Quả thật, thưa Điện hạ — như lời ngài Đại vương đã nói,

Dẫu ả chưa chết hẳn, thì cũng coi như nằm duỗi thẳng

Cân đối bên hai kẻ kia rồi;

Dẫu hắn chưa bị phán xử, thì cũng chẳng khác nào đã bị phán xử,

Sự thật ngập tràn và dư dả đến thế là cùng:

Và chẳng có gì cản trở chúng ta đưa vụ án này

Từ chốn u tối ra nơi ánh quang minh, cho phép

Những người có thẩm quyền cuối cùng cũng được cất lên tiếng nói,

Hơn thế, lồng vào đó một lời đầy uy quyền

Giữa cái đám đông hỗn tạp gồm những kẻ đần độn và ngu ngốc

Đang cấu thành một thành Rome vô lý và chẳng mảy may biết suy xét.

“Giờ thì đến màn Xử án!” chúng gào lên: “Xử án để kiểm chứng

Sự thật, cân nhắc cả chồng lẫn vợ

Trên bàn cân công lý, khiến một bên phải sập cần cân!”

Công lý là cỗ máy mà ở đó, để làm vừa lòng đám đông bần tiện,

Sự thật tựa vị thần linh buộc phải giáng trần

Và làm sáng tỏ mọi sự ở hồi thứ năm của vở kịch — à ha!

Nện vào cái đầu rỗng tuếch của chúng xem ai với ai

Và sự thể ra sao. Tôi bảo đám khờ khạo ấy rằng,

“Nếu công lý đủ năng lực làm nên một trò trống ấy,

Thì nó đã làm xong từ lâu rồi: thứ bắt đầu vào tuần tới

Chính là đoạn kết của phiên tòa, mắt xích cuối cùng của một chuỗi dài

Mà mắt xích đầu tiên đã được rèn từ ba năm trước,

Khi pháp luật bắt tay vào việc sửa đổi những điều trái quấy,

Và tỏ ra chậm chạp đến mức trong bước đi đầu tiên

Đã để cho những nỗi oan khiên mới — sự đền tội, lời cãi lại,

Từ phía bên này hay bên kia — vượt lên trước trong cuộc chơi,

Làm chậm trễ bản án, cho đến tận khi hành vi chết chóc này

Được ném vào, có thể coi như kiện hàng cuối cùng lên con thuyền

Đã nhét chật cứng đến tận mép với nào hàng hóa — hay hành khách?

*Trecentos inseris: ohe, jam satis est!

Huc appelle!* — hành khách, chắc chắn phải là từ đó.”

Từ lâu lắm rồi, con thuyền đã chở nặng ngập cả mắt tôi.

Lắng nghe đám đông ô hợp cãi cọ om sòm, ngài sẽ gọi vụ án này

Là một mớ bòng bong nhào nặn lẫn lộn vượt quá tầm hiểu biết của con người.

Kẻ này gọi hình vuông là tròn, kẻ kia bảo hình tròn là vuông —

Và cũng có thể tha thứ được trong sự ngỡ ngàng ban đầu ấy

Của dòng máu đã tuôn rơi và văng tung tóe lên sơ đồ:

Nhưng giờ đây khi chúng ta đã quen mắt với sắc màu bạo liệt ấy,

Chẳng lẽ ta không thể nhìn xuyên qua màn máu đỏ thẫm để dò tìm các đường nét hay sao?

Nó khiến người ta phải tuyệt vọng về sử sách,

Eusebius cùng những sự thật rành rành — thật nhảm nhí!

Ồ, cứ cho lũ ngốc cái phiên tòa chúng thèm khát đi, cứ thả sức khua khoắng

Với bầy luật sư xích cổ, mỗi bên hai tên —

Một tên sủa, một tên cắn, — Bậc thầy Arcangeli

Và Spreti, — đó là hy vọng cuối cùng của người chồng

Chống lại Công khố và một dạng Công khố khác,

Kẻ buộc phải sủa gâu gâu thay cho người vợ: gâu—gâu!

Chao ôi, thưa Điện hạ, chúng ta và ngài Đại vương đây

Đã có thể dàn xếp ổn thỏa vụ việc này

Ngon lành ngang ngửa với bất kỳ Biện lý Thế này hay Viên chức Tài chính Thế nọ,

Và Vị thẩm phán Kia nào đó, thậm chí chỉ với — một lời nói và cái nháy mắt —

Chúng ta thừa biết ai mới là vị tài phán tối cao.

Chúng ta hãy cẩn trọng với chiếc bàn chơi bài basset — kẻo

Ta lại huých khuỷu tay vào Đức Hồng y,

Làm xáo trộn những quân bài của ngài, — ngài sẽ thốt lên một tiếng... suỵt!

Ngay bên bệ cửa sổ! Và kìa cả vị Hầu tước nữa!

Xin ngài hãy rộng lượng cho tôi một phút: nếu tôi thất bại

— Đượcân sủng trước một thính phòng thế này, xin hãy hiểu cho! —

Trong việc phân minh phải trái, thì, cứ xếp tôi chung mạc hạng với đám đông

Như kẻ am hiểu sâu sắc tâm trí con người đi!

Đám đông, — chà, căn nguyên của sai lầm chính là ở đó đấy!

Hãy nhớ rằng quý vị đang phải giao thiệp với tầng lớp bình dân,

Giới bình thứ; đây chỉ là một tình tiết vụn vặt

Trong đời sống thị dân, — cớ sao lại phải tô vẽ to tát lên,

Lý tưởng hóa, hay tước đi bản chất tự nhiên của tầng lớp ấy?

Người ta cứ nói cứ bàn hệt như thể họ đang phải đương đầu

Với một cặp đôi quý tộc nào đó... Điện hạ, xin hãy ghé tai ngài!

Cúi xuống đây với tôi, thưa Đại vương, — hãy tự mình lắng nghe và quan sát!

Pietro này, Violante này, họ sống cuộc đời của mình

Ở Rome theo một cách nhàn nhã chẳng có gì là tồi tệ cho lắm

Ngay cả với những kẻ bề trên của họ, — họ tự yêu lấy bản thân mình,

Tự đốt dầu trong đèn của chính họ

Để nhờ đó gương mặt của họ được rạng rỡ lên.

Họ bước vào tuổi năm mươi và hơn thế nữa: tình hình chiếc đèn ra sao rồi?

Ngập đến tận chân bấc, — tiền bạc dành dụm được ngần ấy;

Và ngoài ra còn một khoản dư dả — ngần ấy nữa

Về tiền bạc, — thứ hiện chẳng biết tiêu vào đâu,

Nhưng rồi khi bấc đèn lụi tàn vào một ngày nào đó,

Khi chẳng còn sợi gai tươi nào để hút cạn phần dầu thừa đọng lại,

Nó sẽ nằm đó như món quà cho kẻ qua đường — cụ thể là,

Bất cứ ai chứng minh được mình là người thừa kế,

Xét thấy, cặp vợ chồng này lại chẳng có lấy một mụn con:

Trong khi ấy chiếc đèn của họ vẫn bập bùng bơi trong chiếc bát rộng vừa phải

Thuộc tầng lớp trung lưu, — không được giương cao tựa ngọn hải đăng

Cho gió bão tàn phá, cũng chẳng bị quăng xuống tận bùn nhơ sát đất

Như ngọn đèn lồng bão mà lũ trẻ nghèo chuyên mò cua bắt ốc cứ chọc đi chọc lại ở đây,

Đi dạo quanh để dò dẫm những vệt lằn trên đường cái

Hoặc mò mẫm chút may mắn từ vũng bùn lầy. Tâm hồn Pietro

Đã mãn nguyện biết bao khi người bạn tri kỷ cười tủm tỉm, “Chẳng có loại rượu nào

Sánh được với rượu của Pietro, và ngày nào lão cũng uống nó!”

Trái tim người vợ phồng lên trong chiếc áo chẽn, sung sướng đến tột cùng

Khi những người hàng xóm quay đầu nhìn theo đầy vẻ ước ao ở nhà thờ,

Và thở dài trước đống ren tua tủa diện đến lễ.

Chà, sau khi đã trải qua năm mươi năm bập bùng cháy rực,

Họ đã đốt kiệt sức mình, chiều chuộng bản thân quá đà đến mức

Cuối cùng Pietro nhận ra mình đang ngập trong nợ nần,

Hệt như thể lão là một tên công tử bột nào đó trong số chúng ta vậy:

Và giờ đây, khi bóng tối bắt đầu bò lên nuốt chửng ban ngày,

Bọn chủ nợ trở nên bất an, thì thầm to nhỏ với nhau,

Cùng nhau bàn bạc, rồi kéo đến nài nỉ đòi nợ cùng một lúc.

Bởi vì nếu gã đàn ông tốt bụng, mập mạp, hồng hào và vô lo ấy,

Kẻ chẳng để dành nổi lấy một đồng ducat nào, mà qua đời —

Để cho chiếc đèn rơi xuống đất, chẳng có người thừa kế nào ở bên để hứng lấy —

Thì ngặt một nỗi, vì không con cái, phần tài sản dư ra sẽ đổ tràn ra đường phố,

Sẽ có một cuộc tranh giành phần cặn bã ấy

Bởi những kẻ lạ mặt: thế nên, chúng chẳng đời nào cho lão khất nợ thêm ngày nào

Mà kéo đến thành một bầy, la ó đòi trả tiền cho bằng được.

Cách giải cứu duy nhất của lão là gì? Lão xin xỏ và ngay lập tức nhận được

Khoản tiền bố thí quen thuộc, thứ trợ cấp được phát ra

Cho cái gọi là “những kẻ khốn khổ đáng thương nhưng còn chút sĩ diện” của chúng ta,

Mỗi tháng một lần trong vòng bí mật để tha thứ cho nỗi hổ thẹn

Của những kẻ lười biếng và hoang phí, — những vị thánh ăn mày

Mà Giáo hoàng ban ơn cho ăn miếng trả miếng, bản tính chúng hệt như loài quạ đen,

Và ngài đóng vai đấng quan phòng — đúng thứ mà đám đông vô cùng ngưỡng mộ!

Nghĩa là, thay vì giáng ngay một cú đá dứt khoát

Vào đám sâu bọ ích kỷ vô tích sự mà lớp chất nhờn nhớp nhúa của chúng

Chẳng tài nào bôi trơn nổi con đường đời của chính chúng,

Thì ngài Giáo hoàng lại đi nhặt lấy quả ngọt đầu mùa vừa rơi xuống

Và đầy nhân từ đặt nó ngay vào đường đi của lũ sâu mọt.

Pietro chưa từng có nổi một đồng xu dính túi để dành ư? Ngay lập tức

Lão phải được trợ cấp bằng tiền của chúng ta:

Còn về phần người vợ — con cừu hiền lành trong nhà

Mà người ta không đành lòng nhìn thấy mụ bị quấy rầy lúc tuổi già —

Hãy nhìn cái cách mụ chịu đựng nghịch cảnh,

Để thấy cái bản chất nhẫn nhục mà quý vị đang cất công xin thương xót ấy!

Này nhé, thử hỏi có gã hàng thịt thô lỗ nào,

Khi túm lấy những con vật đang dúm dó chờ lưỡi dao kề cổ,

Lại đi hành hạ một con cừu cái suốt một hồi lâu trước khi nó kịp há miệng kêu

Hay ra chiều đe dọa cắn lại? Thế mà con cừu tội nghiệp ở đây,

Violante, mụ thị dân già ngây thơ,

Ngay trong rắc rối đầu đời đã nhe ra những chiếc răng sắc nhọn

Thừa sức nghiền nát và nuốt chửng một tội ác tày trời. Mụ trầm ngâm suy tính về quyền thụ hưởng Ủy thác,

*Fidei commissum* là thuật ngữ của giới luật sư,

Những khoản quỹ này chỉ cần có người thừa kế đứng ra nhận —

Mụ rà soát qua toàn bộ các cung bậc của tiếng đòi nợ

Từ tiếng rên rỉ bán cung cho đến tiếng gầm gừ vang tận tầng cao

Và tiếng gừ gừ trầm đục sát đất, đủ mọi âm sắc trên cùng một chiếc thang âm,—

Mụ khựng lại đôi chút với nỗi áy náy nhỏ nhoi dành cho khuôn mặt của Pietro

Đang mất đi vẻ vui tươi vốn có thuở nào,—

Giờ đây chẳng còn lấy một chai rượu để đãi bạn bè lúc hoạn nạn,—

Mụ dừng lại ở đống ren rách rưới của chính mình

Cùng những lời chia buồn hàng xóm dành cho hoàn cảnh ấy,

Rồi dứt khoát tâm can, nhìn rõ việc phải làm:

Và thế là, điềm tĩnh, mụ khép chiếc cặp đựng sổ sách gia đình lại,

Hộc tốc chạy đi lễ chiều, cắp cuốn kinh cầu dưới nách,

Đi qua nhà thờ San Lorenzo quen thuộc,

Rẽ ùm xuống một con hẻm nhỏ bên trái, rồi mất hút

Trong một mê cung nhà cửa chẳng muốn nhắc tên cho rảnh nợ,

Chọn một căn nhà kín cổng cao tường, tối thui ở tầng dưới

Mà chớp chớp ở tầng trên, — dấu hiệu của chốn chúng ta đều rõ là gì,

Một ngọn nến đặt bên khung cửa sổ đang nhấp nháy

Hướng ra đường phố, chẳng thờ phụng cái điện thờ nào bên trong cả,—

Mụ leo lên đó bằng chiếc cầu thang bẩn thỉu nhếch nhác,

Bấu lấy sợi dây thừng bám dọc tường, lên đến tận đỉnh cao nhất,

Mò mẫm tìm cánh cửa trong bóng tối, vốn đang khép hờ theo lệ thường,

Gõ cửa, đẩy ra, bước vào: từ trong vùng dậy một sinh thể

Trần truồng đúng như mức cần thiết — “Ái chà, đồ đểu giả, hóa ra là mày ư?

Lùi lại đi — tao đã kịp cầm được đồng cắc nào đâu chứ?

Lạy Chúa thương xót, tôi đúng là kẻ tội nhân khốn nạn!

Đây là... Ơ hay, tao lại cứ tưởng mày là hiện thân của Đức Mẹ

Cùng với cái đống lụa là tung bay cuồn cuộn ngay giữa phòng thế kia!

Quý cô xinh đẹp của tôi có điều chi vui thú đây?”

Ngài Đại vượng có bổ sung thêm điều gì còn tối nghĩa không?

Mụ ta là một trong số những người phụ nữ nhan nhản ở Rome,

Những kẻ vì túng quẫn buộc phải kiếm sống qua ngày bằng một nghề mọn

Bằng cách bám lấy một nghề đê tiện khác: công việc bề nổi của mụ ta

Là giặt giũ quần áo ngoài trời

Bên cái bể nước ở Citorio; còn nghề thực sự của mụ —

Là thì thầm với những kẻ rảnh rỗi, khi chúng dừng chân và ca ngợi

Cặp cổ chân mà mụ cố tình buông thả để lộ ra

Lúc đang quỳ quỵ bên bệ đá cạnh đài phun nước,

Rằng hãy còn vô khối thứ hay ho để mà săm soi

Tại nhà vào tối hôm đó, trong ngôi nhà có ngọn nến nhấp nháy

Đoan trang ở phía trên và mọi chuyện đều được thực hiện

Trong sự kính sợ uy nghiêm của Chúa lại vừa rẻ bèo.

Còn Violante, lúc ấy đã tận mắt nhìn mụ này giặt giũ,

Đã để ý và thèm thuồng vóc dáng đầy đặn trổ mã của mụ,

Đã bám theo mụ tận chốn mái nhà tranh, ghi nhớ cả địa chỉ,

Và giờ đây đến để dụ dỗ mụ ta bàn chuyện làm ăn

Mục đích còn đê tiện hơn cả lần đầu tiên

Đem bán cả trinh tiết của chính mình

Lấy một trái dưa hấu và ba đồng paul hồi mười hai tuổi.

Trải qua năm phút trò chuyện với người con gái khốn khổ của Eva ấy,

Giao kèo đã được chốt hạ, việc buôn bán ngã ngũ —

“Thế thì, sáu tháng nữa, người mà bà tin cậy

Sẽ đến, mang đi bất cứ đứa trẻ nào; Tôi giữ tiền công và bí mật, bà giữ đứa trẻ,

Hơn nữa còn phải trả tiền làm lễ để mọi chuyện xuôi chèo mát mái:

Trong khi chờ đợi, tôi cứ đút túi khoản tiền đặt cọc trước đã.”

Lại lò mò bám theo sợi dây thừng để đi xuống cầu thang,

Violante hân hoan chìm đắm trong luồng hào quang rực rỡ

Phát ra từ chính bộ óc của mình, tự thấy phơi phới vì thành công mỹ mãn,—

Mụ đến nhà thờ kịp lúc làm lễ Magnificat,

Và cất cao lời kinh “Nỗi sỉ nhục của tôi đã được cất bỏ,

Và giờ đây muôn loài sẽ xưng tụng tôi là người có phúc,”

Đến nỗi vị linh mục chủ lễ phải quay người lại

Để xem kẻ nào đang cất lời ca tụng đầy vẻ thách thức ấy:

Rồi mụ trở về với Pietro, kẻ đang vô cùng ngây ngất

Nhưng lại càng hoang mang hơn khi nghe kể câu chuyện kỳ diệu —

Rằng những lời cầu kinh và việc làm phúc đức

(Bên cạnh cặp khăn xếp và chiếc mũ trùm đầu

Là món quà sinh nhật bất ngờ vào thứ Tư năm tuần trước)

Đã đơm hoa kết trái vào mùa thu cuộc đời của lão,—

Chính chúng, hoặc là liều thuốc Orvieto nhân đôi.

