Giá Chúa cho phép, tôi sẽ xoay chuyển càn khôn!

Ví bằng tôi được đọc thay vì in bài biện hộ,—

Hơn thế, được thổi hồn vào lời nói bằng muôn đóa hoa

Vốn bướng bỉnh từ chối nở trên trang giấy in,

Như loài hoa dại được cấy trong luống hoa tề chỉnh,—

Căn phòng tồi tàn này sẽ hóa thành một đại sảnh mênh mông;

Đối diện tôi là năm mươi vị thẩm phán ngồi thành hàng;

Hai bên trái phải, quây quần làm thính giả là cả thành Rome:

Và ở ô cửa sổ kia, Đức Giáo Hoàng hẳn đang ẩn mình—

Quan sát sau rèm, nhưng đủ để người ta nhận ra.

Một tiếng vo ve đầy kỳ vọng! Xuyên qua đám đông,

Vừa xủng xẻng xích sắt vừa nện gậy xuống sàn,

Một viên thị vệ bước lên, cúi mình thật sâu, "Hầu tòa!

Triều đình yêu cầu lời biện hộ từ Biện hộ sư!"

Tôi đứng dậy, cúi chào, đảo mắt nhìn quanh, đoạn ngừng lại

Trên đám đông đang lặng ngắt: Tôi đếm—Một, hai—

Các ngài đã thấy chưa, hỡi những bậc Thẩm phán, hỡi những ngọn hải đăng của công lý,—

Khi tình cờ có một họa sĩ, đang rất được sủng ái

Khắp chốn thành trì nuôi dưỡng nghệ thuật của chúng ta,

Được triệu tập cho một nhiệm vụ thử thách tài nghệ,

Để tạo tác, theo hết tài năng và hiểu biết của mình,

Một tác phẩm có thể trang trí bức tường cung điện,

Mang đến cho các bậc tôn chủ bức Gia Đình Thánh của chúng ta,—

Liệu có thoát khỏi sự sắc sảo của Tòa án chăng

Việc một họa sĩ như thế bắt tay vào vẽ ra sao?

Giả sử rằng Joseph, Maria và Hài Nhi

Đang trên đường tới Ai Cập, là chủ đề bức tranh:

Chà, đầu tiên vị họa sĩ ấy cần cù luyện tập,—

Thắt lưng bụng và thắp sáng ngọn đèn,—

Trên những gì nuôi dưỡng đôi mắt, làm đôi tay uyển chuyển;

Thu lượm cho mình những bản phác thảo (các họa sĩ gọi là vậy)

Từ cái thây vô chủ của người Do Thái hay Thổ Nhĩ Kỳ

Hoặc, có lẽ, kẻ theo phái Molinos, ông ta cắt xẻo, mổ xẻ—

Luca này, hay Carlo nọ, hoặc đại loại thế.

Với ông ta, xương cốt hé lộ bí mật thầm kín nhất,

Từng khúc khớp và mấu lồi đều bộc lộ công dụng:

Trên người ông, các thớ cơ cuồn cuộn thành ba lớp,

Và dịu dàng khẩn khoản con người được trao phó rằng:

"Hãy làm quen với cuộc chơi của chúng ta,

Thứ nâng lên rồi hạ xuống như thế này, chân, tay và bàn chân!"

—Bảo đảm sự chuẩn xác đích thực cho thể khỏa thân.

Việc đó xong rồi, đã xong tất cả chưa? Chẳng có đâu, các ngài thừa biết!

Vị họa sĩ ấy,—vươn từ đáy sâu lên bề mặt nghệ thuật,—

Nếu tìm được một cụ già tóc hoa râm râu mềm,

Có thể hóa thân thành Joseph, (thật là cơ may may mắn!)—

Liền phác họa chính xác từng nếp nhăn trên trán,

Không bỏ sót một nếp gấp nào ở má hay cằm,

Cho đến khi kìa, trên nền trắng đen, vị lão niên như đang sống!

Liệu đó có phải là một bà vú nông dân trẻ trung và xinh xắn

Đang làm mẫu không? (xin phép được dùng từ ấy!)

Mọi vẻ kiều diễm nữ tính của đôi môi mọng đỏ,

Đôi mắt tràn ngập ánh nhìn và vầng trán trĩu nặng yêu thương,

Cái cổ cẩm thạch và bầu ngực căng đầy,—

Chỉ thoáng chốc chúng hiện lên thật sống động trên giấy

Để bồi đắp cho hình tượng Người Mẹ-Trinh Nữ:

Ta tưởng như thấy nó, nét phấn đã mòn đi chút ít!

Phải, và hài nhi của nàng—độ uốn lượn của đôi chân mềm mại,

Khuôn mặt chớm nở đẫm hơi sương giấc ngủ,

Mỗi nét đều góp phần tạo nên sự hoàn mỹ cho Chúa Hài Đồng.

Chưa hết, vì nó khiêm nhường dâng hiến bầu bạn,

Ngay cả con lừa tội nghiệp, chẳng yên cương mà hớn hở,

Cũng đứng đó, vểnh một tai lên, nó cũng là một hình mẫu;

Trong khi guốc mộc, gậy gộc, bị da và bầu nước—

Bất cứ thứ gì có thể gợi lên hành trình, cái nóng và sự vội vã,—

Không một chút tơ hào nào trong số ấy lại không có lúc

Góp phần làm cho tác phẩm trở nên hoàn hảo:

Cho đến nay, khi bức tranh hiện ra trước mắt, từng phần một—

Khi khúc dạo đầu ấy đã kết thúc,—vị họa sĩ của chúng ta có thể dừng lại,

Trình bày năm mươi bản phác thảo từng cái một,

Và phần nào kiêu hãnh thốt lên: "Tôi đã phục vụ các bậc tôn chủ của mình."

Nhưng rồi sao nữa? Và ông ta đã thực sự vẽ được bức tranh nào trong lúc này chưa?

Hay khi các ngài cất tiếng: "Hãy mang vật phẩm được yêu cầu ra đây,

Hãy cho chúng tôi thấy bức tranh sẽ làm rạng rỡ chiếc hốc tường của nó,

Hành trình qua Sa mạc vẽ bằng sơn dầu của ngươi!"—

Sao nào, có phải ông ta cặm cụi xào xáo giữa đống giấy tờ,

Mò mẫm tìm cái này trước, rồi đến sự thật kia

Được ghi lên giấy—gọi là "các bản phác thảo"!—

Rồi căng một tấm vải bạt, pha một chậu keo,

Và đính vào đây một cái đầu, ở kia một cái đuôi,

(Con lừa có một cái đuôi đấy, các vị Thẩm phán của tôi ạ!) rồi ráp nối khéo léo—

Hay đúng hơn, ghép chiếc đuôi lừa vào, chắp vá cho thật tệ hại—

Bằng những mảnh vụn sao chép từ cuộc sống,

Thành bức tranh, thành Gia đình được mong đợi kia ư?

Ta tin là không! Có phải suy nghĩ của tôi đã trật lất

Khỏi hồng tâm rồi chăng, thưa các ngài?—các ngài đâu có dễ dãi với tôi như thế!

Trái lại, người nghệ sĩ của các ngài quay phắt đi từ những thứ ấy,

Và tốt hơn hết là tự giam mình trong cô tịch để trầm ngâm

(Hoàn toàn cách ly khỏi mọi thứ tầm thường và bên ngoài)

Về phổ quang nội tâm, được thanh lọc qua đôi mắt,

Kho tàng trong não bộ, sinh ra từ muôn giọt tinh hoa,

E pluribus unum [Từ nhiều tạo nên một]: và ông ta thật khôn ngoan biết bao!

Bởi vì trong bộ não đó,—mà trí tưởng tượng của các ngài có thể thấy đang hoạt động,

Nếu các vị Thẩm phán được ban ơn để dòm ngó,—chỉ những thành quả thuần túy,

Chứ không phải quá trình nuôi dưỡng những thành quả ấy,

Mới là thứ các ngài khám phá và đánh giá cao,—đó là sự sống

Được nuôi dưỡng bằng sự tiêu hóa, chứ không phải thức ăn thô kệch,

Không phải những cục thịt nhầy nhụa mà là dưỡng chất sánh mịn dễ chịu

Được tiết ra từ mỗi mẩu thô thiển vừa chộp lấy,—

Ít rạch ròi hơn ở từng bộ phận, nhưng trong tổng thể

Thì lại chân thực hơn đối với chủ đề,—chân lý trung tâm cốt lõi

Và tâm hồn của bức tranh, các vị Thẩm phán của tôi sẽ nhìn thấy,

Chứ không phải những mảnh sự thật được phác thảo đơn thuần kia

Vốn tương ứng với khung xương và phần thịt bên ngoài—

Không phải chiếc mũi này, không phải cặp lông mày nọ, hay sự kiện kia

Về chiếc gậy của người đàn ông, chiếc khăn choàng của người phụ nữ hay chiếcã khăn tã của đứa trẻ,

Mà kìa, một sinh linh tinh thần được thụ thai từ da thịt,

Chân lý hiếm hoi và thực tế, chứ không phải những bản sao chép, thật giả lẫn lộn.

Các bản phác thảo—hãy để dành cho học trò và cho chính ông ta!

Còn bức tranh phải dành cho thành Rome tuyệt vời của chúng ta

Và—ai mà biết được?—làm hài lòng cả vị Thống đốc của nó nữa,

Người mà căn phòng mới xây trong biệt thự ông vừa mua

(Chúa ban phúc cho ông ta) bên cửa Capena, chẳng bao lâu nữa

(Theo lời đồn) sẽ rực rỡ dưới những nhát cọ

Của người đã từ lâu vượt qua bậc thầy người Firenze,

Bậc thầy người Urbino và... sẽ ra sao nếu tôi dám bổ sung thêm,

Ngay cả thầy của ngài ấy, vâng, chính là bậc thầy người Cortona,—

Ý tôi là Ciro Ferri tài hoa, thưa các ngài!

(—Ông ta qua đời chưa nhỉ? Tôi sẽ kiểm tra trước khi cho in.)

Khép lại phần mở đầu, thần Phœbus đang giật tai tôi kìa!

Thế thì, chính xác là như vậy, hoàn toàn không khác gì,

Tôi đây,—nhận trọng trách tựa như chính Ciro,

Để vẽ nên một bức tranh tương đương, một gia đình,

Cụ tổ Pietro cùng người vợ hiền thảo

Đính kèm (như thể người ta đưa Thánh Anne vào

Bằng một phỏng đoán táo bạo để hoàn thiện nhóm người)

Và thiếu nữ Pompilia cùng đứa con thơ của nàng,

Những kẻ tìm kiếm sự an toàn chốn hoang vu,

Đã bị Herod bất ngờ bao vây, khi đang duỗi mình

Ngủ say dưới bóng cây chùm bá bên bờ suối,

Và bị sát hại—chính là hoàn cảnh mà tôi đang khắc họa,

Làm lay động niềm thương cảm và nỗi kinh hoàng của các vị Thẩm phán,—

Hoàn toàn chính xác như thế, trong ít nhất một tháng nay,

Với tư cách là Biện hộ sư của các ngài, tôi đã tự làm cho mình thấu triệt sự tình,

Lục lọi, dò xét, và ép ra ý nghĩa

Của từng mảnh bằng chứng liên quan,

Về việc tên Herod máu lạnh đã tàn sát những đứa trẻ vô tội ấy ra sao,—

Cho đến khi thu về kết quả tốt đẹp, nhóm người ấy

Hiện lên rõ mồn một trong từng chi tiết,

Giấc ngủ ngàn thu và cuộc tấn công hung tàn—sống động như thật.

Phải, và tận dụng sự trợ giúp được pháp luật cho phép,

Một sự phòng ngừa kín đáo kẻo các vị Thẩm phán của tôi

Phải bận tâm quá mức trước sự trơ trẽn,—

Ấy là giá tra tấn, thứ mà luật pháp áp dụng cho tội phạm bị nghi ngờ—

(Luật pháp từng lắng nghe khi nhà thơ trữ tình ca rằng

"Lene tormentum ingenio admoves,"

Ngươi khẽ lay động trí tuệ bằng một cú nhói đau,

"Plerumque duro," bằng không thì kẻ gian còn lâu mới chịu khai hốc!)

Nhờ sự nhượng bộ này mà chén rượu của tôi đã tràn trề:

Kẻ có tội đã cúi đầu nhận tội không một chút giấu giếm.

Thế nên, từng phần một, tôi nắm chặt lấy vụ án của mình,

Giờ đây đã hoàn thiện trọn vẹn—một nhiệm vụ trọng đại—

Mà các ngài đòi hỏi, vậy nên tôi buộc phải dâng lên,

Bởi chỉ cần thêm một bài biện hộ tội nghiệp nữa là tôi hoàn tất.

Nhưng liệu tôi có nên giở đống giấy tờ, trưng bày các chứng cứ,

Diễu hành năm mươi bản phác thảo xếp thành hàng,

Tựa như Tòa án vẫn còn đang tuổi cắp sách đến trường,

Và chưa đưa ra lời phán quyết tối cao của người nghệ sĩ?

Thay vào đó, chi bằng tôi cất cánh bay cao tới độ cao được định sẵn

Và, cúi đầu thật thấp, xin dâng chính bức tranh của mình!

Không còn những màn chứng minh hay phản biện,—thứ đức hạnh ấy,

Thứ tội lỗi ấy chưa từng tồn tại ở Pompilia, kể từ giờ phút này!

(Nói đúng hơn là hãy thốt lên "Kìa Pompilia!"—bởi vì

Tôi đành bỏ mặc gia đình ấy vì quá bề bộn khó bề xoay xở,

Và chỉ tập trung vào một bức chân dung duy nhất, nhưng vẽ đúng kích cỡ người thật.)

Phải chăng lời vu khống từng gán cho người con gái đẹp ấy

Một tì vết, một nốt ruồi trên má hay mụn cóc trên cằm,

Chưa đủ, lại còn thêu dệt nên những nỗi kinh hoàng thầm kín đen tối chẳng dám gọi tên?

Chẳng lẽ tôi phải hạ mình đi chứng minh cho các ngài từng điểm một,

Rằng Phryne chưa từng mắc chứng chân chữ bát hay bàn chân bẹt?

(Tôi đành bỏ qua bức chân dung ấy vậy,

Và chỉ tự bằng lòng với nguyên mẫu thôi, tôi tin thế)—

—Tôi phải chứng minh điều này ư? Một cái khoát tay đầy phẫn nộ,

Vung lên và giật phăng tấm màn che đi,—

Và—hỡi những người Athens, hãy mở to mắt mà xem, nàng đang mỉm cười dịu dàng kìa!

Hoặc—vì thân chủ của tôi không còn có thể mỉm cười được nữa,

Và những dẫn chứng thích hợp hơn thì vô vàn—

Câu chuyện về Tarquin là thế nào, khi tên nô lệ ấy bị hắn bắt gặp,

Rồi lại được chuộng hơn cả Collatine?

