Ở phủ Hà Nam có một người tên là Trương, vốn quê gốc ở Sơn Đông. Vợ ông đã bị binh lính bắt đi trong thời kỳ quân của Cảnh Nam tràn vào tỉnh này; và vì ông thường xuyên sang Hà Nam buôn bán, cuối cùng ông đã định cư luôn ở đó, cưới một người vợ người Hà Nam và sinh được một người con trai tên là Nã. Chẳng bao lâu sau người vợ này qua đời, ông lấy người vợ khác và sinh hạ được một con trai đặt tên là Thành. Người vợ sau này vốn là người họ Ngưu, là một mụ đàn bà vô cùng độc ác. Mụ ghen ghét Nã đến mức đối xử với anh như nô lệ hay súc vật trên đồng, chỉ cho ăn những món thô kịch nhất, lại bắt mỗi ngày phải đốn một bó củi lớn, nếu không đủ thì mụ sẽ đánh đập và lăng mạ một cách vô cùng nhục nhã. Ngược lại, mụ lén lút dành toàn bộ những món ngon vật lạ cho Thành, lại còn cho đi học chữ. Khi Thành lớn lên, bắt đầu hiểu được đạo lý hiếu thuận và tình cốt nhục, cậu không nỡ nhìn thấy anh cả bị đối xử như vậy, bèn riêng đem chuyện đó nói với mẹ; nhưng mụ chẳng thèm đếm xỉa gì đến lời cậu.

Một hôm, khi Nã đang ở trên đồi làm công việc của mình, một trận giông bão dữ dội bỗng nổi lên, cậu liền tìm chỗ trú ẩn dưới một vách đá. Thế nhưng, đến khi tạnh hẳn thì mặt trời đã lặn, và cậu bắt đầu thấy đói cồn cào. Thế là, vác bó củi trên vai, cậu lần giò đi về nhà; ở đó, người mẹ kế không hài lòng với số củi ít ỏi mà cậu mang về, nhất định không chịu cho cậu ăn chút gì. Kiệt sức vì đói, Nã bước vào nhà rồi ngả lưng nằm xuống; và khi Thành từ trường học trở về, thấy tình cảnh của anh, cậu liền hỏi anh có phải đang ốm không. Nã đáp rằng mình chỉ thấy đói thôi, đoạn kể lại toàn bộ sự tình cho em nghe; nghe xong, mặt Thành bừng giận bỏ đi, lát sau quay lại mang theo vài chiếc bánh đưa cho Nã. Người anh hỏi: “Em lấy mấy cái bánh này ở đâu thế?” Thành đáp: “Ôi, em lén lấy ít bột rồi nhờ vợ người hàng xóm làm hộ ấy mà. Cứ ăn đi, đừng hỏi nhiều.” Nã ăn sạch; nhưng cậu khuyên em từ nay đừng làm thế nữa, kẻo rước họa vào thân. Cậu nói thêm: “Anh dẫu chỉ ăn một bữa một ngày thì cũng chẳng chết được đâu.” Thành liền đáp: “Sức anh vốn kém, không nên đốn nhiều củi thế làm gì.”

