Chang Yü-tan, người huyện Triêu Viễn, là một kẻ phóng túng, theo học tại ngôi chùa Hiếu. Thuở ấy, huyện lệnh tại đây là ông Tăng, người San Hân, có một cô con gái rất thích săn bắn. Một hôm, chàng thanh niên Chang tình cờ gặp nàng ngoài đồng nội và vô cùng kinh ngạc trước nhan sắc tuyệt trần của nàng. Nàng khoác chiếc áo ngắn bằng da chồn thêu hoa, cưỡi trên một con ngựa tía nhỏ, trông y hệt như một thiếu nữ bước ra từ tranh vẽ. Chang trở về nhà mà hình bóng tiểu thư cứ vương vấn mãi trong tâm trí, lòng tràn ngập xao xuyến; nhưng chẳng bao lâu sau, chàng đau đớn và bàng hoàng hay tin tiểu thư Tăng đã đột ngột qua đời. Vì quê nhà ở xa, người cha bèn quàn quan tài của nàng tại một ngôi chùa—chính là ngôi ngôi chùa mà người tình trẻ của nàng đang trú ngụ. Do đó, Chang tỏ lòng kính trọng trước linh cữu nàng chẳng khác nào đối với thần linh; sáng nào chàng cũng đốt hương, mỗi bữa đều rót rượu cúng, kèm theo lời khấn vuyện rằng: “Ta vừa mới gặp nàng thì linh hồn nàng đã hiện diện mãi trong những giấc chiêm bao. Nhưng nàng lại vội vã ra đi; và giờ đây, dẫu ở gần nhau gang tấc, chúng ta lại cách trở xa xôi tựa muôn trùng sông núi. Hỡi ôi! Khi sinh thời, nàng còn chịu sự kìm kẹp của cha mẹ; nay thì chẳng còn gì câu thúc được nàng nữa, với phép thần thông của mình, chắc hẳn ta sẽ nghe tiếng xiêm y sột soạt mỗi khi nàng đến để xoa dịu nỗi buồn trong tim.” Ngày đêm chàng vẫn thành kính cầu nguyện như thế.
Khoảng nửa năm trôi qua, một đêm nọ khi chàng đang châm đèn đọc sách, bỗng ngẩng đầu lên thì thấy một thiếu nữ đứng đó, tươi cười rạng rỡ trước mặt. Chàng đứng dậy, hỏi nàng là ai; vị khách liền đáp: “Vì cảm kích tấm chân tình của chàng dành cho thiếp, thiếp không sao cưỡng lại được nên đã đến đây để tự mình tạ ơn.” Chang bèn mời nàng ngồi, và hai người ngồi trò chuyện với nhau một hồi lâu. Kể từ hôm ấy, nàng cứ đều đặn đến thăm vào mỗi tối, rồi có lần nói với Chang rằng: “Thuở sinh thời, thiếp rất thích cưỡi ngựa bắn cung, săn hươu bắn xạ hương; nay phải chịu cảnh lụi tàn vì cái chết, đó là nỗi sầu muộn lớn nhất đời thiếp. Nếu chàng có chút tình thâm với thiếp, xin hãy tụng giúp thiếp Kinh Kim Cương năm nghìn không trăm bốn mươi tám biến, thiếp sẽ đời đời ghi khắc ân tình này.” Chang làm theo lời nàng dâu, cứ mỗi đêm lại thức dậy lần hạt trước linh cữu, cho đến một dịp lễ nọ, khi chàng muốn về thăm cha mẹ và dẫn theo vị tiểu thư. Tiểu thư Tăng e rằng đôi chân ngọc ngà của mình quá mềm mại không thể đi đường dài; nhưng Chang ngỏ ý muốn cõng nàng, và nàng mỉm cười ưng thuận. Nàng nhẹ bẫng tựa như cõng một đứa trẻ; dần dà Chang quen với việc đưa nàng đi đây đi đó, thậm chí khi chàng lều chều ứng thí, nàng cũng theo vào. Chỉ có điều là nàng không thể đi lại ban ngày. Về sau, Chang định thi lấy học vị cử nhân, nhưng tiểu thư khuyên rằng đừng thử sức làm gì, bởi số mệnh chưa định cho chàng đỗ đạt; thế là chàng bèn từ bỏ ý định ấy.
