Emma Levina - 13 tuổi

Hiện giờ là công nhân nhà in

Ngày hôm đó còn đúng một tháng nữa tôi tròn mười bốn tuổi.

- Không! Chúng ta sẽ không đi đâu cả, không đi đâu hết. Cũng bày đặt chiến tranh với tôi ấy à! Chưa kịp rời khỏi thành phố thì nó đã chấm dứt rồi. Không đi! Không đ-i-i! - Cha tôi đã nói như vậy, ông là đảng viên từ năm 1905. Ông ngồi tù thời Sa hoàng không dưới một lần và từng tham gia Cách mạng Tháng Mười.

Nhưng rồi chúng tôi cũng phải rời đi. Chúng tôi còn cẩn thận tưới cả hoa trên bệ cửa sổ, - nhà chúng tôi có rất nhiều hoa, cửa ra vào lúc nào cũng đóng, chúng tôi chỉ mở cửa sổ để thông hơi và để con mèo ra ngoài khi cần. Chúng tôi mang theo những gì cần thiết nhất. Ba tôi thuyết phục cả nhà: Chỉ vài ngày là chúng tôi sẽ lại trở về. Còn Minsk thì đang cháy…

Chị giữa không đi cùng chúng tôi, chị lớn hơn tôi ba tuổi. Một thời gian lâu sau chúng tôi không nghe tin tức gì về chị. Cả nhà rất lo. Chỉ đến khi sơ tán đến tận Ukraine, chúng tôi mới nhận được thư chị gởi về từ mặt trận, rồi sau lại cái nữa và cái nữa. Tiếp đó là thư cảm ơn từ chỉ huy đơn vị, nơi chị tôi phụ trách cứu thương. Còn ai mà mẹ không cho xem lời cảm ơn đó! Bà rất tự hào. Chủ tịch nông trang để đánh dấu sự kiện này đã tặng nhà chúng tôi một cân bột thức ăn gia súc. Và mẹ đã làm bánh để đãi tất cả.

Chúng tôi làm các việc nhà nông khác nhau, dù là dân thành thị.

Nhưng chúng tôi làm khá tốt. Chị lớn, trước chiến tranh là thẩm phán, nay học lái máy cày. Nhưng chẳng bao lâu Kharkov[1] cũng bị đánh bom, và chúng tôi lên đường đi xa hơn.

Trên đường đi, chúng tôi mới biết mình được đưa về Kazakhstan. Trong cùng toa chúng tôi có khoảng chục gia đình, trong đó có một người phụ nữ mang thai. Chúng đánh bom đoàn tàu, máy bay lượn vòng trên đầu, nên không ai kịp nhảy khỏi toa. Chúng tôi nghe thấy tiếng thét: Người phụ nữ mang thai bị đứt lìa chân. Cảnh tượng kinh hoàng đó đến giờ vẫn còn trong ký ức tôi. Người phụ nữ bắt đầu chuyển dạ… Chính cha cô đỡ đẻ cho con mình. Và tất cả diễn ra trước mắt mọi người. Tiếng ầm ầm. Máu me, bụi bẩn. Một bé trai ra đời.

Chúng tôi rời khỏi Kharkov vào mùa hè, và đến ga cuối cùng vào mùa đông. Chúng tôi tới miền thảo nguyên Kazakhstan. Rất lâu sau, tôi vẫn chưa quen với cảnh không bị đánh bom, không bị bắn. Giờ chúng tôi có một kẻ thù chung - lũ rận! To, vừa, nhỏ! Đen! Xám! Đủ loại. Nhưng tàn nhẫn như nhau, ngày cũng như đêm không để chúng tôi yên. Không, tôi nói dối đấy! Khi đoàn tàu lăn bánh, chúng không cắn chúng tôi. Chúng cư xử ít nhiều hòa nhã hơn. Nhưng chỉ cần chúng tôi bước vào nhà… Chúa ơi, chúng lại bắt đầu hoành hành. Chúa ơi! Cả lưng và hai cánh tay tôi đều bị chúng cắn nát, ung nhọt. Khi cởi áo, tôi cảm thấy dễ chịu hơn, dù chẳng còn gì để mặc. Tôi đành đốt cái áo đó vì nó đầy rận, rồi quấn báo, đi lại trong nhà. Áo của tôi làm bằng báo. Bà chủ nhà tắm cho tôi bằng nước nóng đến độ da tôi suýt nữa bị lột ra. Nhưng lúc đó là cả một niềm hạnh phúc - nước ấm. Nóng!

