Chà, bé Giacinto của ta, thằng bé chẳng phải phường vô lại mặt dày,

Phải không Cinone nhỏ? Nào, hôm nay chúng ta tròn tám tuổi chứ nhỉ?

Bảy với một là tám, ta mong thế, đầu xoăn đáng yêu của bố!

—Nó đang chia nhánh cây động từ trên bảng đá cho ta xem,

Amo-as-avi-atum-are-ans,

Cho đến -aturus, ngôi, thời, và thức,

Quies me cum subjunctivo (làm ta muốn phát khóc)

Và nhai ngấu nghiến sách Corderius cùng miếng bánh mì cứng buổi sáng!

Thử nhìn tám năm nữa mà xem, nó sẽ ngồi chễm chệ,

Bảnh bao và lanh lợi trên chiếc đôn cạnh chiếc ghế này,

Cinozzo, Cinoncello, còn ai vào đây nữa?

—Thử sức chiếc răng sữa của nó trên một vụ kiện xương xẩu nào đó

Giống thế này đây, mà bố nó sẽ sớm nghiền nát ra

Cho mịn màng như thứ bột nhão kiểu Papinianus!

Nó đã rộn ràng

Trong đầu ta rồi, dẫu bây giờ mới là buổi trưa,

Thời gian ăn tối và những gì thuộc về buổi chiều.

Hãy sắp xếp đi, thưa ngài Quản gia của ngày mới, việc trước chơi sau!

—Tục ngữ đã bảo thế. Và "sau" có nghĩa là, chẳng phải chúng ta sẽ tổ chức

Bữa tiệc vui vẻ đầy yêu thương thường niên của gia đình,

Đêm sinh nhật của Cinnolo, của riêng bé Cinicello nhỏ nhắn,

Thứ khiến tháng Giêng cộc cằn cũng phải bật cười hoan hỉ đó sao!

Bởi vì niềm vui sướng trở nên quá sức lây lan, hơi ấm

Thoát ra từ biết bao trái tim cùng một lúc—

Khi người vợ hiền, vẫn còn đẫy đà và xinh xắn,

Nói đùa với người ông nội tráng kiện,—họ đúng là mẫu người

Có thể đột ngột từ giã cõi đời,—ông cụ là kẻ giấu chiếc chìa khóa

Của cái tráp dưới gối mỗi đêm,—

Chiếc tráp có lẽ đang đựng một tờ văn khế (ai mà biết được)

Sẽ hé lộ vài dòng viết nguệch ngoạc giống như một cái tên

"Cinino, Ciniccino," gần đoạn cuối,

"Cho người mà ta trao và để lại toàn bộ điền trang,

Đất đai, nhà cửa, cùng các tài sản thừa kế của ta,

Khi ta qua đời như một người ông đáng kính vẫn nên làm."

Vì thế—nhưng có lẽ chỉ lần này nữa thôi—

Chẳng lẽ rượu Orvieto của ta lại không làm say mèm cái mũi già nua ấy!

Rồi các ông bác, người này hay người kia, những kẻ đang sung túc trên đời,

Biết đâu sẽ—ghé qua thăm thôi sao?—chịu khó lội mưa lội gió,

Thì đúng hơn chứ! Những kẻ hám ăn sẽ tự động kéo đến ngay khi đánh hơi thấy

Có chuyện nấu nướng ở một căn nhà nào đó!

Cả những bà tám hàng xóm, mỗi người mang một món quà nhỏ trong túi,

Sẽ dò dẫm tìm đường, len lỏi qua ngõ hẻm dưới ánh đèn lồng,

Và thế là tìm thấy cửa, cởi bỏ chiếc quần thụng

Ngay tại lối vào của một dinh cơ đoan trang

Nằm ở góc phố Condotti ấm cúng,—tất cả vì tình thâm,

Tất cả để cạn chén cùng bé Cinucciatolo!

Thôi nào,

Hãy để kẻ khác leo lên những nấc thang chốn triều đình, chốn quân ngũ!

Lầu son gác tía và sự trác táng mới vô nghĩa làm sao,

Tiệc tùng linh đình cùng những hoan lạc khiến người ta phát cuồng!