Dù thế nào đi nữa, mụ cũng phải giữ mình trong sáu tháng tới,

Nằm dài trên đi văng, tránh xa chiếc ghế đẩu ba chân,

Và trên hết, không được để trái ý hay phật lòng bất cứ điều gì,

Và kết quả mười mươi sẽ là một đứa con nối dõi.

Thế là, khi thời gian chín muồi đúng kỳ hạn,

Lão thấy mình thực sự đã trở thành cha của sinh linh

Francesca Vittoria Pompilia và phần còn lại

Của những cái tên mà nhờ đó lão đã đóng dấu xác nhận con bé là của mình vào ngày hôm sau.

Một tội ác hoàn hảo theo cách của riêng nó đã nằm ở đây rồi chứ, hy vọng thế?

Lừa dối Chúa, lừa dối người đời, đủ mọi bề lừa dối

Cả tự nhiên, phép xã giao lẫn lối sống thông thường:

Trộm cắp trắng trợn những người thừa kế chân chính do đó bị hất cẳng

Khỏi quyền thừa kế đáng lẽ phải thuộc về họ —, và hệ lụy tiếp theo sau đó,

Là trộm cắp cả của Chúa, thông qua lỗ tai của vị cha cố giải tội

Bị tước mất sự kiện đáng chú ý nhất

Khi mà mọi việc làm hay chưa làm suốt mười hai tháng ròng

Được đem ra minh chứng vào dịp lễ Phục sinh.

Mọi thói hư tật xấu khác á ư! — thế mà cái tội này

Lại giấu tiệt đi trước vị linh mục đến ăn trưa cùng chúng ta vào ngày hôm sau ư?

Thật là bất tiện; phép lịch sự không cho phép điều đó.

Mọi chuyện đến đây đã rõ ràng chưa? Giờ thì quý vị đã rõ về Violante rồi chứ,

Hãy ước lượng khả năng phạm tội của mụ ta

Bằng chính ví dụ đích thực này đi? Một tội ác đen đúa, cứng nhắc và lạnh lẽo

Hệt như hòn đá mà ngài đá văng lên bằng mũi giày

Ngay giữa một cánh đồng ấy?

Tôi tưởng tượng cũng đến thế là cùng.

Nhưng giờ đây, lại có câu hỏi đặt ra, — mất bao lâu để cho khối vật chất tồi tệ và cằn cỗi

Mà quý vị vừa đá văng đi ấy,

Bị xâm chiếm và vây bọc xung quanh

Bởi lớp rêu phong li ti, cỏ dại, hoa dại — được thổi hồn vào sự sống

Bởi loài giòi bọ, ruồi nhặng và bước chân của cánh chim trời?

Thưa Điện hạ, — những tâm hồn lành mạnh hãy để quá khứ ngủ yên,

Hãy để những tội ác cũ tự vươn lên thành trẻ trung và thanh tao

Dưới ánh nắng và bầu không khí; thời gian đối xử với những hành vi xấu xí vốn là như thế:

Chúng đón nhận ơn phước tự nhiên từ mọi sự đổi thay.

Nào là niềm vui của người chồng ngốc nghếch tin người,

Sự mềm lòng của trái tim người vợ già độc ác thuở nào,

Những đức hạnh mọc lên khắp hai phía, được đền bù hậu hhĩnh

Cốt sao để chúng có thể chuộc lại tội lỗi đã trót gây ra.

Và rồi sự xuất hiện đột ngột, đẫm sương mai và đáng yêu khôn tả,

Của bông hồng mọc trên đống phân rác, sinh linh thuần khiết

Được tạo ra mới tinh, từ khi được rút chân ra khỏi

Nỗi kinh hoàng của số phận đã được định đoạt sẵn từ trước

Bên cạnh người cha vô danh và người mẹ mà danh tính

Quá rõ mồn một — khoảng mười bốn năm tuổi trẻ nhếch nhác,

Và rồi sự trụy lạc, bệnh tật, nấm mồ —

Địa ngục trần gian ở đây, và cõi đời đời trong địa ngục mai sau:

Hãy nhìn vào sự kinh hoàng đó và cõi an nhiên dịu ngọt này xem!

Chao ôi, hỡi nhà đạo đức học, tội lỗi ấy đã cứu vớt được một linh hồn đấy thôi!

Rồi, ngay cả nỗi oan khiên hiển hiện đối với những người thừa kế —

Này, đây chẳng phải là hành vi nhào vô bóp cổ

Và cướp đoạt của người ta một cách trơ trẽn, mà là... Thưa Điện hạ, xin thứ lỗi cho tôi,

Ngài đã có được kỳ trân dị bảo ấy bằng cách nào vậy,

Viên ngọc bích chạm khắc hình ba nữ thần ơn huệ theo phong cách Hy Lạp cổ đại?

Truyện kể rằng, trong lúc cúi xuống nhặt một hòn đá

Từ lối mòn xuyên qua một mảnh vườn nho vô chủ —

Để ném con chim sẻ, tình cờ ngài vớ được viên ngọc này:

Thế mà giờ đây, liệu năm gã bần nông trong gia đình

Của người làm vườn nho có tiêu hóa bát cháo ngô kém ngon đi chút nào không

Vì chẳng có tên nào giữ nó trong chiếc túi da dê của mình

Để dùng làm đá lửa quẹt vào hộp quẹt nữa đâu?

Đừng có lừa tôi, đừng lừa chính ngài, và đừng lừa cả bạn bè!

Nhưng sao ngài lại quá khắc nghiệt với kẻ chỉ vô tình va phải

Một kẻ lạ mặt chẳng có chút quyền lợi tự nhiên nào

Đối với của cải và điền trang (điểm mấu chốt nằm ở đây)

Ngoại trừ do rủi ro, và sự thiếu hụt

Của cái đáng lẽ phải có — vả lại, chẳng có lấy một ai

Dám cả gan mong mỏi kiếm chác từ đó —

Bởi vì kẻ nào dám thốt lên rành mạch những lời rằng

“Cầu trời cho Pietro không có nổi một đứa con!

Có thế thì nhà cửa tài sản của lão mới thuộc về tôi,

Càng sớm chừng nào thì tấm lòng lão càng héo hót đi chừng ấy”?

Thế đấy, Chúa chẳng thèm chiều lòng đâu, và tấm lòng lão cũng chẳng héo hót đâu nhé!

Bởi vì cuối cùng lão đã có một đứa con, ngài thấy đấy,

Hoặc chí ít cũng là điều tương đương như thể có một đứa con thực thụ,

Lão nghĩ vậy, kẻ duy nhất có trách nhiệm phải suy nghĩ:

Nếu lão đã chấp nhận thì cớ sao quý vị lại phải chê bai phản đối?

Hơn nữa, cứ cho là có tội lỗi nào đó hiển hiện đi chăng nữa,

Thì quy trình thích hợp để tẩy rửa tội lỗi

Chính là bắt đầu làm việc thiện bằng cách này hay cách khác.

Pietro, — hãy nhớ rằng, chẳng hề có chút tội lỗi nào

Trong vụ tráo đổi ấy — chà, món quà này của Thượng đế

Được ném vào lòng lão từ trên thiên đàng

Đã vực lão dậy ngay lập tức, đưa lão trở lại thẳng tắp

Trên con đường hướng thiện mà lão từng lầm đường lạc lối.

Từ nay về sau sẽ chẳng còn thói bướng bỉnh và phung phí,

Những cuộc cạo gió chữa bệnh, những bữa tiệc tùng chè chén — tất cả đã bị một miếng bọt biển xóa sạch.

Mọi hình thức tự kìm chế giờ đây đều trở nên dễ dàng

Vì lợi ích của đứa trẻ, bà chủ tương lai của dinh cơ,

Kẻ chắc chắn sẽ cần rất nhiều thứ và ai mà biết được còn cần đến những gì?

Và thế là, nợ nần đã được trả dứt điểm, thói hư tật xấu đã được cải tà quy chính,

Khoản chi tiêu bị cắt giảm, của hồi môn bắt đầu sinh sôi nảy nở.

Còn về phần người vợ — tôi đã nói rồi, tội lỗi hoàn toàn thuộc về mụ:

Thế nên, hình phạt làm gương cũng phải thuộc về mụ. Đó là một đề tài

Mà người ta đi raả rả giảng đạo và ca ngợi khắp cả vùng:

“Ồ, hãy làm chúng tôi hạnh phúc và ngài sẽ làm chúng tôi trở nên lương thiện!

Tất cả đều là do Chúa ban cho mụ một đứa con:

Những ân huệ xiết bao theo sau món quà trần thế tuyệt vời nhất của Chúa!”

Đến đây ngài gạt bỏ tấm khiên phòng thủ của tôi, thọc thẳng vào tim tôi

Bằng cú đánh chí mạng — “Có một lời dối trá làm nền tảng cho tất cả.”

Chà, hỡi vị Hoàng thân soi mói, đó là hạt ngọc trai hay thứ gì,

Cái khối tròn vo trên cổ của công nương Principessa kia?

Viên ngọc vĩ đại tròn vo lấp lánh thứ chất liệu trong suốt ngần,

Do một con hàu tiết ra bọc lấy một hạt cát nhỏ!

Ngài có gọi nó là vô giá trị chỉ vì cái nhân bên trong vô giá trị hay không?

(Mụ công nương thì không đời nào, vì mụ thừa biết mình đã đổi nó lấy cái gì.)

Nào, chúng ta hãy quay lại với cặp vợ chồng thị dân của chúng ta!

Quý vị đã nắm được ngần ấy câu chuyện, ai đúng,

Ai sai, ai đứng trung lập, rõ cả rồi chứ? Sao cơ, vẫn chưa à?

Ồ? Thôi được, cứ thừa nhận là có chút gì đó mập mờ trong vụ án này đi,

Chúng ta hãy tiếp tục — phần còn lại sẽ sáng tỏ dần, tôi hứa với ngài đấy.

Hãy nhảy cóc qua một tá năm trời: quý vị sẽ thấy, khi khoảng thời gian ấy qua đi,

Một lão cha già khả kính, hiền lành và dễ tính,

Khuôn mặt rạng rỡ tất bật của một bà nội trợ tháo vát,

Cả hai đều quấn quýt lấy tình yêu dành cho đứa con duy nhất của họ,

Sinh thể kỳ lạ, cao kều, xanh xao và kiều diễm ấy đã vươn mình lớn dậy

Tựa đóa bạch liên mọc ra từ khe nứt trên vách đá bị ánh nắng thiêu đốt

Để uốn cong đóa hoa trắng kỳ diệu hé nở của mình

Dưới chân lữ khách Joseph và người vợ đang lang thang —

Các họa sĩ vẫn thường tưởng tượng như thế: còn ở đây đó là một sự thật hiển nhiên.

Và đóóa bạch liên của họ — ước gì họ có thể bứng lấy

Đặt vào trong chiếc bình để đứng bên hiên đền Solomon

Nằm giữa pho tượng sư tử này và pho tượng sư tử kia! — nàng Pompilia của họ,

Ước gì họ có thể tìm được nơi chốn gả chồng xứng đáng, bề thế,

Trong một mái nhà ấm êm! Và cớ sao lại phải tuyệt vọng về điều này

Khi Rome rộng lớn để lựa chọn, ngoại trừ tầng lớp đỉnh cao chót vót?

Chính họ sẽ dốc toàn tâm toàn ý giúp đỡ cho sự lựa chọn ấy,

Ném khoản tiết kiệm muộn màng của mình vào chung một giỏ

Để nhập chung với của hồi môn, và thời gian tới sẽ nối tiếp bằng

Di sản hoàn toàn hợp pháp thuộc về nàng:

Và khi một viên ngọc vô song như thế được tìm thấy và định đoạt,

Thì họ có thể cất cao bài ca “Nunc dimittis” của mình ngay lập tức.

Quả thực món quà ấy hoàn hảo đến mức thừa thãi,

Quá mức xa xỉ đối với kẻ cầu hôn mà họ đáng lẽ phải tìm kiếm,

Và tầng lớp xã hội của họ có thể chọn lựa trong số những gã thị dân này.

Tuy nhiên vẫn có một khoảng không gian dung hòa: nét trắng ngoại lệ

Nằm giữa sắc nâu chung của cả loài, ẩn giấu

Một gã thị dân gần như nhà quý tộc,

Hoàn toàn có thể với tới: hãy chú ý tìm kiếm hắn xem nào!

Gã chủ ngân hàng hay thương gia nào từng trải qua những ngày tháng huy hoàng hơn,

Gã họa sĩ hạng hai nào đang ngoi lên,

Hay gã thi sĩ nào đang trượt dốc, sẽ đưa ra mức giá hời nhất

Cho thiếu nữ xinh đẹp kèm theo củ hầu bao nặng trĩu này?

Khốn nỗi, giả sử chỉ là một kẻ trong số những kẻ như thế

Bề ngoài giống hệt hàng thật đến mức thiên hạ cứ tưởng là thật,

Thì mọi chuyện đã xuôi chèo mát mái rồi! Tiếc thay, hỡi những con người khốn khổ,

Hóa ra nó lại chính là sự thật không thể chối cãi;

Là sự thật chứ không phải trò bịp bợm: từ đó dẫn đến diệt vong cho tất cả bọn họ.

Bởi vì, Guido Franceschini là người đứng đầu

Của một dòng họ lâu đời ở Arezzo, lâu đời

Đến mức họ thà nghèo túng

Còn hơn là phần lớn những kẻ khác: hoàn cảnh ấy cũng rất phổ biến.

Từ sau cánh cửa lớn có gắn huy hiệu gia tộc ở phía trên,

Một gã đầy tớ lén lút bò ra vào các ngày thứ Bảy

Để lo thức ăn cho cả tuần — lát sau lại xuất hiện

Ngoài chợ, cò kè mặc cả từng chiếc chân cừu nhỏ nhất,

Hoặc một góc phần tư con gà, đã bỏ đi bộ lòng, mào và chân:

Rồi quay về nhà với chiến lợi phẩm — một miếng gan xin xẩu

Được tặng kèm thêm, cái mề thì bỏ sót không đòi.

Gã đang băm nhỏ những thứ ấy để làm gia vị cho món đậu thêm phần đậm đà,

Thì tiếng gõ cửa của ngài vang lên, gã liền bỏ nồi súp đang liu riu,

Ra tiếp vị khách lạ tò mò ghé thăm,

Tay cầm chiếc khăn ăn lau dở, đưa khách đi tham quan các phòng,

Chỉ cho khách xem những bức tranh đã treo ở đó cả trăm năm,

“Vô giá,” gã bảo ngài — đồng thời kéo ngay kẻ lắm tiền

Về đúng cái vị trí của hắn: vâng, ngài đúng là vua ngân hàng

Hay đế vương thương gia, đầm mình trong sự giàu sang phú quý

Trong khi vị chủ nhân ngôi nhà, người đỡ đầu của gã, chẳng có nổi tiền

Để vá cái lỗ thủng trên trần nhà đang bị nước mưa làm mục nát:

Nhưng gã mới là nhân vật có máu mặt, và kìa là huy hiệu của dòng họ gã,

Và đằng kia là bức tranh nổi tiếng của Rafael, độc nhất vô nhị,

Do chính danh họa vẽ cho ông nội của ngài,

Và ngài đã phải trả tiền để được ngắm: “Xin chào ngài!”

Đó chính là quy luật bù trừ. Mặc dù vậy

Cảnh túng quấn đang đến hồi kề cận;

Có quá nhiều cái miệng quý tộc đang há hốc chờ ăn,

Món đậu đành phải chịu nhạt nhẽo chẳng có thịt gà bồi dưỡng.

Người mẹ — xét theo quy luật tự nhiên, cuộc đời bà ta sẽ còn kéo dài dằng dặc;

Những người chị em gái đã yên bề gia thất

Và kết hôn với những người đàn ông có địa vị hợp lý:

Nhưng cái thứ ánh sáng rọi chiếu kiểu ấy chỉ dừng lại ở đó,

Chẳng hắt chút hơi ấm nào trở lại sưởi ấm cho bếp lửa của cha mẹ.

Bản năng dòng họ bắt đầu quờ quạng tìm kiếm ngọn lửa sưởi

Ở Giáo hội — Giáo hội theo truyền thống vẫn thường giúp đỡ

Người con trai thứ: và Paolo chính là người như thế,

Đã bám trụ ở Rome này suốt ba mươi năm qua,

Kẻ biết cách luồn lách chơi trọn vái vế — làm linh mục kiêm tu viện trưởng,

Kết giao bạn bè, sở hữu nhà cửa đất đai, trở thành người có ích

Cho một nhân vật lớn: con đường tiến thân của lão ta vô cùng thênh thang rộng mở.

Cậu út thì bắt được ngọn lửa đồng cảm,

Và dẫu đôi cánh chưa đủ lông đủ cánh vẫn giữ cậu ta trong lồng,

Nhưng cậu ta cũng vươn lên thành một vị kinh sĩ,

Thế nên cứ bám chặt lấy cái cành cao hơn mà cao giọng hót hy vọng.

Ngay cả Guido của chúng ta, người anh cả, cũng dấn thân

Vào con đường của Giáo hội chừng nào còn thấy an toàn,

Bởi lão là Chủ gia tộc, được định sẵn để lấy vợ —

Thế nên, lão chỉ có thể lờ mờ dấn thân vào một hoặc hai bậc tu trì

Và bày tỏ thiện chí đối với thánh giáo: lão cắt đi

Lớp tóc trên đỉnh đầu và bấy nhiêu đó cũng coi như hướng về Chúa.

Nhưng sự thăng tiến chủ yếu vẫn phải đến từ ngả khác,

Dẫu vẫn từ phía Giáo hội: và lão ta đây

Đã có mặt ở Rome từ khi còn trẻ, bị mài mòn tâm can

Bởi bốn mươi sáu năm lăn lộn cay đắng trong cuộc đời nhọc nhằn,

Đã bắt đầu cảm thấy ngán ngẩm cái trò chơi mà khẩu quyết là — “Hãy chờ đợi!”

