Chung Khánh Dữ là một học giả có chút tiếng tăm, sinh sống tại Mãn Châu. Khi lên kinh ứng thí tiến sĩ, ông nghe tiếng có một vị đạo sĩ ở kinh thành nổi danh đoán mệnh, bèn hết sức mong mỏi được diện kiến. Cuối phần thi thứ hai, ông vô tình gặp lại vị đạo sĩ ấy tại Bảo Tự Quan. Vị đạo sĩ đã hơn sáu mươi tuổi, râu tóc bạc phơ buông xõa trước ngực. Xung quanh ông là cả một biển người chen chúc hỏi chuyện tương lai, và vị lão nhân chỉ đáp lại mỗi người vài lời ngắn ngủi; thế nhưng, khi nhìn thấy Chung trong đám đông, lão liền vô cùng mừng rỡ, nắm lấy tay ông mà rằng: “Thưa ngài, tấm lòng hiếu đức của ngài khiến kẻ hèn này vô cùng kính trọng.” Đoạn, lão dẫn ông ra sau tấm bình phong, hỏi xem ông có muốn biết trước vận mệnh hay không. Khi Chung đáp là có, vị đạo sĩ liền cho biết vận hạn của ông sắp tới không mấy tốt đẹp.
Lão tiếp lời: “Ngài có thể đỗ đạt trong kỳ thi này, ngẩng cao đầu vinh quy bái tổ, nhưng e rằng lúc ấy mẫu thân của ngài không còn trên cõi đời này nữa.” Chung vốn là một người con vô cùng hiếu thảo; vừa nghe đến đây, nước mắt ông giàn giụa, đoạn tuyên bố sẽ quay về ngay lập tức chứ không tham gia kỳ thi nữa. Đạo sĩ bèn khuyên rằng nếu bỏ lỡ cơ hội này, ông sẽ chẳng bao giờ mong gì thành đạt được nữa; nhưng Chung đáp lại rằng, ngặt nỗi nếu mẫu thân qua đời, ông sẽ chẳng tài nào tìm lại được bà, và dẫu có đạt đến tột đỉnh vinh quang tước Tổng đốc đi chăng nữa thì cũng chẳng thể bù đắp nổi mất mát ấy. Vị đạo sĩ liền nói: “Thôi được, giữa tôi và ngài vốn có túc duyên từ kiếp trước, nay tôi phải dốc sức giúp ngài vậy.”
Nói rồi, lão lấy ra một viên linh đan trao cho Chung, dặn rằng hãy mau chóng sai người mang về gấp cho mẫu thân, thuốc sẽ kéo dài tuổi thọ của bà thêm bảy ngày, nhờ đó ông có thể kịp nhìn mặt bà một lần nữa sau khi kỳ thi kết thúc. Chung nhận lấy viên thuốc, lòng nặng trĩu u buồn ra về; nhưng ngẫm đi ngẫm lại, ông cho rằng thọ mểu là do mệnh trời định đoạt, và mỗi ngày được ở nhà chính là thêm một ngày phụng dưỡng mẹ hiễn. Thế là ông quyết định sửa soạn lên đường ngay, thuê một con lừa rồi thực sự cất bước trở về. Đi được chừng nửa dặm, con lừa bỗng quay đầu chạy ngược về nhà; đến khi ông dùng roi quất, con vật liền ngã lăn ra đất. Chung toát mồ hôi hột, người đầy tớ khuyên ông cứ ở lại quán trọ; nhưng ông nhất quyết không nghe, bèn thuê một con lừa khác, và chứng nào tật nấy, con vật mới lại giở cái thói cũ y hệt con trước.
