Hsi Shan là người Cao-mi, làm nghề buôn bán. Anh thường ngủ trọ tại một nơi gọi là Mêng-i. Một hôm, anh bị kẹt giữa đường vì trời mưa, và khi tới quán trọ quen thuộc thì trời đã khuya lắc. Anh gõ cửa khắp nơi nhưng chẳng ai trả lời; đang lúc đi qua đi lại ngoài hiên thì bỗng một cánh cửa bật mở và một cụ già bước ra. Cụ mời người lữ khách bước vào, lời mời mà Hsi Shan vui vẻ nhận lời; rồi buông buộc con la, anh bước vào trong. Nơi chốn hoàn toàn trống trải không một bóng đồ đạc; và cụ già mở lời rằng chính vì lòng trắc ẩn nên cụ mới mời anh vào, bởi nhà cụ vốn dốc không phải quán trọ. “Chúng tôi chỉ có ba bốn người,” cụ nói thêm; “vợ và con gái tôi đã ngủ say cả rồi. Chúng tôi có chút thức ăn từ hôm qua, tôi sẽ dọn ra cho anh; anh đừng chê là đồ nguội nhé.” Rồi cụ đi vào trong, chẳng mấy chốc quay lại với một chiếc giường thấp, đặt xuống đất và mời khách ngồi, đoạn vội vã quay đi lấy chiếc bàn thấp, rồi chẳng mấy chốc lại thêm bao nhiêu thứ khác, đến nỗi Hsi Shan đâm ra ái ngại, khẩn khoản xin chủ nhà hãy nghỉ ngơi đôi chút.
Chẳng bao lâu sau, một thiếu nữ bước ra, mang theo chút rượu; bấy giờ cụ già liền bảo: “Ồ, con A-ch‘ien nhà ta đã dậy rồi đây.” Nàng chừng mười sáu, mười bảy tuổi, là một thiếu nữ mảnh mai và xinh xắn; và vì Hsi Shan có một người em trai chưa vợ, anh liền nghĩ ngay rằng nàng rất xứng đôi với chú ta. Thế là anh gặng hỏi cụ già tên họ cùng quê quán, cụ đáp rằng mình họ Ku, và các con đều đã mất cả chỉ còn lại mỗi đứa con gái này. “Lúc nãy tôi vốn không định đánh thức nó, chắc là nhà tôi đã bảo nó dậy đấy.” Hsi Shan bấy giờ hỏi tên con rể, và được biết thiếu nữ hãy còn chưa đính ước — nghe vậy anh thầm vô cùng hoan hỉ. Một mâm thức ăn bấy giờ được dọn lên, trông rõ là đồ thừa từ hôm qua; và khi đã ăn xong, Hsi Shan bắt đầu cung kính thưa với cụ già rằng: “Tôi chỉ là kẻ lữ hành nghèo khó, nhưng ơn nghĩa ông đối đãi với tôi, tôi nguyện suốt đời không quên. Xin mạo muội thổ lộ đôi điều đang ấp ủ trong lòng. Đứa em trai Tam-lang của tôi nay mười bảy tuổi. Nó đang đi học, tuyệt nhiên không phải kẻ lông bông hay khờ khạo. Liệu tôi có dám hy vọng hai nhà kết thông gia, và ông chăng chê bai sự mạo muội này?” “Tôi đây cũng chỉ là kẻ tha hương tạm bợ,” cụ già vui mừng đáp; “và nếu ngài khứng cho tôi một góc trong cơ ngơi của ngài, tôi vô cùng sẵn lòng đến đó chung sống.” Hsi Shan thuận tình, đứng dậy tạ ơn lời hứa gả con gái; bấy giờ cụ già liền lo liệu chỗ nghỉ ngơi cho anh qua đêm, rồi lui ra.