Hôm sau, ăn sáng xong, Thành lén lút đi lên đồi, đến tận chỗ Nã đang cặm cụi làm công việc thường ngày, khiến người anh vô cùng kinh ngạc và cất tiếng hỏi cậu định làm gì. Thành đáp: “Em đến giúp anh đốn củi.” Anh hỏi: “Ai sai em đến thế?” Cậu đáp: “Không ai cả, em tự muốn đến đấy chứ.” Nã kêu lên: “Á chà, công việc này em làm sao nổi; mà dù làm được thì cũng không được phép làm. Quay về nhà ngay đi.” Thế nhưng Thành vẫn ở lại, tay chân lóng ngóng phụ giúp anh, lại còn tuyên bố ngày mai sẽ mang theo rìu. Nã tìm cách ngăn cản, thấy ngón tay em đã bị thương và giày thì rách bươm cả ra, bèn òa khóc mà rằng: “Nếu em không chịu về ngay lập tức, anh sẽ tự vẫn bằng cái rìu này cho em xem.” Lúc bấy giờ Thành mới chịu ra về, được anh tiễn cho nửa đoạn đường rồi lại quay lại một mình hoàn tất công việc. Chiều hôm ấy, trên đường về, Nã ghé qua trường học của Thành, thưa với thầy giáo rằng em trai mình vốn là một đứa trẻ yếu ớt, không nên để lên đồi vì ở đó, theo lời anh, có rất nhiều hổ sói hung dữ. Thầy giáo đáp rằng mình không biết sáng nay Thành đã đi đâu, chỉ biết vừa mới dùng roi phạt vì tội trốn học. Nã lại quở trách Thành vì đã không nghe lời mình dặn nên mới rước đòn roi vào thân. Thành cười bảo mình chẳng bị đòn nào cả; thế rồi ngay ngày hôm sau, cậu lại tót đi lần nữa, và lần này còn mang theo cả một chiếc búa rìu. Nã vô cùng hoảng hốt, kêu lên: “Anh đã bảo em không được đến cơ mà, sao lại còn làm thế?” Thành không đáp nửa lời, chỉ cắm cúi chặt củi hăng say đến mức mồ hôi nhễ nhại đầm đìa cả mặt; chặt xong một bó là cậu quay gót ra về chẳng nói một câu. Thầy giáo lại phạt roi, bấy giờ Thành mới kể lại rõ ngọn ngành sự việc cho thầy nghe, khiến người thầy vô cùng khâm phục tấm lòng hiếu thảo của cậu học trò, từ đó không ngăn cản cậu đi nữa. Thế nhưng người anh vẫn thường xuyên giục giã em đừng đến nữa, dẫu chẳng mảy may có kết quả; và rồi vào một ngày nọ, khi anh em cùng nhiều người khác lên đồi đốn củi, một con hổ từ trên đỉnh núi bỗng lao bổ xuống. Bọn tiều phu vô cùng kinh hãi, vội vã tìm chỗ trốn; con hổ chộp lấy Thành, ngậm trong mồm rồi chạy tót đi. Sức nặng của Thành khiến con hổ di chuyển chậm lại; Nã lao theo sau, dùng rìu chém liên hồi vào mông sườn con hổ. Nỗi đau chỉ khiến con hổ càng cắm cổ chạy gấp, và chỉ trong dăm phút, cả hai đã khuất dạng. Đau đớn tột cùng, Nã quay lại với mấy người đồng hành, những người đang cố gắng an ủi cậu; nhưng cậu nói: “Em tôi nào phải người thường, hơn nữa nó lại vì tôi mà chết; cớ sao tôi còn sống làm gì nữa?” Nói rồi, vung chiếc búa rìu lên, cậu giáng một nhát thật mạnh vào cổ mình, may nhờ những người đi cùng lao tới ngăn cản nên cậu mới không thể tự hại mình thêm nữa. Tuy nhiên, vết thương sâu tới hơn một tấc, máu tuôn xối xả khiến Nã ngất lịm đi, tưởng chừng đã cận kề cái chết. Bọn họ đành xé rách quần áo để băng bó vết thương cho cậu, rồi khiêng cậu trở về nhà. Mụ mẹ kế gào khóc thảm thiết, tru tréo nguyền rủa: “Mày đã hại chết con tao rồi, bây giờ lại còn giở trò cắt cổ ra để làm hàng giả đấy phỏng?” Nã đáp: “Xin mẹ đừng giận; con không thể sống nổi nữa khi em con đã chết.” Đoạn cậu gieo mình xuống giường; nhưng vết thương đau buốt khôn nguôi khiến cậu chẳng thể chợp mắt, ngày đêm cứ ngồi tựa vào vách tường mà khóc lóc thảm thiết. Người cha sợ con trai cũng sẽ chết theo, cứ dăm bữa nửa tháng lại lén mang chút thức ăn đến bồi bổ; nhưng mụ vợ gầm thét nhiếc móc ông dữ dội đến mức cuối cùng Nã tuyệt thực hoàn toàn, và chỉ sau ba ngày thì qua đời.