Cho đến một ngày — bản thân lão cũng có vị Hồng y của mình

Để phục vụ theo một cách mập mờ nào đó, hệt như công việc

Kéo xe phô bày những chùm lông vũ trên đầu bầy ngựa —

Vị Hồng y thấy tiện liền cho phép lão cáo lui,

Cưỡi ngựa bớt đi một chùm lông vũ; và thế là nó rơi rụng mất.

Guido cứ thế bị bỏ lại — với tuổi trẻ trôi qua vô ích

Và chẳng có nổi một xu dính túi để làm bằng chứng —

Lão bèn bàn bạc với Paolo, chắc hẳn đôi mày đen lúc ấy

Đã nhíu lại đôi chút đầy vẻ đe dọa, càu nhàu rằng

“Cái thứ lợi lộc tao lặn lội đến Rome để kiếm đâu chẳng thấy?

Đâu là sự báo đáp cho những năm tháng hầu hạ tận tụy

Cho cái gã vẹt khoác áo tía tía hồng mà tao phải hôn chân hắn,

Trong khi biết thừa tus gia phụ hắn từng chùi giày cho gia phụ tao?”

“Kiên nhẫn nào,” Paolo vỗ về gã kẻ đang quạu quọ bất mãn —

“Cho đến nay, anh vẫn chưa gặp được vận may thích hợp,

Mà lợi lộc của tôi cũng chẳng đủ để nuôi cả hai chúng ta:

Tôi chỉ có một chút tài sản khiêm tốn đủ sống, chứ chẳng dư dả gì hơn.

Dẫu sao anh cũng là Bá tước, anh có tước hiệu,

Quyền thừa kế và địa vị — anh không thể đòi hỏi mọi thứ tốt đẹp đều thuộc về mình.

Nếu như lúc trước, tôi mà cầm bộ bài trong tay anh... thôi nào thôi nào —

Hãy để tôi xem qua vai anh những quân bài chưa đánh —

Tôi, kẻ đã tự tay gây dựng ván bài cho mình,

Để xem liệu tôi có thể giúp anh xoay sở ván bài của anh được không.

Xấu hổ cho anh thật đấy, khi trong tay nắm đủ mọi thứ danh giá,

Nào tước vị Bá tước, nào quyền làm chủ gia tộc — sao anh lại đánh tồi thế không biết!

Chà, trước hết, những thứ đó có thể dùng để cưới vợ chứ bộ!

*Notum tonsoribus!* Ra hiệu thợ hớt tóc ngay thôi!

Nào, lau sạch vẻ mặt cau có đi, chọn bộ quần áo mới tinh vào,

Và sau khi công chuyện xong xuôi, chúng ta sẽ xuống phố

Gặp mụ mụ chuyên buôn tóc giả, một ả đàn bà

Mà tôi và vài kẻ khác đã giúp lập cửa tiệm

Ở quảng trường Colonna: mụ ta đích thị là một nhà tiên tri. Hừm!

‘Này cưng, đây là anh trai tôi: anh hai, đây là cưng của tôi.

Cưng ơi, hãy hiến kế giúp chúng tôi nào! Cưng gợi ý xem ai

Là đối tượng thích hợp nhất trong khu phố này

Dành cho vị Bá tước đây — lão ta đang có ý định lấy vợ,

Và còn bảo với tôi rằng lão định nhét lén

Hai mươi đồng zecchino xuống dưới lớp da đầu giả

Của bộ tóc giả cũ khi đem nó đi tút tát lại

Cho đám cưới: và tôi cũng sẽ góp thêm chút đỉnh.

Cô thừa biết tôi có thế lực với nhân vật nào rồi đấy.’”

Và thế là cái tên Pompilia được thốt lên đầu tiên.

Mụ ta kể cho họ nghe về gia đình ấy và lối sống của họ,

Gã chồng dễ dãi và mụ vợ sắc sảo

Ở đường Via Vittoria — cách mà thiếu nữ cao kều

Với mái tóc đen nhánh như miếng vá kia và đôi mắt to tướng

Hệt như quả cầu thơm đuổi muỗi dán bùa,lại có thể có một số vốn chắc chắn ngần ấy,

Và khả năng có thêm ngần ấy nữa — chà, mọi thứ khớp với nhau hoàn hảo,

Trơn tru mượt mà hệt như chiếc giày nhung của Giáo hoàng xỏ vào chân Giáo hoàng vậy.

“Tôi sẽ tìm thẳng đến chỗ người chồng!” Guido vùng dậy kêu lên.

“Ờ, phen này anh lại chuẩn bị đánh quân bài cuối cùng đời mình rồi đấy còn gì!”

Paolo chêm vào với một tiếng thở dài — “Chỉ có điều, anh thấy đấy,

Lần này chính tôi mới là kẻ giám sát nước đi của anh.

Đám linh mục bọn tôi hay chơi đùa với phụ nữ, từ thiếu nữ, vợ người cho đến các bà mẹ — tại sao?

Bởi vì họ chơi đùa với đàn ông rồi dắt mũi họ hộ chúng ta.

Chẳng lẽ tôi lại đi bàn bạc với một gã thợ cạo râu xồm xoàm cáu bẳn nào đó

Hay là tìm đến mụ thợ cạo già trẻ trung ranh mãnh này nhỉ?

Này em trai, em hãy đứng ngây người ra ở phòng ngoài

Của Đức ông bề trên tối cao của tôi trong suốt một tiếng đồng hồ — ngài thích có mấy tay quý tộc đến chầu chực lảng vảng lắm —

Trong lúc anh đây cất bước tìm đến con ngựa cái xám,

Con ngựa tốt hơn — người xưa nói cấm có sai bao giờ! —

Và đến yết kiến phu nhân Violante.”

Nói là làm ngay:

Lão đã có mặt ở đường Via Vittoria chỉ trong ba bước nhảy:

Lão đề nghị ngay việc lấp đầy chỗ trống duy nhất

Của gia đình thị dân vốn dĩ đã đủ đầy tiền bạc,

Và thoải mái đến tận đáy lòng, thế nhưng vẫn cứ lủi thủi

Bên ngoài cánh cổng thiên đường — đang khóa kín, cài then, chặn barie,

Mà Bá tước Guido đang giữ một chiếc chìa khóa giấu kín

Dưới gối của mình, nhưng bàn tay của Pompilia hoàn toàn có thể luồn

Ra phía sau gáy lão và chôm lấy nó.

Chiếc chìa khóa ấy tựa bùa phép; chỉ cần nhắc đến nó thôi

Cũng đủ làm Violante cảm thấy dấy lên một luồng sáng nhói gắt

Chạm đến tận trái tim người phụ nữ: thế là — “Tôi đồng ý!

Pompilia là của anh, trả lại con bé và chúng tôi chiếc chìa khóa ấy

Để bước vào mọi vinh quang của một cuộc đời vĩ đại hơn!

Còn gã Pietro cứ để tôi lo thuyết phục: cứ mặc đấy cho tôi!”

Thế rồi câu chuyện được bóng gió gợi ý với Pietro; rồi thì

Pietro cũng đưa ra đòi hỏi và nhận lại câu trả lời rằng

Quả thực tước vị Bá tước là sự thật, nhưng còn

Khoản tiền của vị Bá tước đem cộng lại thì lại là một lời nói dối.

Lão bèn vuốt râu ra chiều đăm chiêu nghiêm nghị, làm ra vẻ ta đây,

Và từ chối vinh dự ấy. Đoạn người vợ lau dòng nước mắt,

Nháy mắt bên kia hướng về phía Paolo,

Thì thầm với Pompilia, lén lút đến nhà thờ vào lúc chiều tà,

Tìm thấy Guido ở đó và tiến hành hôn lễ xong xuôi,

Rồi cuối cùng quay về quỳ sụp xuống chân

Người chồng kiêm chủ nhân kính yêu để xin tha thứ.

Lúc bấy giờ Pietro đành thở dài — “Thôi thì đành tặc lưỡi xuôi theo thời cuộc vậy!”

“Em thừa biết tình yêu của anh sẽ dung thứ cho chúng ta mà,” mụ ta đáp lại:

Và Paolo lại lặp lại câu nói cũ, “Các bà mẹ, người vợ và thiếu nữ,

Đó chính là những công cụ để đám linh mục thuần hóa đàn ông.”

Giờ thì, hãy dừng lại một nhịp để hít thở và tự hỏi — loài chim nào trong số một cặp

Đã dụ dỗ con kia sập bẫy lưới? Ai là kẻ ngốc,

Ai là kẻ bịp bợm? Có lẽ chẳng phải ai và cũng là cả hai.

Đã có một bản giao kèo được ngầm vạch ra

Ở cả hai phía, thẳng thắn, rạch ròi và vô cùng công bằng;

Lý trí thừa biết tâm can mình muốn gì: nhưng khi lý trí buộc phải thốt lên thành lời,

Bản giao kèo được thể hiện bằng những ngôn từ trần trụi,

Thì lập tức vướng phải cái sự lóng ngóng đi kèm với lời nói,

Và trong cái quy trình vụng về ấy, điều công bằng bỗng biến thành ô trọc.

Cái ý đồ xương sống thẳng thắn ẩn đằng sau câu nói vòng vèo

Thực chất chỉ là — “Ta, Guido, đem tên tuổi và tước vị ra đổi lấy

Tiền bạc, tuổi trẻ và nhan sắc đàn bà chừng ấy.—

Chúng ta, Pietro và Violante, trao con gái

Và tài sản của mình cho anh để nhờ đó đổi đời bước lên nấc thang cao hơn.”

Sự thật trần trụi ấy khi còn được giấu kín trong buồng não

Thì chẳng có gì đáng sốc: nhưng khi bắt nó bước ra đầu môi chót lưỡi —

Ôi chao, thật là trơ trẽn và phản cảm làm sao!

Chính vì thế mà cả hai bên đều cần đến một lời nói dối

Đóng vai trò như lớp áo choàng che đậy tươm tất: thế nên, Guido trao

Tiền bạc đổi lấy tiền bạc, — còn họ, cô dâu đổi lấy chú rể,

Trong khi hắn ta thì chẳng có nổi một xu dính túi, còn họ thì chẳng có đứa con nào

Thực sự là của mình, ngoại trừ đứa trẻ tha phương cầu thực khốn khổ này.

Chiểu theo lời nói, thì ai nấy đều lừa gạt lẫn nhau;

Nhưng trong cuộc trao đổi tư tưởng chẳng thốt thành lời ấy,

Ai nấy thực sự đã trao đi và nhận về thứ mình nhắm tới,

Tước vị ở phía này và tiền mặt ở phía kia —

Và nhờ thế đã đạt được mục đích của cuộc mậu dịch.

Đường đời là thế đấy, là những cuộc giao dịch diễn ra cơm áo gạo tiền mỗi ngày

Ngay ở cái chợ đầu mối! Tại sao Jack lại bán hàng của hắn?

“Vì muốn phục vụ một khách hàng quen lâu năm thôi mà.”

Tại sao Jill lại mua nó? “Đơn giản là để không phá vỡ

Một thói quen, không bước qua hàng quán cũ mà không ghé lần đầu.”

Chà, ngài thừa biết bản chất của sự trao đổi nằm ở đâu rồi đấy:

Mỗi bên đều nhìn thấy món hời, và tống khứ mấy lời hoa mỹ đi cho rảnh nợ.

Đừng quá khắc nghiệt với cặp đôi ấy! Giá như mỗi cái cớ

Được đồng thời vạch trần, được lột sạch

Khỏi lớp da thịt của cuộc giao dịch ấy, hệt như lúc người đầu bếp (Điện hạ xin thứ lỗi nhé?)

Lột bỏ những chiếc chân thô kệch thừa thãi dài ngoẵng

Ở hai bên con tôm hùm, chỉ để lại cho thực khách

Một bữa ăn toàn thịt là thịt chẳng còn chút món trang trí nào

(Xin ngài tha lỗi nhé, thưa Vương gia!) — thì cán cân đã được giữ vững,

Chẳng bên nào trách cứ bên nào — và cứ thế xuất phát bình đẳng,

Thì mọi màn đấu kiếm ăn miếng trả miếng sau đó

Trong các đòn tấn công và phòng thủ hôn nhân, ít ra cũng đã

Diễn ra trên những điều kiện bình đẳng. Nhưng ngặt một nỗi, sự tình lại thành ra

Một bên chiếm ưu thế, sớm nhìn thấu mưu mẹo

Của bên kia mà vẫn ém nhẹm giấu kín chiêu bài của mình:

Và may mắn của việc phát hiện ra trước ấy lại rơi vào

Kẻ kém khôn ngoan và thiếu tự chủ nhất trong cặp đôi.

Chính là gã Pietro ngốc nghếch cùng vợ đã nhận ra trước

Rằng gã quý tộc chẳng có một xu dính túi và thét lên

“Chúng ta bị lừa rồi!”

Những tiếng la hét vô tích sự ấy

Lúc nào cũng khiến người ta bực mình: nhưng khi những kẻ gây phiền toái ấy

Lại hành động ngay chính bên trong nhà cửa của ngài,

Những con muỗi mà chính tay ngài đã khép rèm giăng mắc,

Thì tiếng vo ve ấy cứ văng vẳng gần đại não khiến ngài phát điên lên được.

Lọn muỗi vo ve bảo rằng, Guido đã lợi dụng ngọn lửa nến

Một cách bất công — làm trầm trọng thêm cái sự tồi tệ ban đầu ấy,

Bằng cách áp dụng đủ mọi hình thức tàn ác

Để tống cổ chúng đi và dập tắt những tiếng khóc lóc rên rỉ —

Rằng hắn đã khủng bố và bắt nạt chúng nhanh chóng đến mức,

Mới chưa qua năm tháng mà chúng đã đành lòng

Van xin hắn ban cho, từ chính đống tài sản từng là của chúng,

Chỉ một khoản vừa đủ để giúp chúng trốn về lại Rome,

Nơi mà khi chúng trả xong xuôi đồng xu cuối cùng

Của khoản hồi môn, chúng có thể đi ăn mày từ cửa này sang cửa khác.

Đó là lời của nhà Comparini — cứ như thể nó xuất phát

Từ sự phẫn nộ thuần túy đối với cái điều tồi tệ hơn cả tồi tệ này,

Rằng khi ấy Violante, cảm thấy lương tâm cắn rứt,

Đã thú nhận việc mụ đánh tráo đứa trẻ

Dẫn đến bao tai họa giáng xuống — và rằng Pietro là kẻ đầu tiên

Nghĩ đến việc trục lợi cho bản thân

Từ hành động đó, xem như một phần trả thù, một phần làm phương thuốc cứu vãn

Cho mọi sự tính toán sai lầm trong bản giao kèo.

Trái lại, “Không đời nào!” Guido phản phác lại —

“Ta mới là kẻ bị hại duy nhất, từ đầu cho đến cuối,

Kẻ đã trao đi tước vị mà ta đã cam kết trao,

Vốn là, đang là, và không thể nào khác hơn là món lợi lớn.

Việc ta nghèo túng chỉ là tình tiết bên lề,

Là sự tính toán sai lầm ngẫu nhiên đầy trớ trêu,

Có thể chấm dứt vào ngày mai nếu các cửa sổ thiên đàng rộng mở,

Hoặc người chú qua đời và để lại cho ta gia tài của ông ấy.

Lẽ ra các người phải nhắm mắt cho qua cái lỗi lặt vặt ấy,

Để đổi lấy món hời lớn là viên ngọc quý. Nếu tiền bạc,

Chứ không phải tước vị, mới là mục tiêu tối thượng trong suy nghĩ của các người,

Sao các người không chọn con trai của gã hàng thịt, con trai

Của gã thợ làm bánh hay gã thợ làm nến ấy? Trong tất cả những chuyện còn lại,

Chính các người là kẻ phá vỡ giao kèo và chơi trò lật lọng,

Khiến cho cuộc sống chung dưới một mái nhà trở thành bất khả thi.

Hãy chỉ cho ta thấy điều khoản nào trong khế ước của chúng ta

Quy định rằng các người được phép trục lợi từ việc sống chung

Trong nhà ta, để rồi húc đẩy và tìm cách hất cẳng ta ra khỏi chính ngôi nhà ấy,

Trước tiên biến ta và gia tộc thành trò cười cho thiên hạ

Rồi sau đó rót vào tai ta từ sáng đến tối

(Chỉ vì chúng ta nhăn mặt trước những tràng cười cợt của các người)

Rằng các người bị cướp đoạt, bị bỏ đói, bị đánh đập và đủ thứ trò!

Các người đã trốn chạy khỏi cái địa ngục do chính tay mình châm lửa đốt,

Thì cũng phải tự gánh chịu hậu quả cho sự tính toán sai lầm của mình chứ:

Các người tưởng rằng tước vị quý tộc, dẫu mua bằng bất cứ giá nào,

Cũng sẽ phù hợp và làm thỏa mãn — để rồi vỡ lẽ ra đó là sai lầm,

Và giờ đây các người trút giận trả thù, không phải lên đầu các người, mà lên đầu ta.

Bằng cách nào ư? Bằng cách lớn tiếng tuyên bố trước mặt thiên hạ rằng,

Chính ta là kẻ bị lừa gạt suốt bấy lâu nay,

Một cách ghê tởm và không thể cứu vãn — rằng tên tuổi của ta

Đã bị gán cho một con chó lai tạp nham, con hoang của một ả đĩ điếm,

Con rơi của một kẻ ăn xin — qua đó tước đoạt đi của ta

Thứ mà chính các người gân cổ lên khẳng định là mục đích duy nhất và trọn vẹn

Từ phía ta trong cuộc hôn nhân này — cụ thể là tiền bạc.