Hãy cứ giao niềm vui gia đình, mâm cơm sum họp,

Bàn thờ và mái ấm cho tôi! Những thứ ấy, cùng với một sự nghiệp xán lạn,

[526]

Một nguồn thu nhập lương thiện và tiếng thơm muôn thuở,

Chỉ một lượng công việc vừa đủ để khối óc không bị rỉ sét,

Chỉ một chút giải trí vừa đủ để trái tim được rộng mở,

Kính Chúa và phục vụ con người,—tôi xin nói rằng,

Đó mới là thực tại, còn tất cả những thứ khác—chỉ là vỏ trấu,

Vỏ hạt dẻ và hư không,—xin cảm ơn Flaccus vì cụm từ ấy!

Giả sử tôi từng làm Chưởng lý mà vẫn là một kẻ độc thân thì sao?

Nào, hãy làm việc cho hăng hái vào chứ! Cớ sao giờ lại lười biếng?

Hãy lật ngược chiếc đồng hồ cát lại, chẳng có hạt cát nào trôi qua từ đó

Mà lại không làm tròn bổn phận với vị thánh

Của ngày hôm nay, đứa con trai và người thừa kế đã tròn tám tuổi!

Hãy để luật pháp làm lúm đồng tiền trên má bé Cinoncino,

Và tiếng Latinh làm cằm bé Cinarello thêm phúng phính,

Và trong lúc chúng ta nhào nặn thật nhuyễn và tung hứng

Khối bột nhão làm bánh kếp này, hãy gọt giũa đống

Chất liệu của chúng ta thành Bản Lập Luận Thứ Nhất,

Lời Biện Hộ hàng đầu để bênh vực cho bị cáo của chúng ta,

Thứ mà một khi đã cất cánh trên đôi cánh giấy, sẽ bay vút lên,

Sẽ tuyên bố trước thành Rome đang vang dội tiếng vỗ tay cho thấy

Sự miệt mài đèn sách, và may ra cả chút thông minh vốn có,

Có thể làm được gì để khiến gã công tử bột kiêm Chưởng lý

Lão độc thân Bottinius phải cắn tay tức tối.

Chúa mới nhân từ làm sao! Vụ án mạng này

Lại rơi trúng phóc vào thời điểm này, giao Guido cho tôi biện hộ

Đúng vào lúc này, trong tất cả các ngày trong năm, ngay khi thằng bé

Đang bước vào ngưỡng cửa của Virgil, đạt đến độ tuổi thích hợp

Để nhận những minh họa như vậy từ chính cha mình,

Như một nguồn khích lệ cho chính nó! Người ta có thể chờ đợi ròng rã nhiều năm

Mà chẳng bao giờ tìm thấy cơ hội nay lại đang tự tìm đến tôi!

Thực tế là, có một ân phúc ngự trị bên mái ấm,

Một sự quan phòng đặc biệt dành cho tình phụ tử!

Ở đây có một người đàn ông, hơn thế nữa, lại là một quý tộc, đã ra tay sát hại

—Không phải lén lút mà gần như hiên ngang công khai—

Cha vợ, mẹ vợ và chính người vợ của mình,

Chính là mẹ của đứa con trai và người thừa kế (giống như con trai tôi!)

—Và ở đây chính là tôi, vị luật sư được sủng áי,

Kẻ hái được bông hoa đồng nội này, mà không một vị vua Solomon nào

Từng khoác lên mình tấm áo vàng lộng lẫy nào có thể sánh bằng,

Và cài bông hoa ấy lên chiếc mũ của bé Cinoncino!

Tôi đứng lên biện hộ cho Guido và các đồng phạm của hắn—chính là tôi!

Xin Chúa giữ cho tôi lòng khiêm nhường: không phải cho tôi—

Non nobis, Domine, sed tibi laus!

Gã công tử bột ấy đã cười thầm hỉ hả thế nào khi chúng bổ nhiệm hắn làm Chưởng lý!

Chúng ta sẽ đánh bại ngươi, hỡi Bottinius của ta, tất cả vì tình yêu,

Tất cả vì món quà dâng lên ngày sinh nhật bé Cinotto!