Đến canh gà gáy, cụ đã đứng ngoài gọi khách dậy rửa mặt; và khi Hsi Shan thu xếp hành lý sẵn sàng lên đường, anh ngỏ ý trả tiền trọ. Thế nhưng cụ già từ chối, bảo rằng: “Ta há lại nỡ lấy tiền của người qua đường chỉ vì một bữa cơm; huống hồ là tiền của con rể tương lai chứ?” Đoạn họ từ biệt nhau, và chừng một tháng sau Hsi Shan quay trở lại; nhưng khi còn cách làng một quãng ngắn, anh gặp một bà lão đi cùng một thiếu nữ, cả hai đều mặc đồ tang phục đậm. Khi họ đến gần, anh đâm nghi ngờ đó chính là A-ch‘ien; và nàng thiếu nữ, sau khi ngoảnh lại nhìn anh, bèn kéo tay áo bà lão và thì thầm điều gì vào tai, mà tự Hsi Shan không nghe thấy. Bà lão lập tức dừng bước, hỏi xem có phải đang nói chuyện với ông Hsi hay chăng, và khi được xác nhận, bà bấy giờ nghẹn ngào cất lời: “Than ôi! Chồng tôi vừa bị bức tường đổ đè chết. Hôm nay chúng tôi đang đi chôn cất ông ấy. Nhà cửa chẳng có ai; xin ngài vui lòng đợi đây một lát, chúng tôi sẽ quay lại ngay.” Rồi họ khuất bóng sau những tán cây; và trở lại sau một thoáng vắng bóng, họ cùng nhau rảo bước trong màn đêm chập choạng. Bà lão than thở cay đắng về cảnh đơn độc không nơi nương tựa, và bản thân Hsi Shan cũng động lòng trắc ẩn trước giọt nước mắt của bà. Bà bảo rằng dải đất quanh đây toàn kẻ tiểu nhân, nếu anh có ý định cưới con gái của người góa phụ nghèo này, tốt hơn hết đừng nên chần chừ gì nữa. Hsi Shan thưa rằng anh hoàn toàn bằng lòng; và khi họ về đến nhà, bà lão sau khi thắp đèn dọn cơm cho anh, liền tiếp lời rằng: “Thưa ngài, biết ngài sắp tới, chúng tôi đã bán sạch số thóc lúa chỉ giữ lại chừng hai mươi thạch. Đường xá xa xôi chúng tôi không thể mang theo số thóc ấy; nhưng cách làng về phía bắc chừng một dặm, ở căn nhà đầu tiên ngài gặp, có một người tên T‘an Erh-ch‘üan, vốn vẫn thường mua thóc của tôi. Mong ngài đừng quản ngại xá gia, hãy chở theo một bao thóc trên lưng la rồi đến đó ngay lập tức. Hãy bảo với ông T‘an rằng bà cụ ở xóm nam có mấy thạch thóc muốn bán để lấy tiền làm lộ phí, và xin ông ấy cử người mang thú vật đến chở giùm.”
Bà lão đoạn trao cho anh một bao thóc; và Hsi Shan quất roi giục la, chẳng mấy chốc đã tới nơi; gõ cửa nhà, một lão béo tốt bước ra, anh liền thuật lại ngọn ngành. Trút sạch bao thóc mang theo, anh tự mình quay về trước; chẳng bao lâu sau đã có hai người đàn ông dẫn năm con la đến. Bà lão dẫn họ vào vựa thóc, vốn là một cái hầm ngầm dưới đất, còn Hsi Shan tự mình bước xuống, chuyền từng bao lên cho hai mẹ con, họ lại tiếp tay chuyển qua chuyển lại cho nhau. Chẳng mấy chốc bọn họ đã chở đầy một chuyến rồi rời đi, đi đi lại lại đúng bốn bận mới hết sạch chỗ thóc lúa. Họ trả công cho bà lão, bà giữ lại một người cùng hai con la, rồi thu xếp hành lý hướng thẳng về phía đông mà đi. Đi chừng bảy dặm thì trời bắt đầu hửng sáng; chẳng mấy chốc họ tới một thị trấn, nơi bà lão thuê thêm thú vật rồi cho tên đầy tớ của T‘an quay về. Khi về đến nhà Hsi Shan, anh thuật lại đầu đuôi câu chuyện cho cha mẹ nghe, hai cụ vô cùng mừng rỡ trước cơ sự ấy, liền sắp xếp chỗ ở riêng cho bà cụ, đồng thời mời thầy bói về chọn ngày lành tháng tốt để cử hành hôn lễ giữa A-ch‘ien và cậu con trai Tam-lang. Bà lão chuẩn bị của hồi môn rất hậu; còn về phần A-ch‘ien, nàng ít nói, hiếm khi nổi giận, hễ có ai hỏi chuyện là nàng chỉ mỉm cười đáp lại. Nàng dành toàn thời gian vào việc quay tơ dệt vải, nhờ thế mà được tất cả mọi người yêu mến như nhau. “Hãy bảo với em anh rằng,” nàng dặn Tam-lang, “khi nào tình cờ đi ngang qua chốn cư ngụ cũ của chúng ta, tốt nhất chớ nên nhắc gì đến mẹ con em.”