Chính ngươi, ngay cả từ trong tấm vải liệm trinh bạch của mình,

Cũng đang trừng mắt nhìn lời dối trá ấy phải chết ngắc, hỡi Lucretia!

Ít ra thì lúc này đây tôi cũng đang hành sự

Dưới sự dẫn dắt của thời cổ đại,

(Kim chỉ nam không bao giờ sai lệch duy nhất của chúng ta),

Đinh ninh rằng sự ngây thơ được phơi bày như thế sẽ hoàn toàn an tâm;

Cũng đinh ninh rằng, trong lúc tôi cất lời biện hộ, những tiếng vang đang gào thét

(Hãy cho giọng nói yếu ớt của tôi mượn chiếc kèn của ngươi, hỡi Nữ thần Danh vọng vang dội!):

"Thân hình của Phryne sẽ bị sự quái dị làm cho tì vết,

Tâm hồn của Lucretia sẽ thông đồng với lời dối trá của Tarquin,

Khi cây kế mọc trên giàn nho hay cây vả trổ ra hoa trái,

Hoặc khi án lệnh lệch lạc này còn lũng đoạn ghế phán quan!"

Một đề tài lớn lao: cầu mong sức lực của tôi đủ đáp ứng!

Bởi vì—vẽ Pompilia, liệu sức mọn của tôi có dám kham?

Làm sao tôi lại vô tình dấn thân sâu đến thế

—Thấy mình nhận gánh nặng tạo tác nên một bản tính hoàn mỹ

Trong một hình hài không tì vết?

Có cái gì thế này? Ồ, hãy quay đi chớ dám nhìn chằm chằm vào ánh hào quang

Của một vương miện, một chòm sao lấp lánh như thế,

Thứ đang đính kết vầng trán của ngươi, hỡi Nhân loại!

Đầu tiên là thuở ấu thơ, trong trẻo tựa hạt ngọc trai;

Rồi đến tuổi thiếu niên—hòn đá thoạt đầu chỉ là giọt sương,

(Theo một phỏng đoán cổ xưa) hút lấy sắc xanh từ bầu trời

Nhờ đăm đăm chiêm ngắm để rồi hóa thành ngọc bích:

Thế nhưng cả hai viên ngọc ấy lại bị lu mờ bởi báu vật cuối cùng và tuyệt vời nhất,

Đó là vẻ nữ tính và tình nghĩa vợ chồng mang ánh sắc ngọc mắt mèo,

Sắc trắng như sữa của nó—sức thanh tảng—được thấm đẫm

Bằng đôi chỗ ánh lên sắc màu và hơi hướng của ngọn lửa,—

Đó là niềm khát khao—thứ mà người thợ mài ngọc luôn ao ước tìm thấy.

Những viên ngọc quý báu ấy điểm tô rực rỡ vầng trán ngươi,

Pompilia, từ thuở hài nhi, thời thơ ấu, thiếu nữ, người phụ nữ cho đến khi làm vợ—

Cuối cùng đã tôn vinh lý tưởng ở cõi trần thế chúng ta!

Một năng lực như tôi thì có thể làm gì ở đây?

Nhắm mắt lại, bằng không thì chỉ còn cách vội vã vung tay cho thật liều lĩnh!

Nói cách khác là—đừng chần chừ nữa mà hãy bắt đầu ngay!

Sermocinando ne declamem, Sirs,

Ultra clepsydram, như các nhà thuyết giáo của chúng ta hay mỉm cười nhắc nhở,

Kẻo tôi vượt quá chiếc đồng hồ cát. Thế rồi,

Theo lời gợi ý của Flaccus, tôi dám thực hiện cú nhảy vọt mang tầm vóc sử thi—

Bắt đầu ngay từ hôn nhân, khoảng thời gian mà cho đến trước đó

Chẳng có gì hay hầu như chẳng có gì có thể cầm chân tình yêu của các ngài,

Trong cuộc sống bình lặng của người thiếu nữ; con cừu với con cừu,

Chúng khác nhau chỗ nào? Hiểu được một con là hiểu được tất cả

Mọi nề nếp của tuổi thiếu niên: nàng hoàn toàn chỉ là một thiếu nữ.

Và vì tất cả bầy cừu đều giống nhau ở bộ lông và nhiều thứ khác,

Hãy chuẩn bị tinh thần để thấy rằng, tựa loài cừu, nàng cũng nhảy nhót tưng bừng—

Thưa các vị Thẩm phán, thuộc phái yếu, chính là phái yếu!

Những kẻ mà, như nhà thơ Teian đã dạy chúng ta, tạo hóa ban cho món quà

Không phải là sức mạnh—đặc ân của đàn ông—mà là sắc đẹp,

"Sắc đẹp thay cho giáo mác, thay cho khiên thuẫn!"

Và điều gì luôn đồng hành cùng sắc đẹp, hay nói đúng hơn,

Chính là bản chất thâm sâu không thể tách rời của nó,

Nếu không phải là những mưu chước dịu ngọt, những trò lừa dối mê hồn nhất,

Toàn bộ kho tàng vũ khí đầy uy lực của tình yêu?

Thế nên những trò đùa giỡn mùa xuân, mái tóc tuổi trẻ tung bay

Đón chào tháng Tư về,

Và những cú trượt chân dễ được tha thứ của nàng Hebe

Trên bãi cỏ được tháng Năm mài giũa quá đỗi trơn tru—

Chúng ta có nên xới tung lên để dò xét hay không?—hay khôn ngoan nhắm mắt làm ngơ,

Dù chúng có vô vàn và đáng yêu đến thế nào đi nữa?

Bởi vì kìa, thần Hymen cùng đoàn tùy tùng đang tiến đến!

Discedunt nunc amores, hỡi những cuộc tình, hãy vĩnh biệt!

Maneat amor, hãy để tình yêu duy nhất ở lại!

Vĩnh biệt tuổi xuân mượt mà đẫm sương mai!

Trước mắt chỉ còn lại ngày tháng nhọc nhằn quyết liệt: cuộc vui tàn rồi,

Đến lúc phải lao vào công việc với cày bừa và cuốc xới! Chuyện gì sẽ xảy ra tiếp theo?

Từ nay Guido sẽ là kẻ dẫn dắt từng bước chân của Pompilia,

Và thét lên: "Cấm không được tưng bừng nhảy nhót trên cánh đồng màu mỡ nữa,

Bằng không thì hãy cẩn thận với ngọn roi da!" Theo đó—tiếng quất roi

Đầu tiên vang lên—chúng ta nghe nói người vợ trẻ của ông ta đã bị cấm đoán,

Cohibita fuit, khỏi cuộc sống tự do ngày trước,

Vitam liberiorem ducere.

Chúng ta phản đối chứ? Hoàn toàn không: bò cái dám chống lại trâu mộng ư?

Chúng ta đâu có mong luật tự nhiên bị phớt lờ,

Cũng như lòng hiếu kính đúng mực đối với chúa tể, vua chúa

Và người chồng: cứ để bò cái phải mang ách nặng!

Chỉ có điều, tôi khẩn khoản mong vị trâu mộng ấy đừng đánh mất sự kiên nhẫn,

Bởi các ngài nghĩ rằng nàng chịu đựng ngọn roi

Mà không hề co rúm trước mũi nhọn, hay thậm chí bất kham lồng lộn lên sao?

Sẽ ra sao nếu lời cáo buộc của đối phương là đúng sự thật,

Và nàng vẫn bất tuân tiến bước trên con đường của mình

Cùng những tiếng rên rỉ càu nhàu, dẫu trâu mộng có quất roi đau đớn đến nhường nào?

Nếu những lời quở trách bướng bỉnh cất lên thỉnh cầu,

Đúng lúc không nên, kéo dài quá mức—nếu

Lời thách thức quấy rầy làm lọt vào tai thiên hạ

Trong khi sự im lặng đáng lẽ ra sẽ thích hợp hơn

Cho việc giãi bày,—nếu những lời than vãn theo kiểu Pompilia

Chỉ tổ làm gia tăng ngọn lửa giận dữ của nhà Guido,—

Chà, những rủi ro ấy, dẫu có phần thô kệch vụng về đi chăng nữa,

Vẫn luôn đi kèm với sự đổi thay, là điều tất yếu

Phải xảy ra trước những lối sống mới mẻ và khác lạ:

Một tâm hồn triết lý sẽ không mong đợi điều gì ít hơn thế,

Mỉm cười thấu hiểu và gọi đúng tên cơn khủng hoảng, điềm tĩnh ngồi

Chờ đợi những cái cũ qua đi và những cái mới đón chào.

Vì thế, tôi cho rằng người chồng nào lại đâm ra thiếu kiên nhẫn

Trong khoảng thời gian chuyển giao ấy thật là ngớ ngẩn,

Tựa hồ như chuyện chạy trốn khỏi ngọn roi ấy sẽ kéo dài mãi vậy!

Bởi vì, ngay trong lúc tôi đang nói đây, hồi kết đã kề cận:

Sự thành công đang chờ đợi kẻ vốn hay nản lòng chóng vánh.

Cha mẹ quay lưng bỏ đi khỏi ngôi nhà,

Người vợ có thể khóc than nhưng chẳng ai can thiệp nữa:

Ông ta đã đạt được mục đích, chú rể và cô dâu

Cùng chia sẻ căn phòng tân hôn mà không một linh hồn nào có thể thấy,

Những điều cũ đã qua đi và mọi thứ lại mới mẻ từ đầu,

Những vật cản hòa bình đã trôi qua và lùi vào dĩ vãng,

Novorum—nhà thơ xứ Mantua dịu dàng chuyển ý

Với một ngụ ý tương tự lấp lánh trong ánh mắt—

Nascitur ordo! Mọi cơn giông bão đều đã lặng yên,

Và từ mặt đất, mỗi mầm cây tươi tốt lại được hé lộ,

Mỗi đóa hoa của đời vợ chồng bấy lâu nay bị kìm nén nay được dịp đâm chồi:

(Xin đối chiếu với một đoạn trong Diễm Ca).

Nhưng sẽ ra sao nếu, theo thói quen của cây cỏ và người vợ,

Những bông hoa—sau một thời gian dài bị kìm nén vì mục đích tốt đẹp,

Đến khi chúng thực sự đâm chồi nảy lộc—lại mọc chỗ này, lan sang chỗ khác,

Bất cứ nơi nào còn hơn là nằm dưới bàn chân

Của người chồng kiêm người làm vườn hợp pháp trên mảnh đất ấy?

Ông ta đã cuốc xới, vun gốc, gieo hạt và tưới tắm—nhưng thế nào

Thì một kẻ tha hương tình cờ nào đó cũng sẽ hái mất thành quả ngọt ngào.

Cũng đúng như thế, xét thấy con người ta chẳng mấy câu nệ,

Kẻ thù cáo buộc rằng người phụ nữ ấy đã giương ra mọi nét quyến rũ

Và đóa hoa nữ tính thuần túy của mình

Cho bất kỳ ai có cái mũi để hít hà

Hay cõi lòng để tô điểm: nếu lời cáo buộc ấy là thật thì sao?

Lỗi lầm sẽ càng trầm trọng hơn nếu nàng biết chọn lựa có đắn đo,

Kén cá chọn canh xem ai là kẻ được tóm lấy phần thưởng,

Ai trong cả cái thị trấn này phải ra về tay trắng!

Nàng chẳng dành tặng món quà ấy cho riêng một ai,

Mà ai đến trước được phục vụ trước, kẻ cáo buộc đã nói thế.

Cứ cho là những kiểu ... đại loại thế ... của nàng

Rất nhiều, thường xuyên và vô nguyên tắc—

Các người có vơ đũa cả nắm hành động ấy như thể đã được trù tính từ trước,

Là món quà biệt đãi, để rồi suy diễn ra sự ác ý hay không?

Liệu có con bướm nào giữa bầu trời bao la dám kiêu hãnh khoe khoang rằng

"Ta được ưu ái hơn Guido"—trong khi rõ ràng là

Cái chén mà ông ta đang hớp ngụm đầy dung dịch ngát hương ấy

Cũng rộng mở cho cả muỗi, mòng, ong và cả lũ bướm đêm đến đậu?

Chỉ có một chiếc chén thánh duy nhất tiếp đón tất cả mọi người;

Và nếu vị chủ nhân cáu kỉnh của nó càng thêm phần phàn nàn,

Hiểu lầm, gọi sai tên sự hào phóng đó ở một người vợ,

Chúng ta hãy nhanh chóng thông báo cho ông ta biết—vẻ đẹp của đôi má,

Ánh long lanh của đôi môi, sự dung thứ của bờ môi,

Tất cả những cấu phần nữ tính ở một người bạn đời,

Đó không phải là thứ bánh mì gia đình mà mỗi miếng cắn của người qua đường

Lại làm vơi đi phần dành cho cái miệng

Của người chủ nhà vào giờ ăn tối:

Mà chúng giống như một cục gia vị thơm lừng,

Một mẩu mộc dược tỏa hương ngào ngạt khắp xóm giang sơn

Nhưng chẳng làm cho chủ nhân của nó nhẹ đi dù chỉ một hạt.

Thậm chí ngay cả như thế đi nữa, ông ta cũng sẽ phải thỏa mãn!

Chúng ta hãy cứ thừa nhận là ông ta có lý trong nỗi oan ức của mình,

Hãy ban ơn cho lời phàn nàn của ông ta và làm cho gã đàn ông ấy thỏa lòng!

Bởi vì kìa, Pompilia, nàng đang nhún nhường khuất phục;

Chưa đầy ba vòng quay năm tháng trôi qua,

Nàng đã rũ bỏ hoàn toàn cái tiếng xấu dèm pha này

Về sự hào phóng vô độ, món quà vô ý tứ

Dành những ngọt ngào của đời vợ chồng cho những mục đích khác:

Sẽ không còn ai nghe ông ta trách móc "Nàng chẳng từ chối một ai" nữa,

Mà thay vào đó là "Nàng thật đáng khen khi tiếp đón tất cả,

Biết tìm kiếm những người xuất sắc nhất và chọn lấy họ."

Bởi vì ai là kẻ đang đứng đây, kẻ được kiếm tìm từ lâu và mãi về sau mới thấy,

Đang bình thản chờ đợi đến lượt mình giữa dòng xoáy cuộc đời,

"Constans in levitate,"—Hả, các vị Thẩm phán của tôi?

Bình thản trong sự nhẹ dạ cả tin của mình—xin hãy dung thứ cho câu nói đùa này!—

Vì xét cho cùng chính một thầy tu dòng Lê-vi mới là kẻ vác chuông đi gióng,

Kẻ từ nay hiên ngang diễu hành với tư cách là người được Pompilia lựa chọn,

Đó đâu phải là một đối tượng tầm thường hở người chồng? Ngài còn hoài nghi ư?

