Một đêm khi đang lướt từ trang báo mạng này sang trang báo mạng khác như anh vẫn thường làm trước khi đi ngủ, Jo dừng mắt ở một bài phỏng vấn dài với một bệnh nhân sống sót sau khi bị nhiễm SARS.
Người đàn ông Hông Kông ấy đã kể lại về tai nạn bất ngờ của anh và nói rất nhiều đến các nỗ lực của các bác sĩ và nhân viên y tế đã săn sóc cho anh ta cũng như phản ứng hợp lý của hệ thống các cơ quan y tế đã chứng minh năng lực xử lý đúng đắn trước một nguy cơ nghiêm trọng đến thế. Người đàn ông đã phải điều trị trong Khu đỏ trong một tuần, bị nối với các loại máy và phải duy trì sự sống với lượng oxy hỗ trợ lên đến 85%. Anh ta kể về những nỗ lực khủng khiếp hàng ngày chỉ để nói được vài từ hay cố gắng nhúc nhắc tay chân, cố giữ tâm trí tỉnh táo và nhất là cố giữ niềm tin của mình. Mặc dù đã mấy lần nếm trải cái cảm giác thật sự bị ngạt thở, anh kể rằng nỗi lo lớn nhất của anh lại là việc các bác sĩ và y tá điều trị có thể bị lây bệnh. Anh không nghĩ nhiều về cái chết mặc dù tử thần lúc đấy đã đến rất gần mà chỉ sợ rằng từ phía sau cánh cửa cách ly phòng bệnh của mình sẽ không còn hiện ra những cái bóng cồng kềnh mặc đồ bảo hộ vào chăm sóc cho anh nữa. Những người trông hệt như nhau đằng sau bộ quần áo bảo vệ và chiếc khẩu trang y tế dày cộp, nhưng đối với anh họ chính là chiếc mỏ neo giữ anh ta lại với cuộc sống. Những người mà anh sợ họ sẽ có thể bị nhiễm căn bệnh này bất cứ lúc nào.
Rồi đột nhiên Jo thấy ngón tay anh tự động gõ lên bàn phím mật khẩu cũ của email. Điều đầu tiên anh nghĩ tới là chẳng nhẽ sau từng ấy thời gian vẫn không ai đổi mật khẩu hay sao. Nhưng mật khẩu vẫn vậy, và Jo có cảm giác như mình vừa hạ cánh xuống một hành tinh khác.
Vào ổ mail của bệnh viện Việt Pháp tại Hà Nội, Jo thấy có cả một danh sách dài những email trong quãng thời gian vừa rồi. Anh dừng lại đọc một email ngày mùng 3 tháng 4 năm 2003, thư do Corrine gửi đi. “Có lẽ chúng tôi đã vui mừng quá sớm. Ngày hôm nay lại có một bệnh nhân đến từ Ninh Bình bị rất nặng với tất cả những triệu chứng của căn bệnh đó. Chúng tôi đang cố tìm hiểu xem có phải một ổ dịch khác đã xuất hiện không, vì người nhà của bệnh nhân kể lại cho chúng tôi là một bác sĩ ở bệnh viện tuyến huyện nơi người ta chuyển bệnh nhân lên đây cũng có những triệu chứng như thế. Hay đây chỉ là một ca riêng biệt như chúng tôi hy vọng. Tôi và Jerome vừa mới quyết định sẽ giảm số giường và nhân viên làm việc trong Khu đỏ, thế mà bây giờ... Tôi sẽ cập nhật lại tình hình cho anh”.