Bốn hoặc năm năm sau, cha của tiểu thư Tăng cáo quan về quê, vì quá nghèo túng nên không đủ tiền chi phí để dời linh cữu con gái đi nơi khác, đành muốn chôn cất tiết kiệm ngay tại đó. Khốn nỗi, ông lại chẳng có mảnh đất nào riêng, thế là Chang liền tiến đến thưa rằng một người bạn của ông có khu đất hoang gần chùa, và ông có thể an táng nàng ở đó. Ông Tăng vui mừng khôn xiết nhận lời, và Chang đã tận tình giúp đỡ ông lo tang ma—dù người cha kia hoàn toàn không tài nào đoán ra lý do vì sao. Một đêm nọ sau đó, khi tiểu thư Tăng đang ngồi bên cạnh Chang—trong lúc cha nàng đã về quê từ trước—nàng bỗng òa khóc nức nở mà rằng: “Chúng ta đã gắn bó thân thiết suốt năm năm nay; giờ là lúc phải chia tay. Thiếp chẳng tài nào báo đáp hết ân nghĩa của chàng dành cho thiếp.” Chang hoảng hốt, gặng hỏi ý nàng là gì; nàng đáp: “Sự đồng cảm của chàng đã thấu đến cõi âm ty. Số lượng kinh tụng của thiếp đã đủ, và ngày hôm nay thiếp sẽ được tái sinh vào gia đình của một vị đại quan họ Lu ở Hà Bắc. Nếu chàng không quên duyên xưa, hãy đến đó tìm thiếp vào mười lăm năm sau, vào ngày mười sáu tháng tám.” “Hỡi ôi!” Chang kêu lên, “Ta nay đã ngoài ba mươi, mười lăm năm nữa thì thân tàn ma dại gần đất xa trời rồi. Gặp lại nhau thì có ích gì chứ?” “Thiếp có thể làm người hầu cho chàng,” tiểu thư Tăng đáp, “để đền đáp phần nào ơn nghĩa. Thôi nào, hãy tiễn thiếp đi một quãng đường; lối đi đầy gai góc, thiếp e vạt áo sẽ vướng víu.”
Thế là Chang lại cõng nàng như trước, cho đến khi ra tới một con đường lớn, nơi có rất nhiều xe ngựa và ngựa chiến; những con ngựa có một hoặc hai người cưỡi trên lưng, còn mỗi chiếc xe chở ba, bốn người, thậm chí đông hơn thế. Riêng có một chiếc xe trang hoàng lụa là lộng lẫy, rèm thêu màn đỏ, chỉ ngồi một bà lão duy nhất. Khi trông thấy tiểu thư Tăng, bà liền gọi lớn: “À, cháu đây rồi.” “Dạ, cháu đây ạ,” tiểu thư Tăng đáp; rồi nàng quay sang bảo Chang: “Chúng ta phải từ biệt ở đây rồi; chớ quên lời thiếp dặn nhé.” Chang hứa sẽ khắc ghi; bấy giờ bà lão đỡ nàng lên xe, bánh xe chuyển động, đoàn tùy tùng rầm rộ khởi hành, và họ đã đi khuất. Chang đau đớn quay gót trở về nhà, lấy vôi ghi lại mốc thời gian mà tiểu thư Tăng đã dặn lên tường; từ đó về sau, tin tưởng vào sự linh ứng của việc cầu nguyện, chàng càng chăm chỉ tụng kinh hơn trước. Chẳng bao lâu sau, chàng mơ thấy một vị thần hiện ra bảo rằng: “Tấm lòng hướng thiện của ngươi quả thực rất đáng quý, nhưng ngươi phải đến chốn Nam Hải.” Khi hỏi Nam Hải cách đây bao xa, vị thần bảo rằng ở ngay gần thôi; tỉnh mộng và lĩnh hội được điều được chỉ bảo, chàng một lòng hướng về Phật pháp, sống một đời thanh tịnh hơn xưa.
