Họ Ngu tên Dung, vốn là người Hồ Nam. Người kể câu chuyện này cho tôi nghe đã quên mất ông xuất thân từ phủ hay huyện nào. Gia cảnh vốn nghèo khó, có lần trên đường trượt khoa cử trở về, hành lý của ông đã cạn sạch. Vì hổ thẹn không dám ngửa tay xin ăn, lại thêm cái bụng đói cồn cào khó chịu, ông bèn ghé vào đền Võ Vương để nghỉ chân chốc lát, giãi bày mọi nỗi niềm cay đắng dưới chân thần linh. Cầu nguyện xong, ông toan nằm nghỉ ở hiên ngoài, thì bỗng có một người đến dắt ông vào yết kiến Võ Vương. Người ấy quỳ sụp xuống, thưa rằng: “Tâu Bệ hạ, trong hàng ngũ áo đen hiện đang khuyết một chỗ, xin giao chức vụ này cho kẻ sĩ đây.” Nhà vua gãy đầu chuẩn y, liền ban cho họ Ngu một bộ xiêm y màu đen. Khoác áo vào người, ông liền biến thành một con quạ rồi vỗ cánh bay đi. Ra đến bên ngoài, ông thấy một bầy quạ đang tụ tập liền sà vào nhập bọn, cùng chúng đậu trên cột buồm thuyền bè, bắt chước cách chúng chộp lấy những miếng thịt hoặc bánh trái do hành khách và người chèo thuyền ném lên không trung. Chẳng mấy chốc, cái đói đã tiêu tan, ông vút bay lên tầng không, đậu trên ngọn cây, vô cùng mãn nguyện với cảnh ngộ mới của mình.
Trôi qua hai ba ngày, nhà vua thương xót cảnh cô độc của ông nên đã ban cho một người vợ vô cùng xinh đẹp tên là Chu Thanh. Nàng luôn tìm mọi cơ hội để nhắc nhở ông cẩn thận mỗi khi mải kiếm ăn mà hớ hênh. Thế nhưng, ông chẳng mấy bận tâm đến lời khuyên ấy. Quả nhiên, có một hôm ông bị một tên lính dùng nỏ bắn trúng ngực; may nhờ Chu Thanh kịp ngậm lấy ông bay đi nên mới không bị bắt giữ. Bọn quạ thấy vậy vô cùng tức giận, chúng đập cánh khua nước tạo thành những con sóng lớn lật nhào cả thuyền bè. Chu Thanh bèn kiếm mồi nuôi chồng, nhưng vết thương quá nặng, chẳng hết ngày thì ông đã bỏ mình. Ngay khoảnh khắc đó, ông giật mình tỉnh giấc như vừa trải qua một cơn ác mộng, hóa ra mình vẫn đang nằm trong ngôi đền.
Dân làng nhìn thấy ông Ngu nằm bất động trông như đã chết, lại chẳng rõ nguyên nhân vì sao, thấy thân thể vẫn chưa lạnh hẳn nên đã cắt người canh giữ. Lúc này nghe kể lại đầu đuôi sự việc, mọi người liền quyên góp tiền của, gửi gắm để đưa ông về quê quán. Ba năm sau, khi đi ngang qua chốn cũ, ông ghé vào đền làm lễ cúng bái, đồng thời sắm sửa một lượng lớn thức ăn rồi mời đàn quạ xuống thưởng vị. Ông thành tâm khấn vái rằng: “Nếu Chu Thanh có ở trong số các ngươi, xin hãy ở lại.” Đàn quạ ăn xong liền bay đi hết. Chẳng bao lâu sau, họ Ngu quay lại đây, lúc bấy giờ ông đã đỗ đạt cao. Ông lại đến đền Võ Vương dâng lễ tạ ơn, mổ bê tế quạ, và thành tâm khấn vái như trước. Đêm ấy, khi đang nghỉ lại trên hồ, vừa lúc châm đèn ngồi xuống, bỗng nghe tiếng chim chóc ríu rít sà xuống, kìa! Có chừng đôi mươi thiếu nữ xinh đẹp đang đứng trước mặt. “Từ ngày từ biệt đến nay, ngài vẫn bình an chứ?” Một người trong số họ lên tiếng hỏi. Họ Ngu ngẩn người, đáp rằng ông rất muốn biết vị tôn nhan đang đứng trước mặt mình là ai. “Chẳng lẽ ngar đã quên Chu Thanh rồi sao?” Nàng thiếu nữ đáp lời. Bấy giờ họ Ngu mừng rỡ khôn tả, vội hỏi thăm cơ sự. Chu Thanh liền đáp: “Nay thiếp đã là thần linh trên sông Hán