Lúc này mặt trời đã ngả bóng sau rặng núi, người đầy tớ khuyên chủ nhân nên ở lại hoàn thành nốt kỳ thi, còn mình sẽ đi trước về nhà một chuyến. Chung không còn cách nào khác đành gật đầu đồng ý, hôm sau liền cắm cúi làm cho xong bài vở rồi lập tức lên đường, dọc đường không màng dừng chân ăn uống hay nghỉ ngơi. Cả đêm rong ruổi, khi về đến nhà thì ông thấy tình trạng của mẫu thân đã vô cùng nguy kịch; thế nhưng, khi được uống viên linh đan, bà hồi sức đến mức ông đã có thể vào thăm. Nắm chặt lấy tay con, bà khuyên chàng đừng khóc, kể rằng mình vừa nằm mộng thấy xuống Âm phủ, nơi Diêm Vương đã mỉm cười nhân từ cho biết phúc đức của bà còn khá sạch sẽ, và nhờ tấm lòng hiếu thảo của người con trai mà bà được tăng thọ thêm mười hai năm nữa. Chung nghe vậy vô cùng mừng rỡ, chẳng mấy chốc mẫu thân ông đã hồi phục lại sức khỏe như xưa.
Chẳng bao lâu sau, tin báo Chung đã đỗ đạt truyền đến; ông liền từ biệt mẫu thân, lên đường ra kinh đô, dùng tiền mua chuộc các hoạn quan trong cung để liên lạc với người bạn đạo sĩ. Vị đạo sĩ vô cùng hoan hỉ bước ra đón tiếp, Chung liền sụp lạy sát đất dưới chân ngài. Đạo sĩ bảo: “Này ngài, sự thành đạt này của ngài cùng với việc thọ mệnh của từ mẫu được kéo dài, thảy đều là quả báo cho hạnh kiểm hiếu đức của ngài cả. Tôi nào có công cán gì trong đó?” Chung vô cùng ngạc nhiên khi thấy vị đạo sĩ đã thấu tỏ mọi chuyện xảy ra; dẫu vậy, ông vẫn cất lời hỏi về vận mệnh tương lai của chính mình.
Vị đạo sĩ đáp: “Ngài sẽ không bao giờ thăng quan tiến chức đến bậc hiển đạt, nhưng bù lại sẽ sống thọ đến tuổi bát tuần. Trong kiếp trước, tôi và ngài từng có lần đi đường chung với nhau, ngài đã ném đá vào một con chó và vô tình đập chết một con ếch. Nay con ếch ấy chuyển kiếp thành con lừa, theo lý số định mệnh thì ngài phải gánh chịu quả báo cho hành vi xưa; nhưng lòng hiếu thảo của ngài đã làm động thấu thần linh, một vì sao hộ mệnh đã chiếu vào lá số tử vi của ngài, nên ngài sẽ bình an vô sự. Ngược lại, xét về phần người vợ của ngài; ở kiếp trước, nàng ta không giữ được trọn vẹn nết na, nên hình phạt ở kiếp này là phải chịu cảnh góa bụa khi tuổi đời còn trẻ; song ngài đã tự cầu được kéo dài tuổi thọ cho chính mình, thế nên tôi e rằng chẳng bao lâu nữa vợ ngài sẽ phải đền tội chết.”
Chung nghe xong vô cùng đau xót; một lúc sau, ông cất tiếng hỏi vị đạo sĩ rằng người vợ thứ hai của ông sau này hiện đang ở đâu. Lão đáp: “Ở Chung Châu; nay nàng mới tròn mười bốn tuổi.” Đoạn, vị đạo sĩ từ biệt ông, dặn rằng nếu có bất trắc gì xảy ra thì hãy mau chóng chạy trốn về hướng đông nam. Khoảng một năm sau, người vợ của Chung quả nhiên qua đời; bấy giờ mẫu thân giục ông sang thăm người bác đang làm quan huyện ở Giang Tây, hành trình ấy bắt buộc phải đi ngang qua Chung Châu, ngẫm lại tựa hồ như sự ứng nghiệm cho lời tiên tri của vị đạo sĩ già.
Khi đang trên đường đi, ông tới một ngôi làng ven sông, nơi đông đảo người tụ tập vây quanh một gánh hát đang biểu diễn. Chung toan lặng lẽ lướt qua, nào ngờ có một con lừa lạc đi sát sạt phía sau khiến ông giật mình quay lại quất cho nó một roi vào tai. Con lừa hoảng sợ cắm cổ phi nước đại, đụng ngay đứa con của một vị phú ông đang ngồi cùng với nhũ mẫu trên bờ sông, hất thẳng đứa bé xuống nước trước khi bất kỳ tên đầy tớ nào kịp ra tay cứu vớt. Lập tức, tiếng la ó oán trách Chung vang lên khắp nơi; nhớ lại lời cảnh báo của vị đạo sĩ, ông bèn buông lỏng cương con la, phóng như bay về hướng đông nam.