Khi mà ngay lúc này đây Flaccus xuất hiện với câu thơ đầy ẩn ý:

"Xin ngài hãy tin tôi, không phải một kẻ đốn mạt nào đó được nhặt nhạnh từ đám đông bần tiện,

Crede non illum tibi de scelesta

Plebe delectum," mà là một nhân vật có máu mặt,

Một vị linh mục, ngài có nghe thấy không? Vậy thì hãy cúi đầu khuất phục đi!

Một linh mục, vải vóc áo sồi, hơn thế lại là phượng hoàng trong số các loài chim ấy,

Xuất thân danh giá, có học thức, trẻ trung và tráng kiện,

Lại còn khôi ngô tuấn tú nữa, đúng như chuẩn mực đã được chỉ rõ—

Rằng trên người vị tư tế được chọn lựa ấy

Không được có nốt ruồi hay vết sẹo hay tì vết nào, kẻo tâm trí

Lại trở nên bất lương thông qua thể xác đầy cản trở!

Chẳng phải con trai của Jesse từng có làn da hồng hào, mịn màng,

Đẹp đẽ dễ nhìn, dễ mến dưới mọi góc độ hay sao?

Bởi vì chàng chơi đàn hạc rất giỏi và cất tiếng ca ngọt ngào,

Và nhảy múa cho đến khi Abigail bước ra để thưởng lãm,

Và vừa nhìn đã mỉm cười, mỉm cười rồi dâng lên

Chùm nho khô và chiếc bánh vả,

Lấy bữa ăn nhanh chóng bồi bổ cho chàng trai tài hoa,

Cho đến khi Nabal, lúc ấy đang vắng nhà đi xén lông cừu,

Cảm thấy thắt lòng, ngả bệnh (hành động thật khôn ngoan—

Bằng không thì người ta đã hớt tay trên của lão rồi)

Và qua đời—liệu Guido có hành xử được khôn ngoan đến thế không?

Nhưng ôi, niềm tin thuở ban đầu nay đã trôi đi mất,

Heu prisca fides! Chẳng có gì ở con người ấy còn sót lại

Ngoại trừ sự lịch thiệp, óc phán đoán tốt và lòng tin đáng có,

Thứ mà khi rút cạn khỏi những tâm hồn vốn dĩ chúng phải trào dâng,

Sẽ phơi bày ra toàn gốc rễ cằn cỗi, cỏ dại, bùn nhơ và sự xấu xí.

(Đức Giáo Hoàng, như chúng ta biết, vốn là người Naples

Nên rất thích những phép ẩn dụ miền biển.)

Bị bỏ rơi bởi mọi con sóng từ bi,

Guido, trơ trọi mắc cạn, giờ đây mới lộ rõ vẻ ghen tuông!

Ghen tuông được tuyên bố rành mạch, được trương lên cho thiên hạ thấy: cứ trách cứ gã ngốc ấy

Về bất kỳ thói hư tật xấu nào đi chăng nữa, hắn cũng sẽ đáp lời:

"Thật tình tôi đánh đập vợ mình vì ghen tuông,

Tống giam nàng và trừng phạt nàng bằng đủ mọi cách,

Bởi vì tôi ghen tuông: lúc thì lăm lăm gươm giáo đe dọa,

Lúc thì tìm cách bỏ độc ngay trước mắt nàng,

Cứ thế và cứ thế: tóm lại, tôi hành xử hoàn toàn vì ghen tuông."

Cứ thừa nhận bấy nhiêu đi, thì còn gì để phải chứng minh nữa?

Lẽ nào tôi còn phải dạy cho các bậc thầy của mình biết rằng ghen tuông

Đã gây ra tác hại gì, và bằng cách làm cho con người ta lú lẫn,

Nó biến điều giả thành thật, làm mù mắt điếc tai,

Biến làn sương mỏng manh thành bức tường kim cương kiên cố, nhồi nhét vào cõi im lặng

Biết bao âm thanh, và chen chúc vào cõi hư không trống trải

Cả một binh đoàn những kẻ thù đang âm mưu thủ ác?

Thế nên kẻ nào thú nhận rằng "Tôi đã canh chừng vợ mình

Trong cơn ghen tuông," cũng đồng thời nói thêm rằng "chẳng vì bất kỳ lý do nào trên đời!"

Cần gì phải để một kẻ đã bị chứng minh là mất trí ấy thốt lên rằng

"Thứ mà tôi tưởng là con rắn độc hóa ra chỉ là con lươn"?—

Biết đâu lại là loài lươn Comacchio chính hiệu, dài sáu sáu thước,

Và dài hơn đúng một tấc so với chiếc bánh nhân cá hiếm hoi ấy

(Bậc thầy Arcangeli từng nghe nói về món này)

Với thứ nước thịt đậm đà làm cho những ngày ăn chay trở nên dễ chịu;

Được chuẩn bị để thiết tiệc cho một kẻ nào đó đang rầu rĩ cáu kỉnh,

Kẻ vì muốn nhầm lẫn món quà của người hiến tặng cho thỏa thích,

Nên khi soi thấy một con quái rắn Lerna nào đó mà tôi chẳng rõ

Nằm trong sinh vật mùa Chay mọng nước ấy, liền nổi khùng dậm chân

Vùi dập món cao lương mỹ vị ấy vào bùn đất.

Thế là đủ! Hãy chuẩn bị tinh thần đi, khi những cơn điên cuồng lộ dạng,

Thì chứng điên rồ chính hiệu sẽ theo sau!

Insanit homo, lời đe dọa này nối tiếp lời đe dọa khác,

Và những đòn roi tơi bời giáng xuống—với người vợ, kẻ chịu đòn vô tri.

Nhưng, nếu chỉ là một khúc gỗ vô tri, chẳng lẽ nàng lại không làm rung chuyển bàn tay

Đang giáng đòn tàn nhẫn lên mình hay sao? Hòn đá vô tri độc ác ấy

Đã dội ngược lại và nện thẳng vào đầu kẻ vừa ném nó.

Cơn thịnh nộ vô cớ nay lại sinh ra nguyên cớ chính đáng cho cơn thịnh nộ ở người vợ,

Sự bạo ngược đánh thức sự phản kháng khỏi giấc ngủ say.

Tôi gọi đó là phản kháng ư?—đúng hơn là sự tự vệ,

Là niềm khát khao chính đáng được sống và nhìn thấy những ngày tươi đẹp,

Đang thôi thúc Pompilia của chúng ta lúc này phải trốn chạy khỏi gã ngốc ấy

Bằng mọi giá, với bất kỳ cái giá nào,—hơn thế nữa,

Hơn tất cả mọi thứ, chính là vì lợi ích sát sườn

Của chính gã ngốc đó, kẻ nếu bị tước đoạt mất khao khát mù quáng của mình

Bằng bất cứ giá nào, thì mới thực sự là kẻ chiến thắng hiển hách nhất.

Lẽ nào hắn thực hiện được tội ác mà không phải đánh mất linh hồn mình?

Không chứ, đó là điều mà bổn phận của một người vợ yêu chồng phải mách bảo!

Thà rằng cú đánh chưa kịp hoàn tất ấy,

Được nàng khôn khéo né tránh, lại dội ngược trở lại,

Để uốn nắn cảnh cáo ngay trên cái sọ của chính hắn!

Tội ác ư—Tòa án đồng tình với tôi chứ?—nàng buộc phải đập tan;

Đập tan bằng cách nào? Bằng mọi phương thức hiệu quả nhất;

Và những phương thức ấy—chà, ở phụ nữ thì chúng phải là gì?

"Loài bò dùng sừng, loài sư tử dùng răng để chiến đấu;

Còn phụ nữ," nhà thơ trữ tình vừa được nhắc tên đã nói vậy,

"Tạo hóa ban cho họ không phải răng, cũng chẳng phải sừng, mà là sắc đẹp!"

Thật là xinh xắn làm sao theo kiểu của người Ngoại giáo! Kẻ nào dám trách móc việc sử dụng

Kho vũ khí được cho phép vốn mang tính tự nhiên ấy,—

Kẻ nào dám kêu gầm lên chống lại một trò chơi có vẻ mập mờ

Của thứ vũ khí duy nhất được phép sử dụng, vừa là giáo vừa là khiên

Được viện đến trong hoàn cảnh ngặt nghèo ấy

Bởi một Pompilia tội nghiệp? Cứ cho là nàng có hơi sử dụng chút ít

Những ngón nghề quyến rũ, cái gật đầu và nháy mắt đầy ma thuật,

Sự mê hoặc của cử chỉ, câu chú của lời nói,

Nhờ đó mà có nhiều khả năng hơn để chiêu dụ người bạn này,

Vâng, thậm chí là một kẻ xa lạ, đứng lên làm dũng sĩ bảo vệ bên phía nàng?

Một người đàn ông như thế, suy cho cùng cũng chỉ là một người phàm, (đó là tất cả những gì nàng biết),

Ắt phải được trói chặt bằng sợi tơ hồng của sắc đẹp,

Thứ điểm yếu có thể khuất phục kẻ mạnh, và bắt cúi đầu

Trước cả sự khôn ngoan lẫn sự ngu ngốc. Cứ cho là câu chuyện

Do người chồng thêu dệt, vốn hoàn toàn sai sự thật, lại được chứng minh là đúng

Đến từng chữ—hoặc đúng hơn là từng bức thư, tôi phải nói thế,—

Những điều ghê tởm mà hắn quả quyết là đã tìm thấy

Và tròng lên đầu Pompilia cùng vị linh mục,—

Cứ cho đó là thư của nàng đi—bởi vì dẫu nàng không biết viết,

Trong những ngày đầu tiên của sự ngây thơ như thuở Eva

Chưa từng hái trái táo nào trên cây tri thức,

Thế nhưng, theo lời con Rắn, Eva vẫn hái, vẫn ăn

Và biết được—nhất là biết cách đọc và cách viết:

Và thế là Pompilia—giống như thúc đẩy từ dạ dày,

Như Persius đã nói, làm cho con vẹt biết thốt lên "Xin chào!",

Con quạ biết cất tiếng chào vòm trời, và con chim ác là

Cố gắng tập tễnh phát âm từng lời,—

Cũng vậy, vì cơn khát khao được giao du bầu bạn,

Nàng rất có thể đã học được, dẫu có hơi muộn màng, cách đóng vai người thư sỹ:

Quả thực, có đúng một bức thư nằm trong danh sách

Đã tuyên bố rõ ràng rằng điều đó thực sự đã xảy ra ở đây.

"Anh từng nghĩ những bức thư của em không thể nào là của em,"

Nàng nói với cha mẹ mình—"của em, kẻ vốn chẳng có chút kỹ năng nào;

Nhưng giờ đây em đã có kỹ năng, và cha mẹ thấy đấy, em biết viết!"

Nàng cần phải viết thư tình, thế là nàng học viết,

"Negatas artifex sequi voces"—dẫu cho

Bức thư này không tài nào thoát khỏi số phận chung,

Mà nằm trong án chung thẩm của tất cả những bức thư còn lại,

Do chính tay người chồng—kẻ đã ngụy tạo ra tất cả chúng—phát hiện ra.

Tuy nhiên, vì sự thiêng liêng của lý lẽ tranh tụng,

Chỉ lần này thôi, xin hãy cho phép nó được hưởng ngoại lệ—

Thế nào cũng được, miễn là để những bánh xe

Lý luận được trơn tru lăn về đích!

Cứ cho là nàng đã viết (điều vốn hoang đường hết chỗ nói)

Bức thư này và bức thư kia đi—thì đã sao nào?

Chi tiết bịa đặt đó chạm vào danh tiếng trong trắng của nàng ở chỗ nào?

Đang lâm vào cảnh ngàn cân treo sợi tóc—"tính mạng của con,

Chẳng đáng mua bằng một tiếng đồng hồ," như lời trong thư đã viết,—

Và chỉ có duy nhất một chỗ bấu víu trong hoàn cảnh ngặt nghèo này,

Giữa thế giới rộng lớn chỉ có độc nhất một người bạn—

Nàng còn có thể làm gì khác ngoài việc tìm đến anh ta,

Và còn hy vọng tìm đến bằng cách nào khác ngoài cách đó?

Lẽ nào sự đoan trang lại dám bắt một kẻ xa lạ phải dấn thân vào nơi

Nguy hiểm, ô nhục, thậm chí là cái chết vì lợi ích của nàng—

Lại nghĩ đến chuyện khơi gợi sự lạnh lùng của gươm giáo

Mà lại tiếc nuối thỏi nam châm tình yêu đang lay động tâm trí nam nhi?

—Nhất là khi tâm trí ấy đang bị kìm hãm quá mức

Bởi sự trói buộc của hoàn cảnh ngang trái giáng xuống cuộc đời

Của một người đàn ông bình thường, khiến cho phép tắc đạo đức ngăn cấm

Anh ta cúi xuống nhận lấy đặc ân thông thường,

Và nói thẳng thừng "Anh yêu em," như tất cả những kẻ phàm trần vẫn làm.

Một người đàn ông đã kết hôn với triết học,

Đã thành thân với chính trị; một người đàn ông đã luống tuổi;

Một người đàn ông đang bị xiềng xích bởi sự ngu ngốc

Mà anh ta từng lầm tưởng là khôn ngoan rồi ba hoa khoác lác mười năm trước;

Một người đàn ông, giống như ngài Canon bạn của chúng ta đây,

Là một vị linh mục, và sẽ thành kẻ đại ác nếu phá vỡ lời thề:

Liệu anh ta có dám yêu, khi mà một ngày nào đó anh ta có thể trở thành Giáo Hoàng?

Bất chấp mớ bòng bong của biết bao vướng bận ở đây,

Giả sử người đàn ông này có thể yêu, dẫu là một mối tình bất hạnh,

Và muốn được yêu, giá như anh ta dám để tình yêu lộ diện!

Trong trường hợp người phụ nữ mà anh ta yêu cất lời trước,

Cô ấy đã giải thoát cho anh ta khỏi biết bao tình huống khó xử làm sao!

"Chính em là kẻ phá vỡ sự rụt rè, là người cất lời thỉnh cầu trước,

Thú nhận rằng, dù anh có yêu em hay không,

Em vẫn yêu anh!" Thật là nhẹ nhõm cho phẩm giá biết bao,

Biết bao sự trợ giúp cho lòng tự ái từ chiếc ghế tựa lưng cao cứng nhắc

Rơi xuống tấm thảm nơi bầy mèo con đang sưởi nắng,

Tất cả được ngụy trang dưới cái cớ của sự biết ơn!

Từ tất cả những điều đó, tôi suy luận rằng—người phụ nữ ở đây

Buộc phải dâng hiến không gì khác ngoài tình yêu

Đến vị linh mục có sứ mệnh cứu rỗi cuộc đời nàng. Sao cơ?

Chẳng lẽ nàng lại đi đề nghị dâng tiền tài, bụi bặm trong mỏ,

Thứ rác rưởi của vách đá, viên kim cương nào đó mà loài sâu mọt dưới đất tôn sọc,

Hay viên ngọc trai được tiết ra từ một con cá ốm yếu bệnh hoạn?