Cú đánh lén này ta buộc phải đỡ lấy bằng một thế gạt

Khai mở ra cho ta một hướng phản đòn

Ở phía ngược lại — chẳng còn cách nào khác là phải đâm thấu

Xuyên qua người ta. Nếu ta chứng minh được, như ta vẫn hằng hy vọng,

Rằng không có lấy một sự thật nào trong câu chuyện gớm ghiếc của các người

Về việc mua bán, đánh tráo — chứng minh rằng

Con gái các người đã và đang là con gái các người — chà,

Và của hồi môn của nó là của nó và hiển nhiên là của ta — thì sao nào?

Chà, đâu là hình phạt thích đáng dành cho hành vi này?

Trò dối trá tày trời được nhào nặn chỉ thuần túy vì ác tâm

Nhằm hủy hoại ta? Đó có phải là tội lỗi hay không?

Và nếu ta tìm cách trả thù để làm phương thuốc cứu vãn,

Liệu ta có thể làm cho nó đủ sức nặng và cay đắng hay chăng?”

Tuy nhiên tôi lại đang nói trước bước không qua — chỉ xin hỏi rằng,

Ai trong hai kẻ ở đây mới là kẻ phạm tội nặng hơn? Thật là một vấn đề hóc búa!

Sắc nâu nào ít đen hơn — ai thích thì cứ việc phân xử đi,

Đặt cược bằng trận chiến gian lận ấy đi! Quý vị nghĩ sao,

Hỡi Điện hạ? Thưa ngài, hay là chúng ta tạm gác lại

Câu hỏi này ở giai đoạn này, để chuyển sang bước tiếp theo,

Khi cả hai bên cùng bước ra, chiến đấu vì phần thưởng của họ

Ngay trước mắt thiên hạ?

Họ giơ cao vũ khí pháp lý đối đầu nhau;

Tiếng mài giũa những lưỡi gươm ấy, mỗi cú gạt đỡ của đôi bên

Tóe ra những tia lửa kinh hoàng, vượt ra ngoài cả những nhát đâm

Và làm cho cuộc chiến trở nên u ám ghê rợn hơn trong mắt người xem

So với những vết thương chí mạng theo sau đó. Bên cạnh câu chuyện

Mà nhà Comparini cứ khăng khăng kể đi kể lại,

Họ còn buộc phải viết lách, in ấn và loan truyền khắp chốn

Những cảnh ngộ túng quẫn trong đời sống gia đình của Guido —

Những chuyện vặt vãnh cỏn con mà ta nén chịu trong bóng tối

Nhưng lại quỵ ngã trước chúng khi lũ ngốc kéo đến chế giễu cười chê.

Tất cả những thứ đó có dính líu gì đến bản chất vụ án của cặp vợ chồng kia đâu,

Làm sao nó chứng minh được Pompilia không phải con ruột của họ,

Nếu như mẹ của Guido, anh em, họ hàng thân thích của hắn

Đang sống khổ cực, nằm giường cứng, thiếu áo mặc, thiếu củi sưởi, thiếu cơm ăn?

Đó chỉ là thêm một tội ác thừa thãi không cần thiết.

Ngược lại,

Về phần Guido — kẻ có vai trò phải tranh cãi bác bỏ tính xác thực

Của câu chuyện, phủ nhận sự hổ thẹn mà nó giáng lên đầu hắn —

Hắn hoàn toàn có quyền phản công, chiến đấu lại kẻ thù của mình

Và được hoan nghênh, chúng ta cho phép điều đó. Ờ, nhưng hắn làm sao mà làm thế được!

Hắn đang ở quê nhà, ở đây hắn chỉ hành động thông qua kẻ đại diện;

Pháp luật có thể đối chọi với pháp luật — nhưng còn tất cả những lời chế giễu mỉa mai,

Sự thừa thãi của thói hư tật xấu ấy,

Những bài báo phỉ báng gia tộc hắn — làm sao chạm tay vào chúng cho được?

Hai khuôn mặt đáng ghét, nhe răng cười toe toét rực lửa,

Không chỉ diễu võ dương oai khoe khoang chiến lợi phẩm chúng vơ vét được,

Mà còn bôi nhọ hắn từ trên đỉnh ngọn tháp cao, ngài thấy đấy.

Khổ nỗi sự cám dỗ lại đang ở ngay trong tầm tay —

Đó là trả thù lên một chút đỉnh lặt vặt bị bỏ sót,

Một con cừu cưng mà chúng đã để lại trong tầm với ở phía bên ngoài,

Mà tiếng kêu be bé đầu tiên của nó, khi hắn giật phăng lớp lông cừu ra,

Sẽ làm cho những kẻ đang toe toét cười cợt kia phải cứng đờ mặt lại: người vợ của hắn vẫn còn đó,

Nàng, người mà bốn tháng trước, mới mười ba tuổi đầu,

Chưa từng bước chân đi quá một dặm khỏi nhà mẹ đẻ

Và được nuông chiều đến mức tối đa theo mọi ước muốn,

Đã được thông báo vào một buổi sáng rằng số phận của nàng đã định đoạt,

Nàng phải lấy chồng — hệt như một tháng trước đó,

Mẹ nàng bảo nàng phải chải tóc

Và búi mớ tóc xoăn lại thành một cục phía sau ót vậy.

Lũ ngốc đó đã quên béng mất con cừu cưng của chúng, được nuôi bằng hoa thơm,

Rồi sau đó bị dụ dỗ như thường lệ bởi miếng bánh ngọt,

Bước ra khỏi khu vườn nhỏ để đi vào lò sát sinh.

Hành hạ nàng, tức là hắn hành hạ chúng gấp ba lần: nhưng hành hạ bằng cách nào đây?

Thiên hạ có lẽ sẽ có điều để bàn về chuyện đó:

Đâu phải chuyện gì ngài cũng có thể làm mà thoát tội được đâu.

Thứ còn sót lại... chà, đó là một ý nghĩ vô cùng ghê tởm...

Nhưng chính là việc hắn đẩy bản thân nàng tự hành hạ lấy mình —

Để tự nàng chuốc lấy ô nhục và qua đó làm nhục luôn cả những kẻ

Đang tâm tìm cách làm nhục Guido?

Đó chính là manh mối

Dẫn đến những điều có vẻ như đê tiện vô cớ khác,

Nếu quả thực, như người ta đồn đại, từ lúc đó trở đi chiếc máy tra tấn

Đã được đem ra áp dụng với Pompilia: mục đích là để bẻ quắp

Các khớp chân tay nàng ra phơi bày trước thiên hạ hòng chuốc lấy sự hổ thẹn.

Mục đích của sự tàn ác ấy thậm chí còn tàn độc hơn gấp bội,

Đến mức sự tàn ác ấy suýt chút nữa biến thành lòng trắc ẩn

Nếu người ta có thể quy cho nó là sự trả đũa đơn thuần

Cho hành vi phỉ báng của bố mẹ vợ, lấy ác báo ác.

Họ nhìn thấy trong đó một mưu đồ thâm độc và chết chóc hơn nhiều,

Không chỉ để hành hạ thể xác một kẻ mà họ từng nâng niu trân trọng,

Mà còn để bôi đen cả một tâm hồn mà họ từng lớn tiếng khoe khoang là trắng trong,

Và phơi bày trước thiên hạ hình ảnh vị thánh của chúng nằm trong vòng tay kẻ tình nhân,

Dù có bị đẩy vào đó bằng cách nào đi nữa — họ thêu dệt như thế đấy.

Trái lại, người ta cũng dễ dàng thêu dệt nên ngần ấy lời lẽ,

Và Guido cũng chẳng thiếu gì kẻ đứng ra biện hộ.

Cặp vợ chồng già chẳng thể trách ai ngoài chính họ,

Bởi bản chất họ từ đầu đến cuối chẳng qua chỉ là những con thú ích kỷ không hơn không kém:

— Chỉ biết nghĩ cho bản thân, cho cái gọi là lợi ích của mình, chẳng màng đến ai khác,

Và tự tay vun vén cho cuộc hôn nhân ấy; kết quả tốt hóa xấu,

Họ chẳng mảy quan tâm đến nàng, nạn nhân của nó — vả lại,

Họ còn định bụng để mặc nàng ở lại tự sinh tự diệt,

Miễn là họ có thể luồn lách thân mình thoát nạn.

Họ tự giăng bẫy câu mồi để bắt lấy một con cá

Bằng con giun khốn khổ này, hòng rước lấy thất bại, rồi sau đó

Lại tìm cách gỡ mồi khỏi lưỡi câu, thả cho con giun nổi lềnh bềnh

Hoặc chìm nghỉm, mặc sức quậy phá con quái vật trong lúc họ tháo thân tẩu thoát.

Dưới những vì sao đẹp nhất mà thần Hymen từng mang đến trần gian,

Giả sử mọi thứ ở cả hai phía đều hoàn toàn trung thực,

Là một nỗ lực chân thành chung tay vì mục đích tốt đẹp,

Thì đây vẫn cứ là một bài toán hóc búa, thưa Điện hạ!

— Giả sử có một nàng vợ hiền thục, mới mười ba tuổi đầu,

Một gã chồng nghèo hèn, bị nợ nần bủa vây, chìm đắm trong sầu khổ,

Thấp lùn, mũi dài, râu rậm, má hóp sâu hoắm,

Đã bốn mươi sáu tuổi đầu — đặt hai con người ấy ghép chung một chỗ,

Nàng, bị cắt đứt hoàn toàn khỏi mọi sự hỗ trợ tự nhiên,

Ở một thị trấn xa lạ chẳng có lấy một bóng người quen thân —

Hắn, ở ngay sân thao diễn của chính mình hoặc chốn ẩn náu

Nếu cần thiết, tự do thách thức, chưa nói đến việc kiềm chế

Một ý chí đang bực bội và thất vọng tột cùng —

Làm sao để vun đắp hạnh phúc từ một cuộc hôn nhân như thế đây?

Thật khó lòng mà dọn ra một món ăn tâm đầu ý hợp

Từ những nguyên liệu xung khắc đến thế, thưa Công tước,

Cho dù có dùng đến tay nghề đầu bếp cừ khôi nhất,

Hay sự nêm nếm gia vị cay, mặn, ngọt tinh tế nhất!

Nhưng giả sử hai tên phụ bếp gớm ghiếc nào đó nhào nặn nên một món hỗn độn

Gồm lưu huỳnh, hắc ín, á-xít và phân quỷ —

Rồi ném vào đó những lời lăng mạ nhắm vào gã đàn ông, từ thể xác cho đến tâm hồn,

Họ hàng, thân tộc và cả dòng giống, khuấy tung mọi thứ lên nhão nhoét

Ở Rome, ở Arezzo, để cho thiên hạ mặc sức ngửi ngửi hít hít,

Rồi kết thúc bằng việc loan truyền, như một trò chơi khăm quái đản của quỷ sứ,

Rằng, vượt lên trên cả thứ nước sốt tẩm ướp cho món ăn,

Thì bản thân miếng thịt, bị tẩm quẩm ma quái ngay trong đĩa ấy,

Chưa bao giờ là con gà lôi mà đích thị là một con quạ ăn xác chết —

Thưa Điện hạ, lúc đó sự ghê tởm tự nhiên sẽ lên đến mức nào?

Có gì lạ khi thứ này xảy ra? — cái hỗn hợp bệnh hoạn của cặp đôi ấy

Đã chọc tức Guido — không phải để đi theo con đường mà họ hằng mong đợi,

Nghĩa là, cúi đầu khuất phục trước tính xác thực trong lời cáo buộc của họ,

Chấp nhận lời hứa hẹn hiển nhiên về sự giải thoát,

Và tống cổ con bé quay trở lại ngoài cửa

Vì của hồi môn của con bé không thể lọt vào căn nhà ấy,

— Rũ bỏ được cô con gái nếu hụt mất khoản tiền kia: không đời nào!

Trái lại, sự cuồng nộ và căm thù đã ngấm ngầm tác động trong con người hắn,

Kết quả là hình thành nên cái ý đồ kinh hoàng

Rằng hắn sẽ vạch mưu tính kế và thực hiện cho bằng được

Để người vợ, bằng chính ý chí và hành động tự nguyện của nàng,

Sẽ giải thoát hắn khỏi sự hiện diện của nàng, tự thân cút xéo đi,

Mà vẫn để lại toàn bộ của hồi môn an toàn phía sau,

Được xác lập thuộc về sở hữu của riêng hắn từ đây về sau không còn gì bàn cãi,

Đồng thời xóa sổ sạch trơn, tựa như một cú ợ từ địa ngục,

Niềm hân hoan chiến thắng của họ giữa lúc nàng khốn khổ và bỏ mạng.

Ngài thấy đấy, gã đàn ông đó là người vùng Arezzo, mang trong mình chút ít

Cái bầu không khí tinh tế sản sinh ra trí tuệ sắc sảo;

Lại là người quý tộc, dòng máu cũ kỹ đã qua ba lần gạn lọc

Mang bản tính ghê tởm sự thô lỗ cục cằn của đám bần nông:

Hãy cứ cho là một kẻ như thế có quyền trả thù đi,

Chẳng lẽ ngài lại mong đợi hắn cúi xuống nhặt hòn đá ném đi,

Hay tung đòn vật ngã đối phương, hoặc vung gậy gỗ trường côn?

Thay vì đòn roi bầm dập dung tục mà đám bần nông vẫn thường trút xuống,

Khi nổi cáu vì bữa ăn bị phá hỏng,

Lên đầu mụ mẹ vợ nhiều chuyện và người vợ cáu kỉnh,

Hãy thay thế gã bần nông cục cằn ấy bằng một nhà quý tộc,

Và ngài sẽ có ngay Guido, kẻ đang áp dụng, người ta đồn đại thế,

Sự trả thù tinh vi không mảy may khoan nhượng ngay từ phút ban đầu:

Điều này, họ bảo rằng sự thật

Về bức thư nổi tiếng đã chứng minh — nét chữ được tô vẽ

Theo yêu cầu của Guido bởi người vợ nhút nhát

Đè lên những nét chì do chính tay hắn viết trước đó —

Trong đó nàng, người vốn dĩ chẳng biết đọc biết viết,

Lại bị bắt ép phải trơ trẽn tuyên bố một câu chuyện

Gửi cho người anh chồng, bấy giờ là vị Tu viện trưởng ở Rome,

Rằng cha mẹ hờ của nàng đã khắc sâu

Vào tâm trí trước lúc họ khởi hành, lời căn dặn của họ; bảo rằng

“Sau khi chúng mày đã đặt chân đến đây an toàn, hãy theo sang ngay!

Hãy đầu độc chồng mày, cướp bóc, phóng hỏa thiêu rụi tất cả,

Và rồi bằng sự trợ giúp của người tình mà mày kiếm được

Một cách dễ dàng nhờ ánh mắt đưa tình và cái lưỡi dẻo quẹo,

Một gã trai tơ gan dạ sẵn sàng liều lĩnh, hành động và hy sinh,

Mày sẽ cao chạy xa bay và vui vẻ trở về Rome

Nơi chúng ta có thể sống sung sướng như loài ruồi trong hũ mật:”—

Đó chính xác là kịch bản của hành trình

Được quy kết là nàng đã thực hiện cho bằng được.

Họ còn kể rằng — để giữ nàng đi đúng hướng đó,

Đủ loại hình thức tra tấn đã chất chồng lên nhau, nỗi đau nối tiếp nỗi đau

Trên mỗi chặng đường đời của Pompilia,

Bị bao vây xung quanh và chắn ngang bởi nỗi sợ hãi,

Bị vây hãm chặt chẽ qua từng tháng, từng tuần,

Từng ngày, từng giờ, từng phút,

Càng lúc càng siết chặt, siết chặt hơn nữa vào nỗi đau đớn tột cùng,

Chẳng còn lối thoát nào khỏi nỗi đau đang lấn chiếm ngoại trừ duy nhất

Nơi xuất hiện một vị cứu tinh tựa như một mảnh trời xanh,

Vòng tay của địa ngục suýt chút nữa đã ôm trọn lấy nàng nếu không vì khoảng không xanh ngắt này.

Nàng, họ còn kể thêm, trước tiên đã sục sạo từng khe hở,

Từng lối thoát tưởng chừng có thể qua được ngọn lửa,

Như một con đường tẩu thoát: chạy đến gặp Viên quản lý cảnh sát,

Kẻ đã mắng nhiếc nàng không được phỉ báng người bạn thân thiết là chồng nàng;

Ba lần gieo mình xuống dưới chân vị Tổng giám mục,

Nơi vị Tổng giám mục ba lần để mặc nàng nằm đó,

Trút hết nỗi sầu muộn và thổn thức cạn cùng tâm can,

Rồi sau đó nhấc bổng cái gánh nặng nhẹ tênh ấy khỏi mặt đất

Và tống cổ trả về cho người chồng tiếp tục dạy dỗ —

Tất nhiên là một cách ôn hòa — nhưng lẽ phải tự nhiên muôn đời vẫn là lẽ phải.

Cứ thế nàng lủi thủi trượt ngã nhưng vẫn với tay bám lấy sự trợ giúp,

Hụt mất những đỉnh cao cho đến khi chạm đến tận cùng đáy vực sâu thẳm nhất, thấp kém nhất,

Đó là, một vị tu sĩ hèn mọn nào đó,

Đã lắng nghe câu chuyện của nàng trong phòng xưng tội, rơi nước mắt,

Làm dấu thánh, bộc lộ tấm lòng bác ái của một tu sĩ thực thụ.

“Thế ngài có cứu tôi không, người duy nhất trên cõi đời này?

