Anya Gurevich - 2 tuổi

Hiện là nhân viên truyền thanh

Hoặc là do chính tôi nhớ, hoặc là sau này mẹ tôi kể lại.

Chúng tôi khó nhọc đi trên đường. Mẹ đang ốm, còn tôi và chị gái còn nhỏ. Chị tôi ba tuổi, còn tôi mới lên hai. Làm cách nào để cứu mẹ con tôi đây?

Mẹ viết lên một mẩu giấy tên họ, năm sinh, nhét vào túi áo tôi và bảo: “Đi đi”. Rồi bà chỉ về phía ngôi nhà có những đứa trẻ đang chạy chơi. Bà muốn tôi sơ tán cùng trại mồ côi, vì bà sợ chị em tôi chết hết. Bà muốn ít ra vẫn cứu được đứa con nào đó. Tôi phải đi đến đó một mình: Nếu mẹ dẫn tôi vào trại, người ta sẽ không nhận tôi. Họ chỉ nhận những đứa trẻ côi cút không cha không mẹ, mà tôi thì vẫn còn mẹ. Số phận không cho phép tôi được ngoái lại, nếu không tôi sẽ không thể rời khỏi mẹ, và như bao đứa trẻ khác, tôi sẽ lao tới ôm cổ mẹ và khóc. Không ai có thể bắt tôi ở trong một căn nhà xa lạ. Số phận của tôi…

Mẹ dặn tôi: “Con đi tới và mở cánh cửa đó ra…” Tôi làm đúng như thế. Nhưng tôi đã không kịp sơ tán cùng trại mồ côi.

Tôi nhớ đó là một gian phòng lớn và giường của tôi ở góc tường. Tôi nhớ có nhiều chiếc giường như thế. Chúng tôi phải dọn giường cẩn thận. Gối luôn phải nằm đúng chỗ. Nếu không đúng như thế, các cô bảo mẫu sẽ mắng mỏ, nhất là khi có những người mặc đồ đen ghé đến. Họ là chỉ điểm hay người Đức, tôi không biết - trong ký ức của tôi, tất cả chỉ còn lại những bộ đồ đen. Họ có đánh chúng tôi không, tôi không nhớ, nhưng nỗi sợ ấy, sợ mình có thể bị đánh vì lý do nào đó, thì có. Trong ký ức của tôi chẳng có nét gì là thơ trẻ cả. Chẳng có tiếng cười. Chẳng có sự nũng nịu.

Chẳng ai âu yếm chúng tôi, nhưng tôi không khóc vì nhớ mẹ. Quanh tôi cũng chẳng ai có mẹ. Thậm chí chúng tôi còn chẳng nhớ từ ấy. Chúng tôi đã lãng quên.

Cả ngày họ chỉ cho chúng tôi ăn một đĩa súp bột trứng và một mẩu bánh mì. Mà tôi thì vốn không thích súp bột trứng nên đã đổi khẩu phần của mình cho một cô bé để lấy một mẩu bánh mì. Tình bạn của chúng tôi là thế. Không ai chú ý đến việc đó, mọi thứ đều ổn cho đến khi một cô bảo mẫu nhận ra việc trao đổi ấy. Họ bắt tôi quỳ gối trong một góc. Tôi quỳ rất lâu, trong một gian phòng trống. Cho đến tận bây giờ, cứ nghe đến từ “súp bột trứng”, tôi lại muốn khóc. Và buồn nôn. Đến khi lớn, tôi vẫn không thể hiểu tại sao cái từ ấy lại gợi lên sự kinh tởm như thế? Tôi đã quên mất về trại mồ côi.

Khi tôi mười sáu tuổi, không, có lẽ là mười bảy tuổi, tôi gặp lại cô bảo mẫu của trại mồ côi đó. Người phụ nữ ấy ngồi trên xe buýt. Tôi nhìn bà, bị hút vào như thỏi nam châm, đến độ tôi lỡ mất trạm xuống của mình. Tôi không biết người phụ nữ đó, tôi không nhớ, nhưng tôi vẫn cứ bị cuốn vào bà ta. Cuối cùng, tôi bật khóc và giận dữ với chính mình: Ừ, tại sao mình lại thế? Tôi nhìn bà như nhìn một bức tranh đã thấy ở đâu đó, và giờ tôi muốn xem lại lần nữa. Có cái gì đó rất ruột thịt, thậm chí giống như mẹ mình, gần với mẹ mình, mà là ai chứ - tôi chẳng biết. Tức giận và nước mắt cứ thế tuôn trào. Tôi quay đi, tiến ra chỗ cửa xuống, đứng khóc.