Chừng ba bốn năm sau, gia đình họ Hsi đã dành dụm được khối tiền khá giả, Tam-lang cũng đã đỗ tú tài, thì bấy giờ Hsi Shan có dịp trọ lại một đêm ở nhà người hàng xóm sát vách nơi anh từng gặp A-ch‘ien. Sau khi kể cho họ nghe câu chuyện hồi xưa không có chỗ ngủ, phải nương nhờ hai vợ chồng cụ già ra sao, người chủ nhà liền bảo anh rằng: “Ngài lầm rồi thưa ngài; căn nhà ngài vừa nhắc đến vốn thuộc về người chú của tôi, nhưng đã bị bỏ hoang từ ba năm trước vì bị ma ám. Đã lâu lắm rồi không có ai dám đến ở. Cụ già nam nữ nào có thể tiếp đãi ngài ở đó cơ chứ?” Hsi Shan nghe vậy vô cùng kinh ngạc, nhưng trong lòng nửa tin nửa ngờ; người chủ nhà lại tiếp lời: “Mười năm trời chẳng ai dám bén mảng bước chân vào nhà; thế nhưng có một hôm bức tường hậu đổ sụp, chú tôi ra xem xét, liền phát hiện nửa vùi dưới đống đổ nát một con chuột lớn, to gần bằng con mèo. Nó vẫn còn đang cựa quậy, chú tôi liền chạy đi gọi người trợ giúp, nhưng khi quay lại thì con chuột đã biến mất. Ai nấy đều nghi có chuyện quái đản, dẫu rằng mười ngày sau quay lại chỗ cũ thì chẳng thấy chẳng nghe thấy gì nữa; và chừng một năm sau thì nơi ấy lại có người đến ở.”