Tôi thậm chí còn chẳng biết viết nỗi cay đắng của mình, cũng chẳng thể bày tỏ

Lời cầu cứu thành những con chữ mà bạn bè có thể đọc được —

Tôi chẳng có nổi một đồng xu dính túi cũng chẳng có lấy một giờ đồng hồ

Rảnh rang không bị giám sát — tôi bị theo dõi lúc đến nhà thờ,

Đang bị theo dõi lúc này, và lát nữa đây sẽ tiếp tục bị theo dõi trên đường về —

Làm sao tôi có thể mua được tay nghề của một người viết thuê ngoài chợ?

Xin ngài hãy viết giùm và gửi đi bất cứ điều gì tôi đọc cho ngài

Về việc tôi đang khẩn khoản mong cha mẹ đưa tôi rời khỏi nơi này!”

Lão thầy tu tốt bụng dụi mắt và chẳng còn cách nào khác —

Để nàng đọc cho viết bức thư theo ý nghĩa

Mà cha mẹ nàng, để tránh phải phá tường dỡ nhà,

Có thể nhấc bổng nàng vượt qua: nàng quay về, lòng tràn ngập thiên đàng.

Rồi vị tu sĩ tốt bụng trở về giường trầm ngâm suy nghĩ,

Thức giấc và suy đi tính lại, và ý nghĩ thứ hai mới là ý nghĩ đúng đắn nhất:

“Ta đây là ai cơ chứ, một kẻ dại dột ngốc nghếc hường,

Lại đi sọc chân vào nhúng tay, dạy đời

Cả những kẻ bề trên về bổn phận rành rành của họ — chà, ta dám cả gan

Giúp đỡ một vụ việc mà ngay cả Tổng giám mục cũng từ chối nhúng tay vào,

Cố gắng vá víu mọi chuyện, biết đâu lại đi ngược lại ý Chúa?

Cuộc sống hôn nhân thì có gì ngoài những cuộc cãi vã và phiền toái

Dành cho sự an bài thích đáng? Thế nên một kẻ ngốc

Từng cả gan chạm tay vào hòm giao ước — ta đúng là một tên Uzzah đáng thương làm sao!

Hỡi những người đã kết hôn, ta thà khuyên rằng,

Tất cả các người hãy kiên nhẫn mà giữ lấy tâm hồn mình!

Cuộc đời này ngắn ngủi và phiền muộn rồi sẽ chết theo nó:

Nếu không thì đâu còn động lực nào để bay vút về chốn quê nhà vĩnh hằng nữa?”

Nói đoạn, lão đem thiêu hủy bức thư mà mình vừa viết,

Đọc một kinh Kính Mừng cầu nguyện cho ý định của nàng, thay vào đó,

Lão bốc một nhúm thuốc lá hít lấy hít để cho nhẹ đầu, và chấm dứt mọi chuyện.

Thế rồi vòng tay lạnh lẽo ghê rợn ấy lại siết chặt thêm chút nữa

Và mỗi lúc một sát gần nhau, ngoại trừ một vệt sáng độc nhất ở khoảng giữa,

Nơi Caponsacchi đứng đó, cất tiếng gọi, “Đi lối này,

Thoát ra theo tôi! Chần chừ thêm một khoảnh khắc nữa

Thì ngọn lửa sẽ chắn ngang tôi và nhốt chặt lấy cô!

Nơi này tay tôi đang nắm lấy sinh mệnh cô đây!” Ngay lập tức

Nàng ôm lấy bàn tay ấy, bàn tay bèn siết chặt lấy tay nàng và kéo

Pompilia ra khỏi vòng tròn giờ đây đã khép kín hoàn toàn.

Đó là lỗi lầm hay nỗi hổ thẹn của ai nếu không phải của Guido? — bạn bè nàng đặt câu hỏi.

Nhưng rồi đây lại là câu chuyện của người vợ — Pompilia —

Câu chuyện của Eva... không, không phải của Eva, bởi vì Eva, nói cho phải lẽ,

Hầu như còn chưa kịp sa ngã (lòng chân thành của chúng ta có thể khẳng định)

Khi chỉ đơn thuần thốt lên lời bào chữa cho bản thân

“Con rắn đã dụ dỗ tôi và tôi đã ăn.”

Bản chất thiên đàng của Eva là thế đấy!

Những người con gái của bà từ đó về sau luôn thích ngụy biện rằng

“Adam đã bỏ đói tôi đến mức tôi đành phải bập vào

Quả táo mà bất kỳ con rắn nào thò tay đẩy tới.”

Quả là một lý thuyết phô trương vô cùng công phu được dựng lên,

Được vun đắp một cách đầy xảo quyệt, hiên ngang

Trưng bày ra phía trước giữa tiếng kèn rền vang,

Nhằm giải thích cho việc băng giá làm sao có thể tan chảy,

Chứng minh cho chúng ta thấy cần phải có cả núi lửa Ætna phun trào ngọn lửa

Thì những giọt nước đóng băng mới chịu chảy thành giọt sương mai! Nếu không thì,

Làm sao, trừ khi địa ngục sổng chuồng gây ra bước ngoặt ấy,

Làm sao một người phụ nữ đã có gia đình lại có thể lầm đường lạc lối cho được?

Phúc cho đám ngốc! Và chính nhờ thế mà chúng được ban phúc,

Và thế gian này vẫn cứ xoay vần — bởi vì đám ngốc luôn đinh ninh chắc chắn

— Ồ, không phải về vợ tôi hay con gái quý vị đâu nhé! Không đâu!

Mà là về người thân của chính chúng: câu chuyện lúc này đã hoàn toàn đổi khác.

Hãy nhìn xem — vào tuần trước, người phụ nữ mà tất cả chúng ta đều yêu quý —

Con gái của cặp đôi mà tất cả chúng ta đều tôn kính —

Người vợ của người chồng mà tất cả chúng ta đều ngả mũ kính cẩn —

Người mẹ của những đứa trẻ mà tất cả chúng ta đều cất lời cầu chúc phùng thịnh —

Đã bị bắt quả tang đang tình tứ trò chuyện với một tên tiểu đồng da đen.

Địa ngục đã làm tan chảy khối băng giá ấy, nếu không thì “Tại sao lại thế —

Tại sao chứ?” đám ngốc cất lời hỏi và reo hò vang vọng. “Bởi vì, hỡi đám ngốc —”

Chính vị phu nhân ấy đã tự mình đáp lại, mụ là người duy nhất có khả năng đó,

Với thứ sự thành thật đầy tinh tế chỉ xuất hiện

Khi việc giấu giếm hay không chẳng còn mấy quan trọng —

“Bởi vì chồng tôi đích thực là vị thánh như các người vẫn ca ngợi,

Và — với cái vẻ hiền lành con trẻ đó, đức tin ngớ ngẩn đó,

Thói tự mãn ngu xuẩn đó, mà các người hết lời ca tụng —

Là vị thánh trong mắt các người, nhưng lại là kẻ không thể nào chịu nổi đối với tôi.

Giá như hắn — thay vì gọi tôi bằng những cái tên mỹ miều,

Nào Lucretia rồi Susanna v.v.,

Và cẩn thận che rèm bức tranh Correggio

Kẻo tôi bị tiêm nhiễm chuyện Leda có tới hai cái chân —

— Mà chỉ cần véo mũi tôi dù chỉ một chút xíu thôi

Vì tội dám liếc trộm qua chiếc quạt xếp trong dịp lễ hội Carnival,

Qua đó thừa nhận rằng, ‘Ta đây chẳng dễ dàng gì đâu —

Ta phải dùng hết mọi khả năng mới giữ nổi em cho riêng mình,

Và rồi — chà, mọi chuyện vẫn mông lung lắm thay,

Rằng — hãy nhận lấy điều này, như một lời cam đoan của sự tuyệt vọng!’

Thì hóa ra, chúng ta huề cả làng: tôi đã xóa bỏ được lỗi lầm,

Nghĩ rằng, ‘Hắn cũng sợ mình đấy chứ!’ và từ bỏ ý định trả thù.”

Chúng ta chẳng cần đến thứ lý thuyết công phu rườm rà này

Để giải quyết bài toán vì sao tuổi trẻ bồng bột và nhục dục

Lại chịu trượt ngã khỏi bên bờ nhàm chán của một người bạn đời đã luống tuổi,

Để nép mình vào bầu ngực của một gã nhanh nhẩu bạo gan

Mà những cuộc tình trăng hoa của hắn trở thành đề tài đàm tiếu cho cả thiên hạ!

Do đó, chỉ cần một lời từ phía bên kia

Cũng đủ lật nhào cả cái lâu đài lý luận chồng chất cao ngất ngưởng ấy.

Guido bảo rằng — hay đúng hơn là, bạn bè của hắn bảo rằng —

Thật khó lòng tin được, xét trên phương diện đồi bại ấy,

Rằng lại có người đàn ông nào đối xử với phụ nữ như thế. Bức thư đang được nhắc đến

Chính là bút tích của một tay nàng viết ra,

Không ai xúi giục và chẳng cần ai trợ giúp: nàng hoàn toàn biết viết —

Vừa thạo chữ để viết lại vừa sẵn sàng phạm tội, hay tự do

Chối bỏ cả hai sự việc khi lâm vào cảnh hiểm nghèo.

Hắn bảo quý vị hãy lưu ý rằng, chính nàng từ đầu đến cuối

Đã quy chụp toàn bộ cái gọi là tra tấn ấy

Chỉ vì lòng ghen tuông — ghen tuông với ai nếu không phải là

Chính cái tên Caponsacchi này đây! Điều này ăn khớp thế nào đây,

Hỡi vị Hoàng thân, với động cơ thứ hai được quy chụp kia?

Lại đi biến chính kẻ mà hắn định bụng dùng để dụ dỗ người vợ thành nỗi sợ hãi,

Như lời họ cáo buộc ư?

Có ai lại đi dọa con thỏ của mình chỉ để bắt cho được con thỏ ấy không?

Hãy suy ngẫm thêm nữa, cáo buộc đã được đưa ra và đối chất

Vào đúng thời điểm và địa điểm mà các bằng chứng rành rành ra đó —

Được lắng nghe một cách kiên nhẫn và phán xử thấu đáo

Bởi những bậc quyền lực tối cao, những kẻ sở hữu trí tuệ uyên bác nhất,

Viên Tổng quản đại diện cho luật pháp và vị Tổng giám mục

Đại diện cho phúc âm: những quyền uy được thừa nhận đó,

Bị cáo buộc một cách trơ trẽn rằng hắn có thể uốn nắn

Trở thành một kẻ đồng lõa thầm lặng trong tội ác —

Trong khi bản thân hắn, theo như lời kể của chính họ,

Lại là kẻ bất lực, nghèo rúng beng và khốn khổ!

Hắn còn đặt câu hỏi — thưa Công tước, hãy lưu ý điểm hóc búa này! —

Làm sao hắn — cứ cho là hắn có kỹ năng đóng vai trò ấy

Và đẩy người vợ vào vòng tay của một gã tình nhân —

Lại có thể khiến gã tình nhân đó cũng chịu nhập vai

Và đứng chờ sẵn với vòng tay rộng mở đến thế?

Làm sao sai khiến được Caponsacchi này — kẻ mà từ bạn bè

Cho đến kẻ thù đều đồng thuận rằng, suốt cả cuộc đời hắn

Chưa từng trao đổi dù chỉ một lời nhã nhặn

Hay ngả mũ chào lịch sự lấy một lần — với hắn, làm sao cúi đầu

Tuân thủ răm rắp mọi hiệu lệnh và tiếng gọi,

— Để dấn thân vào hành trình kỳ lạ và hiểm nguy này

Vì lợi ích của Guido, với chiếc mồi nhử chính là

Pompilia — người mà, cả hắn và nàng đều khẳng định,

Hắn chưa từng trò chuyện hay thậm chí tận mắt nhìn thấy,

Ngoại trừ thoáng thấy từ xa trong một rạp hát công cộng,

Khi nàng viết những bức thư (nàng là kẻ không biết viết chữ cơ mà!)

Bày tỏ tình yêu nồng nhiệt đến trơ trẽn đầy khẩn khoản

Đã lôi kéo hắn, dẫu miễn cưỡng, phải quỳ gối dưới chân nàng,

Và ép buộc hắn phải dấn thân vào vũng bùn mà dù cho

Nàng có ngoi lên được giữa dòng nước xoáy đi chăng nữa, thì nó cũng sẽ chôn vùi hắn

Dưới đáy vực sâu tối tăm: một vị tu sĩ lại đi dàn xếp

Một trò cười chẳng lấy gì làm hay ho, không phải một cuộc tình lén lút cần ém nhẹm,

Mà là màn trốn chạy ban ngày ban mặt và nỗi ô nhục giữa chốn thanh thiên bạch nhật?

Hãy cố gắng nhào nặn ra lý lẽ biện hộ cho một cuộc nổi loạn kiểu đó xem nào!

Cứ cho câu chuyện của người vợ là thật, nói rằng nàng đã bị oan ức đi —

Xin hỏi, trong điều khoản nào của sách kinh thần vụ

Lại ghi chép rằng — vai trò của một vị tu sĩ

Là phải bỏ trốn khỏi nhà thờ để thực thi công lý,

Lên đường phiêu lưu cùng một người phụ nữ đã có chồng,

Và bị truy đuổi, bắt kịp rồi tóm gọn bằng cách... nào cơ?

Trong bộ thường phục, đóng vai người gác đền tử tế

Nơi người vợ đang say giấc (như lời kẻ tường tận nhất)

Và trong giấc ngủ, kẻ thức người ngủ, cả hai đã trải qua suốt đêm dài!

Chẳng lẽ không tìm được ai khác để nhờ vả lúc cấp bách hay sao —

Không có phụ nữ — hoặc nếu là đàn ông, thì chẳng lẽ không có loại người nào an toàn hơn

Cái tên gây rối mang tiếng xấu xa này ư?

Rồi, hãy nhìn vào lời trần tình của chính hắn về vụ án!

Hắn, dẫu là kẻ xa lạ và vô cùng kinh ngạc,

Vậy mà vẫn nhận được những lời tỏ tình từ người phụ nữ

Mà hắn chẳng hề quen biết hay mảy may quan tâm:

Tình yêu được tỏ tình như thế, sau sự kinh ngạc, đã nảy sinh trong lòng hắn sự ghê tởm —

Hoặc lòng hoài nghi, bởi sự trơ trẽn ấy dường như là điều không tưởng.

Nhưng chẳng mấy chốc đã được trấn an rằng sự trơ trẽn ấy hoàn toàn có thật,

Khi cuối cùng hắn đã tận mắt chứng kiến

Những bức thư được ném xuống chân hắn ngay trên đường phố

Từ sau khung cửa chấn song nơi người phụ nữ đang ẩn nấp,

Và đọc những lời triệu tập đầy đam mê hướng về phía nàng —

Thì này đây, hàng ngàn ý nghĩ bỗng chốc dồn dập dâng trào —

Rằng hắn từng gặp nàng một lần, chỉ trong khoảnh khắc ngắn ngủi,

Nhận thấy nàng vừa trẻ trung lại vừa xinh đẹp,

Nghe đâu đây đồn đại rằng nàng phải chịu đựng rất nhiều

Từ một người chồng ghen tuông đáng tuổi cha chú — tóm lại,

Lúc đó lóe lên sự hợp lý, tính thiết thực

Của việc đối thoại, thử nghiệm xem liệu họ có thể đi đến một tiếng nói chung hay không

— Dù sao đi nữa, việc chấp nhận cuộc gặp gỡ

Được khẩn khoản thỉnh cầu ấy, vốn vô cùng thích hợp để hỗ trợ

Cho việc đưa ra quyết định nên tiến lên,

Đứng yên hay rút lui, phù hợp với tâm trạng bác ái của hắn!

Thế nên cuộc gặp gỡ cuối cùng đã diễn ra;

Và tại cuộc gặp gỡ duy nhất và độc nhất ấy,

Hắn đã nhìn thấy con đường duy nhất và độc nhất phải đi —

Bảo nàng toàn quyền sai khiến hắn, từ thể xác, tâm hồn cho đến bàn tay,

Tuân rảy mọi mệnh lệnh của nàng và dũng cảm đương đầu với hậu quả,

Không phải vì mục đích tự nhiên, tình yêu giữa đàn ông

Và phụ nữ cho dù tình yêu đó là đức hạnh hay tội lỗi,

Mà là, xin thưa, hoàn toàn chỉ vì lòng trắc ẩn —

Lòng trắc ẩn dành cho sự ngây thơ và hoàn cảnh bất lực!

Và hắn đã tự trấn an bản thân về cả hai điều đó bằng cách nào?

Liệu hắn có phải là kẻ sống chung nhà, khách lui tới thường xuyên,

Kẻ chứng kiến tận mắt thảm kịch được mô tả ấy,

Qua đó có đủ thẩm quyền để đưa ra biện pháp cứu chữa

Trước khi lao vào hành động cực đoan và liều lĩnh đến thế —

Dẫn đến hậu quả nghiêm trọng tột cùng,

Hơn nữa, lại giáng lên đầu người chồng bị kết án như thế, bị phán quyết

Và đày đọa xuống địa ngục mà chẳng được nói lấy một lời để tự vệ?

Đâu có chuyện đó! Sự thật ở đây được cảm nhận bằng bản năng —

Một quy trình giúp tiết kiệm biết bao phiền toái và thời gian.

Đó là câu chuyện của vị tu sĩ: các ngài nghĩ sao về nó,

Khi đem ra kiểm chứng tính xác thực bằng chính bản năng của các ngài,

Bởi vì đó sẽ là phương thức nhanh gọn nhất phải không nào?

“Và giờ thì, hãy lắng nghe phiên bản của tôi,” Guido cất tiếng kêu:

“Tôi chấp nhận cả lập luận lẫn phần suy luận.

Quả thực sẽ là một điều kỳ diệu

Nếu một mối thâm tình như thế nảy sinh

Mà chẳng cần đến ngọn gió quen biết nào thổi bùng lên

Hơn những gì được vợ tôi và gã tu sĩ này thừa nhận.

