vài đứa con trai, những đứa gan lì nhất, rủ nhau bỏ trốn. Nhưng thật may cho chúng tôi, trưởng dàn quân nhạc, đại úy Gordeyev đến trại mồ côi. Ông chọn ra bốn cậu trai có khiếu âm nhạc, trong đó có tôi. Tôi đã bước vào cuộc chiến như thế đấy.

Tiễn chúng tôi là cả trại mồ côi. Tôi không có gì để mặc nên một cô gái đã cho tôi bộ đồ lính thủy của mình, một cô khác có hai đôi bốt nên tặng tôi một đôi.

Tôi ra mặt trận như thế đấy. Thật là xấu hổ: Đôi bốt tôi mang là của con gái.