Chà, lạy Chúa, ngay cả Đức Giáo hoàng Innocent già cả

Cũng có thể phải dụi mắt trước cảnh náo nhiệt này,—hơi cất tiếng hỏi "Cái gì thế này

Đang cuồn cuộn trào ra từ bục diễn thuyết, tựa như một cơn gió lốc

Từ bài biện hộ Pro Milone bị giam cầm trong đó,

Và đánh thức thành Rome bừng tỉnh?" Đánh thức thành Rome dậy,

Làm sao Đức Giáo hoàng có thể tiếp tục ngủ gật một cách tao nhã được chứ?

Ngài cũng buộc phải thức giấc, phải lên tiếng,

Phải có quan điểm của riêng mình giống như phần còn lại của thành Rome,

Về vụ án khổng lồ và hỗn độn này:

Ngài đang cần một kẻ có thể nhào nặn ra chân lý,

Đưa ra kết quả bằng lời lẽ rõ ràng, trắng đen rành mạch,

Để ngài nhai ngấu nghiến trong miệng và biến nó thành của riêng mình

—Đã được thay đổi đi đôi chút, thưa ngài thiện ý, thay đổi đi đôi chút!

Không sao cả, miễn là lòng biết ơn của ngài được lay động,

Vào lúc bé Giacintino của tôi khôn lớn trưởng thành,

Sẽ ghi nhớ kẻ nào đã giúp đỡ nó trong lúc ngặt nghèo,

Đó là Archangelus Procurator Pauperum—

Và chứng tỏ mình là một Hortensius hồi sinh!

Chà!

Để kiếm được loại rượu ngon nhất, để xứng đáng với đĩa rau thơm băm nhỏ

Giúp làm dịu đi miếng gan dai như da thuộc,

Với một chiếc chân ngỗng ở đây, một chiếc mào gà cắm ở đằng kia,

Được kết dính trong một không gian phảng phất mùi phô mai!

Tôi ngờ rằng những món ngon ấy chẳng có lợi gì cho sức khỏe ông cụ:

Tháng Sáu vừa rồi ông đã bị một cơn nghẹn... chà!

Ông cụ là chủ nhân của chính mình, và di chúc của ông đã được lập xong.

Thế là gan xào hãy biến đi, luật pháp hãy bay đi và tiếng Latinh hãy bay đi

Khi chúng ta xoa tay trên đĩa thức ăn để thay cho lời cầu nguyện trước bữa ăn!

Nguyện xin cho tôi thua kiện nếu tôi thốt ra thêm một từ nào nữa

Ngoại trừ—khi chúng ta nhúng chiếc ngòi bút mới cắt vào lọ mực trắng—

P-r-o-pro Guidone et Sociis. Xong!

Bá tước Guido kết hôn—hay nói theo đúng chuẩn tiếng Latinh,

Là gì nhỉ? Duxit in uxorem?—nghe thật tầm thường!

Tædus jugales iniit, subiit,—ha!

Hắn đã trải qua ngọn đuốc hôn nhân ư?

Connubio stabili sibi junxit,—hừm!

Đã trói buộc người của mình trong mối lương duyên bền vững?

Cách nói ấy không hề vướng chút vết nhơ hiện đại nào: thế mà...

Virgil chẳng giúp được gì mấy cho kẻ viết văn xuôi.

Bé Cinuccino của ta sẽ tấn công tác giả Terence vào lúc rạng đông cho mà xem!

Thôi im lặng nào, hãy tập trung vào công việc đi, thưa ngài!

Bằng cách này, chúng ta từng bước triển khai các sự kiện một cách chi tiết,

Ita se habet ideo series facti:

Hắn đã kết hôn,—chà, với những con cú mèo làm điềm gáy báo hiệu!

Nupserat, heu sinistris avibus,

Một người thuộc dòng dõi mà Arezzo tự hào là kiêu hãnh nhất,

Dominus Guido, nobili genere ortus,

Pompiliæ...

Nhưng bản dịch sẽ để sau vậy!

Hãy kiềm chế sự hăng hái này lại! Hôm nay chỉ soạn ghi chú thôi,

Ngày mai mới là bài diễn thuyết, và tiếng Latinh sẽ để ở phần cuối cùng:

Đó là quy tắc thời Farinacci.

