Cậu thiếu niên Ch‘ên, người Thuận Thiên Phủ, lúc mười sáu tuổi đã đến theo học tại một ngôi chùa Phật giáo. Ngoài cậu ra còn có rất nhiều học trò khác, trong số đó có một người tên là Ch‘u, tự xưng là người Sơn Đông. Ch‘u này là một kẻ vô cùng chăm chỉ; hình như cậu ta chẳng bao giờ ngơi tay, thậm chí còn ngủ luôn tại lớp học chứ không hề về nhà. Ch‘ên đâm ra quý mến cậu ta, và một hôm liền hỏi lý do vì sao cậu ta không bao giờ về. “À, cậu thấy đấy,” Ch‘u đáp, “gia đình tôi rất nghèo, khó lòng kham nổi tiền học phí; nhưng nhờ cố gắng làm việc suốt nửa đêm, hai ngày của tôi bằng ba ngày của bất kỳ ai khác.”
Nghe vậy, Ch‘ên bảo rằng cậu sẽ mang giường của mình đến trường và hai người sẽ ngủ chung ở đó; Ch‘u liền đáp rằng những gì họ được dạy ở đây chẳng đáng giá là bao, và họ sẽ làm tốt hơn nếu theo học một vị túc nho nào đó tên là Lü. Họ dễ dàng làm được điều này, bởi quy định ở chùa là tính theo tháng, và cứ đến cuối mỗi tháng thì ai muốn đi hay ở đều được tự do. Thế là họ tìm đến chỗ thầy Lü, một người có học vấn uyên bác nhưng ngặt nỗi lọt thỏm giữa Thuận Thiên Phủ mà trong túi không rắt nổi một xu, đành phải nhận học trò để kiếm sống. Thầy vô cùng vui mừng khi có thêm hai học trò mới, và vì Ch‘u tỏ ra là một kẻ sáng dạ, chẳng mấy chốc hai người đã trở thành bạn thân, cùng chung phòng ngủ và chung mâm cơm. Đến cuối tháng, Ch‘u xin phép vắng mặt, và điều làm tất cả ngạc nhiên là mười ngày trôi qua mà chẳng ai hay tin tức gì về cậu ta. Tình cờ lúc ấy Ch‘ên đến chùa Thiên Ninh, và ở đó cậu nhìn thấy Ch‘u dưới một mái hiên, đang bận rộn đốn củi làm diêm quẹt.
Ch‘u vô cùng bối rối trước sự xuất hiện của Ch‘ên, người đang gặng hỏi lý do vì sao cậu lại bỏ dở việc học; thế là Ch‘u kéo riêng cậu ra, giãi bày rằng mình nghèo đến mức buộc phải làm việc suốt nửa tháng mới gom đủ tiền cho tháng học tiếp theo.
“Cậu quay về cùng tôi mau,” Ch‘ên nghe xong liền kêu lên, “tôi sẽ lo khoản tiền học,” và Ch‘u lập tức đồng ý với điều kiện Ch‘ên phải giữ kín như bưng chuyện này. Bấy giờ cha của Ch‘ên là một thương gia giàu có, và Ch‘ên đã rút trộm tiền từ quầy thu ngân của ông để trả tiền cho Ch‘u; rồi chẳng bao lâu sau, khi bị cha phát hiện, cậu đã thú nhận lý do vì sao mình làm thế. Tẩy tai hại thay, cha Ch‘ên mắng cậu là đồ ngốc và không cho cậu tiếp tục việc học nữa; khiến Ch‘u vô cùng đau lòng, cũng muốn bỏ học theo, nhưng may là cụ Lü già phát hiện ra cơ sự liền đưa lại số tiền ấy cho cha của Ch‘ên, giữ cậu ở lại trường và đối xử với cậu chẳng khác gì con ruột. Thế là Ch‘ên không học nữa, nhưng mỗi khi gặp Ch‘u cậu lại mời người bạn đến quán nước dùng bữa, dẫu Ch‘u luôn miệng từ chối nhưng cuối cùng vẫn xiêu lòng trước những lời nài nỉ, bởi bản thân cậu cũng tiếc nuối tình bạn cũ.