Khó lòng lắm thay! Nàng đang phục vụ cho một khẩu vị hào phóng.

Chính tình yêu mới là thứ vẫy gọi, sắc đẹp mới là thứ mời mọc vào lòng ngực

Cho đến khi toàn bộ dũng khí của Samson chìm nghỉm trong chiếc bẫy!

Bởi vì, hãy chấp nhận mục đích—đồng thời hãy chấp nhận cả phương tiện để đạt được mục đích đó!

Các vị Thẩm phán kính mến, các ngài nghĩ sao?

Tôi hy vọng các ngài đã nghe đối thủ của tôi ngân nga

Điệp khúc của lời răn dạy này: giờ đây, hãy để tôi

Đảo ngược lại tiếng chuông ấy! Quia dato licito fine,

Ad illum assequendum ordinata

Non sunt damnanda media,—mục đích hợp pháp

Đã được tìm thấy vừa đủ trong việc trốn thoát khỏi cái chết,

Để hợp pháp hóa những phương thức vốn dĩ là bất hợp pháp

Của tình yêu giả tạo, sự quyến rũ dối gian, sự việc bịa đặt.

Thế nên thần Venus thuở nọ đánh mất thần Cupid,

(Xin hãy xem lại khúc Idylle của Moschus) trong lúc tìm kiếm sự giúp đỡ,

Trong nỗi lo âu của tình mẫu tử,

Đã đường hoàng hứa hẹn rằng: "Kẻ nào mang tin tức về chỗ

Mà đứa con có cánh của ta đang lang thang tới,

Ta sẽ thưởng cho hắn một nụ hôn đượm vị mật hoa;

Nhưng kẻ nào đưa bản thân đứa con hoang đàng trở về an toàn,

Hắn sẽ nhận được phần thưởng ngọt ngào hơn cả, khiến nụ hôn phải hoá lạnh lùng!"

Chẳng phải những điều này được viết ra là để làm gương cho đời đó sao?

Do đó, hãy quy những lời lẽ bộc bạch về hy vọng, sợ hãi, ghen tuông,

Và những thứ khác của tình yêu—vốn rất khó giải thích nếu theo nghĩa khác—về cái đích được phép ấy!

Anh ta là Myrtillus, nàng là Amaryllis,

Nàng đang cháy bỏng, anh ta thì lạnh buốt—tất cả chỉ là một mưu mẹo thuần túy

Nhằm tóm và giữ chặt lấy người đàn ông có thể cứu mạng nàng,

Kẻ mà nếu không có chiêu đó thì nàng chẳng tài nào tóm hay giữ nổi!

Tệ nhất, có lúc lại hóa thành tốt nhất: với tất cả tấm lòng, nàng đang giả vờ:

Giả vờ càng khéo—thì sự ngây thơ càng trông giống tội lỗi,

Và điều nàng giả vờ lại càng trở nên chân thực sát với cuộc sống hơn!

Sẽ ra sao nếu Ulysses—khi vì lợi ích chung

Mà gạt bỏ những nỗi bận tâm riêng tư để đóng vai gián điệp,

Bước vào cánh cổng thù địch của thành Troy trong bộ dạng kẻ ăn mày—

Sẽ ra sao nếu thoạt đầu anh ta cũng tỏ ra ngượng ngùng trước tấm vải rách rưới ấy,

Lại đâm ra chảnh chọe với cái bátất khất thực đó chứ? Sự nhơ nhớp hóa ra lại là nét duyên

Đối với kẻ nào mò mẫm giữa đống phân để tìm vàng.

Do đó, vượt lên trên những lời hứa hẹn, chúng ta ca ngợi mọi bằng chứng

Cho thấy lời hứa không đơn thuần chỉ để phá vỡ,

Không phải là lâu đài xây trên mây chỉ chực tan biến vào lúc bình minh:

Chúng ta ca ngợi, như hệ quả và điều kiện tiên quyết,

Thứ mà kẻ thù cáo buộc không chỉ là lời nói,

Mà là hành động—những cuộc hẹn hò bên cửa sổ, những cuộc gặp gỡ lúc chập choạng tối,

Những cuộc vui chơi ban đêm trong chốn cung điện cổ kính

Đầy rẫy lối đi ngoằn ngoèo; những lời dối trá, chúng ta đều biết—

Những sự bịa đặt mà từ lâu chúng ta đã lật tẩy.

Liệu vẻ bề ngoài mang tính gian phu dâm phụ ấy có chứng minh rằng

Ẩn giấu đằng sau đó thực sự là một âm mưu ngoại tình?

Phải chăng cứ lớp vỏ hạt phỉ nào cũng chứa nhân bên trong?

Kẻ nào dám cả gan khẳng định như thế thìích thị là đồ tín đồ phái Molinist,

Rằng những cuộc hẹn hò lúc nửa đêm trong một góc khuất được che rèm

Ắt phải là minh chứng cho sự ngu ngốc của một người phụ nữ đã có gia đình—bởi vì

Làm như thế chẳng khác nào bôi nhọ chính danh tiếng của Judith,

Người được ca tụng vượt lên trên tất cả phụ nữ, vì nàng đã dụ dỗ

Kẻ dâm ô đi đến chỗ diệt vong thông qua chính sự dâm ô của hắn.

Pompilia đã không dùng đến sự tự do của Judith,

Ngươi chẳng thể tìm thấy lưỡi gươm nào trong tay nàng để ra tay chém giết,

Cũng chẳng có cô hầu gái nào để mang cái đầu của Holofernes

—Hãy gọi vị Canon ấy bằng cái tên đó—vào trong mâm đặt lên bàn,

Hay là gọi Bá tước nhỉ? Nếu tôi tự làm mình vướng bận

Vào những phép ẩn dụ của chính mình—nếu đôi cánh bằng sáp tan chảy,

Và tôi rơi tõm xuống mặt đất, thì đó chẳng phải lỗi của tôi:

Hãy trách lòng tốt của các ngài, hỡi Tòa án, hỡi mặt trời,

Nơi nụ cười rực rỡ ánh dương đang làm ảnh hưởng đến đường bay của tôi!

Có hề gì đâu, miễn là danh tiếng của Pompilia được hồi sinh

Trong cái ấm áp vốn chứng minh là tai họa của Icarus?

Phải, chúng ta đã chứng minh rằng việc Pompilia rời bỏ người chồng,

Tìm đến ngôi nhà của cha mẹ là hợp pháp và cần thiết;

Và bởi vì giữa nhà này và nhà kia

Là một con đường dài đầy rẫy hiểm nguy,

Sư tử rình rập dọc đường và rắn độc trên lối đi,

Chực chờ cướp bóc và hãm hiếp—nên nàng càng rất cần phải giữ gìn

Từng bóng dáng hoài nghi khỏi vầng hào quang danh tiếng trong trắng của mình,

Phần lớn là vì chính nàng, nhưng hơn hết thảy là vì hắn,

Người chồng vô ơn ấy. Sẽ có bằng chứng rõ ràng,

Bằng chứng rành rành cho cả thế giới thấy nàng bước đi trắng trong nhường nào

Giữa chốn bùn nhơ mà nàng phải lang thang trước khi đặt chân đến Rome.

Và còn ai làm chứng thích hợp hơn là một vị linh mục?

Các ngài phản đối chứ? Hãy để tôi nghe xem kẻ nào dám phản đối!

Tôi hy vọng chúng ta vẫn đủ sức trừng trị những kẻ dị giáo!

"Hãy đưa cho ta một người đàn ông," tôi nói theo lời của kẻ ở thành Gath,

"Để chúng ta có thể giao chiến với nhau!" Tưởng chẳng có ai:

Vị linh mục đã được ban cho tôi.

Thế thì, nếu đã là linh mục,

Thì phải là một kẻ trẻ trung và tráng kiện: bằng không, có lẽ

Con ác long mà Thánh George của chúng ta muốn tiêu diệt sẽ quay sang nuốt chửng ngài.

Và nếu gương mặt khôi ngô đi kèm với đôi bàn tay vạm vỡ,

Thì trang bị lại càng hoàn hảo hơn: chẳng có gì làm hỏng

Một công việc vốn đáng được tán dương, bằng một tì vết thể xác

Nơi người thực hiện: như người ta vẫn bảo chính Thánh Paul

Từng thở dài tiếc nuối vì vóc dáng còi cọc của mình,

Đã vô tình làm giảm bớt sức công phá của những lời sấm truyền từ ngài,

Mặc dù mũi tên bắn ra từ đó vẫn cắm phập chính xác vào thân cây sồi.

Do đó, nàng đã chọn cho mình người đại diện theo đúng quy định,—

Vừa trẻ trung, tráng kiện lại vừa tuấn tú,—

Trong sự tuân thủ tuyệt đối: "tốt," các ngài lại một lần nữa thừa nhận.

Thật vậy chứ? Ước gì các ngài chính là người chồng, hỡi các vị Thẩm phán!

Cuộc đào tẩu ấy hẳn sẽ diễn ra mới chớp nhoáng và suôn sẻ làm sao!

Pompilia và vị linh mục hẳn đã hiên ngang

Bước ra khỏi cửa, phất cao cờ trống rùm beng,

Chỉ tiếc rằng tên Guido tối dạ ấy chẳng chịu chấp nhận

Cả tiền đề lẫn kết luận ở đây,

Và vì mờ mắt, hắn nhìn thấy con gấu ở sau mọi lùm cây bụi cỏ!

Vì sự bình yên và thoải mái của chính hắn, do đó,

Cần phải tìm ra phương kế để trốn chạy bằng cách hóa trang

Vào khoảnh khắc mọi vật đều chìm vào giấc ngủ—"Ngoại trừ sự ghen tuông!"

Chính xác, thưa các vị Thẩm phán! Thế nên trí tuệ của người phụ nữ sẽ

Bù đắp cho món quà mà thiên nhiên keo kiệt từ chối hắn,

Và phục vụ hắn bằng thứ dược chất cường lực

(Thứ thuốc giải sầu nepenthe của Helen, theo quan điểm của các ngài)

Thứ đem lại sự bình yên phước hạnh cho từng dây thần kinh đang căng như dây đàn

Của người đàn ông chịu đựng đủ điều cay đắng: theo đó,

Hắn đang nằm kia, đã được cho uống thuốc đầy đủ và chìm sâu vào giấc ngủ,

Được giải thoát khỏi những nỗi thống khổ có thật hay những điều hoang tưởng.

Trong lúc nàng nhẹ nhàng rời khỏi bên cạnh, hắn sẽ chẳng mảy may thức giấc;

Cũng chẳng ngăn cản được kẻ đang lén lút bước đi để hội ngộ người bạn đồng hành,

Và cũng chẳng thể làm hại ai nếu lỡ bắt quả tang kẻ bạn đồng hành ấy

Đang ôm ấp ý đồ vượt quá giới hạn của một người bạn—thậm chí,

Hắn còn chẳng kịp làm cho đầu rơi máu chảy hay xương cốt phơi bày

Để làm cái giá cho sự xuất hiện bất ngờ của mình!

Cứ cho là như thế

Đi để tôi biện minh cho bước đi ấy—nếu sự việc thực sự có thật

Thay vì chỉ là một câu chuyện hoang đường—xin hãy xem lại bài biện hộ trước của tôi—

Rằng Guido đã ngủ say sưa (kém chớp mắt nào đâu) vì bị chuốc mưu,

Bị đánh thuốc mê bởi chính người vợ của hắn,

Kẻ thậm chí còn chẳng biết thuốc mê là cái quái gì.

Giờ đây nàng có thể khởi hành: hoặc khẽ chứ—lại dừng lại rồi!

Một cuộc hành trình là một việc tốn kém kém bạc tiền!

Cũng như trong các chiến dịch binh đao, chúng ta ra trận nhưng kẻ khác phải trả tiền,

Suis expensis, nemo militat.

Chính là Guido mà chúng ta đang bảo vệ khỏi mọi tai nạn rủi ro,

Đảm bảo sự an toàn cho Pompilia, kẻ vốn chẳng có chút kinh nghiệm nào

Về những trắc trở dọc đường,

Những chuyến đi ngựa khổ sở và chỗ ở tồi tàn, bữa ăn đạm bạc,

Và người chủ nhà thiếu chu đáo. Thứ phép màu nào có thể làm dịu đi

Mọi nỗi khốn khổ của chuyến đi đối với người vợ chưa từng trải sự đời?

Tiền bạc đấy, hỡi những ngài quý ông ngọt ngào ạ! Và dẫu cho câu chuyện hoang đường đó là thật

Rằng nàng đã tự tay vơ vét một khoản hào phóng

Từ trong kho của chồng mình—thì còn mục đích nào phù hợp hơn thế

Mà tiền của người chồng từng được định sẵn để chi tiêu?

Cùng với tay nải hành lý ngập tràn, nữ hoàng Dido thuở nọ từng

Đào tẩu như thế—để tăng thêm phần uy quyền, bởi nàng là một nữ hoàng!

Thế là nàng đã đường hoàng lên đường trong hành trình của mình cuối cùng,

Được chuẩn bị cho mọi ngã rẽ số phận: không những thế, nếu như

Vị linh mục, kẻ lúc này đang hừng hực khí thế dấn thân,

Lại có phần nguội lạnh đi đôi chút khi sắc hồng rực rỡ

Của cuộc phiêu lưu ban đầu phai nhạt dần, có lẽ bị bao phủ bởi những nghi ngờ,

Những nỗi hoang mang không biết ngày mai sẽ ra sao,

Dẫu khởi đầu mang vẻ rực rỡ huy hoàng tựa rạng đông—nếu

Gương mặt trở nên đăm chiêu thái quá và đôi môi

Bắt đầu chùng xuống đánh mất vẻ tán gẫu vui tươi lúc trước,

Bị khuất phục bởi sự tẻ nhạt của một chuyến đi kéo dài dằng dặc

Trong chiếc xe ngựa kín mít chạy trên con đường xóc nảy gập ghềnh,

Với duy nhất một cô gái trẻ hầu hạ thay thế cho

Mười bảy vị Canon có tuổi khác

Vẫn thường bầu bạn với ngài trong nhà thờ,—

Liệu Pompilia có nhanh chóng xua đi

Đám mây tĩnh lặng đang tích tụ, báo hiệuềm họa cho nàng không?—

Nâng đỡ sự dao động vốn có thể báo hiệu

Sự đình chỉ của kế hoạch, chặn đứng cuộc trốn chạy,

Mang lại sự diệt vong cho cả hai người? Nàng phải dùng mọi phương cách,

Bởi phương tiện hướng tới mục đích là hợp pháp! Trong số những mưu chước,

Còn cái gì đáng được châm chước như một nụ hôn

Được ban phát một cách khôn ngoan và tựa như tình chị em,

Sororia saltem oscula? Chúng ta thấy rằng

Đó chính là phương thuốc mà trí tuệ của nàng đã áp dụng

Cho mọi sự hoài nghi chớm nở của vị linh mục,

Nếu chúng ta tin vào—dẫu cho khi lý trí của tôi vẫn còn đây thì

Tôi không tài nào tin nổi—lời khai của người đánh xe,

Borsis, biệt danh Venerino, kẻ chỉ là thứ công cụ rẻ tiền

Của Guido và người bạn là Thống đốc của hắn,—

Một lời khai thú tội mà tôi đã chứng minh là bị ép cung từ kẻ khốn cùng ấy

Sau một thời gian dài mục rữa trong ngục tối,

Như cái giá để đổi lấy tự do và ân sủng: sau một thời gian dài

Họ dụ dỗ, cuối cùng hắn cũng đầu hàng, và kìa

Hắn đếm rành mạch từng nụ hôn không sót một cái,

"Cuộc hành trình chính là một cái ôm kéo dài không dứt," hắn ta nói thế.