Hsi Shan nghe những lời này càng thêm kinh hãi bội phần, về đến nhà liền đem chuyện kể lại cho cả nhà; bởi anh đinh ninh vợ của em trai mình vốn không phải người phàm, và bắt đầu đâm ra lo lắng cho cậu. Bản thân Tam-lang vẫn một mực đắm đuối gắn bó với A-ch‘ien; nhưng chẳng bao lâu sau, những người khác trong gia đình để lộ cho A-ch‘ien biết họ đang mang mối hoài nghi về nàng. Thế là một đêm nọ nàng than thở với Tam-lang rằng: “Thiếp đã làm một người vợ tốt của chàng ngần ấy năm: nay lại trở thành kẻ bị khinh miệt. Cầu xin chàng hãy hưu thiếp,[288] và tìm cho mình một người bạn đời xứng đáng hơn.” Đoạn nàng òa khóc nức nở; bấy giờ Tam-lang liền bảo: “Đến nông nỗi này lẽ nào em còn chưa thấu hiểu lòng anh. Kể từ ngày em bước chân vào cửa, gia vận thịnh vượng; và sự hưng thịnh ấy hoàn toàn là nhờ có ơn em. Nào ai dám bảo không phải thế?” “Thiếp hiểu rất rõ,” A-ch‘ien đáp, “lòng dạ chàng ra sao; thế nhưng còn những người khác nữa, và thiếp chẳng muốn chung số phận với chiếc quạt mùa thu.”[289] Cuối cùng Tam-lang cũng dỗ dành được nàng nguôi ngoai; nhưng Hsi Shan vẫn không sao dứt ra khỏi tâm trí, bèn phao tin là mình sắp tìm mua một con mèo săn chuột hạng nhất, nhằm thử thách A-ch‘ien. Nàng trông có vẻ không quá hoảng sợ trước chuyện này, dù bề ngoài rõ là đứng ngồi không yên; và một đêm nọ, nàng bảo với Tam-lang rằng mẹ không được khỏe, chàng không cần phải sang chúc ngủ ngon như mọi khi. Sáng hôm sau cả mẹ lẫn con đều đã biến mất; khiến Tam-lang vô cùng hoảng hốt, sai người đi tìm kiếm khắp ngả. Tung tích kẻ trốn chạy bặt vô âm tín, Tam-lang đau đớn tuyệt vọng, ăn không ngon ngủ không yên. Cha và anh cho đó là điều may mắn đối với cậu, khuyên cậu nên khuây khỏa mà cưới người vợ khác. Thế nhưng cậu nhất mực từ chối; cho đến chừng một năm sau, khi tăm tích A-ch‘ien vẫn biệt mù, cậu không sao chống chọi nổi những lời giục giã nữa, đành mua một nàng hầu thiếp. Dù vậy trong lòng cậu chưa bao giờ nguôi nhớ A-ch‘ien; và vài năm sau, khi cơ ngơi gia đình bắt đầu sa sút, tất cả mọi người lại quay sang tiếc nuối nàng.
Lúc bấy giờ Tam-lang có người anh em cùng cha khác mẹ tên là Lan, khi đi buôn ở Chiêu Châu, có ghé qua trọ một đêm tại nhà người họ hàng tên Lu. Anh để ý thấy trong đêm tối, từ nhà hàng xóm sát vách vẳng lại những tiếng khóc lóc thảm thiết, nhưng không gặng hỏi nguyên do; thế nhưng trên đường trở về anh lại nghe thấy những âm thanh ấy, bấy giờ mới hỏi đầu đuôi cớ sự. Ông Lu liền kể cho anh nghe rằng vài năm trước có một bà góa già cùng con gái đến đó sinh sống, và người mẹ đã qua đời cách đó chừng một tháng, để lại đứa con gái trơ trọi một mình giữa cõi đời. Lan gặng hỏi tên tuổi, ông Lu đáp rằng họ Ku; “Nhưng,” ngài ấy nói thêm, “cửa nẻo then cài chặt chẽ, và vì họ chẳng hề qua lại với dân làng, nên tôi chẳng rõ lai lịch ra sao.” “Là chị dâu tôi đây mà!” Lan kinh ngạc kêu lên, đoạn lập tức tiến đến gõ cửa ngôi nhà. Có tiếng ai đó vọng ra từ cửa trước, bằng giọng điệu đượm vẻ vừa mới khóc than: “Ai thế nhỉ? Nhà này không có đàn ông.”[290] Lan ghé mắt nhìn qua khe cửa, quả nhiên nhận ra nàng thiếu nữ chính là chị dâu mình; anh liền cất tiếng gọi: “Chị ơi, mở cửa cho em. Em là A-sui, em chồng của chị đây.” A-ch‘ien lập tức mở cửa mời anh vào, rồi thuật lại cho anh nghe ngọn ngành những nỗi truân chuyên của mình. “Chồng chị,” Lan nói, “lúc nào cũng nhớ thương chị. Chỉ vì một chút xích mích nhỏ nhặt mà cớ sao chị lại phải bỏ đi xa đến thế.” Đoạn anh ngỏ ý muốn thuê xe rước nàng về nhà; nhưng A-ch‘ien đáp rằng: “Thiếp cùng mẹ trốn đến đây cốt để ẩn náu vì bị khinh miệt, nay nếu cứ thế quay về thì thật tự biến mình thành trò cười. Nếu muốn thiếp trở về, đại ca Hsi Shan tuyệt đối không được sống chung nhà với chúng tôi nữa; bằng không, thiếp thề sẽ tự vẫn.”