Jo lại tiếp tục lướt trỏ. “Ngày 14 tháng 4: Hoàn thành việc xác định bộ mã gen virus gây ra bệnh SARS. Ngày 15 tháng 4: chủ tịch Hồ Cẩm Đào phát biểu trên các kênh quốc gia của Đài truyền hình Trung Quốc bày tỏ sự quan ngại về việc lây lan của bệnh SARS. Ngày 16 tháng 4: Tại Singapore những bệnh nhân bị bệnh SARS đã được xuất viện sẽ phải bị cách ly tại nhà trong vòng 14 ngày. Ngày 18 tháng 4: Xác nhận nguyên nhân gây ra bệnh SARS là do một biến thể của một loại virus chưa từng xuất hiện ở cơ thể người. Ngày 19 tháng 4: Chúng ta sẽ đặt tên cho nó là gì? Email ấy được gửi đến Jerome. “Ngày mai chúng tôi sẽ có thông báo chính thức nhưng vẫn còn đang thảo luận việc đặt tên cho virus là gì. Một số người đề nghị gọi là virus Urbani, chúng tôi cũng nhất trí là nhờ công của Carlo thì chúng ta mới ngăn chặn virus này nhanh đến thế. Nhưng tôi nghĩ là chắc cuối cùng người ta vẫn dùng cái tên khoa học là SARS – virus biến thể thôi. Quan trọng là xong rồi, ông bạn già của tôi ạ, chúng ta trị được nó rồi!!”
Jo tiếp tục di chuyển con trỏ. “Ngày 2 tháng 5: Bệnh nhân cuối cùng bị nhiễm SARS đã xuất viện từ bệnh viện Bạch Mai của Hà Nội. Ngày 10 tháng 6: Các cơ quan chức năng về y tế của các nước ASEAN tuyên bố khu vực ASEAN đã thoát khỏi nạn SARS. Ngày 23 tháng 6: Các cơ quan chức năng về y tế của Hồng Kông tuyên bố đã thoát khỏi nạn SARS”.
Jo đọc tiếp, cho đến gần cuối anh dừng lại trước một email mà tiêu đề khiến anh choáng váng: Cuộc chơi mà chúng ta không thể rút lui.
Email do Jerome viết.
Jerome trả lời thư của Jack Callaghan, người bác sĩ của Tổ chức Y tế Thế giới mà anh ta vẫn cùng trao đổi ý kiến trong những giờ phút khó khăn nhất của thời kỳ bị cách ly.
“Jack, anh thừa biết tôi không phải kiểu người thích ăn mừng. Nhưng cũng đừng hiểu nhầm tôi. Tôi hoàn toàn nhất trí với anh là mọi sự còn có thể tồi tệ hơn nhiều. Vì thế hoan hô! Nhưng tôi sẽ rời khỏi bệnh viện này với nỗi lo lắng vẫn chưa hề vơi đi. Lần này chúng ta đã xử lý tốt, chúng ta đã giỏi giang và may mắn nhưng tôi có cảm giác hệ thống này vẫn hoàn toàn chưa được hoàn thiện. Tôi thừa nhận với anh chúng ta đã cực kỳ may mắn, đúng không Jack? Cực kỳ may mắn nếu xét đến điều tôi thấy là các máy móc, thiết bị và các chính sách y tế ở đây có chuẩn mực và khả năng phát hiện truyền nhiễm rất thấp. Nhưng dù sao những vấn đề đấy cũng sẽ được cải thiện dần theo thời gian, hay chí ít thì tôi cũng hy vọng thế.
Nhưng điều khiến tôi lo lắng nhất lại chính là những thứ ở phía sau. Những thứ liên quan đến xã hội và thương mại ở đây. Đã có một thị trường rất lớn được tạo ra ở khu vực này và đang không ngừng phát triển.
Tôi không phải là một người phản đối đông dân như anh vẫn gọi tôi cách đây ít lâu đâu. Nhưng anh cũng phải nhận thấy rằng, ngoài chuyện thương mại thì về mặt khoa học mà nói, đã có đầy đủ những yếu tố để phải lo ngại về một loại virus mới sau virus cúm gia cầm và virus SARS.