Chỉ có điều, nó đã không diễn ra như thế: quý vị buộc phải thay thế nó

Bằng con đường lỗi lầm cũ kỹ nhà chán không mảy may lãng mạn,

Cuộc phiêu lưu tầm thường, một màn gian dâm thuần túy

Dưới dạng văn xuôi đi kèm những thủ đoạn phi thơ ca,

Những ngón lừa bịp và lời dối trá: chúng đã sử dụng chiếc kiệu rách nát quen thuộc

Mà Satan vẫn dùng để dạo chơi khắp chốn, tơi tả mà bền bỉ,

Chứ chẳng phải thứ đồ chơi mạ vàng mới mẻ nào từ âm phủ dâng lên,

Để đưa các ngươi lướt đi đến đó một cách nhanh chóng và chắc chắn.

Chính mụ mối lái nhiều chuyện ấy, ả đàn bà

Từng trao và nhận những bức thư của đôi uyên ương,

Giờ đây lại đem bản thân và dịch vụ quay về phục vụ tôi:

Mang đến lời làm chứng về những chuyến viếng thăm đêm này qua đêm khác

Khi mọi chuyện đã an toàn, người chồng đi vắng đằng đẵng —

Về vô số lần lẻn ra ngoài trót lọt

Dưới ánh sao mai trước khi hắn kịp thức giấc.

Và khi đám trốn chạy cuối cùng bị tóm gọn,

Thì ngạc nhiên thay, ở bên cạnh chúng người ta còn tìm thấy,

Để phủ nhận những lời kêu oan mà chúng ngụy biện,

Toàn bộ các tài liệu còn thiếu, nếu cần thiết,

Để thiết lập tội lỗi ở chúng, sự ô nhục ở tôi —

Biên niên sử về những cuộc trò chuyện từ lúc chớm nở

Cho đến đỉnh điểm của vụ lộng ngôn này: xin hãy đọc đi!

Những bức thư từ vợ gửi cho tu sĩ, từ tu sĩ gửi cho vợ, —

Chúng ở đây này, hãy đọc đi và cho biết chúng ăn khớp thế nào

Với câu chuyện kia, sự trong trắng siêu việt

Của cặp đôi thánh thiện ấy! Tôi sống hay chết là nhờ vào những thứ này đây.”

Nhưng rồi ở phía ngược lại một lần nữa — cặp đôi thánh thiện ấy

Lên tiếng thế nào? Rằng không một từ nào là của họ —

Chẳng có lấy một âm tiết nào trong đống văn bản đó do họ viết hay gửi đi

Hoặc thậm chí được nhận bởi bất kỳ ai trong hai người.

“Chúng bịa ra đấy,” vị tu sĩ nói, “bởi vì hắn cần đến chúng,

Khi mọi bằng chứng khác đều cạn kiệt, để chứng minh tội lỗi của chúng tôi:

Thế nên, chúng xuất hiện ở đây, hệt như điều tất yếu phải thế.

Ồ vâng — chúng tôi có những bức thư tín của mình chứ! —

Không phải những thứ này, nhưng chắc chắn cũng đê tiện chẳng kém: thư của nàng gửi cho tôi — nàng không biết đọc nên đã thiêu hủy,

Thư của tôi gửi cho nàng — tôi đọc xong nên đã tự tay đốt sạch.

Ai là kẻ ngụy tạo ra chúng và bày ra chúng? *Cui profuerint!*”

(Tôi mượn câu nói này từ miệng của Điện hạ đấy nhé)

“Chính là kẻ sẽ được hưởng lợi từ tội lỗi của nàng và sự sụp đổ của tôi,

Tên bịp bợm, kẻ mưu mô và giả mạo — hắn,

Kẻ có cả cuộc đời là một chuỗi lời dối trá nối tiếp lời dối trá

Nay lại tìm cách đóng dấu hợp thức hóa bằng lời dối trá tồi tệ nhất vào phút chót!”

Guido phản bác lại — “Giá như đoạn kết của câu chuyện

Khớp với cái mở đầu này! Ta bị quy kết là

Một kẻ sát nhân ở hồi kết, một gã đàn ông bạo lực

Hành động chớp nhoáng, bừa bãi, dứt khoát: hay lắm!

Vậy thì cớ sao phải tốn bao công sức trò đàn bà vô vị này,

Nào thư từ, sứ giả rồi trò mưu mô yếu ớt,

Trong khi ta hoàn toàn có đủ ý chí và quyền lực để kết thúc mọi chuyện

Một cách an toàn và chắc chắn ngay từ đầu? Hành động giết người đáng lẽ phải đến trước

Chứ không phải đến sau đối với một kẻ như ta, xin hãy cứ đinh ninh là thế!

Món độc dược *acquetta* vô thanh, cướp đi sinh mạng theo lệnh —

Chỉ một giọt mỗi ngày trong ly rượu hay chén súp, liều thuốc đó —

Hay thanh xà nhà mục nát gãy sập xuống ngay trên giường ngủ

Và đập nát hộp sọ, chẳng có ai phải gánh tội

Ngoại trừ tuổi tác mục ruỗng đã gặm nhấm cả gỗ sồi —

Thậm chí, thanh thép sắc bén hay sợi dây thừng tin cậy — có ai thèm để ý

Trong cái cung điện tối tăm cổ kính ấy, nơi mỗi bước chân là một cái bẫy

Chẳng có lấy một bóng người chứng kiến, huống chi là can thiệp

Trong số hai, ba tên đầy tớ rình rập như chó nhà

Sinh ra ở nhà ta và lớn lên ở nhà ta? Giá như ta muốn cái chết thô thiển,

Thì ta đã tìm ra những con đường ngắn hơn để ném hắn làm mồi

Thay vì con đường cứ ngoằn ngoèo vòng vèo ở đây

Đi qua nửa vòng trái đất để rồi chuốc lấy

Sự chú ý và những lời bàn tán — sự căm thù, trả thù nếu nó thất bại,

Và sự chế giễu khinh bỉ ngay cả khi nó thành công!

Hơn nữa, còn đứa con trai và người thừa kế tương lai thì sao?

Đứa trẻ chưa chào đời chuẩn bị được gọi là con ta —

Mục đích gì khi trút đống ô nhục này lên đầu nó,

Nếu ta hoàn toàn dửng dưng với phần tội lỗi đen tối của chính mình?

Liệu ta có nhọc công thử những trò lắt léo quanh co này không, hãy nói xem,

Khi ta hoàn toàn có đủ ý chí và khả năng để thực hiện con đường thẳng tắp?”

“Ái chà, có chứ!” — người ta có thể nghe thấy vị tu sĩ vặn lại,

“Vốn dĩ bản tính anh là một kẻ gian xảo,

Và sự côn đồ hung hãn chỉ là một lớp ghép thêm vào bản chất ấy.

Anh, một kẻ hèn nhát bẩm sinh, lại đi thử vũ khí của kẻ hèn nhát,

Trò lừa bịp và mưu mẹo — và chỉ khi những thứ đó thất bại

Thì bạo lực mới theo sau, hệt như con cáo cắn càn

Khi bị tóm quả tang đang ăn trộm. Hơn nữa, sự ô nhục

Mà anh hầu như chẳng mảy may chùn tay, lại giáng những đòn chí mạng lên nàng:

Anh đã nhúng bàn tay gầy gò trắng ngần mỏng manh của nàng vào ngọn lửa

Cùng lúc với nắm đấm chai sạn thô kệch độc ác của chính anh,

Giữ chặt chúng ở đó trong chốc lát, rồi mới rút cả hai tay ra

— Tay anh chỉ bị sạm đi đôi chút còn tay nàng thì bị hủy hoại tơi bời.

Vết thương của anh sẽ lành ngay tức khắc chỉ với một chút thuốc mỡ —

Cụ thể là quyền thừa kế gia sản

Mà tội ác táo bạo hơn đã làm anh mất đi: hãy để thời gian đổi thay,

Sự ra đời của đứa con trai bảo chứng cho tội ác táo bạo hơn,

Thế là, tội ác giết người đã được định đoạt, dám làm và đã thực hiện xong.

Còn về phần tôi,” vị tu sĩ tiếp tục lời đáp trả của mình,

“Vẻ bề ngoài của sự việc, những rủi ro về sự hiểu lầm,

Tất cả đều chống lại tôi — điều đó tôi thừa biết từ đầu:

Nhưng đồng thời cũng thấu suốt bổn phận của mình là gì,

Tôi đã làm điều đó: tôi phải tìm đến những người am hiểu hơn

Về việc đọc vị những trái tim con người hơn bất kỳ ai trên thế giới này.”

Thưa Điện hạ, xin hãy phán quyết! Hãy tuyên án đi, thưa Công nương!

Hoặc... thậm chí hãy cứ để ngỏ cuộc tranh luận này trong nghi vấn,

Xem nó như một vấn đề phù hợp, được tiếp nhận

Với đủ mọi khía cạnh muôn hình vạn trạng của nó,

Để suy ngẫm — điều gì đang bày ra trước mắt chúng ta ở giai đoạn kế tiếp,

Tiến trình pháp lý tiếp theo là gì? Guido, trong cuộc truy đuổi,

Đã bắt kịp đôi trốn chạy tại quán trọ,

Lập tức tóm cổ cả hai ngay tại trận

Và áp giải về Rome để phán xét vụ án —

Đến đó, mang theo toàn bộ kho tàng bằng chứng của mình, hắn tự thân di giá: chính tại nơi đó chúng ta sẽ gặp lại hắn,

Đang chờ đợi kết cục tiếp theo.

Đến đây ngài mỉm cười:

“Và từ nay về sau chớ hòng để hắn dám viện dẫn —

Trong số tất cả những lời biện hộ và bào chữa trên đời

Dành cho bất kỳ hành vi nào sắp sửa được thực hiện trong tương lai —

Nỗi giận dữ không thể kìm nén trước vết thương lòng danh dự!

Đam mê và sự điên cuồng không thể kìm nén ư?

Chà, hỡi Bá tước và hiệp sĩ, người chồng xông đến

Và bắt quả tang kẻ thù ngay giữa hành vi ô nhục!

Đó mới là đàn ông đối đầu đàn ông — tự nhiên phải có cách giải quyết của tự nhiên —

Chúng ta chờ mong hắn phải tự tay giải quyết mọi chuyện ngay tại chỗ.

Đúng vậy, khi đó — thậm chí dẫu cho hắn có lầm lỡ đi chăng nữa —

Dẫu cho vẻ bề ngoài mập mờ ban đầu, ngọn nguồn

Của tổn thương sâu sắc, chẳng mấy chốc tan biến thành sương khói,

Thì — giả sử hắn đã tước đoạt mạng sống của gã tình nhân và người vợ —

Hoặc, vì nàng là phụ nữ và là vợ của hắn,

Giết gã kia, nhưng lột sạch quần áo nàng trần như nhộng,

Hoặc chí ít chẳng để lại mảnh vải che thân nào

Ngoài miếng giẻ vá đủ để ghim tờ giấy lên,

Bức thư tình nào đó, kèm theo sự ô nhục cùng tất cả,

Như tấm hộ chiếu đến chốn Paphos phù hợp cho những kẻ như thế,

Giấy thông hành đưa nàng về với mái nhà điếm đàng nguyên thủy của mình —

Hay lắm! Khi ấy người ta đã nhận ra sức mạnh của sự phẫn nộ đích thực.

Nhưng khi hắn đứng đó, trơ ra như khúc cá khô — bám chặt lấy luật pháp —

Lại đưa cái lỗ thủng trên tim mình ra, tươi rói và ấm nóng,

Cho ngòi bút của gã thư lại chọc ngoáy trêu đùa —

Có thể đứng đó, có thể trợn mắt trừng trừng, có lẽ còn đọc kinh mân côi nữa chứ,

Ồ, thôi đừng có kể lể cho chúng tôi nghe dăm ba cái tiếng la hét giận dữ nào nữa!

Sự giận dữ ấy chỉ là một trò ngụy biện tiện lợi nghĩ ra sau

Dành cho kẻ lẽ ra đã nhe nanh múa vuốt,

Bày tỏ cơn thịnh nộ không kìm nén đủ đường,

Giá như bắt được gã tu sĩ, đúng như mong đợi,

Mặc áo dòng sẫm chứ không phải lụa là, tay cầm thánh giá chứ không phải gươm giáo:

Trong khi đó cái con sâu xám vô hại ngày nào,

Lại ấp nở thành một con tò vò, nhột nhạt khi chạm vào,

Vị tu sĩ đã biến hóa thành một hiệp sĩ.

Và ngay cả người vợ nhút nhát, kẻ lẽ ra có nhiệm vụ — khóc thét lên,

Vùi trán dưới gót giày dày xéo của hắn —

Nàng ta cũng chồm đến cắn xé hắn như một nữ tư tế xứ Delphi:

Thế nên, hãy nuốt cơn giận xuống họng đi, đam mê đành phải hoãn lại,

Bình tĩnh mới là thượng sách! Chà, khẩu quyết của chúng ta là — chúng ta đóng dấu lên

Phần này của vụ việc, bất kể phần còn lại

Sẽ ra sao.”

“Không,” bạn bè hắn lập tức xen vào —

“Đây là thói đời! Cứ thế các ngài ban thưởng

Cho sự kiên nhẫn và tuân thủ luật pháp

Mà chính các ngài là kẻ khởi xướng bằng cách nhồi nhét vào đầu — ừm,

Đòi hỏi từ tất cả chúng ta với con dao kề tận cổ!

Các ngài lại chất thêm một tội lỗi này nữa lên đống tội lỗi chồng chất —

Các ngài công khai tất cả, kèm theo lời bình luận tử tế rằng,

‘Nạn nhân của hắn quá hèn nhát không dám trả thù.’”

Hãy đặt bản thân mình vào hoàn cảnh đó — quý vị là những kẻ đứng ngoài cuộc!

Người chồng tỉnh giấc sau một giấc ngủ say mệt mỏi,

Với vị thuốc phiện vương vấn trong miệng — dụi mắt,

Phát hiện vợ mình đã cao chạy xa bay, chiếc két sắt cũng bị cạy tung trơ trọi,

Bèn bám theo hết sức có thể, rồi cuối cùng cũng bắt kịp.

Quý vị giục hắn hãy thực thi đặc quyền của mình đi: chà, xem chừng

Hắn chưa đủ bình tĩnh để thực hiện nước đi chính xác —

Không nổ súng khi con mồi đang nằm chắc trong tầm ngắm, mà lại đứng

Ngẩn ngơ ngơ ngác vào phút quyết định — bởi vì

Hắn chỉ có tia chớp sự thật ban đầu độc nhất

Để phán đoán và hành động, chứ không phải ánh sáng vững vàng

Của sự việc hậu tri — thứ ánh sáng thuộc về quý vị, những kẻ đang nhàn nhã đứng ngoài

Để phán xét hồi kết: hắn đang chìm trong khói lửa ngột ngạt,

Còn quý vị đứng bên ngoài khi vụ nổ đã chấm dứt:

Lớp lưu huỳnh ấy có thể là tia chớp hoặc chỉ là quả pháo xịt —

Hắn sẽ nhận ra ngay trong phút chốc, nhưng cho đến lúc đó, hắn vẫn hoài nghi.

Hãy quay trở lại từ những gì quý vị biết cho đến những gì hắn không hề hay biết!

Lắng nghe vị tu sĩ cao ngạo tuyên bố “Tôi vô tội,”

Và người vợ kiên quyết không kém “Anh có tội!” Nào!

Quý vị không hề chao đảo ư? — chần chừ một nhịp là quý vị thua cuộc!

Chẳng còn gì cho quý vị ngoài lời kêu gọi thảm hại dâng lên pháp luật,

Kèm theo hai từ “Hèn nhát” treoòng tòng đằng đuôi như một lời khen tặng!

Lại thêm một cân nhắc nữa: cứ làm theo ý các ngài đi!

Hãy thừa nhận điều tồi tệ nhất: lòng dũng cảm của vị Bá tước đã mai một,

Hắn hèn nhát hệt như những gã thị dân xuất chúng nhất

Mà hắn đã nhập tịch vào cùng — chẳng khác nào một con chó ghẻ,

Hãy tống cổ hắn ra khỏi vòng tròn của quý vị bằng mọi giá đi!

Dẫu có bị lăn lóc xuống chiếc cầu thang danh giá này,

Thì cánh cửa nhà thờ vẫn rộng mở đón nhận hắn

Và cả hiên tòa án nữa: hắn lủi thủi lẻn vào từng nơi —

“Vâng, tôi đã đánh mất danh dự và người vợ của mình,

Và hơn thế nữa, vì là một tên hèn nhát đê tiện,

Tôi không dám liều mạng sống vì chúng!”

Tôn giáo và Luật pháp ngả người tiến lên từ chiếc ghế của họ,

“Làm tốt lắm, hỡi tên đầy tớ trung tín và lương thiện!” Ồ,

Không chỉ ca ngợi hắn vì đã khinh miệt thế gian,

Mà còn trừng phạt nếu hắn dám hành động ngược lại.

Vụ việc tường tận hay mập mờ — quý vị phải tự mình lên tiếng!

Thế đấy, dẫu thế nào đi nữa, vụ việc cũng đã leo lên đến tầng nấc

Nơi các tòa án — hãy nhìn cho rõ từ thời điểm này! —

Nơi vị tu sĩ kể câu chuyện của mình dù thật hay giả,

Và người vợ kể câu chuyện của nàng, chồng kể câu chuyện của hắn,

Tất cả đều mang lại kết quả hạnh phúc như trước.

Các tòa án sẽ không kết án cũng chẳng tuyên bố trắng án

Bất kỳ ai trong số này, theo một cách rõ ràng rành mạch

Đến mức chấm dứt tranh chấp với sự tổn thất tuyệt đối cho bên nào:

Họ tuyên bố, thay vì một phán quyết dứt khoát,

“Mỗi bên trong số họ, dù là dê hay cừu

Nói chung, đều có lông để khoe và có bờm để giấu.