Cứ thế hai năm trôi qua, cha Ch‘ên qua đời, và Ch‘ên quay trở lại với sách vở dưới sự dìu dắt của cụ Lü già, người vô cùng vui mừng khi thấy quyết tâm ấy. Đương nhiên là lúc này Ch‘ên đã thua xa Ch‘u; và khoảng sáu tháng sau, con trai thầy Lü tìm đến, phải đi xin ăn dọc đường để kiếm cha, thế là thầy Lü đành đóng cửa lớp học, mang theo chiếc túi tiền mà các học trò đã cug đóng góp để trở về nhà, còn Ch‘u chẳng đóng góp gì ngoài những giọt nước mắt. Lúc chia tay, thầy Lü khuyên Ch‘ên nên nhận Ch‘u làm thầy kèm cho mình, và cậu đã làm theo, sắp xếp cho Ch‘u một chỗ ở thoải mái trong nhà. Kỳ thi chẳng mấy chốc sẽ diễn ra, và Ch‘ên đinh ninh rằng mình sẽ không thể đậu; nhưng Ch‘u bảo cậu rằng bản thân nghĩ mình có thể lo liệu được việc đó.
Đến ngày hẹn, Ch‘u dẫn Ch‘ên đến gặp một quý ông mà cậu bảo là họ hàng của mình, tên là Liu, rồi giục Ch‘ên đi theo người họ hàng ấy. Ch‘ên vừa bước đi thì bị Ch‘u kéo giật lại từ phía sau, suýt ngã ngúi nếu không có người họ hàng kia đỡ dậy, rồi sau khi săm soi ngoại hình của Ch‘ên, người này liền kéo cậu về nhà mình. Nơi ấy không có phụ nữ, Ch‘ên được đưa vào khu nhà trong; và vài ngày sau, Liu bảo cậu rằng: “Hôm nay có rất nhiều người đến khu vườn; chúng ta hãy cùng đến đó giải trí một lúc, rồi lát nữa ta sẽ sai người đưa cậu về.” Đoạn ông ta ra lệnh cho một người hầu đi trước chuẩn bị trà rượu, chẳng mấy chốc chính họ cũng lên đường và hòa mình vào khung cảnh náo nhiệt của hội hè. Băng qua một chiếc cầu, họ nhìn thấy dưới bóng một cây liễu già một chiếc thuyền nhỏ được sơn vẽ trang hoàng, và chẳng mấy chốc đã ở trên thuyền, cùng nhau chuyền tay chén rượu.
Tuy nhiên, thấy việc này có vẻ hơi tẻ nhạt, Liu bèn bảo người hầu đi xem cô Li, cô kỹ nữ nổi tiếng, có ở nhà hay không; chỉ vài phút sau người hầu đã quay lại dẫn theo cô Li. Ch‘ên đã từng gặp cô trước đây, thế là họ lập tức chào hỏi nhau, trong khi Liu nài nỉ cô rủ lòng thương cất tiếng ca cho họ thưởng thức. Cô Li, người trông có vẻ đang mang nặng nỗi u hoài, liền cất lên một khúc điệu tang lễ; khiến Ch‘ên không mấy vui lòng, bèn nhận xét rằng một chủ đề như thế chẳng mấy phù hợp với hoàn cảnh. Với một nụ cười gượng gạo, cô Li đổi điệu và hát một khúc ca ái tình; bấy giờ Ch‘ên liền nắm lấy tay cô, nói rằng: “Còn khúc ca sông Hoàn Sa mà cô từng hát một lần trước đây; tôi đã đọc lại mấy lần nhưng quên bén mất lời rồi.” Thế là cô Li bắt đầu cất lời—
Mắt đẫm lệ, nàng ngồi ngắm bóng mình trong gương,
Vừa vén bức rèm trúc, một người bạn gái bước tới;
Nàng cúi đầu như đang chăm chú nhìn đôi giày thêu dáng chiếc nỏ,
Và gượng ép đôi mày cong lại thành một nụ cười.
Dùng tay áo đỏ, nàng lau khô những giọt lệ trên má thơm,
Trong nỗi sợ hãi run rẩy vì sợ người ta đoán được tâm sự đang bủa vây nàng.
Ch‘ên nhẩm đi nhẩm lại điều đó mấy lần, cho đến khi chiếc thuyền nhỏ dừng lại và họ bước qua một dãy hành lang dài, nơi có rất nhiều bài thơ được khắc trên vách tường, và Ch‘ên liền tiến đến đề thêm một xướng thơ của chính mình. Buổi chiều đang buông xuống, Liu nhận xét rằng các sĩ tử hẳn sắp sửa rời khỏi trường thi; thế là ông ta hộ tống cậu quay về nhà riêng và để cậu ở lại đó. Căn phòng tối tăm và chẳng có ai bên cạnh; nhưng chẳng mấy chốc đám gia nhân dẫn vào một người mà thoạt đầu cậu tưởng là Ch‘u. Tuy nhiên, cậu sớm nhận ra đó không phải là Ch‘u, và chỉ một khoảnh khắc sau, kẻ lạ mặt đã lao vào người cậu và xô cậu ngã lăn ra.