Mặc dù vậy, dẫu cho chúng ta có tin vào lời dối trá của kẻ đánh xe,

Hay thậm chí không thừa nhận như một lời bào chữa có thể xảy ra,

Là sự lý giải đúng đắn cho câu đố—như tôi từng khẩn khoản

Trong bài biện hộ đầu tiên của mình, biết đâu lại mang lại kết quả—

Rằng thứ mà đôi mắt cú vọ (mọc ở sau gáy!)

Của kẻ đánh xe, vốn đã lờ đờ vì lái xe suốt ngày lẫn đêm,

Cho là màn trao đổi môi miệng dung tục,

Thực ra chỉ là cái va chạm đầu nhẹ nhàng giữa đầu với đầu,

Má kề má tựa quả táo này chạm vào quả táo nọ

Từ những cành cây sát nhau trong gió lộng,

Khi mùa thu gầm thét và những trái trong vườn rung chuyển:

Rằng chuyến đi như bay và con đường xóc nảy chính là nguyên nhân

Gây ra sự hiểu lầm tình cờ ấy, chứ chẳng có chút tai hại nào

Trên đời đối với những đôi mắt tỉnh táo và tinh tường cả:

Cứ cho là—thôi không chấp nhặt một sự thật mà tôi có thể bỏ qua

Và vẫn chiến đấu an toàn để giành chiến thắng cuối cùng—

Cứ cho là nàng đã hôn hắn, và hắn đã hôn lại nàng!

Hành động trao nụ hôn ấy quả là một phương tiện đầy uy lực,

Một sự trợ giúp vô cùng đắc lực, điều đó là không thể nghi ngờ:

Chính Thần Venus cũng từng pha trộn một phần ba mật hoa của mình vào đó:

Cớ sao Pompilia phải hất hủi tuyên bố của nhà thơ vào thẳng mặt người ta?—

Phải dừng lại để sử dụng thứ—vì nó đã mang lại thành công,

Và giữ chân vị linh mục làm người phục vụ nàng cho đến phút chót—

Mà chúng ta phải phỏng đoán là đủ năng lượng,

Không hề thừa thãi chút nào, vậy nên hoàn toàn có thể châm chước được chăng?

Mục tiêu đã đạt được: ngày, đêm, rồi lại một ngày nữa

Đã hoàn thành vòng quay của chúng: một con đường dài dằng dặc và quanh co

Đã được vượt qua—biết bao phong tục, biết bao con người khác nhau

Đã lướt qua qua tầm mắt, biết bao thành phố họ đã nhìn thấy,

Biết bao ngôi làng họ đã đi qua, biết bao nguồn lương thực bổ ích

Đã được thu lượm và cất trữ để chiêm nghiệm về sau!

Cho đến khi Rome, chính cái thành Rome mà—vọng âm này

Ước gì nó có thể khiến những kẻ theo phái Molinos của chúng ta phải để mắt tới,

Rằng thành phố ấy được xây trên đá tảng và không một quyền lực nào

Có thể thắng nổi nó!—Rome, tôi nói vậy,

Đã gần kề ngay trước mắt; chỉ còn một chặng nữa là họ dừng chân

Và được cứu rỗi: hãy lấy lại can đảm lên, hỡi đôi tình nhân, và tiến lên nào!

À, Hóa công—bị dồn ép, ngài lại quay về, than ôi!

Tự nhiên đầy uy quyền đang đòi hỏi phần quyền lợi của mình,

Tâm hồn thì sẵn sàng nhưng thể xác lại yếu đuối:

Pompilia buộc phải thuận theo và ngất lịm đi,

Dành cho cả hy vọng lẫn nỗi sợ hãi một khoảng thời gian ngắn để thở phào.

Những kẻ ngây thơ ngủ rất say: nàng ngủ say sưa,

Vậy hãy để nàng ngủ thiếp đi, chẳng có ai canh giữ ngoài

Chính sự trinh bạch của nàng, một lớp giáp trụ kiên cố ba lớp,

Và đôi tay vững chãi của người đàn ông đã nâng niu

Gánh nặng ngọt ngào và vô tri ấy tựa như một đứa trẻ từ xe bước xuống giường—

Sức mạnh đầy tận tụy ấy!

Thậm chí, sẽ ra sao nếu anh ta đăm đăm nhìn với ánh mắt đầy biết ơn

Vào vẻ đẹp tái nhợt đang bị giam cầm trong vòng tay,

Cúi người xuống, có lẽ còn trộm hít một hơi thở thơm thảo

Để thêm phần chắc chắn rằng giấc ngủ kia không phải là cái chết—

"Ut vidi," "như tôi đã thấy!" nối tiếp bởi

"Ut perii," "như tôi đã mất hồn mất vía!"

—Nào có tổn hại gì xảy ra cho nàng khi nàng hoàn toàn bất tỉnh?

Bởi vì sự tò mò—thật là tự nhiên làm sao!

Sự nài nỉ quấy rầy—đúng là một đặc quyền

Của phái mạnh nhiệt huyết! Và cớ sao lại phải kìm hãm sự nhiệt huyết ở đây?

Linh mục sao có thể không thương xót kẻ mình vừa cứu rỗi?

Và sự thương xót lại quá gần gũi với tình yêu, còn tình yêu lại

Vô cùng gần gũi với mọi thứ trái khoáy trên đời!

Còn về đối tượng của tình yêu, dù tình yêu ấy khôn ngoan

Hay dại khờ, liệu Pompilia có thể biết hay quan tâm hay không,

Khi mà nàng vẫn đang chìm trong giấc ngủ say, như tôi đã nói từ đầu?

Cũng giống như nhà triết học đang chìm đắm trong suy tư,

Thậm chí là Archimedes, đang bận rộn cắm cúi đọc một cuốn sách

Trong khi kẻ thù đang cướp phá thành Syracuse của ông,

Đã hoàn toàn không hề hay biết về sự hiểm nguy đang kề cận của mũi gươm

Cho đến khi nó bất ngờ đâm trúng: hãy để nó đâm đi,

Mà ông còn chẳng hề biết là mình đã chết từ lúc nào.

Thế nên nàng cứ ngủ đi, bình yên bất chấp mọi chuyện xảy ra!

Bởi vì chính ngươi cũng đang đối mặt với bài toán hóc búa cần giải đáp—

Làm sao mà quá nhiều sắc đẹp lại có thể dung hòa

Với quá nhiều sự ngây thơ đến thế!

Thiết nghĩ, đây là lúc thích hợp,

Trong lúc chìm đắm ngập ngừng trong nhiệm vụ này,

Để thảo luận và bác bỏ ở đây một lời phản đối

Mà—dẫu ngớ ngẩn, tôi xin thú nhận—vẫn làm tâm trí tôi hoang mang,

Rằng biết đâu nó vẫn thoắt ẩn thoắt hiện như con ruồi trâu

Và đôi khi làm phiền Tòa án—như thể, sau tất cả những gì

Đã nói và làm, dường như, Tòa án có thể gần như muốn nói rằng,

Trong một ý nghĩa nào đó, có chút gì đó nhiều hơn

Về cái có thể coi là sự giả dối,

Sự lừa gạt, xuyên suốt con đường mà Pompilia đã chọn,

Hơn mức phù hợp với một tín đồ Cơ đốc giáo. Người ngoại giáo từng cho rằng, chúng ta biết đấy,

Con người luôn phải hướng tới điều thiện và chân lý,

Chứ không phải lúc nào cũng dùng cùng một lời lẽ cho một sự việc:

Non idem semper dicere sed spectare

Debemus. Nhưng gông cùm của người ngoại giáo thì nhẹ nhàng;

"Đừng nói dối chút nào," lời răn dạy ngặt nghèo hơn yêu cầu thế:

Mỗi lời nói dối dù nhỏ nhất cũng phá vỡ luật pháp—đối với chúng ta, đó là tội lỗi.

Tôi xin cúi đầu nhận lỗi, nhưng mạo muội xin được trình bày—

Thứ gì ngăn chặn được tội lỗi, bản thân nó chắc chắn là vô tội:

Và tội lỗi, thứ ngăn chặn tội lỗi trầm trọng hơn,

Sẽ tự làm cho nó nhạt phai đi nhờ sự đối lập ấy.

Xin hãy hiểu cho tôi! Tội lỗi nhỏ, nếu so với việc hoàn toàn không có tội,

Đích thực sẽ bị kết án là lớn: nhưng tội lớn,

Nếu đứng trước tội lớn hơn nữa, sẽ lại thu nhỏ thành tội nhỏ.

Giờ đây, tội lỗi lớn nhất của người phụ nữ là gì?

Đó là thứ tước đi bản chất phụ nữ, xóa bỏ đi

Bản tính của người phụ nữ—sự trơ trẽn vô liêm sỉ.

Ai dám phản bác tôi điểm này? Vậy xin hãy thừa nhận với tôi rằng,

Bất kỳ lỗi lầm thân thiện nào chen vào

Để cứu giới tính ấy khỏi việc tự hủy hoại chính mình

Đều đã tiến được ba phần tư chặng đường vươn lên hàng ngũ đức hạnh!

Và, thứ bị chỉ trích ở đây là sự hai mặt,

Thủ đoạn, mưu chước và trò bịp bợm—tạm thời được chấp nhận—

Thì tất cả chúng có mục đích gì tệ hơn là chen vào,

Giữ nguyên tư thế, tựa như một bàn tay can ngăn,

Mang dáng vẻ của bức tượng theo phong cách Medici,

Che đi nỗi hổ thẹn nào đó mà sự đoan trang muốn giấu kín?

Ai lại đi trách móc một cử chỉ mang vẻ quanh co dễ thương ấy chứ?

Thế nên—kẻo các ngài bỏ sót một chi tiết mang tính minh họa—

Cứ thừa nhận lời vu khống của người chồng đi—hãy chấp nhận rằng

Người vợ, sau khi đã viết bức thư chứa đầy

Những điều kinh hoàng, trút hết lời buộc tội này đến tội ác khác

Lên đầu Pietro và Violante—(vẫn bị coi là cha mẹ nàng)—sau khi đã gửi bức thư ấy

Cho kẻ thù không đội trời chung của họ là Paolo, bằng sự lựa chọn hoàn toàn tự do

Và chẳng có chút áp lực nào trên đời—

Cứ giả sử là tiếp đó nàng rũ bỏ vẻ ngây thơ

Để dùng đến mưu mẹo, phủ nhận hành động tự nguyện ấy,

Tuyên bố mình chỉ là một công cụ bị động

Trong tay người chồng; rằng, vì bị lừa phỉnh bởi sự xảo trá,

Nàng đã viết ra những con chữ mà bản thân không biết viết,

Và đã tin sái cổ vào thứ nghĩa lý chưa hề đọc mà khi đọc lên,

Và nhận ra thì phải phỉ nhổ vứt bỏ ngay lập tức:

Tôi xin nhắc lại, hãy cứ thừa nhận lời vu khống này đi!

Ai lại đần độn đến mức ngạc nhiên trước thái độ của Pompilia

Trong hoàn cảnh đó chứ?

Ai lại không thấy rằng tâm hồn quá đỗi ngây thơ ấy,

Vốn thậm chí còn căm ghét cả việc thực hiện một bổn phận

Đã lôi ra ánh sáng quá mức soi mói những hành vi sai trái—được chôn vùi trong bóng tối—

Của những kẻ đã sinh ra nàng, đã tin tưởng—

Bị châm chích đến tận xương tủy vì hành động bộc phát của mình,

Và sẵn sàng sửa chữa những tổn hại mà nó gây ra,

Nàng—thậm chí còn khôn ngoan hơn cả Nero trong chuyện này,

Kẻ từng được người đời thúc giục vị thanh niên ngây thơ ấy

Đặt bút ký vào bản án tử hình cho kẻ có tội,

Đã thốt lên: "Ước gì ta chưa từng học viết!"

—Pompilia còn vượt trội hơn cả vị hoàng đế La Mã kia, nàng đã kêu lên:

"Tôi chưa từng học đọc hay học viết bao giờ!"

Ôi, một lời nói dối thật hào sảng làm sao!

Nhưng thời gian chẳng chờ đợi ai:

Chúng ta đừng chần chừ nữa; hãy mau chóng đi đến hồi kết,

Bởi vì cuộc trốn chạy nào rồi cũng đến hồi kết, và kết thúc trong thảm họa.

Cẩn thận đấy, đừng vội trách móc sự tha hóa vì đã không thành công,

Đừng chê bai mọi mưu kế để rồi ca ngợi những thứ khác,

Đừng gọi sự thất bại là ngu ngốc! Nỗ lực tuyệt vời nhất của con người đôi khi vẫn thất bại.

Sau mười năm chống cự, thành Troy cuối cùng vẫn thất thủ:

Nếu lòng dũng cảm có thể cứu lấy một thành phố, thì thành Troy nay vẫn còn đứng vững.

Pompilia đã vượt qua chặng đường dài mà không hề suy suyển

Bất kỳ điểm nào về lòng dũng cảm hay hạnh kiểm:

Chỉ là thể xác nàng đã kiệt sức vào hồi kết

Và, như tôi đã nói, nàng ngất lịm đi rồi ngủ thiếp suốt đêm.

Buổi sáng hé rạng và mang theo người chồng: chúng ta cùng chứng kiến

Màn kịch đó. Sự phát hiện ra sự thật nối tiếp ngay sau.

Cha chả, thế này là thế nào? Cơn thịnh nộ điên rồ gì thế này?

Dẫu chúng ta có thừa nhận những yếu đuối phần nào lúc này,

Sự lầm lạc ở một người phụ nữ và người vợ đi nữa,

Thì liệu đó có phải là cách thô bạo để cảm hóa nàng không?

Kẻ nào đã xông vào không gian riêng tư buồng ngủ của nàng?

Đám đông nào đang làm ô uế căn phòng ngủ trinh bạch?

Những tiếng gào thét và tràng cười dâm ô nào, những lời châm chọc thô tục

Và câu đùa giỡn dung tục nào dám làm hoảng sợ những vị thiên thần hộ mệnh

Đang giao hòa cùng các linh hồn trong giấc ngủ?