Mỗi bên đều gây ra rắc rối bằng cách này hay cách khác, đều là nguyên nhân

Gây ra đủ thứ đau khổ — ngay cả khi chẳng có tội ác nào tồi tệ hơn được chứng minh.

Đây là một người chồng, không biết cai quản vợ

Khiến mụ ta nổi đóa la hét cào cấu

Và chạy trốn khắp chốn — có thể là vô cớ:

Đây là người vợ — kẻ biến phái tính của chúng ta thành cơn ác mộng,

Hôn nhân thành nỗi kinh hoàng — có lẽ cũng có đủ lý do: giao phối với nguyên nhân đủ lớn;

Và đây là gã tu sĩ lang chạ trong bộ ba, tồi tệ nhất

Hoặc tuyệt vời nhất — mỗi phẩm chất đều có thể hình dung được.

Chúng ta hãy áp dụng một khoản phạt nhỏ đối với mỗi người.

Chúng ta trừng phạt tuổi trẻ đang trong tình trạng vị thành niên

Những kẻ dám trò chuyện vào những giờ giấc mà tuổi trẻ buộc phải chợp mắt,

Dù lời tán gẫu xoay quanh Thánh Rose

Hay Quý bà Olimpia ở Vatican:

Đó vẫn là trò chuyện, được bàn tán khôn ngoan hay dại dột,

Ngay tại ký túc xá nơi việc cất tiếng nói

Đã vi phạm quy định, và bị phạt tiền: hệt như ý định của chúng ta ở đây.

Dành cho người vợ — hãy để nàng tự tìm đường đến, để nghỉ ngơi,

Sau chuyến bôn ba, tại Nhà của các Nữ tu Cải huấn —

Cứ ở lỳ trong đó, chẳng khác nào cảnh ngục tù thực thụ:

Vì đã ốm đau mệt mỏi, nàng sẽ dần hồi phục bằng cách đó.

Dành cho vị tu sĩ, kẻ lang thang ranh mãnh vượt quá giới hạn,

Kẻ đã biến Arezzo thành chốn lửa hồng không thể dung thân — Rome

Sự vắng mặt của hắn khỏi hiện trường là một mối lợi.

Hãy đày ải hắn đến Civita,

Bị giam hỏng trong biên giới của nó cho đến khi mọi chuyện khá hơn:

Ít nhất ở đó hắn cũng lánh xa được hiểm họa

Từ kẻ thù — có lẽ cả từ những bóng hồng quá đỗi thân thiện nữa.

Và cuối cùng dành cho người chồng, kẻ cai trị lỗ mãng

Chỉ biết tự trách chính mình vì mớ hỗn độn này —

Nếu hắn bực bội vì trong các phán quyết được đưa ra,

Hắn không tài nào đạt được thứ mà hắn cho là quyền lợi của mình,

Hãy để hắn ra về được an ủi dẫu chỉ bằng một suy nghĩ,

Rằng, dù bẻ cong mỗi câu văn theo bất cứ cách nào đi nữa,

Vẫn có sự thỏa mãn rút ra từ đó.

Bởi vì, liệu hắn có muốn người vợ của mình được chứng minh là vô tội không?

Chà, nàng không có tội, hắn hoàn toàn có thể khăng khăng như thế,

Đã thoát khỏi những trận đòn roi mà những người vợ lăng loàn phải hứng chịu —

Đây chẳng qua chỉ là một cái vỗ má trìu mến của người cha, chẳng hơn không kém.

Hắn có muốn nàng có tội không? Giả sử không phải thế

Liệu nàng có bị giam cầm, bắt đọc kinh cầu nguyện,

Bị ngăn cấm giao lưu với thế giới bên ngoài,

Và gã tu sĩ khả nghi kia bị lưu đày,

Mà phần của hắn là một sự hỗ trợ tiếp theo trong vụ việc này?

Ồ, vâng, tất cả các người đều muốn vế còn lại,

Sự trừng phạt cực điểm của luật pháp, một phán quyết gọn gàng, trọn vẹn —

Hoặc là, toàn bộ của hồi môn lọt vào túi các người

Kèm theo sự giải phóng hoàn toàn khỏi người vợ gian dối,

Và cả trảm quyết, treo cổ gã tu sĩ bên cạnh nữa —

Hoặc ngược lại, đòi quyền tự do cho người vợ,

Hoàn trả từng xu đã trả cho người chồng,

Đền bù cho quá khứ, giải thoát cho tương lai! Sự khôn ngoan

Dành cho những đứa con của thế gian này là thế đấy;

Nhưng chúng ta thì chẳng có tâm trí nào, chúng ta những đứa con của sự sáng,

Lại bỏ lỡ món hời của điểm trung dung vàng ngọc,

Và đẩy mọi chuyện đến tận mũi thép.” Thế là các tòa án phán quyết như thế đấy.

Mọi chuyện đã được định đoạt đến thế là cùng ư? Định đoạt hay xáo trộn,

Xin quý vị cứ tự an ủi: nó giống như... một ví dụ chẳng hạn!

Quý vị đã từng nhìn thấy những con rối ở quảng trường Navona biểu diễn,

Punch và mụ vợ của hắn ta — những lời đe dọa được tung ra, đòn roi giáng xuống,

Và cao trào xuất hiện: đám đông hoặc vỗ tay hoặc la ó

Tùy theo việc họ nghiêng về phe gã đàn ông hay người vợ —

Cho đến khi các diễn viên cúi đầu ẩn mình đi một lát,

Khoác lên mình bộ cánh giẻ rách lông vũ mới mẻ nào

Phù hợp nhất cho cuộc phiêu lưu tiếp theo, mang lại hiệu ứng mới:

Và — cho đến thời điểm đám đông nhúc nhích,

Cùng với một phán quyết đại loại đồng tình hay phản đối —

Có tiếng còi vang lên, các diễn viên lại ngoi đầu lên

Trong một bộ quần áo tơi tả khác cùng những cây gậy được mạ vàng mới tinh,

Để tái chiến vào một trận chiến tồi tệ cuối cùng nữa

Nhằm chứng minh cho quý vị thấy thứ mà quý vị tưởng là bi kịch hóa ra chỉ là hài kịch.

Xin hãy lưu ý rằng, đỉnh cao và vương miện của mọi sự

Chính là sự xuất hiện của chính ác quỷ,

Trang bị vũ khí tận răng, đầu mọc sừng chân móng guốc và đuôi dài ngoằng!

Đúng thế đấy, chẳng khác đi đâu được — quý vị sẽ sớm thấy thôi:

Hãy chuyển sang vụ án mạng đi, dẹp chuyện khác sang một bên!

Guido, trong một khoảng lặng nép mình ẩn dấu chung chung như thế —

Khi người vợ vào nhà tu kín, tu sĩ đi lưu đày,

Và bản thân hắn quay về Arezzo — đã bất đắc dĩ phải trao lại vai trò của mình

Cho người anh trai Tu viện trưởng, kẻ đang tất bật xoay xở hết sức mình,

Gỡ gạc lại đôi chút tình hình, quản lý ba vụ kiện —

Bởi vì, xem chừng có tới ba vụ kiện tụng

Mà hắn buộc phải bận tâm, kẻo tình hình tồi tệ lại càng thêm tồi tệ:

Vụ kiện dân sự đầu tiên — vụ do cha mẹ vợ khởi xướng,

Bác bỏ tính hợp pháp của người vợ,

Qua đó khẳng định sự vô hiệu hóa các quyền lợi của nàng:

Vụ này diễn ra trước tòa Rota — Molinès,

Vị thẩm phán ở đó, đã đưa ra bản án đáng chú ý

Phần nào nghiêng về phía Guido, như tôi đã nói —

Nhưng Pietro đã đống đơn kháng cáo bản án ấy

Lên chính tòa án sẽ phán xử vụ án của chúng ta lúc này —

Tommati và các đồng sự của ông ta — Vụ kiện thứ nhất.

Vụ kiện dân sự thứ hai — yêu cầu từ phía người vợ

Đòi ly thân khỏi giường chiếu của người chồng

Với cáo buộc bạo hành và đe dọa tính mạng —

Đòi hoàn trả của hồi môn đã nộp,

Miễn trừ nghĩa vụ phải đóng góp thêm nữa:

Vụ thứ hai này do vị Phó nhiếp chính đứng ra phán xử.

Vụ kiện thứ ba và cuối cùng — lần này là một vụ án hình sự —

Nhằm đáp trả lại và tự bảo vệ trước cả hai vụ kiện trên —

Lời cáo buộc của Guido tội phạm tình phu phụ của vợ mình

Tại Tòa án của Quan Tổng trấn,

Venturini, cũng là vị thẩm phán của vụ án hiện tại.

Ba vụ kiện quan trọng bủa vây làm khổ sở hắn

Bên cạnh một dự án tư nhân nhỏ nhặt

Của riêng Guido — mưu toan tìm một con đường tắt.

Bởi vì Paolo, kẻ rành rẽ đường đi nước bước ở Rome,

Đã, ngay trong lúc đang giám sát ba vụ kiện này

Theo trình tự thông thường, mỗi vụ ở mỗi tòa án thích hợp,

Tỏ ra vô cùng khôn khéo vận động hành lang Giáo hoàng

Để dẹp bỏ những thủ tục rườm rà thông thường ấy sang một bên,

Và, hành động với tư cách là vị thẩm phán tối cao và cuối cùng,

Tuyên bố đứng về phía người chồng và chống lại người vợ.

Chà, giữa lúc khủng hoảng và đường cùng tột độ ấy —

Gã đàn ông bị dồn vào chân tường, bị quật ngã tơi bời theo cách đó —

Đã xảy ra tai nạn kỳ lạ nhất trong tất cả.

“Thế rồi,” bạn bè thở dài, “giọt nước tràn ly đã bẻ gãy sống lưng hắn,

Khiến hắn quên đi mọi biện pháp cứu vãn có thể có

Ngoại trừ một con đường — mà hắn lao vào như phương thuốc duy nhất

Thoát khỏi nỗi kinh hoàng và thứ ô uế tởm lợm ấy.”

“Hoặc đúng hơn,” kẻ thù cười nhạo, “khi ấy đã xảy ra

Sự kiện may mắn nhất có thể tưởng tượng được,

Đầy ắp sự vô trách nhiệm dung túng cho hắn,

Từ nay về sau đập tan mọi mũi dùi tấn công,

Và thúc đẩy hắn thực hiện hành động tàn ác nhất và tồi tệ nhất của mình.”

— Việc người vợ rời khỏi Nhà tu kín các Nữ tu Cải huấn,

Chuyến viếng thăm đến điền trang nơi cha mẹ nàng sinh sống,

Và sự ra đời của đứa con do hắn làm cha tại đó. Đến đây đường đi đã rẽ hướng!

Tôi đơn giản chỉ tiếp nhận các sự thật, và đặt câu hỏi chúng cho thấy điều gì.

Đầu tiên là sự xuất hiện bất ngờ tựa sấm sét này:

Tiếp theo là tất cả các dấu hiệu và sự im lặng

Báo trước trận động đất. Đầu tiên Paolo

Biến mất, bị quét sạch đi đâu mất hút, bặt vô âm tín khỏi Rome:

(Những cái giếng cạn khô, trong khi bầu trời vẫn một màu xanh nắng ấm.)

Rồi Guido xốc lại tinh thần chuẩn bị cho chiến dịch,

Vội vã đến Vittiano, bàn bạc với viên quản gia của mình,

Đạt thỏa thuận với bốn gã nông dân trẻ tuổi táo tợn,

Và khởi hành đi Rome Thành Thánh, đặt chân đến đó

Vào đúng thời điểm linh thiêng nhất, bởi vì đó là Đêm Giáng Sinh,

Và tiến thẳng đến cái máng nước khô cạn của vị tu viện trưởng,

Cái trạm canh nơi Paolo từng rảnh tay điều phối đường nước.

Và rồi, sau khi nghỉ ngơi, quan sát tình hình

Và hoàn tất kế hoạch, tất cả chỉ trong một tuần lễ tối tăm lạnh lẽo,

Năm kẻ đồng bọn cùng tiến hành, cập bến địa điểm —

Nhà của Pietro tại phố Paolina, vắng lặng, cô lập,

Và bị làm cho đờ đẫn bởi lớp tuyết lành.

Đúng một giờ tối: tiếng gõ cửa. Một giọng nói vang lên, “Ai đấy?”

“Những người bạn mang theo bức thư từ vị tu sĩ bạn của ngài.”

Ngay tại cửa, chính Violante già nua xuất hiện với nụ cười trên môi.

Bà ngã gục — con rể lao vào đâm phập tới tấp,

Vươn qua người bà để đâm tới Pietro — “Cùng với con trai cưng của ngươi

Đây chính là cách để dàn xếp các vụ kiện tụng đấy, hỡi lão già tốt bụng!”

Lão gào lên, “Xin Chúa thương xót, đừng cầu xin cho trần gian!

Hãy cho tôi thời gian xưng tội để cứu lấy linh hồn tội lỗi,

Rồi các người muốn làm gì thân xác tôi thì tùy!”

— “Thôi nào cha nội, linh hồn lẫn thể xác đành phải phó mặc cho số phận thôi!”

Chẳng mấy chốc lão cũng nhận lấy phần của mình và nằm bất động.

Và cuối cùng, Pompilia lao đi tứ tung

Hệt như con chim bồ câu lạc giữa những tia chớp trong bụi rậm,

Cũng ngã gục: đó là hành động cuối cùng của Guido trong tư cách người chồng.

Hắn xốc bổng nàng lên bằng mái tóc dài bù xù,

Giữ nàng ra xa khỏi tầm với bằng một tay duỗi thẳng,

Trong khi tay kia thăm dò xem hơi thở còn phát ra từ khuôn mặt không —

Hắn trút trọn vẹn nỗi căm hờn ngút ngàn của tâm can lên đôi mắt đang nhắm nghiền,

Hít một hơi thật sâu đầy thỏa mãn, “Thế là — cuối cùng cũng chết!”

Ném phịch gánh nặng đó lên đầu gối của xác chết Pietro,

Và khép lại tất cả bằng câu “Nào các chàng trai, chúng ta đi thôi!”

Và, ngay khi bọn chúng vừa tẩu thoát bằng cửa này, thì ở cửa bên kia

Lũ hàng xóm ùa vào — bởi vì những tiếng thét kinh hoàng đã thấu tận

Đến nhà máy xay lẫn điền trang, từ túp lều này sang chuồng trại nọ.

Chẳng mấy chốc lực lượng công an xuất hiện; cuộc truy đuổi bắt đầu

Dù Guido đã chiếm thế thượng phong và tự chọn lấy cung đường:

Thế nên, ngay trong đêm đó, hắn cùng bốn tên đồng bọn

Đã bị tóm gọn gần Baccano — nơi chúng gục ngã

Bên vệ đường, trong một chiếc lán trú ẩn dành cho súc vật,

Và giờ đây nằm đống chất lên nhau, rúc mõm vào đám heo sề,

Mỗi kẻ khoác trên mình chiếc áo choàng đẫm máu, mỗi tay vẫn lăm lăm< vũ khí chưa kịp lau chùi, tất cả đều ngủ say sưa

Giấc ngủ của những kẻ công chính — một hành trình dài hai mươi dặm

Đã san bằng kẻ có tội và người vô tội với nhau, ngài thấy đấy.

Kẻ duy nhất trên cõi đời này phải chịu đựng bất kỳ tổn hại nào

Bởi toàn bộ những rắc rối, trốn chạy và truy đuổi trong suốt đêm dài,

Lại chính là viên cảnh sát đã bắt giữ bọn chúng, Viên thủ lĩnh

Lực lượng Công an — Patrizj, một tâm hồn đầy nhiệt huyết,

Kẻ vì chỉ có tinh thần trách nhiệm để chống đỡ thể xác yếu đuối,

Đã bị phát nhiệt, nhiễm trùng và cứ thế qua đời:

Một lời cảnh báo dành cho những kẻ quá mức mẫn cán —

— Vị đức hạnh khi đang cáu tiết tốt nhất nên thay ngay bộ đồ lót,

Kẻo bệnh viêm màng phổi lại cướp mất bước đi trước của đấng quan phòng.

(Đó là gửi gắm dành cho vị Hồng y, và tôi nghĩ thế là đủ!)

Chà, họ áp giải bọn chúng trở về Rome.

Guido liền cất tiếng, “Xin phép cho tôi được hỏi

Làm sao các người lại phát hiện ra chính tôi là kẻ thực hiện hành động này?

Điều gì đã dẫn đường cho các người đến vết tích của tôi, một kẻ ngoại kiều,

Được cho là đang ở Arezzo — và hoàn toàn an toàn

Ngoại trừ một sơ suất nhỏ: xin hỏi ai đã mách nước cho các người vậy?”

“Chà, dĩ nhiên là vợ của ngài rồi!” Lập tức Guido ngã nhào

Khỏi lưng con ngựa mà hắn đang cưỡi — họ phải túm lấy để giữ chặt

Ở cả hai phía của con vật đang chở tên tù nhân bị trói quặt

Bởi vì thật kỳ lạ làm sao khi vợ hắn vẫn còn sống và cất tiếng nói!

Nàng đã cầu xin — ít nhất là những gì người ta kể cho ngài nghe lúc này —

Chỉ một điều duy nhất trước Đức Mẹ dành cho chính mình,

Không đơn giản chỉ là, hệt như Pietro giữa những nhát dao đâm —

Thời gian để xưng tội và cứu lấy linh hồn tội lỗi của chính mình,

Mà là thời gian để làm sáng tỏ sự thật, sự thật

Vì danh nghĩa của Chúa, kẻo người đời lại tin vào một lời dối trá:

Dường như đó là lời cầu nguyện duy nhất

Mà nàng từng cất lên, lại được ban ơn.