Bấy giờ, tại ngôi làng diễn ra những sự việc ấy có một gã pháp sư chuyên làm mấy trò yêu thuật với cõi trần, vong hồn của Nã tình cờ gặp gỡ hắn, liền kể lể đầu đuôi những nỗi khổ đau trước đây của mình, rồi kết lại bằng câu hỏi không biết linh hồn em trai giờ đang ở đâu. Gã pháp sư bảo hắn không rõ, nhưng liền xoay người dẫn Nã đi đến một thành trì nọ, nơi họ trông thấy một viên nha dịch đang bước ra từ cổng thành. Gã pháp sư bèn chặn lại, hỏi thăm xem có hay biết gì về tung tích của người tên là Thành hay không; nghe vậy, viên chức nọ liền rút một tập danh sách từ chiếc túi bên hông, cẩn thận dò xét rồi trả lời rằng trong số các tội nhân nam nữ bên trong thành tuyệt không có ai tên là Trương cả. Gã pháp sư lúc này liền gợi ý rằng biết đâu cái tên ấy nằm ở một danh sách khác; nhưng viên chức kia đáp rằng hắn quản lý con đường này, chắc chắn phải nắm rõ. Nã vẫn chưa yên lòng, nài nỉ gã pháp sư cùng bước vào trong thành, nơi họ gặp gỡ rất nhiều quỷ dữ cũ mới đang lang thang khắp ngả, trong số đó có cả những kẻ mà Nã từng quen biết khi còn sống. Cậu bèn cất lời hỏi thăm xem có ai biết đường đến chỗ em trai mình chăng, nhưng chẳng một ai hay biết cậu đang ở đâu; và đột nhiên, một tiếng động lớn vang lên rùm beng, bọn quỷ tứ phía đồng thanh kêu la: “Bồ Tát giá lâm rồi!” Ngước nhìn lên, Nã trông thấy một vị thần tướng vô cùng tôn nghiêm xinh đẹp đang từ trên cao hạ xuống, xung quanh vây quanh bởi những hào quang rực rỡ tỏa sáng ngời ngời cả trên lẫn dưới, soi chiếu rạng ngời muôn nơi. Gã pháp sư bèn bảo Nã rằng: “Ngài đúng là gặp may lớn rồi đấy; mấy ngàn năm mới có một lần Bồ Tát giáng thế xuống địa ngục để tiêu trừ mọi khổ ân. Hôm nay ngài ấy đã đến rồi.” Đoạn hắn giục Nã quỳ xuống, và tất cả lũ quỷ đều chắp tay cất tiếng ca tụng lòng trắc ẩn của Bồ Tát vì đã giải thoát chúng khỏi chốn lầm than, tiếng vang làm rung chuyển cả mặt đất. Bản thân Bồ Tát cầm một cành liễu, rưới nước cam lộ lên tất cả mọi người; làm xong lễ ấy, mây ngũ sắc cùng hào quang liền tan biến, ngài biến mất khỏi tầm mắt. Nã cảm nhận được những giọt nước thánh rơi xuống cổ, bấy giờ mới nhận ra vết thương do rìu chém nay đã hoàn toàn hết đau đớn; gã pháp sư bèn dẫn cậu quay về, chỉ chịu rời đi khi đã đưa cậu về đến tận chốn cổng làng. Thực ra, Nã đã rơi vào trạng thái hôn mê suốt hai ngày trời, và khi tỉnh lại, cậu thuật lại tất cả những gì mình đã thấy, quả quyết khẳng định rằng Thành vẫn chưa chết. Thế nhưng người mẹ kế lại coi câu chuyện ấy chỉ là trò bị đặt dối trá, chẳng ngày nào là không lăng mạ chì chiết; và vì chẳng có cách nào chứng minh sự trong sạch của bản thân, vả lại cổ cũng đã lành hẳn, cậu liền vùng dậy khỏi giường, nói với cha rằng: “Con xin đi khắp chân trời góc bể để tìm cho kỳ được em trai; nếu không tìm thấy, người đừng mong ngày hội ngộ, hãy cứ xem như con đã chết đi.” Người cha kéo riêng con sang một bên, khóc nghẹn ngào. Tuy nhiên, ông không nỡ ngăn cản quyết tâm của con, thế là Nã chính thức lên đường. Hễ đặt chân đến thị trấn