Chà, dẫu tình huống tồi tệ nhất có đến với Guido như ý hắn muốn,

Xác nhận được phỏng đoán vô lý nhất của hắn đi chăng nữa,

Thì cảm xúc của con người vẫn phải có giới hạn, phải có sự kìm chế

Đối với một sự kinh ngạc quá mức.

Đó phải là sự kinh hoàng đoan trang, là cơn giận dữ được tiết chế,

Mới phù hợp với thời đại của chúng ta: chẳng lẽ chúng ta lại mang trở lại

Thói phong lưu thời Ngoại giáo đó sao? Sẽ có một vị Vulcan nào đó vung chiếc lưới

Lên bất thình lình và phơi bày cặp đôi ấy

Trước tràng cười bất tận của toàn thể thiên hạ ư?

Một trò hề mà người cổ đại nhận ra sự tai tiếng

Rành rành đến mức câu chuyện nhạt nhẽo ấy—

Khúc ca vô bổ của Demodocus—

Từ lâu đã bị kết luận là thứ đồ cổ vô giá trị

Không thể thốt ra từ miệng của Nữ thần Lịch sử uy nghiêm,

Và vì thế bị nhét vào Quyển Odyssea thứ Tám đó

Bởi một kẻ nịnh bợ tọc mạch nào đó. Ôi kẻ ngốc nghếch,

Bá tước Guido Franceschini, ngươi đã đạt được gì

Bằng cách phơi bày bí mật của mình cho thiên hạ thấy?

Phải chăng mọi lời răn dạy của người hiền đều đổ sông đổ biển—

Không vun đắp cho ngươi được dù chỉ một chút lòng kính trọng?

Cứ cho là vợ ngươi—chúng ta hãy cảnh cáo gã ngốc này—

Chính là hiện thân của sự giả dối đi, thì tại sao lại phải bêu riếu nỗi nhục nhã của chính mình?

Đáng lẽ răng ngươi phải cắn đứt lưỡi mình,

Môi câm lặng phải gắn liền với chiếc trán bị phỉ báng,

Sự im lặng phải trở thành nhà sử học của ngươi,

Và chính ngươi phải là—cuốn Cornelius Tacitus của chính mình!

Nhưng đức hạnh, dẫu bị ngăn chặn, vẫn cứ vượt qua rào cản, hỡi các vị Thẩm phán!

—Nó vẫn cứ, tựa vầng trăng, xuyên thủng màn sương đang xâm chiếm

Và bùng nổ, rành rành và trần trụi giữa màn đêm, các ngài đều biết!

Thế nên, khi bị bắt quả tang trong lốt áo của sự thật, có lẽ,

Pompilia, bị dồn ép như thế, đã phá vỡ mọi chướng ngại,

Nhảy phắt dậy và đứng sừng sững thanh tao tựa nữ thần biển Thalassa,

Đối đầu với kẻ thù—thậm chí còn chộp lấy thanh gươm của hắn

Và cố gắng giết chết kẻ đột nhập, theo lời hắn phàn nàn.

Chà, thế là nàng đã dạy lại cho người chồng của mình một bài học,

Tôn vinh hắn, lần này là theo cách của người phụ nữ đức hạnh,

Với sự tuân thủ chính xác; hắn mang gươm tới,

Nàng liền rút gươm ra, vì gươm sinh ra là để tuốt khỏi vỏ.

Đừng có nói với tôi đó là trò chơi sắc bén với những lưỡi dao cạo!

Chính người chồng mới là kẻ chọn vũ khí ở đây,

Cớ sao hắn không khai mạc trò chơi

Bằng chút sự lịch thiệp của những câu châm ngôn triết học

Vẫn còn vẹn nguyên trên những trang giấy trang nghiêm,

Bằng khúc nhạc du dương nào đó vẫn còn thoang thoảng

Trên cây đàn lia của nhà thơ? Những câu thần chú ấy có thể làm dịu sóng dữ,

Thuần hóa cơn bão táp, hơn thế nữa là làm dịu đi

Những cảm xúc trong tâm trí, và rất có thể

Đã khiến Pompilia nở nụ cười thẹn thùng.

Không, hắn cứ khăng khăng thích dùng lý lẽ

Của những đòn roi: và nàng đã tuân lệnh, vì đó là bổn phận,

Đáp trả hắn bằng một trận đòn lý lẽ—

Vâng, hoàn toàn vì lợi ích của chính nhà lý luận ấy,

Bởi vì vợ thì phải đi theo hướng chồng dẫn dắt,

Bảo vệ danh dự theo cách chính hắn vạch ra,

Cứu rỗi hắn bằng chính con đường hắn hô hào cứu rỗi!

Chẳng còn nghi ngờ gì nữa, kẻ nào nhảy tỏm xuống vũng lầy

Thì phải chìa tay ra và cầu xin chúng ta "Hãy kéo tôi lên

Bằng tay đi!" đó là tiếng kêu cứu thông thường:

Nhưng Guido lại thích ra lệnh "Cứ mặc kệ tay đi!

Thay vào đó hãy chụm cả hai chân lại, nhảy thẳng lên đầu ta:

Ta sẽ tự giải thoát bằng sức bật trở lại!"

Và như một người vợ ngoan ngoãn vâng lời, nàng đã nhảy lên—

Rút thanh gươm của chính hắn và đe dọa chính mạng sống của hắn,

Miễn là làm cho một ông chồng bướng bỉnh được thỏa mãn.

Và thế là hắn đã được thỏa mãn—người ta phải bày tỏ

Sự công nhận đối với mưu kế đã thành công rực rỡ ấy,

Dẫu cho nó có vẻ kỳ lạ thế nào: chỉ vừa thấy bóng lưỡi gươm lóe lên,

Đám đông liền lùi lại, đứng thở hỗn hển và đầy ngượng ngùng,

Rồi thì thầm: "Đây chắc chắn không phải là một người vợ lăng loàn,

Không phải là một tội nhân bị cắn rứt lương tâm, bị bắt quả tang tại trận

Và đang nhẫn nại chờ đợi hòn đá đầu tiên ném vào mình:

Mà là một sinh linh tội nghiệp bị dồn vào chân tường hoàn toàn hoang mang,

Đã xông ra đến mức này, có lẽ chỉ vì lầm đường lạc lối,

Chẳng hề ôm ấp ý đồ xấu xa nào hơn một con cừu hoảng sợ.

Nàng đã đi tìm sự cứu giúp; và nếu nàng có lầm lẫn

Về kẻ có khả năng giúp đỡ mình nhất, thì—con người ta ai chẳng có lúc lầm lẫn:

Ngay cả Đức Mẹ Magdalene diễm phúc cũng từng lầm lẫn

Ít được tha thứ hơn nhiều: xin hãy tra lại đoạn kinh thánh đó—

Cứ ngỡ ngài là người làm vườn,

'Thưa ngài,' nàng đã nói thế, v.v." Cần gì phải nói nhiều nữa?

Lập tức người vợ được tuyên bố là vô tội:

Còn gì mà người chồng mong đợi hơn là giành chiến thắng trong vụ kiện,

Và thấy danh dự ấy lấp lánh trước mắt thiên hạ,

Nỗi lo sợ bị vấy bẩn của hắn đã được giải tỏa?

Thế là, cuộc phiêu lưu kết thúc một cách tốt đẹp

Dựa trên cơ sở mà đối thủ béo ú của tôi đưa ra cáo buộc

Đầy ngớ ngẩn: giữa ban ngày mà hắn rên rỉ "Trời tối quá!"

Hãy lắng nghe tôi đây, hỡi tên đồ tể mang hình dáng Tổng lãnh thiên thần Arcangeli!

Đâu là sự mập mờ cần phải khiển trách,

Đâu là tì vết cần tìm ra ở Pompilia của chúng ta? Nàng đứng đó

An toàn, hãy nhìn kìa! Lời bình của ngươi có chen vào thật nhanh không:

"An toàn, chừng nào còn đạt được mục đích cuối cùng;

Nhưng nàng đã mò mẫm bước đi trên con đường quanh co khúc khuỷu để đến đó—

Và đứng đó với bùn nhơ đầy người, điều đó rành rành chẳng có gì phải bàn cãi!

Tôi công nhận sự thành công, thế nhưng,

Những lời gợi ý vẫn cứ quấy rầy không buông—

Giá như Pompilia có quyền tự hào thốt lên rằng:

'Không có con đường quanh co nào, không có lối mòn mập mờ nào thuộc về tôi,

Tôi đã cứu được cái đầu mà không phải hy sinh đôi chân!'

Tại sao, khi đang lâm vào cảnh hiểm nghèo, lại đi tỏ ra hoài nghi

Đối với các vị thiên thần được phái đến để bảo vệ kẻ vô tội?

Tại sao lại cứ bám lấy sự giúp đỡ thô tục hiển nhiên

Của mưu mẹo và ngụy biện, dẫu có được châm chước

Phần nào đi nữa thì đó vẫn cứ là một vết nhơ, một lỗi lầm,

Bởi vì cái thấp hèn bị trói buộc với cái cao cả, cái tốt gắn liền với cái xấu?

Tôi tưởng như mình đang ngắm nhìn một bức phù điêu cổ đại.

Đứng đó là nàng Hesione bị thành Troy ruồng rẫy,

Bàn tay người cha đã xiềng nàng vào vách đá,

Bàn tay người mẹ đã giật phăng tấm áo trinh nguyên của thiếu nữ,

Cả hai đứng ở một khoảng cách an toàn đầy đau khổ dõi theo,

Trong khi con quái vật biển đang khò khè tiến lại gần hơn và gần hơn nữa.

Tôi mong đợi nàng sẽ giữ mình trắng trong và hoàn mỹ cho đến phút chót,

Chờ đợi cho đến khi Jove phái xuống một vị á thần;

Chứ không phải là—vì quá thiếu kiên nhẫn chờ đợi chiếc gậy thần linh

Mà con trai của Alcmena phải giáng vào con quái vật—

Nàng lại bôi trát, ngụy trang những khúc chân tay kiều diễm của mình bằng hắc ín,

Và nhờ thế mà trốn thoát khỏi con quái vật mờ mắt! À phải,

Mưu mẹo đó đã thành công, nhưng đó là một mưu mẹo xấu xí,

Đáng lẽ ra chẳng cần phải dùng đến mưu mẹo nào cả!"

Câu trả lời của tôi ư? Phụt! Thật là nhảm nhí!

Nimis incongrue! Lập luận quá ư ngớ ngẩn!

Sententiam ego teneo contrariam,

Tôi vẫn duy trì quan điểm ngược lại: mưu mẹo, tôi khẳng định, là con đường duy nhất không còn lựa chọn nào khác.

Các tầng trời lúc bấy giờ đặc quánh như đồng thau—Jove thì đang bận dự tiệc xa xôi

(Chẳng có bữa tiệc nào giống như bữa tiệc mà ngươi quên mời ta tham gia,

Arcangeli ạ—ta đã nghe ngóng được về bữa tiệc linh đình của ngươi rồi đấy!)

Cùng với những người Ethiopia không vết nhơ—còn Hercules thì đang ngồi kéo sợi

Trong lòng Omphale, trong lúc Đức Hạnh đang gào thét—

Con quái vật thì cứ hầm hập bơi đến với tốc độ ngày một nhanh hơn. Còn các người,

Hỡi những kẻ đứng ngoài vòng chiến ở thành Troy, sự trợ giúp các người hứa hẹn ở đâu?

Từ kẻ lớn đến kẻ nhỏ,

Từ người cao quý đến thường dân, ở đây là vị Thống đốc,

Ở kia là Đức Tổng Giám Mục, khắp mọi nơi là những kẻ nhận là bạn,

Đều khoanh tay lắc đầu chờ đợi phép màu xảy ra,

Hoặc lủi thủi quay đi, phó mặc Đức Hạnh cho số phận.

Chính chỉ có mỗi một người đàn ông thô kệch dũng mãnh này là lao mình tới!

—Đã lộ diện, là kẻ chống-Fabius duy nhất (tôi dám mạo muội nói thế)

Người đã xoay chuyển tình thế mà không hề chần chừ do dự một chút nào,

Qui haud cunctando rem restituit! Chính anh ta,

Chỉ có duy nhất một mình anh ta, Caponsacchi giữa đám đông vô dụng,

Đã ôm chộp lấy Đức Hạnh, cướp lấy Pompilia mang đi

Xuyên qua sự bất lực đang há hốc mồm kinh ngạc

Của cả thành Arezzo đang đứng nhìn ngẩn ngơ; thứ mà các người tưởng là hắc ín

Thì thực ra chẳng có gì tồi tệ hơn những vết bầm tím đen và xanh,

Chỉ là minh chứng phớt qua cho thấy những đôi bàn tay dũng mãnh

Đã làm tròn nhiệm vụ của một trang nam nhi, chẳng bận tâm xem cú tóm

Có quá đà một chút hay không: dẫu có bị thâm tím,

Nàng có hơi ê ẩm một chút, nhưng xương cốt của nàng đã được cứu khỏi

Cảnh gãy vụn, và làn da của nàng sẽ sớm mượt mà trở lại thôi.

Thật là đáng ghê tởm làm sao khi sự yếu đuối mang vẻ giả tạo tinh vi

Lại đi chỉ trích sức mạnh chân chính thô mộc nhưng đầy hiệu quả,—

Khi những kẻ mơ mộng bệnh hoạn về những điều bất khả thi

Lại đi chê bai sự vững chãi mộc mạc dám làm nên chuyện

Với đôi mắt mở trừng trừng!

Nếu hoàn cảnh cho phép,

Tôi hoàn toàn có thể minh họa thêm, nếu các vị Thẩm phán cho phép;

Quid vetat, điều gì cấm cản tôi một cách thích hợp khi đặt câu hỏi

Cùng với Horace, rằng tôi có thể trút bỏ cơn giận dữ của mình,

Trong khi đồng thời cũng làm dịu bớt và giải tỏa

Sự nghiêm nghị của các vị Thẩm phán bằng một câu chuyện kể?

Một vụ án tương tự—dù chỉ là một ngụ ngôn

Được tôn vinh bởi truyền thống?—rất có thể là một sự thật:

Truyền thống phải đi trước mọi văn bản kinh thánh, lời nói

Phải đóng vai trò là bảo chứng trước khi sách vở của chúng ta ra đời:

Thế nên, chúng ta bắt buộc phải quay trở lại với truyền thống

Để tìm kiếm thẩm quyền cho bất kỳ sự thật nào: và câu chuyện này

Đã lưu truyền cho đến tận ngày nay (giống như viên ngọc ẩn giấu trong đống phân)

Trên trang sách của cuốn tiểu thuyết lừa dối cổ xưa đó

Có tựa đề là "Sepher Toldoth Yeshu:" tạ ơn Chúa,

Tôi không biết đọc tiếng Do-thái—đành tin tưởng nhận lấy câu chuyện này:

Nhưng tôi tin rằng tác giả của nó chẳng có ý định tốt đẹp gì mấy

(Dẫu hắn có mù quáng trước chân lý ở một vài khía cạnh nào đó)

Đối với đám người bè phái và gớm ghiếc của chúng ta... thôi nào,

Hãy để sự phỏng đoán của các vị Thẩm phán làm hòn đá thử vàng, phơi bày

Bản chất thực sự của sự việc! Tác giả thiếu đi

Sự khôn ngoan, và lòng nhiệt thành của hắn thì vượt quá mức: nhưng lòng nhiệt thành ấy,—

Hiếm có làm sao trong thời đại suy đồi của chúng ta! Thôi đủ rồi!