Phi ngựa chừng bảy dặm, ông đến một ngôi làng miền núi, thấy một lão nhân đang đứng trước cửa nhà bèn nhảy xuống la, cúi đầu vái chào lễ phép. Lão nhân mời ông vào nhà, hỏi họ tên cùng quê quán; Chung liền kể lại toàn bộ câu chuyện tai ương vừa trải qua. Lão nhân trấn an: “Đừng sợ; ngài cứ ở lại đây, để tôi sai người đi dò la tình hình xem sao.” Đến chiều tối, người đi sứ đã trở về, và bấy giờ họ mới hay đứa trẻ kia xuất thân từ một gia đình quyền quý. Lão nhân trầm ngâm sắc mặt, đoạn nói: “Nếu là con nhà khác thì tôi còn có thể giúp ngài; đằng này thì tôi đành chịu.”
Chung vô cùng hoảng hốt; tuy nhiên, lão nhân bảo ông cứ yên tâm ở lại qua đêm nay xem sự tình biến chuyển ra sao. Chung trằn trọc lo âu, mắt không hề chợp suốt đêm; sáng hôm sau, ông nghe tin nha dịch đang lùng bắt mình, và kẻ nào dám che giấu tội phạm sẽ phải chịu tội chết. Sắc mặt lão nhân thay đổi trước tin này, bèn quay bước vào trong, để mặc Chung chìm đắm trong nỗi bàng hoàng; nhưng đến nửa đêm, lão đến gõ cửa phòng Chung, ngồi xuống rồi cất tiếng hỏi vợ ông năm nay bao nhiêu tuổi. Chung đáp rằng mình đang cảnh gà trống nuôi con, nghe vậy lão nhân có vẻ khá hài lòng, liền tuyên bố rằng nếu vậy thì vẫn còn cách cứu vãn; lão nói: “Chồng của tỷ tỷ tôi đã xuất gia làm đạo sĩ, còn tỷ tỷ tôi thì đã qua đời, để lại một đứa cháu gái mồ côi nay không nơi nương tựa; nếu ngài bằng lòng lấy nó làm vợ...”
Chung mừng rỡ khôn tả, nhất là vì điều này vừa khéo ứng nghiệm lời tiên tri của vị đạo sĩ, lại vừa là phương kế thoát thân khỏi cõi khốn cùng hiện tại; dẫu vậy, ông vẫn bày tỏ nỗi e ngại vì sợ liên lụy đến nhạc phụ tương lai. Lão nhân cười bảo: “Chớ bận tâm chuyện đó; chồng của tỷ tỷ tôi có chút ít phép thuật bàng môn tả đạo. Dạo gần đây ngài ấy ít khi giao du với trần thế; nhưng khi hai người đã nên nghĩa vợ chồng, ngài có thể bàn bạc lại với cháu gái tôi.” Thế là Chung cưới vị tiểu thư ấy, nàng năm nay mười sáu tuổi, dung mạo vô cùng xinh đẹp; thế nhưng cứ mỗi lần ngắm nhìn nàng, ông lại không kìm được mà thở dài thườn thượt. Cuối cùng, nàng cất lời: “Thiếp dẫu dung nhan thô kệch; nhưng chàng cũng đâu cần phải vội vã tỏ thái độ cho thiếp biết sớm thế.”
Chung vội vàng tạ tội, giãi bày rằng bản thân cảm thấy vô cùng may mắn khi được kết duyên cùng một giai nhân tuyệt trần như thế; ông thổ lộ rằng mình thở dài là vì sợ một tai họa nào đó sắp giáng xuống đầu khiến đôi ngả phân ly vĩnh viễn. Đoạn, ông kể hết mọi chuyện cho nghe, khiến vị tiểu thư vô cùng tức giận vì bản thân lại bị kéo vào vũng lầy rắc rối này mà chẳng hề được cảnh mảy may. Chung quỳ sụp xuống, phân trần rằng mình đã bàn bạc với người bác của nàng nhưng lực bất tòng tâm dẫu người vẫn hết lòng muốn giúp. Ông thừa nhận năng lực của nhạc phụ, rồi viện dẫn mối nhân duyên này dẫu sao cũng không quá thấp kém so với nàng, hứa hẹn trăm bề chỉ mong nàng ra tay cứu giúp cơn hoạn nạn.