lớn hay chốn đông đúc nào, cậu cũng ngỏ lời dò la tin tức về Thành; và chẳng bao lâu sau, khi tiền bạc đã cạn sạch, cậu đành vừa đi bộ vừa ăn xin dọc đường. Một năm trôi qua cậu mới tới được Nam Kinh, y phục rách bươm xơ mướp tơi tả như đuôi chim cút, thì bấy giờ bất chợt gặp chừng mười mấy tên kỵ mã phóng tới, cậu vội nép sát vào vệ đường. Trong số đó có một vị quý ông chừng bốn mươi tuổi, trông hệt như một vị quan lớn, xung quanh có đông đảo gia nhân lực lưỡng cùng những Tuấn mã phi nước đại theo hầu trước sau. Một thanh niên trẻ tuổi cưỡi con ngựa nhỏ, mà Nã thầm đoán là công tử con quan, và dĩ nhiên cậu chẳng dám ngước mắt nhìn chằm chằm, lại chăm chú quan sát cậu một hồi lâu, cuối cùng liền dừng cương ngựa, nhảy xuống hô lớn: “Có phải anh là anh trai của em đó không?” Nã bấy giờ mới ngẩng đầu lên, và nhận ra Thành đang đứng sừng sững trước mặt. Hai anh em cầm tay nhau ôm chầm lấy đối phương mà òa khóc nức nở, hồi lâu sau Thành mới cất lời: “Anh ơi, sao anh lại lang thang đi tận đến chốn này thế?” Nã đem mọi sự tình kể lại cho em nghe, khiến Thành vô cùng xúc động; đám tùy tùng của Thành thấy vậy cũng vội nhảy xuống ngựa xem có chuyện gì xảy ra, rồi chạy đi bẩm báo với vị đại nhân. Quan lớn liền ra lệnh cho một người nhường ngựa lại cho Nã, thế là cả bọn cùng nhau cưỡi ngựa quay về phủ đệ. Trên đường đi, Thành kể cho anh nghe chuyện mình bị hổ tha đi thế nào, bị vứt lại bên vệ đường ra sao và đã phải trải qua suốt một đêm rét mướt ở đó; rồi cả chuyện vị đại nhân họ Trương, trên đường từ kinh đô trở về, đã trông thấy cậu ở đó, nhận ra đây không phải là một thiếu niên bình thường nên đã ra tay cứu giúp, chạy chữa cho qua khỏi cơn nguy kịch. Cậu cũng kể lại chuyện mình từng thưa với đại nhân rằng nhà cửa ở rất xa, thế là ngài đã đưa cậu về dinh thự của mình, tận tình cứu chữa dứt hẳn vết thương; rồi vì không có con trai nối dõi, ngài đã nhận cậu làm con nuôi. Và nay, nhân dịp cùng cha nuôi ra ngoài tuần du, cậu đã tình cờ trông thấy người anh trai thất lạc. Đang lúc trò chuyện thì đại nhân họ Trương bước vào, Nã liền sụp xuống cúi đầu tạ ơn ngài hết lời vì ơn cứu mạng; trong khi đó, Thành bước vào hậu viện để lấy y phục cho anh thay. Rượu ngon thức ăn được bày biện lên bàn, và trong lúc họ đang trò chuyện vui vẻ, vị đại nhân hỏi Nã về tình hình gia quyếu ở Hà Nam. Nã đáp: “Nhà con chỉ còn mỗi người cha già, ng vốn là người Sơn Đông dời đến Hà Nam sinh sống.” Đại nhân họ Trương ngạc nhiên thốt lên: “Ơ hay, ta cũng là người Sơn Đông cơ mà; quê quán của cha cậu ở chỗ nào thế?” Nã đáp: “Con nghe nói là ở địa hạt Đông Xương.” Vị đại nhân vui mừng kêu lên: “Thế thì chúng ta là người đồng hương rồi! Cớ sao cha cậu lại bỏ xứ mà đi sang Hà Nam thế?” Nã thưa: “Người vợ trước của cha con đã bị binh lính giặc bắt đi, nhà cửa cơ nghiệp đều mất sạch; sẵn thói quen hay đi buôn bán ở Hà Nam, ngài bèn quyết định định cư luôn ở đó.” Vị quan lớn lại gặng hỏi tên húy của cha, và khi nghe xong, ngài ngẩn người trân trân nhìn Nã một hồi