“Ông chủ ngất rồi!” lũ gia nhân la lên khi chạy đến đỡ cậu dậy; và lúc đó Ch‘ên mới phát hiện ra kẻ vừa ngã thực ra không ai khác chính là bản thân mình. Khi đứng dậy, cậu nhìn thấy Ch‘u đang đứng cạnh bên; và sau khi sai đám gia nhân lui ra, Ch‘u liền bảo: “Đừng hoảng sợ: tôi chẳng qua chỉ là một linh hồn không còn thể xác. Thời hạn được quay lại trần gian của tôi đã qua lâu lắm rồi, nhưng tôi không thể quên ơn đức sâu nặng của cậu, và vì thế tôi vẫn ở lại dưới hình hài này để giúp cậu hoàn thành tâm nguyện. Ba vòng thi đã qua, và hoài bão của cậu sẽ được thỏa mãn.” Ch‘ên bấy giờ bèn hỏi liệu Ch‘u có thể giúp mình một cách tương tự để đỗ tiến sĩ hay không; nghe vậy, Ch‘u liền đáp: “Hỡi ôi! Phúc lộc từ tổ tiên truyền lại cho cậu không đủ để đạt được điều đó. Họ là một lũ keo kiệt, không xứng đáng nhận những vinh hiển đằng sau cái chết mà cậu muốn ban cho họ.”
Ch‘ên lại hỏi xem cậu ta sẽ đi đâu; và Ch‘u đáp rằng cậu hy vọng, thông qua sự giúp đỡ của người họ hàng làm thư lại dưới Âm phủ, sẽ được đầu thai vào gia đình của cụ Lü già. Đoạn họ từ biệt nhau; và khi trời sáng, Ch‘ên lên đường đến thăm cô ca kỹ Li; nhưng khi đến nhà cô, cậu mới hay cô đã qua đời được mấy ngày rồi. Cậu đi tiếp đến khu vườn, và ở đó cậu nhìn thấy dấu tích những vần thơ từng được khắc trên tường, nay rõ ràng đã bị xóa đi đến mức khó lòng đọc được. Chợt trong khoảnh khắc, cậu bàng hoàng nhận ra những vần thơ và cả tác giả của chúng đều thuộc về thế giới bên kia.
Đến chiều tối, Ch‘u quay trở lại với vẻ mặt vô cùng phấn chấn, nói rằng mình đã đạt được ý nguyện và đến để từ biệt Ch‘ên một lần cho trọn vẹn. Xòe hai lòng bàn tay ra, cậu yêu cầu Ch‘ên viết chữ Ch‘u lên mỗi bên; rồi sau khi từ chối chén rượu tiễn đưa, cậu bước đi, dặn Ch‘ên rằng danh sách trúng tuyển sẽ sớm được công bố và họ sẽ còn gặp lại nhau chẳng mấy chốc. Ch‘ên gạt những giọt nước mắt, tiễn cậu ra đến cửa, nơi có một người đang chờ sẵn liền đặt tay lên đầu Ch‘u ấn mạnh xuống cho đến khi Ch‘u phẳng lì lại. Người đó bấy giờ nhét cậu vào một chiếc bao tải rồi vác trên lưng bước đi.
Vài ngày sau, bảng vàng được công bố, và trong niềm vui khôn tả, Ch‘ên tìm thấy tên mình nằm trong số những sĩ tử đỗ đạt; thế là cậu lập tức lên đường đến thăm người thầy cũ là cụ Lü. Bấy giờ vợ của cụ Lü đã mười năm không sinh nở, tuổi đã xấp xỉ năm mươi, thì bỗng nhiên sinh hạ một đứa con trai, lúc mới sinh cả hai bàn tay đều nắm chặt lại đến mức chẳng ai mở ra được. Khi đến nơi, Ch‘ên nài nỉ được nhìn đứa bé, và lớn tiếng tuyên bố rằng bên trong đôi tay ấy sẽ có khắc chữ Ch‘u. Cụ Lü già cười lớn trước câu nói này; nhưng đứa trẻ vừa trông thấy Ch‘ên thì cả hai tay bỗng tự nhiên mở tung ra, và chữ cái đúng như lời Ch‘ên đã đoán hiển hiện rõ mồn một. Câu chuyện nhanh chóng lan truyền, và Ch‘ên ra về sau khi biếu gia đình một món quà hậu hĩnh; để rồi về sau, khi cụ Lü lên kinh ứng thí tiến sĩ và trọ lại nhà Ch‘ên, con trai thầy lúc ấy đã mười ba tuổi, và đã sớm lọt vào danh sách ứng thí những bậc văn danh.