Ba năm trôi qua, hai người con trai của chàng là Minh và Chính đều đỗ cao trong kỳ thi khảo hạch lấy học vị trung cấp. Mặc dù đạt được những thành tựu thế tục ấy, Chang vẫn duy trì lối sống thanh tịnh thường ngày. Rồi vào một đêm nọ, chàng mơ thấy một vị thần khác dẫn mình đi qua những lầu các cung điện nguy nga tráng lệ, nơi chàng nhìn thấy một tôn giả đang ngồi y hệt như Phật tổ. Vị tôn giả ấy bảo chàng rằng: “Này con, đức hạnh của con là điều vô cùng hoan hỉ; ngặt nỗi tuổi thọ của con ngắn ngủi, thế nên ta đã tâu lên Ngọc Hoàng thay cho con.” Chang sụp lạy, dập đầu xuống đất; bấy giờ ngài phán truyền cho đứng dậy, và ban cho một chén trà thơm ngát hương hoa lan. Tiếp đó, một chú đồng tử được lệnh dẫn chàng đi tắm ở một hồ nước trong vắt đến mức có thể đếm được từng đàn cá bơi lội tung tăng. Bước xuống nước, chàng thấy ấm áp và thoang thoảng hương thơm của lá sen; dần dần nước sâu thẳm hơn, cho đến khi chàng ngập hẳn người và ngụp lặn qua đó với phần đầu chìm dưới nước. Bấy giờ Chang giật mình tỉnh giấc; nhưng kể từ khoảnh khắc ấy, thân thể chàng trở nên tráng kiện vô cùng và thị lực cũng tinh tường hơn hẳn. Khi vuốt chòm râu, toàn bộ những sợi tóc bạc đều rụng sạch, rồi chẳng mấy chốc đến cả những sợi râu đen cũng thế; những nếp nhăn trên mặt đều phẳng lì, chỉ trong vài tháng ngắn ngủi, chàng đã có gương mặt nhẵn nhụi không râu của một thiếu niên mười lăm mười sáu tuổi.
Chàng cũng trở nên ham thích nô đùa như những đứa trẻ khác, đôi khi còn lăn lộn tót một vòng rồi được các con đỡ dậy. Ít lâu sau, người vợ qua đời vì tuổi già sức yếu, các con bèn nài nỉ chàng tục huyền với một gia đình danh giá nào đó; nhưng chàng bảo rằng trước tiên mình phải đi Hà Bắc đã. Tính toán lại thời gian, chàng nhận thấy ngày hẹn đã đến. Thế là chàng sai người chuẩn bị ngựa xe, lên đường đến Hà Bắc, để rồi phát hiện ra rằng ở đó quả thực có một vị đại quan tên là Lu. Thuở ấy, ông Lu sinh được một cô con gái vừa cất tiếng khóc chào đời đã biết nói, càng lớn lại càng thông minh xinh đẹp tuyệt trần. Nàng là viên ngọc quý trong mắt cha mẹ, từng được vô số mối mai hỏi cưới nhưng đều từ chối; khi cha mẹ gặng hỏi lý do, nàng kể lại câu chuyện về lời ước hẹn từ kiếp trước của mình. “Con bé ngốc này,” họ vừa tính toán thời gian vừa cười phá lên bảo nàng, “cái tay họ Chang ấy bây giờ chắc cũng ngót nghét năm mươi tuổi, đã là một lão già thay hình đổi dạng và tàn tạ rồi. Dù hắn có còn sống đi chăng nữa, tóc chắc cũng bạc trắng và rụng hết răng rồi còn đâu.”
Nhưng đứa con gái nhất quyết không chịu nghe theo; thấy nàng cố chấp đến vậy, họ bèn dặn dò gác cổng tuyệt đối không cho bất kỳ người lạ nào vào nhà cho đến khi thời hạn hẹn ước trôi qua, cốt để hy vọng của nàng tiêu tan. Chẳng bao lâu sau, Chang đến nơi nhưng người gác cổng nhất quyết không cho vào, chàng đành ôm nỗi buồn tủi trở về trọ, chẳng biết phải tính sao. Chàng bèn lang thang khắp chốn đồng nội, ngấm ngầm dò la tin tức về gia tộc ấy. Trong khi đó, tiểu thư Tăng đinh ninh rằng chàng đã bội ước nên tuyệt thực, ngày đêm chỉ biết chìm đắm trong nước mắt. Người mẹ khuyên giải rằng có lẽ chàng đã qua đời, hoặc dù thế nào đi nữa thì việc bội ước cũng chẳng phải lỗi do con gái; thế nhưng tiểu thư Tăng chẳng lọt tai một câu nào, cứ nằm lì ở đó suốt cả ngày dài. Lúc bấy giờ, ông Lu bắt đầu lo lắng cho sức khỏe của con gái, bèn quyết định phải tận mặt xem rốt cuộc người tên Chang này là dạng người gì; thế là nhân cớ đi dạo, ông bước ra đồng để gặp Chang, và ngạc nhiên khôn xiết khi trông thấy một thanh niên trẻ tuổi phong độ.