lâu, đoạn vội vã quay mình bước thẳng vào trong. Chỉ chốc lát sau, một bà cụ bước ra, và sau khi tất cả đã làm lễ bái yết, bà cất tiếng hỏi Nã có phải là cháu nội của Trương Bình Chi hay không. Nghe Nã đáp xác nhận, cụ bà òa khóc, quay sang nói với đại nhân họ Trương rằng: “Hai đứa trẻ này chính là em ruột của con đấy.” Rồi bà kể lại rõ ngọn ngành cho Nã và Thành nghe như sau: — “Ba năm sau khi thành thân với cha các con, ta bị bắt ép đưa lên phương bắc làm nô tì trong phủ của một vị quan lớn. Sáu tháng sau thì anh cả của các con chào đời ở đó, và nửa năm tiếp theo thì viên quan ấy qua đời. Do anh cả là người thừa kế duy nhất, nó đã được phong chức tước này, và nay đang xin cáo quan từ nhiệm. Ta vẫn luôn hoài niệm quê xưa, chẳng ngớt sai người đi dò tin tức về chồng, trao cho họ đầy đủ chi tiết về tên họ lẫn gia tộc; ng nào ngờ đâu ông ấy lại dạt đến tận Hà Nam cơ chứ?” Đoạn, quay sang nói với đại nhân họ Trương, bà tiếp lời: — “Con khéo thật đấy, đi nhận nhầm cả em ruột của chính mình làm con nuôi.” Đại nhân họ Trương đáp: “Nó có kể gì với con về chuyện ở Sơn Đông đâu ạ; chắc lúc ấy còn nhỏ quá nên đã quên bẵng mất rồi; với lại con chỉ nhìn vào sự chênh lệch tuổi tác giữa hai người thôi.” Hóa ra người anh cả năm nay đã bốn mươi mốt tuổi; Thành mới mười sáu, còn Nã thì vừa tròn hai mươi. Đại nhân họ Trương vô cùng sung sướng khi tìm lại được hai người em trai; và khi nghe kể về quãng thời gian ly tán đau thương, ngài liền đề nghị tất cả cùng nhau trở về quê nhà tìm cha. Bà Trương thoạt đầu còn e ngại không biết người chồng xưa có còn rộng lượng đón nhận mình hay không, nhưng đứa con trưởng liền dứt khoát: “Chúng ta sẽ cùng chung số phận, có mặt đủ đầy hoặc không ai cả. Lẽ nào lại có đạo lý thiên hạ mà người cha lại không màng đến gia đình?” Thế là họ bán rẻ cơ ngơi, thu xếp hành lý, chẳng mấy chốc đã lên đường trở về Hà Nam. Khi họ về đến nơi, Thành bước vào nhà trước để thông báo cho cha, người mà từ ngày Nã bỏ đi thì người vợ thứ ba cũng đã qua đời, nay chỉ còn lại một ông lão góa bụa cô độc lủi thủi bầu bạn với cái bóng của chính mình. Trông thấy Thành trở về, ông mừng quýnh lên, trìu mến ngắm nhìn con rồi òa khóc nức nở. Thành thưa rằng mẹ và các anh em đều đang đợi ở ngoài cửa, ông lão nghe xong liền chết trân ngạc nhiên đến độ ngẩn người, chẳng biết nên khóc hay nên cười. Ngay sau đó, đại nhân họ Trương bước vào, theo sau là người mẹ già; hai người già ôm chầm lấy nhau khóc nghẹn ngào, còn ông lão góa bụa vốn cô độc bấy lâu nay thì ngơ ngác chẳng hiểu chuyện gì đang xảy ra khi thấy đoàn người hầu nam nữ bỗng chốc đông đúc chật cứng cả nhà. Lúc này, không thấy mẹ ruột mình đâu, Thành bèn cất tiếng hỏi; và khi hay tin mẹ đã qua đời, cậu ngất lịm đi, phải mất đến nửa khắc sau mới tỉnh lại. Đại nhân họ Trương bỏ tiền ra xây dựng một cơ ngơi khang trang, lại còn mời thầy đồ về dạy học cho hai người em. Tiếng ngựa hí vang dội trong chuồng, tiếng gia nhân rộn rã ngoài sảnh đường — quả là một gia tộc hưng vượng lớn lao.