Câu chuyện là thế này: đừng sợ, tôi sẽ cắt xén

Và thay đổi đôi chút, bằng không thì nhân vật Do-thái của tôi sẽ xông vào

Tòa án một cách quá đỗi thiếu lịch sự.

Chuyện xảy ra vào một thuở nọ—bắt đầu câu chuyện ngớ ngẩn này, gã Do-thái giả vờ

Viết nên lịch sử của người Cơ-đốc—

Rằng ba nhân vật được coi là vĩ đại nhất, xuất sắc nhất và tồi tệ nhất trong số loài người,

Phê-rô, Giăng và Giu-đa, đã trải qua một ngày

Lăn lộn vất vả và hành trình dọc theo vùng thôn quê

Vì một công việc quan trọng nào đó—tôi ngờ rằng,

Đó là việc bóp nghẹt từ trong trứng nước một mầm mống dị giáo Molism nào đấy.

Đói rã họng và đau ê ẩm cả bàn chân, kiệt sức rũ rượi,

Khi màn đêm buông xuống, họ đến được một trang trại hẻo lánh nghèo nàn,

Một quán trọ nhỏ: thế là họ gõ cửa và bước vào đó.

"Các ngài cần dùng gì?"—"Chỗ trú chân, nghỉ ngơi và thức ăn!"

Về chỗ trú chân, ở trên lầu chỉ có một căn phòng trống trải;

Để nghỉ ngơi ở đó, có ba chiếc giường làm bằng những bó rơm tết lại;

Về thức ăn, chỉ có một con gà gầy guộc thảm hại, chẳng còn gì hơn—

Vừa đủ cho một cái miệng ăn, nhưng chỉ là trò cười cho ba cái miệng.

"Chúng tôi chỉ có bấy nhiêu thôi." Vấn đề bữa tối sẽ được giải quyết ra sao đây?

Phê-rô lên tiếng phá vỡ sự im lặng: "Cho con gà lên quay trên xiên ngay!

Và trong lúc nó đang chín!—hãy đi ngủ đi, vì đằng nào cũng có giường,

Và đến lúc này thì nhu cầu nghỉ ngơi đã được thỏa mãn một phần.

Chúng ta hãy ngủ một tiếng, thức dậy vào giờ ăn tối,

Rồi mỗi người trong chúng ta sẽ kể lại giấc mơ mà mình vừa mơ thấy,

Và kẻ nào có giấc mơ tuyệt vời nhất,

Chỉ ra rõ ràng nhất kẻ mơ mộng ấy đã được định sẵn

Vượt lên trên các bạn đồng hành để nhận lấy con gà,

Hãy để tất cả chúng ta hoan hỉ dâng phần của mình làm cống vật cho kẻ đó,

Toàn bộ bữa ăn sẽ thuộc về hắn, chúc hắn ăn ngon miệng!"

Ai có thể tranh cãi về một hệ quả hiển nhiên đến thế chứ?

Nói là làm: ai nấy vội vã lao vào đống rơm của mình,

Ngủ trọn một tiếng đồng hồ, mơ giấc mơ của mình, rồi thức dậy.

"Tôi," Giăng mở đầu, "đã mơ thấy mình giành được giải thưởng

Mà tất cả chúng ta đều khao khát: vị thế kiêu hãnh đó thuộc về tôi,

Khắp muôn nơi trên trái đất và cho đến tận cùng thời gian

Tôi chính là Môn đệ được Chúa yêu mến nhất: bữa ăn này là của tôi!"

"Còn tôi," Phê-rô tiếp lời, "mơ thấy một lời phán

Đã trao cho tôi vị trí đứng đầu trong đoàn tùy tùng của chúng ta,

Làm tôi thành Giám mục và là người đại diện, trao cho tôi

Chìa khóa thiên đường và địa ngục trong tay,

Và quyền cai trị trên khắp trái đất: bữa ăn này là của tôi!"

"Trong khi tôi," Iscariot rụt rè thốt lên

Bằng giọng điệu nhỏ nhẹ đầy khiêm nhường—nỗi mặc cảm về sự bất xứng

Đang làm tròng mắt đảo ngược lên phía trên trắng dã—

Kèm theo một tiếng thở dài lê thê, nhưng vẫn chép chép cả hai môi,

"Tôi vừa có được một giấc mơ thảm hại nhất

Từng chứng minh một con người là kẻ hèn mọn nhất trong số các bạn đồng hành,

Và sinh ra chỉ để làm kẻ rửa chân và lau chân, thậm chí

Là kẻ hôn chân cho từng người trong số các anh em!

Tôi đã mơ thấy mình ngủ mơ; và trong giấc mơ giả vờ ấy

(Vô hình đối với giấc mơ cũng như giấc mơ vô hình trước thực tại)

Tôi ngỡ rằng mình đã hèn nhát chọn cách không chợp mắt một giây nào

Mà chờ đợi cho đến khi nghe thấy tiếng các huynh đệ ngáy khò khò;

Rồi lén lút rời khỏi giường, bước đi không tiếng động trên những tấm ván sàn,

Trượt xuống lầu, len lén đến gần lò sưởi,

Thấy con gà đã ngả màu nâu óng ả ở cả phần lưng lẫn phần ngực,

Đang xèo xèo hòa âm cùng tiếng dế kêu ran,

Được nướng vừa tới độ; chẳng kịp đọc lời cầu nguyện ơn trên, tôi lao vào ăn ngấu nghiến,

Và chỉ dừng lại cho đến khi trơ lại bộ xương khô.

Để chuộc lại lỗi lầm cho giấc mơ đê tiện đó,

Kìa, tôi xin vui lòng từ bỏ phần của mình!

Đời thừa thãi cái xác thịt này—hãy để tôi nhận lấy hương vị siêu trần,

Còn các anh hãy nhận lấy cõi trần gian thực phẩm này!

Hãy nhớ đem phân phát mọi thứ còn thừa lại cho người nghèo nhé!"

Hai người kia vội vã chạy tút xuống nhà, người nọ bám sát gót người kia,

Bị kích động bởi một sự nghi ngờ tồi tệ; và hỡi ôi, họ chỉ tìm thấy

Mùi hương thơm phức, hai chiếc xương đùi gà

Và phần xương mà từ đó mang cái tên phù hợp

Là Xương ước nguyện [Merry-thought], để tưởng nhớ sự thật rằng

Thức tỉnh luôn là giấc mơ tuyệt vời nhất của con người.

Thế đấy—như người ta từng nói về Thucydides

Và câu nói đùa duy nhất của ông, "Kìa, con sư tử đã bật cười!"—

Cũng đúng như thế, vị Thống đốc và tất cả những nhân vật lớn lao

Trong thành phố chưa bao giờ có ý định để cho Sự ngây thơ

Phải chết đói hoàn toàn trong khi Quyền lực đang ngồi vào bàn tiệc;

Họ định ném một chiếc xương vào cuối bữa tiệc:

Họ vẫn dành những điều tốt đẹp cho Pompilia của chúng ta—trong những giấc mơ của họ,

Và chẳng hề mang gươm chốn pháp đình một cách vô ích—khi đang ngủ.

Cũng chính vì thế mà Đức Tổng Giám Mục và tất cả những kẻ tốt lành giống như ngài

Đã đi ngủ với ý định sẽ đổ dầu và rượu

Vào những vết thương của nàng vào ngày hôm sau—nhưng từ lâu trước khi trời sáng,

Họ đã đốt sạch vò dầu và nốc cạn bình rượu mất rồi, trong khi

Cũng chính như thế, ngược lại, vị linh mục

Đã duy trì sự sống đang hấp hối của Thiên nhiên trong cơn ngặt nghèo

Bằng cách nhét bánh mì lúa mạch vào miệng nàng,

Cứu rỗi Pompilia (cứ cho là có sự tương đồng đi)

Bằng con đường mộc mạc đơn giản và thẳng thắn

Được dạy bởi lẽ thường tình. Hãy để những kẻ khác gào thét

"Ồ, những mưu kế tinh tế biết bao mà chúng ta từng mơ tưởng

Đã chứng minh chúng ta là kẻ duy nhất thích hợp để cứu giúp người thiếu nữ!"

Còn ngài ấy thì hô lên: "Có xe ngựa đang đợi sẵn kìa, nhảy lên đây với tôi!"

Và giờ đây, sau khi đã được tha thứ cho sự lạc đề này, thưa các ngài,—

Cho khoảng thời gian giải lao và thở phào này,—

Chúng ta hãy quay trở lại với sự đứng đắn và trang nghiêm!

Bởi vì Luật pháp đang bước vào: Guido đang kháng cáo lên Luật pháp,

Yêu cầu luật pháp phân xử—lần này hắn đã làm đúng.

Hỡi Luật pháp, người ta đã ca ngợi ngài thật khéo léo làm sao

Bởi nhà hiền triết Sophocles xưa, rằng ngài ngự trị

Ngay trong lồng ngực của vị thần Jove tối cao, chẳng kém cạnh ngai vàng nào!

Kìa là một công việc từ trước đến nay

Vẫn được khởi xướng, tiến hành, và gần như kết thúc,

Mà chẳng mảy miết liếc mắt nhìn về phía vương trượng của ngài lấy một cái;

Và rồi, kìa sự vấp ngã và bẽ bàng!

Các ngài có quyền gọi những thứ đó là "vô luật pháp"—những phương cách mà con người áp dụng

Để tự giải thoát bằng sự khôn ngoan của mẹ thiên nhiên

Khi lỡ vướng vào lưới tình của cuộc đời!

Guido muốn phân tài cao thấp với kẻ thù của mình,

Bất kể kẻ thù đó là ai và tội trạng ra sao;

Hắn muốn đòi lại những khoản tiền hồi môn đáng lẽ phải thuộc về mình:

Thay vì cầu xin Luật pháp ra tay giúp đỡ,

Lại bày đặt rút gươm lên nòng súng lục lỉnh kỉnh biết bao nhiêu trò phiền phức,

Lại đi lòe bịp bằng thư từ giả mạo và gián điệp được trả tiền,

Những trò mưu mô chính trị quanh co!—tất cả để rồi kết thúc

Y như lúc bắt đầu—bằng việc gã ngốc đó mất đi cái đầu của mình,

Trước hết là theo nghĩa bóng, rồi ngay sau đó là theo nghĩa đen.

Đó là một bài học cho toàn thể nhân loại.

Mọi chuyện sẽ khác đi biết bao nếu con người ta khôn ngoan

Và cứ tin tưởng mang thẳng mọi tranh chấp,

Hỡi Luật pháp, đến với đôi gối từ mẫu bao dung của ngài!

Lũ trẻ khi ấy sẽ ngoan ngoãn kéo đến rồi tung tăng chạy đi,

Đứa này nhận được phần thưởng là quả táo chín đỏ mọng,

Đứa kia, biết đâu đấy cũng được đỏ rực cả vùng

Đằng sau, do nếm mùi roi mây để trừng phạt.

Sẽ chẳng còn những vụ án mạng ẩu đả ngớ ngẩn nào nữa!

Sự bình yên cho gia đình, công việc thực hành cho Biện hộ sư,

Và sự sung túc cho ngân khố của các vị Thẩm phán!

Thật là quá nhiều hy vọng trong thế giới này: còn ở thế giới bên kia,

Ai mà biết được? Bởi vì, cớ sao mười hai vị Tông đồ lại ngự trên ngai vàng

Để phán xét các chi tộc, nếu các chi tộc không bị phán xét?

Và thật là không thể tránh khỏi việc những tội lỗi sẽ xuất hiện:

Thế nên, tất cả chỉ là một vụ kiện tụng kéo dài, một ngày xử án triền miên!

Xin hãy tha thứ cho sự lan man này—khi tôi đứng đó

Chết sững trong giây lát trước tia sáng đầu tiên của Luật pháp, sự bùng nổ

Của vụ án, khi vị thiên thần hộ mệnh của Bá tước cất tiếng bảo

"Hãy cất gươm của ngươi đi, kẻ vốn sinh ra để chống lại tai tai nghe,

Và hãy để Luật pháp lắng nghe tranh chấp của ngươi!"

Và Luật pháp đã lắng nghe và dàn hòa xung đột,

Giải quyết vụ kiện, mới khôn ngoan và tốt đẹp làm sao!

Hướng về Pompilia của chúng ta, người không có lấy một tì vết dẫu là nhỏ nhất,

Luật pháp cúi xuống với vầng trán mang vẻ nghiêm khắc của người mẹ,

Ngầm ngợi ca giá trị của sự trinh bạch tuyệt đối,

Bằng cách tưởng tượng ra tì vết mà ngài chẳng tài nào tìm thấy.

Việc rây tuyết thừa thãi chẳng giúp ích hay làm hại gì:

Việc khiển trách sự nhẹ dạ ở tuổi trẻ, lôi thói bất cẩn của phụ nữ ra tra vấn quả là an toàn!

Bởi vì những món đồ chơi được phép chơi ngày hôm nay,

Sẽ trở thành sự ngớ ngẩn vào ngày mai: lời ăn tiếng nói cộc cằn gây sốc trong nhà thờ:

Và chiếc váy ngắn cũn cỡn cho phép thiếu nữ tung tăng nhảy nhót,

Sẽ được người phụ nữ có gia đình thay thế bằng chiếc váy dài thướt tha.

Các bà mẹ có thể nhắm nghiền một bên mắt vung roi

Trong lúc gà gật bên chiếc guồng quay sợi cạnh đống lửa,

Và tình cờ đánh trúng một lỗi lầm ẩn giấu nào đó vốn đang an toàn.

Cũng đúng như thế, Luật pháp đã mạo hiểm đưa ra một hình phạt—

Nếu nó áp dụng được vào hoàn cảnh, thì quả là tuyệt vời! Còn nếu không quá phù hợp, thì cũng chẳng sao.

"Hãy rời bỏ chốn rong chơi vui vẻ của thế giới này," tôi nghe ngài cất tiếng kêu gọi,

"Thay vào đó, hãy bước vào chốn giam cầm hối hận:

Hãy đổi lấy tro tàn, bụi đất những xiêm y lộng lẫy xa hoa!

Hãy rời bỏ mọi chốn sa đọa nuông chiều của sự xa xỉ!