Người đàn bà thấy hết, bà đi lại chỗ tôi và nói:

- Anechkha, đừng khóc.

Nước mắt tôi lại tuôn rơi nhiều hơn khi nghe thấy những lời này.

- Nhưng tôi không biết bà.

- Em nhìn kỹ tôi đi!

- Thật đấy, tôi không biết bà. - Và tôi nấc lên.

Bà đưa tôi xuống xe buýt.

- Hãy nhìn tôi thật kỹ, rồi em sẽ nhớ lại tất cả. Tôi là Stepanida Ivanovna.

Tôi vẫn khăng khăng:

- Tôi không biết bà. Tôi chưa bao giờ gặp bà.

- Em nhớ trại mồ côi không?

- Trại mồ côi nào? Chắc bà nhầm tôi với ai đó.

- Không, em hãy nhớ lại trại mồ côi đi. Tôi là bảo mẫu của em.

- Cha tôi chết trong chiến tranh, nhưng tôi còn mẹ. Trại mồ côi nào?

Thậm chí tôi đã quên cả ngôi nhà đó, bởi tôi sống cùng mẹ. Ở nhà.

Người đàn bà lặng lẽ xoa đầu tôi, còn tôi, nước mắt vẫn cứ tuôn thành suối. Và khi đó bà nói:

- Đây số điện thoại của tôi. Em hãy gọi nếu muốn biết gì đó về mình. Tôi nhớ em rõ lắm. Em bé nhất ở chỗ đó.

Bà đi rồi, tôi vẫn không thể rời khỏi đó. Lẽ dĩ nhiên tôi nên đuổi theo bà, gặng hỏi. Tôi đã không chạy, đã không đuổi theo.

Tại sao tôi không làm điều đó? Tôi là kẻ rụt rè, đơn giản là nhút nhát, với tôi, con người thật xa lạ và nguy hiểm, tôi không muốn trò chuyện với bất cứ ai. Một mình tôi ngồi hàng giờ, một mình tôi trò chuyện với chính mình. Tôi sợ tất thảy.

Mẹ tìm thấy tôi vào năm bốn sáu. Lúc tôi tám tuổi. Bà với chị tôi bị đưa sang Đức, bằng cách nào đó họ đã sống sót và khi trở về, mẹ đã kiếm tôi khắp các trại mồ côi Belarus, bà gần như không còn hi vọng tìm thấy tôi. Mà tôi thì ở ngay cạnh đó. Tại Minsk. Nhưng có lẽ tôi đã đánh mất mẩu giấy mà mẹ đưa cho, nên người ta đã đặt cho tôi cái họ khác. Mẹ bèn dò lại tất cả bé gái có tên Anya ở các nhà trẻ mồ côi tại Minsk. Bà đã nhận ra tôi theo màu mắt, theo chiều cao. Cả tuần bà đi tới đi lui để nhìn tôi: Đó có phải là Anechka của bà không? Tôi chỉ còn mỗi cái tên là thật. Khi gặp mẹ, những cảm xúc kỳ lạ bỗng nhiên xâm chiếm lấy, tôi òa khóc chẳng vì nguyên cớ gì. Không, đấy không phải là hồi ức về điều gì đó thân quen, mà là một cảm xúc kỳ lạ nào đó. Quanh tôi người ta cứ nói: “Mẹ, mẹ em đó”. Và một thế giới mới đã được mở ra - mẹ! Cánh cửa bí ẩn được mở tung. Tôi không biết gì về những người được gọi là cha mẹ. Tôi thấy sợ, nhưng những người khác lại vui mừng. Tất cả đều cười với tôi.

Mẹ gọi bà hàng xóm trước chiến tranh đến chỗ chúng tôi:

- Hãy tìm Anechka của tôi đi!

Bà hàng xóm chỉ ngay vào tôi.

- Anka của chị đây! Không nghi ngờ gì, mang con về đi. Đôi mắt của chị, gương mặt của chị đây mà.

Buổi tối cô bảo mẫu đến chỗ tôi:

- Ngày mai mọi người sẽ đưa em đi, em sẽ rời khỏi đây.