Lan bấy giờ trở về kể lại cho Tam-lang, chàng lập tức lên đường rong ruổi suốt đêm cho đến khi tới nơi A-ch‘ien đang ở. Vợ chồng hội ngộ mừng mừng tủi tủi, ngày hôm sau Tam-lang đến thông báo với người chủ nhà trọ nơi A-ch‘ien từng thuê ở. Số là người chủ nhà này từ lâu đã thèm thuồng muốn chiếm đoạt A-ch‘ien làm thiếp cho riêng mình; và sau nhiều năm không đòi tiền nhà, hắn bắt đầu úp mở đánh tiếng với mẹ nàng. Thế nhưng bà cụ cự tuyệt thẳng thừng; chẳng bao lâu sau bà qua đời, và lúc ấy lão chủ nhà ngỡ rằng cơ hội thành công đã tới. Đúng vào thời điểm then chốt ấy thì Tam-lang xuất hiện, lão chủ nhà liền tìm cách gây khó dễ bằng cách đòi tiền nhà; và ngặt một nỗi Tam-lang lúc bấy giờ túng thiếu đủ đường, nên chuyện này thực sự khiến anh vô cùng đau đầu. A-ch‘ien bấy giờ đứng ra cứu nguy, cho Tam-lang thấy lượng thóc lúa khổng lồ nàng đang tích trữ trong nhà, giục anh dùng số đó mà thanh toán dứt điểm với chủ nhà. Lão ta lớn tiếng tuyên bố không nhận thóc, đòi phải trả bằng bạc trắng; bấy giờ A-ch‘ien thở dài bảo rằng chính tấm thân hồng nhan bạc mệnh của nàng đã mang vạ vào thân, đoạn kể lại cho Tam-lang nghe mưu đồ trước kia của lão chủ nhà. Tam-lang nổi giận đùng đùng, toan đến quan nha kiện cáo, may nhờ có ông Lu đứng ra can thiệp, xoay sở bán đứt số thóc trong vùng để thu về đủ số tiền trả sòng phẳng tiền nhà.
Tam-lang cùng vợ bấy giờ khăn gói trở về nhà; và chàng, sau khi giãi bày ngọn ngành với cha mẹ, liền quyết định phân chia gia tài, ở riêng không chung đụng với anh trai nữa. A-ch‘ien bấy giờ dùng chính tiền của mình để xây một cái vựa thóc, khiến cả nhà được phen ngạc nhiên tột độ, bởi trong nhà lúc ấy đến một tạ thóc cũng chẳng có. Thế nhưng chỉ chừng một năm sau vựa thóc đã đầy ắp,[291] và chẳng mấy chốc Tam-lang đã trở nên giàu có, riêng Hsi Shan vẫn nghèo hoàn nghèo. Thấy vậy, A-ch‘ien bấy giờ thuyết phục cha mẹ chồng sang ở chung với mình, lại thường xuyên biếu tiền cho người anh cả; khiến chồng nàng phải thốt lên rằng: “Thôi thì dẫu sao đi nữa, em cũng là người rộng lượng không để bụng.” “Hành xử của anh trai chàng,” nàng điềm nhiên đáp, “tất thảy cũng chỉ vì nghĩ cho chàng mà thôi. Nếu không nhờ anh ấy, chàng và em nào có duyên hội ngộ.” Kể từ đó nhà họ tuyệt nhiên không còn thấy bóng dáng yêu ma quái dị nào nữa.