Họ cùng ngồi xuống trên thảm cỏ, trò chuyện một hồi lâu, ông Lu tỏ ra vô cùng say mê phong thái của người bạn trẻ nên đã mời về nhà yết kiến. Vừa về tới nơi, ông Lu liền xin phép Chang chốc lát để chạy vào báo trước cho con gái; nàng gắng gượng đứng dậy lén nhìn trộm vị khách lạ. Nào ngờ nhận ra đó chẳng phải là người Chang mà mình từng quen biết thuở trước, nàng bấy giờ òa khốc nức nở rồi lê bước bò về giường, oán trách cha mẹ vì đã tâm cơ lừa dối mình. Người cha khẳng định chắc nịch rằng đích thị đó là Chang, nhưng cô con gái chỉ biết đáp lại bằng những giọt nước mắt; bấy giờ ông vô cùng bực dọc quay trở lại phòng khách, đối xử với vị khách vô cùng lạnh nhạt thất lễ. Chang hỏi thăm xem có phải ông là vị đại quan họ Lu giữ chức vụ thế này thế nọ hay chăng, ông liền đáp lại bằng giọng điệu lơ đễnh rằng phải, mắt thì nhìn đi chỗ khác chẳng buồn đếm xỉa gì đến Chang. Chàng thấy cách hành xử đó vô cùng bất hợp lý, bèn cáo từ ra về; chỉ ít ngày sau, tiểu thư Tăng đã khóc đến kiệt sức mà chết.
Bấy giờ Chang mơ thấy nàng hiện về bảo rằng: “Có phải người thiếp vừa gặp chính là chàng không? Chàng đã thay đổi quá nhiều về tuổi tác và diện mạo khiến khi nhìn mặt, thiếp chẳng thể nhận ra. Thiếp đã vì đau lòng mà quy tiên; nhưng nếu chàng mau chóng đến ngôi miếu nhỏ đầu phố để chiêu hồn rước phách về, may ra thiếp còn cứu vãn được. Chớ có lỡ thời cơ!” Chang giật mình tỉnh giấc, lập tức đến dò la tại phủ họ Lu thì hay tin tiểu thư đã qua đời được hai ngày rồi. Đem giấc mơ kể lại cho người cha, hai người cùng nhau ra miếu chiêu hồn; và khi mở tấm vải liệm, ngả người lên thi thể khóc lóc thảm thiết, họ nghe thấy tiếng động phát ra từ cổ họng tiểu thư, đôi môi anh đào khẽ hé mở. Mọi người khiêng nàng lên giường, chẳng mấy chốc nàng bắt đầu rên rỉ. Ông Lu vô cùng mừng rỡ, kéo Chang ra khỏi phòng, nâng ly rượu chúc mừng và hỏi han về gia thế. Ông vui mừng khôn xiết khi nhận ra Chang là một tấm lương duyên vô cùng xứng đáng với con gái mình, bèn chọn ngày lành tháng tốt để cử hành lễ cưới.
Nửa tháng sau, hôn lễ diễn ra, cô dâu được chính cha ruột đưa về tận nhà họ Chang; ông ở lại cùng họ nửa năm rồi mới trở về quê nhà. Hai người là một đôi uyên ương trẻ trung, đến mức những người không rõ ngọn nguồn sự tình cứ ngỡ con trai và con dâu của Chang lại chính là cha mẹ của chàng. Một năm sau, ông Lu qua đời; người con trai còn quá nhỏ tuổi lại bị bọn cun đồ hãm hại thương tích đầy mình, gia sản trong nhà cũng gần như khánh kiệt, Chang bèn đón cậu bé về sống chung dưới một mái nhà, coi như cốt nhục ruột thịt trong gia đình.