Mang theo hy vọng đó trong đầu, là mong mỏi kể lại sự thật —

Bên cạnh việc đã quen thuộc với nỗi đau đớn,

Nàng đã chịu đựng những nhát đâm đến một hạn mức nhất định

Mà không hề cất lên một tiếng khóc lóc vô ích nào, bị ném phịch xuống như đã chết

Lên đùi Pietro, và nhờ thế đã đạt được mục đích của mình.

Bạn bè nàng bồi thêm đoạn này — tôi đã kể xong phần của họ chưa nhỉ? —

Và viện dẫn phép màu của sự sống tiếp diễn

(Nàng vẫn chưa chết khi tôi vừa đặt chân đến lúc nãy)

Như là bằng chứng xác thực cho sự chính trực của nàng.

Ngài có thấy chấn động không, thưa Điện hạ? Này ngài Đại vương,

Sự tự chủ và thậm chí cả lời cầu nguyện cuối cùng ấy,

Lòng chân thành của chúng ta buộc phải thừa nhận rằng hoàn toàn có thể lý giải

Một cách dễ dàng chẳng kém bởi ý thức tội lỗi.

Thế nên, khi họ thêm thắt rằng lời thú tội của nàng khai rằng

Nàng hoàn toàn là một trinh nữ băng thanh ngọc khiết trong đời sống vợ chồng

Từ ý nghĩ, lời nói, hành động, từ thuở đầu đời ngắn ngủi

Cho đến tận lúc chót; cầu nguyện, ngay trước mặt cái chết,

Xin Chúa hãy tha thứ cho những tội lỗi khác của nàng — chứ không phải tội này,

Tội mà nàng bị buộc tội và phải chết vì nó, rằng nàng đã thất hứa

Bất cứ điều gì với chồng mình: trong khi đó

Vị tu sĩ già cỗi lên tiếng bình luận — “Nhiều điều tốt đẹp đến thế,

Sự kiên nhẫn ẩn nhẫn trước vô vàn tai họa tột cùng

Mà tôi nghe được để rồi tự thấy bối rối bẽ bàng thay cho chính mình, khốn khổ cho tôi thay,

Một kẻ tội nhân đang đứng đây, cảm thấy hổ thẹn trong từng bước đi dáng đứng

Mà tôi đã thực hành và già cõi đi trong đó, lại thua kém cả một đứa trẻ!” —

Bạn bè của Guido nhún vai, “Chính sự bình thản

Tuyệt đối kinh ngạc trong giờ phút cuối cùng đó

Đã củng cố niềm tin cho chúng ta — vốn là kết quả tự nhiên

Của một cuộc đời nhất quán cho đến tận phút chót.

Đã dám thách thức thiên đàng và lừa dối cả trần gian xuyên suốt,\

Nàng vẫn tiếp tục thách thức và lừa dối, qua đó đạt được

Hai mục đích mà nàng quý trọng hơn cả trần gian hay thiên đàng:

Thứ nhất, giải thoát cho người tình của nàng, kẻ đang lâm vào cảnh hiểm nghèo

Bởi bước ngoặt mới của sự việc. Hắn vẫn phải chịu trách nhiệm

Cho vai trò của mình: quả thực họ đã triệu tập hắn ta rồi đấy:

Quá khứ bị xới tung lên, hắn vẫn có thể bị trừng phạt:

Còn cách nào cứu hắn tốt hơn cách này chứ?

Thứ hai, — bằng cách đó nàng chết đi trong sự trả thù tột cùng

Lên đầu Guido, kéo hắn chìm nghỉm cùng mình xuống chốn tối tăm,

C càng sâu bao nhiêu càng tốt bấy nhiêu, ngài có nghi ngờ gì nữa không?

Thế đấy, bằng hai con đường, nàng yêu tình yêu của mình cho đến tận cùng,

Và căm ghét mối căm hờn — cái giá cho những điều này dẫu là cái chết hay địa ngục cũng chẳng hề đắt,

Như những kẻ yêu và kẻ ghét vẫn hằng quan niệm.”

Nhưng vẫn còn một miếng đòn gạt đỡ khác đáp trả lại cú thọc này.

“Lời thú tội,” thiên hạ gào lên — “hãy suy ngẫm về một lời thú tội đi!

Lời thú tội của kẻ hấp hối bao giờ cũng là sự thật!”

Ai trong số đó thế hả những người bạn thông thái của tôi? Lời thú tội công khai này,

Hay lời thú tội riêng tư nào khác mà chúng ta sẽ chẳng bao giờ tường tận?

Lời thú tội riêng tư có thể chứa đựng — các nhà ngụy biện của ngài vẫn dạy thế —

Sự thừa nhận và lòng ăn năn hối cải đối với

Cái lời thú tội công khai kia, thiên hạ đồn đại thế đấy.

Dù thế nào đi nữa — chúng ta đang bước vào vùng đất nhạy cảm,

Đức Hồng y đang liếc mắt trộm nhìn những quân bài —

Liệu người ta có thể tìm thấy điều gì để biện hộ cho thảm họa

Này không? Lũ người điếc lại đi kết tội kẻ câm!

Quý vị chỉ trích cái điệu nhảy lảo đảo say xỉn, lời nói ngớ ngẩn,

Điệu bộ cuồng loạn của người đàn ông — chúng tôi xin thừa nhận!

Nhưng xin hỏi ai mới là kẻ đã rót độc dược vào ly của hắn?

Hãy nhớ lại danh sách những nỗi uất ức tột cùng của hắn,

Đầu tiên bị vợ lừa dối, bị gia tộc nhà vợ trộm cắp,

Lập tức biến thành trò cười cho thiên hạ

Bởi câu chuyện, dù thật hay giả, về thân thế của người vợ —

Chiếc ấn tín cuối cùng được đóng công khai lên nỗi nhục nhã

Bởi màn cao chạy xa bay công khai của vợ và tu sĩ — này các ngài,

Hãy bước chân ra khỏi Rome tầm một dặm, nếu các ngài muốn biết

Một tòa án khác biệt thế nào so với chúng ta ở đây,

Tòa án thuần túy thế tục chẳng cần đến sự trợ giúp của ơn thánh,

Nghĩ gì về chính cái sự kiện trốn chạy đơn thuần đó?

Guido từng đệ đơn khiếu nại tương tự

Trước tòa án ở Arezzo, dưới quyền của Đại công tước —

Bởi vì đó là xứ Tuscany

Nơi tội ác phát sinh và cuộc trốn chạy bắt đầu —

Chính xác là khiếu nại tương tự mà hắn đã đưa ra trong phần kết ở đây

Nơi tội ác bùng phát đến đỉnh điểm, cuộc trốn chạy

Kết thúc: tội ác và trốn chạy, một sự thật được phán xét hai lần

Bởi hai tòa án riêng biệt — kết quả là gì?

Đã có một bản án được thông qua cùng thời điểm

Bởi Arezzo và được phê chuẩn bởi Đại công tước,

Chẳng có gì cản trở nó đi đến hiệu quả chớp nhoáng và chắc chắn

Ngoại trừ sự vắng mặt của kẻ có tội (việc trốn chạy về Rome

Đã giải thoát chúng khỏi quyền tài phán của Tuscany lúc này)

— Kết án người vợ chịu phán quyết nhục nhã

Dành cho tất cả những kẻ bị luật pháp tước đi án tử hình.

Nhà ngục Stinche, Nhà Trừng Giới, chung thân —

Đó là những gì người vợ đáng phải nhận ở Tuscany:

Ở đây, nàng xứng đáng — được khoan hồng với một nụ cười

Trở về nhà cha đẻ, mục tiêu chính của cuộc trốn chạy!

Tên trộm được trao tặng ngay món đồ hắn ăn cắp!

Trước sự vênh lệch của những phán quyết đó — phát điên lên,

Gã đàn ông đã tự mình đứng ra hành xử chức năng, phán xét lấy; lập tức;

Và lý lẽ duy nhất chống lại việc sử dụng

Luật pháp mà hắn tự tay tước đoạt lấy ấy

Chính là... cái gì nào, tôi xin hỏi ngài? — rằng, khi trả thù nỗi oan khiên,

Hắn đã không ra tay sớm hơn, không tiêu diệt ngay từ đầu

Kẻ mà hắn ra tay tiêu diệt ở phút chót! Đó là cáo buộc cuối cùng.

Sớm hơn ư? Sớm hay muộn thì có nghĩa lý gì trong vụ việc này chứ? — chúng ta hãy hỏi.

Một vết thương ngoài da rõ ràng cần được chữa trị kịp thời.

Nó nhói lên đôi chút hôm nay, lành lặn trong một tuần,

Bị lãng quên trong một tháng; hoặc chẳng bao giờ, hoặc ngay bây giờ, hãy trả thù đi!

Nhưng còn vết thương trong tâm hồn? Nó càng lúc càng mưng mủ thối rữa.

Liệu tôi có thể an ủi ngài bằng cách giải thích rằng — “Không phải chỉ lần này

Mà có lẽ tầm năm trăm lần

Tôi đã gọi ngài là tên côn đồ, má mì, kẻ dối trá và lưu manh:

Tổn thương chắc chắn phải thuyên giảm đi theo thời gian chứ?”

Oan ức vẫn hoàn oan ức, vừa đơn nhất lại vừa bất tử,

Và việc ngài nhẫn nhịn nó suốt năm trăm lần ấy,

Để mặc cho nó mưng mủ không được trả thù suốt năm trăm năm,

Chính là ngần ấy năm trăm nỗi oan khiên tồi tệ chồng chất thêm!

Đàn ông, bị hành hạ theo kiểu cách đó, sẽ có xu hướng phát nổ theo kiểu đó,

Nếu không còn con đường nào khác.

“Nhưng chúng ta đã để lại cho gã này

Vô số con đường khác, và đó là lỗi của hắn,”

Người ta đáp lại — “Chính hắn đã ưu tiên chọn cánh tay

Của luật pháp để thay hắn chiến đấu. Chắc chắn rồi

Chúng ta đâu có mở ra cho hắn một kho vũ khí

Để tùy ý lựa chọn, sử dụng, rồi sau đó lại hắt hủi.

Hắn thử một thứ vũ khí và thất bại — hắn thử thứ tiếp theo

Và tiếp theo nữa: hắn khua môi múa mép bằng sự sắc sảo và lẽ phải thông thường,

Chúng phản bội hắn — hắn áp dụng lý luận một cách dũng mãnh,

Nó cũng phản bội hắn nốt — để rồi cuối cùng, hắn phát hiện ra

Rằng mình đã phớt lờ những vật liệu dễ cháy —

Rằng suốt bấy lâu nay hắn đang bừng bừng nộ khí,

Sôi sục với cơn thịnh nộ không thể kìm nén, và do đó

Hắn có thể dùng đến thuốc nổ và vứt xó thanh thép lạnh —

Thế là hắn thuê sát thủ, âm mưu, lên kế hoạch, thực hiện!

Đó có phải là cơn thịnh nộ quên mình đầy chính trực

Mà chúng ta được kêu gọi để tha thứ không? Con bò tót hung hãn kia

Có gom nhặt bốn kẻ đồng minh từ bầy gia súc đang gặm cỏ

Và cùng chúng lội suối trèo đèo suốt dặm dài dặm rộng

Cho đến khi nó tìm thấy kẻ thù của mình không?”

Còn lời đáp nào khác? Ngoài việc

Bạn bè chấp nhận phép ẩn dụ con bò tót của chúng ta.

Tựa như bò tót — vụ tàn sát bừa bãi, thô lỗ

Và sự leo thang trả thù bất chấp hậu quả

Đều nằm trong bản tính của con thú chưa từng một lần

Ngừng lại, giữa muôn vàn sự khiêu khích lớn hơn,

Việc ghi khắc trong tâm trí kẻ hành hạ đầu tiên, kẻ đầu tiên

Gieo rắc vết thương đã kích động nó bước vào cuộc chiến:

Và, dẫu cho một tá kẻ khác hùa theo tiếp viện

Cho kẻ gây hấn, vết thương trước ngực và vết thương bên sườn,

Nó vẫn tiếp tục cuộc truy đuổi không mảy may xao lãng,

Và chỉ sau khi đã quật ngã chiến lợi phẩm của mình xuống đất

Mới quay sang tấn công những kẻ nhỏ nhặt hơn, biến tất cả thành con mồi chung.

Thế là Guido lao vào tấn công Violante, kẻ đầu tiên

Gây ra mọi tội lỗi của hắn, *fons et origo

malorum* — giọt nước đầu tiên, cơn hồng thủy theo sau — việc đó đã xong,

Hắn kết liễu luôn với phần còn lại. Ngài có trách cứ một con bò tót không?

Quả thật ngài trông có vẻ hoang mang y như trước lúc tôi bắt đầu giảng đạo!

Sao lại thế nhỉ? Chắc là có những khó khăn

Dù ở bất kỳ giả thuyết nào, và ở cả hai phía.

Mỗi bên đều đòi hỏi quá nhiều, đòi hỏi sự đồng cảm

Dành cho mục đích của mình, vượt quá mức công bằng.

Đám bạn của người vợ gào lên, “Ôi, tội ác tày trời

Được gây ra mà chẳng do bất kỳ sự khiêu khích nào trên đời!”

“Chẳng lẽ người vợ không hề có chút yếu đuối nào sao?” — hãy gặng hỏi —

“Bị trừng phạt một cách quá đà, nếu ngài thích thế,

Nhưng liệu có đáng phải chịu một chút hình phạt nào không?

Một kẻ bị đối xử thiếu cân nhắc đi chẳng hạn,

Hơn là một kẻ hoàn toàn không đáng phải chịu đựng

Sự đối xử và kỷ luật theo chiều hướng khắc nghiệt hơn?”

Không, họ nhất định phải bắt nàng phải thuần khiết tuyệt đối,

Hoàn toàn là thiên thần — và cha mẹ nàng cũng phải là những thiên thần

Thuộc loại già dời, không tì vết, từ lời nói cho đến hành động:

Ít nhất là ra vẻ như thế, cho đến khi con ác quỷ,

Chính là Guido, bằng sự ngu ngốc của mình, đã ép họ phải thốt ra

Lời thú tội trớ trêu về trò đánh tráo thân thế,

Vốn dĩ nếu không thì đã được giữ an toàn và bí mật đến tận bây giờ.

Chà, ở đây ngài có được tội ác kinh hoàng nhất

Cho một thứ chẳng có gì! Địa ngục sổng chuồng chỉ để vồ lấy một con bướm!

Một con rồng sinh ra từ giọt sương mai và ánh trăng!

Thế mà con quái vật này lại xuất hiện ở đây! Hắn hóa ra chỉ là một gã đàn ông bình thường —

Sinh ra, lớn lên và trưởng thành theo lối thông thường,

Mẹ hắn vẫn yêu thương hắn, anh em hắn vẫn gắn bó

Với người bạn đồng hành tốt bụng trong những trò chơi thuở nhỏ;

Quan Tổng trấn thị trấn của hắn biết rõ và chấp thuận,

Vị Tổng giám mục nơi đó biết rõ và hỗ trợ:

Ở đây hắn có vị Hồng y Thế này bảo chứng cho quá khứ,

Vị Hồng y Thế nọ để đặt niềm tin cho tương lai — sự kết đôi

Và hôn nhân vốn là tác phẩm của một vị Hồng y — tóm lại,

Điều gì sẽ xảy ra nếu một vở bi kịch được diễn ra ở đây

Mà sự ác độc chẳng tài nào cải thiện nổi,

Và Guido vô tội cùng bốn gã đồng bọn vô tội

Bị tống cổ cả năm người, gia nhập cùng ba kẻ có tội,

Để chúng ta của những ngày sau cuối này được giáo hóa

Bằng một hương vị trọn vẹn của công lý trần gian?

Tóm lại là thế này, sự thật có vẻ chính là những gì tôi đang bày ra: —

Chắc chắn không nên tiếc công sức

Để cho đám đông có được cái nhìn thoáng qua về ánh sáng của chúng ta.

Có vẻ quá ư khắc nghiệt khi tra tấn gã đàn ông đó,

Như tôi nghe nói tòa án đang dự tính,

Dẫu đó là con đường nhanh nhất để moi ra sự thật;

Hắn là người quý tộc, và hắn hoàn toàn có thể vô tội.

Mặt khác, nếu họ tha bổng cho gã đàn ông này

(Như người ta cũng đồn đại là họ đang do dự

Dựa trên lý do hợp lý, sự nghi ngờ tội lỗi là quá mong manh

Trong trường hợp của giới quý tộc và đặc quyền), —

Thì tội ác nào từng tồn tại, từng xuất hiện trong tương lai,

Lại đáng bị đem ra tra tấn đây? Thế thì hãy bãi bỏ nó đi!

Quý vị có nhìn thấy phép quy về vô lý *reductio ad absurdum* không, hỡi các ngài?

Cuối cùng thì Công nương của chúng ta phải đưa ra phán quyết!

Sao cơ, ngài thích đứng lên đi tham gia cuộc chơi hơn sao?

Đức ông thấy đã muộn, định cáo lui về phòng nghỉ ư?

Tôi cũng có chung chí hướng với họ thôi: chỉ có điều, sau khi đãuyên thuyên tràng giang đại hải ngần này,

Hy vọng là chúng ta không tốn nước bọt vô ích chứ?

Giờ đây cả hai đều đã nắm rõ về nó ít nhất là

Ngang ngửa với toàn bộ thành Rome: xin đừng đặc biệt cảm ơn tôi nhé!

(Quý vị sẽ thấy đấy, tôi chẳng tự lăng xê bản thân mình được bao nhiêu,

Sau khi đã dạy dỗ hai gã đần độn ở đây xong xuôi!)