Căn phòng ngủ lát lụa đính vàng rực rỡ,

Hàng hiên nhiều cột trụ đầy cám dỗ

Đẩy bước chân người phụ nữ tiến ra, vểnh tai nghe

Tiếng nhạc serenade rung rinh niềm vui của người tình,—

Hãy rời bỏ tất cả những thứ đó để đến với sự giam cầm xó xỉnh! Đừng đeo mặt nạ

Và khiêu vũ nữa, thay vào đó hãy nhịn ăn và cầu nguyện! Biến đi—

Hãy mang cuốn thơ tình của gã đồng hương tội đồ kia đi thiêu rụi!

Hãy chào đón cuốn thánh thi dịu dàng do... một nhà thơ nào đó xuất sắc hơn soạn thảo!

Còn về những vòng tay ấm áp từng quen ôm ấp da thịt ngươi,

Hãy để chiếc áo gai cào rách và roi da trừng phạt!"

Nếu những lời khuyên răn ấy hóa ra, có lẽ,

Là không thích hợp, là những lời nói hoài công vô ích,

Thì nào có hại gì, khi kho tàng của Luật pháp vốn dĩ dư dả, tiêu xài chẳng bao giờ thiếu hụt?

Và thế là, hình mẫu hoàn hảo của chúng ta cúi đầu khuất phục,

Bước vào ngôi nhà thánh theo lệnh,

Và cũng theo lệnh, nàng lại bước ra ngoài:

Bởi vì, hiệu quả của sự tuân thủ ấy chẳng lẽ lại có thể

Quá chắc chắn, quá tức thì hay sao? Khi đã được chữa lành,

Hãy đi rao truyền khắp nơi đi, hỡi người được ban phước!

Ngươi đã được lành lặn ngay tức khắc ư? Hãy mau chóng rời khỏi

Bậc thềm cạnh hồ nước, hãy để trống hồ Bethesda

Cho những bệnh nhân đang xếp hàng đông nghịt xung quanh,

Bởi vì người khỏe mạnh nào cần đến bác sĩ đâu! Tóm lại,

Nàng có thể quay về nơi ở của cha mẹ mình.

Hãy rộng mở vòng tay chào đón nàng lần nữa đi, hỡi người cha,

Hãy ôm nàng vào ngực một lần nữa đi, hỡi người mẹ!

Tại sao ư? Kể từ khi Luật pháp từ bỏ cáo buộc,

Và biến nơi ở của các vị thành một kiểu nhà tù.

Hãy hoan hỉ cùng Pompilia! Những ngày tháng vàng son,

Redeunt Saturnia regna. Sáu tuần trôi vèo qua

Và nàng đã định cư êm ấm trong ngôi nhà thân thương của mình

Tựa hồ như chưa từng rời đi dù chỉ nửa bước.

Và hãy để người chồng ở đó—vui mừng, phải rồi

Nhưng cũng đầy ăn năn hối hận—hãy mau chóng quay về bên nàng,

Kiêu hãnh vì con chim bồ câu từng nằm trong đống tro tàn của hắn

Đã rũ sạch lớp lông xám xịt ấy—giờ đây đang rụng đi,

Và khoe bộ ngực bạc óng ánh được khoác chiếc áo màu vàng kim!

Hắn hãy dụ dỗ nàng bay về chiếc cành nơi nàng từng trốn chạy,

Kêu gọi kẻ trốn nhà hãy quay về với niềm hạnh phúc gia đình.

Nhưng hắn đừng có chần chừ nữa! Thời gian trôi đi mới nhanh làm sao,

Và cơ hội một khi đã vụt mất thì không bao giờ quay trở lại,

Sẽ quay lưng chế nhạo hắn! Líp cày đã được vạch ra chưa?

Nếu các người không gieo trước hạt giống ngô vào mảnh ruộng,

Thì cỏ lùng thay vì lúa mì và những chùm gai tua tủa thay vì hạt cốc,

Infelix lolium, carduus horridus,

Sẽ mọc lên nhanh chóng một cách đầy chủ ý,

Cướp đi của người nông phu thành quả mà anh ta hằng mong mỏi.

Kìa—khẽ chứ—những lời thì thầm nào đang cảnh cáo

Kẻ chậm chạp kia?—tiếng đồn đại hoài nghi, thậm chí kỳ quái

Về một sự xuất hiện như thế, về sự trở về

Đôi khi, để đón đầu người chồng,

Chính là bản thân Caponsacchi! Người ta đồn rằng,

Khi những đêm vắng lạnh lẽo và bạn bè thưa thớt,

Những chuyến viếng thăm của hắn làm sáng bừng cả mùa đông.

Nếu thực sự chúng đã làm thế—điều mà tôi hoàn toàn không tin tưởng

(Làm sao tôi có thể tin được?—khi bằng chứng rành rành ra đó rằng vị linh mục,

Một khi đã đặt chân đến nơi chịu hình phạt lưu đày,

Chưa từng một bước rời khỏi nơi đó), dẫu cho thừa nhận hắn có lén lút

Hành quân lúc nửa đêm, muốn được gặp lại người bạn cũ,

Tìm kiếm đề tài để ôn lại chuyện xưa,

Làm sống lại cuộc phiêu lưu cũ qua những câu chuyện phiếm

Sưởi ấm bên lò sưởi! Hắn cũng cô độc mà,

Chính hắn cũng rất cần khoảnh khắc giải trí cho riêng mình.

Liệu tâm hồn triết lý có phải ngạc nhiên

Nếu hắn, kẻ từ lâu đã quen hớp cạn chiếc chén rượu thắm đỏ,

Nay được tùy ý thưởng thức sự bầu bạn của phụ nữ,

Bị cấm đoán đột ngột khỏi mọi loại thức uống

Ngoại trừ dòng suối mà Adam từng dùng làm rượu vang,

Lại cảm thấy sợ hãi cho sức khỏe vốn đang mong mỏi được bảo vệ,

Và khi thử nghiệm sự kiêng khem, lại sinh ra bệnh tật?

Hãy đi hỏi Tozzi, bác sĩ hiện tại của Giáo hoàng xem!

"Hãy từ bỏ dần dần"—(tôi nghe thấy ông ta dặn dò

Bậc thầy Arcangeli đối thủ của tôi,

Kẻ vốn yêu thích những món ngon vật lạ, và có lẽ đang nuông chiều bản thân quá mức:

Đó là cách tôi giải thích cho logic của lời biện hộ

Mà hắn từng dùng để mở đầu cho phiên tòa của chúng ta lúc trước)—

"Hãy từ bỏ dần dần một thói quen, thưa ngài Don,

Đã trở thành nhu cầu thiết yếu đối với thể xác yếu ớt!"

Và thế là, hương vị của cuộc trò chuyện ban đêm

(Vốn chưa từng xảy ra—nhưng cứ giả sử là có đi)

Có lẽ đã được dùng để cai nghiện

Từng ngụm một cho kẻ vốn đã uống cạn đến giọt cặn cuối cùng

Của ly rượu trò chuyện—thứ đồ uống nặng đô,

Loại thức uống mà khi khui ra, phải mất đến hai ngày hai đêm

Mới bàn luận cho raẽ ngô ra khoai trong suốt chuyến hành trình, thưa các ngài!

Sức mạnh của thói quen thứ hai, mà người ta gọi là tập tính, lớn đến mức

Những đối tượng tẻ nhạt cũng dần trở nên quyến rũ

Thay vì gây khó chịu: thứ cây đắng colocynth dùng hằng ngày

Lại mơn trớn vị giác nhờ những liều dùng lặp đi lặp lại,

Những vết thương cũ gãi ngứa rất dễ chịu, con lừa vẫn cứ rướn người đẩy tới

Dù vết thương do ách cối xay vẫn đang còn nhức nhối,

Chỉ vì cánh cửa nhà máy xay đã được khép chặt vào ngày lễ nghỉ:

Và chúng ta cũng không phải ngạc nhiên ở đây nếu sự thôi thúc giục giã

Được đem câu chuyện cũ ra tán gẫu thỉnh thoảng một lần,

Những hy vọng và sợ hãi, những điểm dừng chân và lúc vội vã—

Những chủ đề trò chuyện vốn từng làm người ta ngấy đến tận cổ.

"Nơi này là chỗ anh bảo em kết một vòng hoa hồng!"

"Và ở đó anh đã dành cho môi em một lời khen ngợi!"

"Nơi này em từng trầm trồ vì tòa tháp sao mà cao thế!"

"Và ở đó em đã so sánh ngọn tháp của xứ Lebanon

Với chiếc mũi của người thương!" Toàn là chuyệnn vụn vặt! Mặc dù vậy,

"Forsan et hæc olim,"—những chuyện vụn vặt ấy vẫn có ích

Trong việc giết thời gian qua những tháng ngày mùa đông.

Hỡi người chồng, vậy tôi khuyên anh hãy quay về đi!

Bởi vì, tột cùng của mọi tình huống vui mừng

Đáng lẽ phải biến việc quay về thành mệnh lệnh cấp bách,

Các ngài đoán xem điều gì đang chờ đợi anh trên đời?

Bất thình lình, tựa như những món quà tốt đẹp vẫn thường đến,

Vận may của vị Bá tước vô tri của chúng ta là gì?

Thứ thắp lên đống lửa trại và khui toang thùng rượu,

Làm tan chảy cả trái tim băng giá nhất chìm trong niềm vui hoan hỉ.

Thật là kỳ diệu thay, một đứa trẻ đã cất tiếng khóc chào đời,

Một đứa con trai, một người thừa kế, giọt máu nhà Franceschini

Cuối cùng và tuyệt vời nhất của dòng tộc! Pompilia, chiếc cành cọ vinh quang thuộc về ngươi!

Đã đáp trả sự hoài nghi bằng niềm tin,

Đáp trả sự keo kiệt bủn xỉn đối với mọi nghĩa vụ vợ chồng

Bằng sự hào phóng vung tay quá trán,

Pompilia từ chối để cho năm cũ khép lại

Mà không có món quà chào đón năm mới—

Nàng ban ơn cho người chồng quá đỗi bủn xỉn của mình

Một đứa trẻ làm hòn ngọc quý tròng mắt,

Tâm can của trái tim, và chiếc vương miện hoàn thiện cuộc đời,

Đích thực là summum bonum [điều thiện tối cao] của kiếp nhân sinh!

"Chúng ta," nhà thông thái đã thốt lên đầy khôn ngoan, "sinh ra

Chỉ để những kẻ khác được sinh ra từ chúng ta."

Thế nên, hỡi người cha, hãy đón lấy đứa con của mình, vì đứa trẻ ấy chính là của anh,

Ồ xin đừng hoài nghi điều gì cả! Được sinh ra trong hôn nhân, luật pháp coi

Sự đồi bại là điều bất khả thi: bởi vì "filius est

Quem nuptiæ demonstrant," [con cái là do hôn nhân chứng minh] đoạn văn đã nhạo báng

Bất kỳ kẻ nào dám hoài nghi.

Thế mà hắn vẫn dám hoài nghi!

Hỡi niềm tin, ngươi đã bay đi đâu khỏi thế gian này?

Chúng ta đang rơi vào một thời đại đầy rẫy sự hoài nghi làm sao!

Thay vì mỗi người tranh giành nhau để giành phần thưởng,

Đứa trẻ lại bị chuyền tay từ người này sang người khác.

Đứa trẻ là con ai? "Cujum pecus?" Con cừu của Guido ư?

"An Melibæi?" Hay là của vị linh mục?

"Non sed Ægonis!" Phải có ai đó là cha chứ:

Và ai dám khẳng định, trong hoàn cảnh rắc rối hóc búa đến thế,

Rằng không có một phép màu nào được ban ơn

Cho người vợ từng bị quấy rối và hành hạ

Quá mức cần thiết bởi gia đình Guido

Vì tội không sinh ra được kết quả đã hứa hẹn

Của cuộc hôn nhân? Sẽ ra sao nếu Thiên nhiên, tôi xin hỏi,

Bị châm chích đến tận xương tủy trước những lời dèm pha về sự lười biếng của mình,

Đã tự vùng lên, tung ra thứ sức mạnh huyền bí,

Ban tặng lần sinh nở này để khẳng định lại uy quyền của ngài,

Giống như điều kỳ diệu mà nhà thơ Maro từng ghi nhớ

Được ban cho Aristaeus khi tổ ong của ông

Cạn sạch bầy đàn? Không một con ong nào nữa—

Không một đứa trẻ nào nữa được sinh ra cho nhà Franceschini!

Và kìa, một sinh linh mới chào đời làm ngập tràn bầu không khí niềm vui,

Sinh ra từ lòng dạ của con bò cái hào phóng,

Một người con trai và người thừa kế mới toanh làm vị Bá tước khôn xiết vui mừng!

Sự sinh sôi tự phát, tôi có cần phải chứng minh

Đó là một chiến công dễ dàng đối với Thiên nhiên trong tình thế cấp bách không?

Kẻ nào còn hoài nghi, cứ ngâm sợi tóc ngựa trong vài tuần,

Ở dưới nước, một con rắn sẽ được sinh ra;

Sản phẩm sinh sôi tự phát từ con ngựa, mà con ngựa ấy

Lại tình cờ là biểu tượng—

Giờ nghĩ lại tôi mới thấy—của chính thành Arezzo,

Chính là thành phố được ban phước bởi sự thụ thai của chúng ta:

Chẳng phải con ngựa đang lồng lộn phóng nhảy chính là hiệu kỳ của Thành phố đó sao?

Có đôi mắt tỉnh táo nào lại không nhìn thấy sự trùng hợp ngẫu nhiên ấy?

Cur ego, vậy sao ngươi còn phải buông lời ca thán, hỡi Pompilia của tôi,

Mà tuyệt vọng vì không thể trở thành người mẹ

Mà chẳng cần đến phu quân—câu thơ đôi kiểu Ovid thật khéo làm sao!—

Et parere intacto dummodo

Casta viro? một phép màu như thế đã thực sự được tạo ra!

Hãy lưu ý thêm, như để đánh dấu sự kỳ lạ ấy,

Đứa trẻ trong câu chuyện này không hề mang họ

Của Guido, người bố được phỏng đoán, cũng chẳng mang tên

Giuseppe, của người bố tiềm năng, mà mang tên

Gaetano—vị thánh cuối cùng trong hệ thống phẩm trật của chúng ta,

Và là cái tên mới nhất cho một sinh linh mới mẻ đến thế!

Còn động cơ nào khác có thể thúc đẩy sự lựa chọn ấy chứ?

Thế nên hãy để hòa bình quay trở lại: hãy hân hoan lên, hỡi những ngọn đồi!

Hỡi những thung lũng, hãy cất tiếng ca reo hò!

Incipe, parve puer, hãy bắt đầu đi, chú bé nhỏ,

Risu cognoscere patrem, hãy nở nụ cười để nhận ra cha mình! Và ngươi cũng đừng

Do dự, hỡi người cha, khi đáp lại ân huệ ấy!

Nec anceps hære, pater, puero<G_END>