Thủy, hiếm khi trở về chốn cũ; nhưng vì ơn nghĩa của ngài trong hai lần trước, thiếp đặc biệt đến để thăm ngài một phen.” Đoạn, hai người ngồi trò chuyện tâm tình chẳng khác nào đôi phu vợ đoàn tụ sau bao ngày xa cách. Họ Ngu ngỏ ý muốn nàng cùng xuôi về phương nam với mình. Tuy nhiên, Chu Thanh bảo rằng nàng phải quay về phía tây, và về điểm này họ không tài nào tìm được tiếng nói chung. Sáng hôm sau, khi thức dậy, họ Ngu ngỡ ngàng nhận ra mình đang ở trong một căn phòng lầu rộng rãi, nơi hai ngọn nến lớn đang toả sáng rực rỡ chứ không còn ở trên thuyền của mình nữa. Trong niềm ngạc nhiên khôn cùng, ông đứng dậy hỏi đây là đâu. “Đang ở Hán Dương đây ạ,” Chu Thanh đáp, “nhà của thiếp chính là nhà của chàng, cớ sao phải nhọc công xuôi nam làm gì?” Chẳng mấy chốc, trời hửng sáng, từng tốp tì nữ bưng rượu bước vào, đặt lên chiếc bàn thấp trải trên chiếc sập rộng; thế là vợ chồng cùng ngồi nhâm nhi chén rượu. “Lũ gia nhân của ta đâu rồi?” Họ Ngu cất tiếng hỏi; và khi hay tin họ vẫn đang ở trên thuyền, ông lo lắng rằng những người chèo thuyền sẽ không kiên nhẫn đợi chờ. “Chàng chớ bận tâm,” Chu Thanh dịu dàng đáp, “thiếp có rất nhiều tiền, sẽ giúp chàng đền bù cho họ.” Thế là họ Ngu lưu lại cùng nàng, yến tiệc linh đình, vui chơi quên cả đường về.
Về phần những người chèo thuyền, khi tỉnh dậy và thấy thuyền mình đang neo đậu tại Hán Dương, họ vô cùng kinh ngạc. Thấy đám gia nhân tìm mãi chẳng thấy tung tích người chủ đâu, họ liền muốn quay về lo việc làm ăn của mình. Thế nhưng, sợi dây thừng buộc neo mãi vẫn không sao cởi ra được, thế là tất cả đành chôn chân ở lại đó hơn hai tháng trời. Đến lúc này, họ Ngu bắt đầu sốt ruột muốn về quê, liền bảo Chu Thanh rằng: “Nếu ta cứ mãi lưu lại đây, họ hàng thân tộc sẽ cắt đứt liên lạc mất. Hơn nữa, chúng ta đã là vợ chồng, nàng cũng nên theo ta về thăm gia quyến một chuyến mới phải phép.” Chu Thanh đáp: “Việc đó thiếp không thể làm được; huống chi dù có đi được đi chăng nữa, ở nhà chàng đã có một người vợ tào khang rồi, thì chỗ nào cho thiếp dung thân? Chi bằng thiếp cứ ở lại chốn này, như vậy chàng sẽ có thêm một mái ấm thứ hai.” Họ Ngu than thở rằng ở xa xôi thế này thì đâu thể thường xuyên ghé thăm nàng được; nghe vậy, Chu Thanh liền lấy ra một bộ xiêm y màu đen, đoạn nói: “Y phục cũ của chàng đây. Hễ khi nào muốn gặp thiếp, chàng cứ mặc bộ đồ này vào rồi đến, khi chàng đến thiếp sẽ cởi ra giúp.” Nàng bèn chuẩn bị tiệc chia tay cho chồng, khiến ông uống đến say mèm. Lúc tỉnh dậy, ông thấy mình đã nằm trên thuyền, trở về đúng vùng nước neo đậu quen thuộc trên hồ xưa. Đám phu thuyền và gia nhân đều có mặt ở đó, mọi người nhìn nhau đầy kinh ngạc; khi họ hỏi họ Ngu đã đi đâu suốt thời gian qua, ông lúng túng chẳng biết phải trả lời thế nào. Ngay bên gối, ông tìm thấy một bọc đồ gồm có y phục mới mà Chu Thanh tặng, giày, tất, v.v., và gấp gọn gàng ngay bên cạnh chính là bộ áo đen ngày trước. Ngoài ra, ông còn tìm thấy một chiếc đai thêu lưng dắt đầy vàng nén. Bấy giờ ông mới khởi hành xuôi nam, đến cuối cuộc hành trình liền hậu tạ đám phu thuyền những món tiền lớn rồi cho họ lui.