Vị tiểu thư đành phải nhượng bộ, nhưng cho ông biết rằng việc cầu cứu phụ thân sẽ kéo theo những hệ lụy không mấy hay ho, bởi ngài đã lánh đời quy ẩn và không còn nhận nàng là con cái nữa. Đêm đó, hai vợ chồng thức trắng không ngủ, dành trọn thời gian để độn những miếng nỉ dày cộm vào đầu gối rồi giấu kín dưới lớp y phục; đoạn họ bước lên kiệu để được khiêng thẳng lên núi. Đi được một đọan đường, địa hình hiểm trở buộc họ phải xuống kiệu đi bộ; bằng tất cả nỗ lực, cuối cùng Chung cũng đưa được vợ leo lên đến đỉnh.
Trước cửa am, họ ngồi nghỉ chân, lớp phấn son trên mặt vị tiểu thư đã hòa lẫn với những dòng mồ hôi đầm đìa; nhưng khi Chung cất lời xin lỗi vì đã kéo nàng vào cảnh khổ này, nàng đáp rằng đây chỉ là chuyện vặt vãnh so với những gì sắp diễn ra phía trước. Chẳng mấy chốc, họ bước vào trong; lách qua những hành lang để đến bức tường phía trong cùng, họ thấy phụ thân vị tiểu thư đang ngồi nhập định, đôi mắt nhắm nghiền, cạnh bên là một chú tiểu hầu cận cầm phất trần. Nơi chốn u tịch sạch sẽ tinh tươm, thế nhưng ngay trước tháp án lại rải đầy những viên đá nhọn tua tủa dày đặc tựa muôn vì sao trên bầu trời.
Vị tiểu thư không dám chần chừ chọn chỗ thuận lợi; nàng lập tức sụp lạy, và Chung cũng quỳ theo ngay phía sau. Lúc bấy giờ người cha từ từ mở mắt rồi nhắm lại gần như ngay lập tức; vị tiểu thư bèn lên tiếng: “Đã lâu con không được diện kiến phụ thân. Nay con đã gác trọn tơ hồng, dắt theo phu quân đến bái yết người.” Phải một lúc lâu sau, người cha mới mở mắt cất lời: “Các ngươi thật lắm điều phiền phức,” rồi lại chìm vào cõi tĩnh lặng như cũ.
Hai vợ chồng cứ quỳ gối ở đó cho đến khi những hòn đá nhọn hoắt tưởng chừng đâm thủng cả xương tủy; đột nhiên người cha cất giọng hỏi lớn: “Đã mang con lừa đến chưa?” Người con gái đáp rằng họ chưa mang theo; lập tức họ nhận được lệnh phải đi dắt nó đến ngay tức khắc, dẫu chẳng mảy điều hiểu dụng ý của lời phán ấy là gì. Sau vài ngày tiếp tục quỳ lạy, họ bất ngờ hay tin kẻ sát hại đứa trẻ kia đã bị bắt và đem ra chém đầu, hai người đang mừng rỡ chúc tụng nhau vì kế hoạch thành công trót lọt, thì một người tay cầm chiếc gậy bị chặt đứt phần đầu bước vào.
Người đầy tớ bảo: “Chiếc gậy này đã chết thay cho các người. Hãy đem nó chôn cất tử tế, xem như chuộc lại phần nào lỗi lầm đối với sinh mệnh cỏ cây.” Lúc bấy giờ Chung mới nhìn kỹ và thấy ở vết cắt ngang đầu gậy vẫn còn rỉ máu; thế là ông làm lễ an táng nó theo đúng nghi thức, đoạn cùng vợ lập tức quay gót trở về quê nhà.