Tôi thấy sợ…

Buổi sáng tôi được tắm rửa, mặc quần áo mới, tôi thấy sự dịu dàng ở tất cả mọi người. Cả bà phục vụ già bẳn tính cũng cười với tôi. Tôi hiểu đây là ngày cuối cùng tôi bên họ, và họ đang giã từ tôi. Bỗng dưng tôi không muốn rời đi đâu hết. Họ mặc cho tôi những gì mẹ mang tới: Đôi bốt của mẹ, áo đầm của mẹ, và vì thế trông tôi khác biệt hẳn so với những người bạn cùng trại với mình. Đứng giữa họ, tôi như người lạ. Họ nhìn tôi chăm chú, như lần đầu mới thấy.

Ấn tượng lớn nhất ở nhà là cái radio. Mỗi phút tôi đều hướng về đó, lúc ăn - tôi nhìn, lúc ngủ - tôi nhìn. Không có gì làm tôi hồi hộp hơn: Người ta ở đâu trong đó, làm sao có thể chứa hết chừng ấy người trong đó? Và không ai có thể giải thích cho tôi, bởi tôi không phải là người quảng giao. Ở trại mồ côi, tôi kết bạn với Tomochka, tôi thích cô bé vì cô luôn vui vẻ, còn tôi thì không ai thích cả bởi chẳng bao giờ cười. Tôi chỉ bắt đầu cười ở tuổi mười lăm, mười sáu. Ở trường, tôi giấu nụ cười không cho ai thấy vì xấu hổ.

Tôi không biết bắt chuyện, thậm chí là với các bạn gái, vào giờ nghỉ, họ nói chuyện không ngớt, còn tôi thì chỉ biết ngồi im lặng.

Mẹ đưa tôi ra khỏi trại mồ côi, và vài ngày sau, chúng tôi cùng đi chợ sáng Chủ nhật. Nhác thấy một người công an, tôi sợ hãi thét lên:

- Mẹ ơi, quân Đức! - Rồi bỏ chạy.

Mẹ đuổi theo tôi, mọi người vây quanh, còn tôi cả người run rẩy:

- Quân Đức!

Sau chuyện đó, suốt hai ngày trời tôi không dám ra đường. Mẹ giải thích với tôi rằng đó là chú công an, chú bảo vệ chúng ta, giữ gìn trật tự trên đường, nhưng không thể nào thuyết phục được tôi. Ừ, chẳng cách nào… Trong chiếc áo ca pốt đen, quân Đức kéo đến trại mồ côi chúng tôi. Chúng đến lấy máu. Chúng đưa đám trẻ vào phòng riêng và thay áo choàng trắng, nhưng tôi không nhớ áo choàng trắng, tôi chỉ nhớ quân phục của chúng.

Ở nhà, tôi không sao quen được với chị: Lẽ ra phải thật thân thiết, nhưng tôi lại xa cách như gặp chị lần đầu và không hiểu tại sao chị lại là chị tôi. Mẹ tôi mất hút cả ngày ở nơi làm việc. Buổi sáng chúng tôi thức dậy, bà đã không có nhà, trên lò sưởi đặt sẵn hai cái niêu, chúng tôi tự múc cháo ra ăn. Cả ngày tôi đợi mẹ, như đợi một điều lạ thường, một hạnh phúc nào đó. Mà mẹ thường về rất muộn, khi chúng tôi đã ngủ.

Tôi tìm thấy ở đâu đó một cái đầu búp bê. Tôi yêu nó. Đó là niềm vui của tôi, tôi giữ nó từ sáng tới tối. Món đồ chơi duy nhất. Tôi mơ có một quả bóng nhỏ. Mỗi khi bước ra sân chơi, tôi thấy tất cả lũ trẻ đều có bóng, trong những túi lưới đặc biệt, chúng được bán như thế. Nếu tôi xin, lũ trẻ sẽ cho tôi cầm chơi một lúc.

Tôi mua cho mình quả bóng vào năm mười tám tuổi với tháng lương đầu tiên ở nhà máy đồng hồ. Mơ ước đã thành hiện thực: Tôi mang quả bóng nhỏ về treo trên kệ. Thật xấu hổ nếu mang nó ra sân, tôi đã lớn, tôi chỉ ngồi nhà và ngắm nó.

Nhiều năm sau, tôi sửa soạn đến chỗ Stepanida Ivanovna. Nếu chỉ một mình tôi đã không đi, nhưng chồng tôi nằng nặc:

- Chúng ta cùng đi nhé. Sao em có thể không muốn biết gì về mình vậy?

- Chẳng lẽ em không muốn sao? Là em sợ.

Tôi quay số điện thoại và nghe trả lời:

- Stepanida Ivanovna Dediyla đã mất.

Tôi không thể nào tha thứ cho mình.