Mẹ chúng tôi là một người nội trợ tuyệt vời, một đầu bếp xuất sắc. Chỉ có bà mới có thể chế biến chuột nhảy thành món có thể ăn, mặc dù người ta bảo thịt chuột nhảy không thể ăn được. Con chuột nằm trên bàn, nó bốc mùi khó chịu xa cả dặm, cái mùi kinh khủng không sao chịu nổi. Nhưng chẳng còn thứ thịt nào khác, và chúng tôi cũng chẳng có gì để cho vào bụng. Chúng tôi đã ăn những con chuột này.

Cạnh nhà chúng tôi có một phụ nữ rất tốt bụng, hiền lành. Trông thấy sự khốn khổ của nhà chúng tôi, bà bảo mẹ: “Để con gái cô giúp việc nhà cho tôi”. Vì tôi rất còm cõi. Bà ra đồng, để đứa cháu trai lại và chỉ cho tôi mọi thứ để ở đâu để tôi cho đứa nhỏ ăn và chính tôi cũng được ăn. Tôi đi đến bên chiếc bàn, xem thức ăn đặt trên đó, nhưng không dám lấy. Tôi có cảm tưởng nếu cầm thứ gì đó lên, mọi thứ sẽ tan biến, và hóa ra mọi thứ chỉ là một giấc mơ. Không dám ăn, thậm chí tôi còn không động cả ngón tay vào dẫu chỉ một chút thôi, vì sợ tất cả sẽ biến mất. Tốt hơn là tôi cứ nhìn, nhìn thật lâu. Hết nhìn ngang lại nhìn ngửa. Không dám nhắm mắt. Cứ thế cả ngày tôi không cho gì vào miệng cả. Mà nhà người đàn bà ấy có bò, cừu, gà. Và bà để lại cho tôi bơ, trứng…

Buổi tối người đàn bà về, hỏi tôi:

- Cháu ăn rồi chứ?

Tôi đáp:

- Vâng, cháu ăn rồi.

- Ừ, thế thì về nhà đi. Và cầm cái này cho mẹ. - Nói rồi bà đưa bánh mì cho tôi. - Sáng mai lại đến nhé.

Tôi vừa về tới nhà thì người đàn bà đó cũng đến nhà tôi. Tôi hốt hoảng không biết mình có làm mất cái gì của bà ta không? Nhưng bà hôn tôi và khóc:

- Ngốc ạ, cháu sao thế, không ăn một chút gì sao? Tại sao mọi thứ vẫn còn nguyên? - Và bà cứ xoa đầu tôi mãi.

Mùa đông ở Kazakhstan rất khắc nghiệt. Chẳng có gì để sưởi. May mà phân bò đã cứu chúng tôi. Buổi sáng tôi phải dậy thật sớm đợi người ta lùa lũ bò ra sân, và cầm cái xô, chạy từ con bò này sang con bò khác. Mà không chỉ mình tôi, tất cả những người đi sơ tán đều ở đó cả. Lấy một xô đầy, tôi đổ phân cạnh cổng nhà mình, rồi nhanh chóng quay trở lại. Sau đó phân sẽ được nhồi với rơm, phơi khô thành những tảng tròn đen chắc nịch. Gọi là Kiziyak. Chúng tôi sưởi ấm bằng chúng.

Ba chúng tôi mất. Có lẽ ông vỡ tim vì thương xót các con. Tim ông từ lâu đã không được khỏe.

Tôi được đưa vào trường nghề. Người ta phát đồng phục: Áo khoác, giày và - tem phiếu bánh mì. Trước đó tôi cắt tóc ngắn, đến khi đi học tóc lại mọc dài và tôi tết thành bím. Tôi được trao thẻ đoàn viên. Người ta chụp ảnh tôi đăng báo. Tôi cầm thẻ trên tay, chứ không cho vào túi. Thứ quý báu như thế… Tôi sợ nếu bỏ vào túi, tôi sẽ đánh mất nó. Tim tôi đập thịch, thịch, thịch. Ba tôi mà còn sống, ông sẽ hạnh phúc biết bao.

Bây giờ tôi thường nghĩ: “Cái thời kinh khủng làm sao, nhưng những con người khi đó lại vô cùng tuyệt vời. Tôi ngạc nhiên vì chúng tôi đã như thế nào thuở ấy! Chúng tôi đã tin tưởng làm sao! Và chúng tôi không muốn quên điều đó. Từ lâu tôi đã không tin vào Stalin, phần đời ấy tôi muốn quên, nhưng vẫn giữ trong tim những tình cảm đó. Tôi không muốn quên những cảm xúc của mình, những cảm xúc trân quý.

Chiều hôm đó ở nhà, mẹ tôi chuẩn bị một bữa trà thực thụ, với lá trà hẳn hoi. Còn phải nói, một ngày hội như thế! Và mẹ cho tôi, như bà chủ tiệc, thêm một phần - nửa muỗng đường…

❀ ❀ ❀

[1] Thành phố lớn thứ hai của Ukraine.