Về nhà được dăm tháng, lòng họ Ngu lại thổn thức hướng về Hán Dương. Ông lấy bộ áo đen ra mặc vào, lập tức từ hai mạn sườn mọc ra đôi cánh, chỉ vỗ nhẹ một cái là bóng người đã biến mất. Khoảng chừng bốn tiếng sau, ông đã đặt chân đến Hán Dương. Vờn bay mấy vòng trên không trung, ông tinh mắt nhận ra một gò đảo nhỏ cô độc phía dưới có dựng một ngôi nhà, liền sà xuống đó. Một nàng hầu gái đã trông thấy ông từ trước, bỗng cất tiếng gọi lớn: “Ông chủ về kìa!” Chỉ thoáng chốc, Chu Thanh đã bước ra đón, sai đám gia nhân mau chóng tháo lông vũ trên người họ Ngu xuống. Chẳng mấy chốc đã cởi bỏ xong xuôi xiêm y loài quạ, hai vợ chồng tay trong tay bước vào nhà. “Chàng về đúng lúc lắm,” người vợ mỉm cười nói khi cả hai ngồi xuống hàn huyên mọi chuyện; và quả nhiên ba ngày sau, nàng hạ sinh một bé trai, đặt tên là Hán Sán, mang ý nghĩa là “sinh ra bên sông Hán”. Ba ngày sau sự kiện ấy, các nàng tiên sông lần lượt kéo đến chúc mừng, mang theo vô số quà cáp quý giá. Đó là một đoàn người vô cùng duyên dáng, không ai quá tuổi ba mươi; họ bước vào phòng ngủ, tiến lại chiếc nôi, lần lượt đặt ngón tay cái lên mũi đứa trẻ và chúc rằng: “Chúc con sống lâu trăm tuổi, tiểu bảo bối!” Họ Ngu tò mò hỏi thăm thân thế từng người, Chu Thanh liền giải thích rằng họ đều cùng chung dòng dõi thần linh với nàng, đoạn nói tiếp: “Và hai vị đứng cuối cùng kia, mặc y phục trắng tựa hoa sen, chính là những nàng tiên từng trao dải lụa tại Hán Khẩu.”
Vài tháng trôi qua, Chu Thanh lại sai chồng đáp thuyền trở về quê cũ. Thuyền chẳng cần buồm chèo mà tự lướt đi băng băng; đến cuối đoạn đường thủy, đã có người sẵn sàng túc trực cùng ngựa xe để đưa ông về tận cửa nhà. Kể từ đó, ông thường xuyên qua lại giữa hai nơi. Theo năm tháng, Hán Sán lớn lên thành một thiếu niên tuấn tú, là hòn ngọc quý trên tay người cha. Đáng tiếc là người vợ cả không sinh được mụn con nào, bà vô cùng khao khát được gặp mặt Hán Sán; thế là họ Ngu đem chuyện này thổ lộ với Chu Thanh. Nàng liền thu xếp một hòm hành lý, cho phép đứa trẻ theo cha về quê với điều kiện ba tháng sau phải quay lại.
Thế nhưng, người vợ cả cưng chiều đứa trẻ chẳng khác nào khúc ruột do chính mình dứt ra đẻ ra, mười tháng trôi qua mà bà vẫn không sao nỡ lòng rời xa nó. Cho đến một hôm, Hán Sán bỗng lâm bệnh nặng rồi qua đời; khiến người vợ ở nhà vô cùng đau đớn tột cùng, chỉ muốn chết theo con. Họ Ngu đành vội vã lên đường đi Hán Dương để báo tin dữ cho Chu Thanh. Nào ngờ khi vừa đặt chân đến nơi, kìa! Hán Sán đang nằm trên giường, giày tất đã cởi ra, ngủ ngon lành. Ông vô cùng mừng rỡ, gặng hỏi Chu Thanh đầu đuôi câu chuyện. Nàng liền điềm nhiên đáp: “Thì kì hạn chúng ta ước định đã qua lâu rồi, vì thiếp nhớ con nên gọi nó về thôi.” Họ Ngu bèn kể lại việc người vợ cả yêu thương Hán Sán nhường nào, Chu Thanh nghe vậy liền bảo ông phải đợi đến khi sinh thêm đứa khác thì mới giao lại con cho. Quả nhiên không lâu sau, Chu Thanh sinh hạ một đôi song sinh một trai một gái, con trai đặt tên là Hán Sanh, con gái là Ngọc Phối. Bấy giờ Hán Sán lại theo cha trở về quê cũ. Thấy việc cứ phải bôn ba đi lại ba bốn bận một năm quá ư bất tiện, họ Ngu bèn quyết định dọn toàn bộ gia quyến đến định cư tại thành phố Hán Dương. Lên mười hai tuổi, Hán Sán đã đỗ tú tài. Người mẹ nghĩ ngợi rằng chốn trần gian chẳng có tiểu thư nào xứng đáng với con trai mình, liền sai người đón con về để tự tay tìm vợ cho nó. Nàng đã chọn cho con một tấm chồng xứng đáng là cô Chi Nương, con gái của một vị thần cùng dòng dõi với nàng. Chẳng lâu sau, người vợ cả của họ Ngu qua đời, cả ba người con đều tề tựu về chịu tang; riêng Hán Sán sau khi tang lễ hoàn tất vẫn ở lại Hồ Nam, còn hai người em thì theo cha trở về với mẹ và từ đó không bao giờ rời xa vòng tay nàng nữa.