Tôi tin rằng hiện nay đã có một hệ sinh thái mới được hình thành từ chăn nuôi, con người và virus. Trong đó số lượng người quá đông và lượng động vật bị giết lấy thịt ngày càng nhiều sẽ tạo điều kiện cho các loại vi sinh vật quỷ quái này đột biến và lây lan.
Vài ngày trước tôi có đọc một bài về tình trạng dân số quá đông trong đó nhắc lại việc đã phải mất hàng chục nghìn năm để có được một tỷ người trên Trái đất. Nhưng sau đó chúng ta chỉ mất 120 năm để nhân lên gấp đôi và không đến 50 năm để đạt đến con số 3 tỷ trong những năm 60. Từ đó đến nay chúng ta chỉ mất có 13 năm để tăng thêm một tỷ dân. Cách đây vài năm dân số toàn cầu đã lên đến
6 tỷ và chẳng bao lâu nữa sẽ là 7 tỷ. Jack ạ, chúng ta sẽ không thể chịu được nếu cứ với cái tốc độ này.
Dù sao thì đến giờ tôi đã chịu đựng đám đông đầy người là người cũng như cái lũ gia cầm này đủ rồi. Chắc tôi sẽ quay về làm việc ở châu Phi.
Đã vài năm nay tôi không quay lại đó. Nhưng có vẻ như mọi việc không thay đổi nhiều. Tôi ở đấy khi người ta phát hiện ra AIDS và khi ấy tôi đã tự hỏi mình tại sao ở phương Tây lại chậm phản ứng đến thế. Bởi vì bằng chứng thì đã có từ rất lâu. Mấy hôm trước khi đọc một báo cáo về một số ca Ebola ở Sierra Leone, tôi lại thấy lại cảm giác chua chát, tuyệt vọng này. 50 năm rồi Jack ạ. Chúng ta đã biết về virus Ebola nhưng cũng như với tất cả các căn bệnh nhiệt đới đã bị lãng quên khác, chúng ta đã đầu tư quá ít vào việc chữa chạy và các vắc xin. Từng năm, từng năm GDP của thế giới lại tăng lên, giờ đây đã gấp đôi hay gấp ba, lợi nhuận của các tập đoàn dược phẩm đã đạt đến tầm GDP của một số quốc gia, nhưng chúng ta vẫn luôn thiếu nguồn vốn để nghiên cứu. Và bao giờ chúng ta cũng đành phải hài lòng với câu chuyện quen thuộc rằng những công ty dược phẩm không muốn đầu tư vào việc nghiên cứu để phòng hay chữa những bệnh mà chỉ có một bộ phận dân chúng có thu nhập rất thấp mắc phải. Bởi vì sản xuất dược phẩm cho những người như thế sẽ không thu được lợi nhuận cao. Đấy, thảm kịch thực sự của đa số những người dân châu Phi là họ không thể được chạy chữa ở bệnh viện, không có những bác sĩ và y tá tay nghề cao như đã có ở Mỹ và châu Âu hàng thập kỷ nay. Và vì thế Ebola hay bất cứ thứ quỷ quái gì nữa sẽ là những thứ mà chúng ta sẽ phải chiến đấu khi chúng trở thành những bệnh dịch không thể kiểm soát nổi.
Anh biết tôi muốn nói gì không? Việc nhờn thuốc, Jack ạ, và sự thờ ơ chính là cái tội lỗi lớn nhất của thế hệ chúng ta. Anh là người hay tiếp xúc với những người vốn lưu tâm đến ý nghĩa và phạm vi của tội lỗi. Anh phải thức tỉnh họ về vấn đề này. Còn bây giờ tôi sẽ không dằn vặt anh thêm nữa. Ngày mai tôi sẽ lên đường. Tôi sẽ về nghỉ trên bờ biển quê nhà nước Anh một thời gian. Có lẽ đấy là nơi duy nhất mà tôi có thể ở một mình và nghỉ ngơi một chút giữa cuộc chiến với số phận mà chúng ta không thể thoái lui.”