Quả thực tôi đã từng chuyển nó thành thơ và là thơ hay nữa là khác.

Đáng tiếc thay, luật pháp chiếm dụng hoàn toàn tâm trí con người,

Bằng không tôi nghĩ mình cũng đã làm thơ rồi ấy chứ.

"Luật pháp là lớp thịt xông khói bên dưới của món rán,

Chân ngỗng và mào gà chính là sự uyên bác bằng tiếng Latinh,"—

Và trong vụ án này, nếu hoàn cảnh thuận lợi,

Chúng ta sẽ tô điểm luật pháp bằng thành ngữ, cứ yên tâm đi!

Những sự việc bất thường sẽ mở rộng tầm nhìn của chúng ta:

Chẳng hạn như khi Bottini đưa ra cáo buộc của hắn,

""Bức thư mà các người nói Pompilia đã viết,

Nhằm kết tội cha mẹ cô ấy lẫn chính cô ấy

Và giải thoát người chồng khỏi vòng vây rắc rối,—

Đó là do Guido Franceschini viết, chúng tôi xin nói vậy:

Bởi vì Pompilia không biết đọc cũng chẳng biết viết,

Do đó hắn đã phác thảo sẵn bức thư đó cho cô ấy trước,

Rồi bắt cô ấy dùng mực tô đè lên những nét đó một lần nữa.""

—À ha, hỡi Bottini, ta đã tóm được thóp ngươi chưa?

Hắn sẽ lật ngược tình thế này và làm vỡ sọ Tully như thế nào đây?

""Existimandum"" (chẳng phải ta đang nghe thấy tiếng sủa của con chó ấy sao!)

""Quod Guido designaverit elementa

[527]

Dictæ epistolæ, quæ fuerint

(Superinducto ab ea calamo)

Notata atramento""—đúng là một phong cách hành văn đấy!—

""Quia ipsa scribere nesciebat."" Xì!

Bây giờ đến lượt ta! Hoặc là, Insulse! (ta bùng nổ)

Lập luận thật ngu ngốc! Câu trả lời thật vô nghĩa,

Inanis est responsio, hoặc đại loại thế—

Nghĩa là, từng ký tự trong số tất cả những ký tự ấy,

Quod singula elementa epistolæ,

Đã được chính hắn phác thảo sẵn cho cô ấy trước tiên,

Fuerant per eum prius designata,

Và rồi, lớp mực được chườm áp lên trên đỉnh các nét đó,

Et deinde, superinducto calamo,

Bức thư, cô ấy nói, đã trở thành tác phẩm do chính tay cô ấy làm ra,

Per eam, efformata, ut ipsa asserit.

Một câu trả lời như thế thật vô nghĩa biết bao! (lần thứ hai:)

Quả thực là người chồng đã phác thảo toàn bộ bức thư cho cô ta ư?

Vir ejus lineabat epistolam?

Sao chứ, cô ta thú nhận rằng chính mình đã viết bức thư đó,

Fatetur eam scripsisse, (sự khinh bỉ đốt cháy tâm can!)

Chỉ để vâng lời người chồng của mình thôi ư?

Ut viro obtemperaret, apices

Ky hiệu (lại nhắc lại cáo buộc bằng thứ ngôn ngữ biến hóa thích hợp)

Eo designante, ipsaque calamum

Super inducente? Bằng lập luận đó,

Ita pariter, cô ta đang tìm cách chứng minh rằng,

(Vâng, thưa Thánh Joseph và bất kỳ vị thánh nào quý vị muốn)

Epistolam ostendit, medius fidius,

Đó hoàn toàn không phải hành động tự nguyện mà là kết quả của sự ép buộc!

Non voluntarie sed coacte scriptam!

Đó mới là cách viết tiếng Latinh chứ, hỡi người bạn Chưởng lý của tôi!

Bottini đúng là một tên quái vật, một kẻ dã man:

Hãy cảnh giác với hắn ta khi hắn giở trò định nói rằng

""Mang theo súng lục, Guido đã đuổi theo cô ta!""

Ta lại chẳng đi trước tên Chưởng lý một bước,

Rút cạn từng cụm từ ngay dưới chân hắn ấy chứ!

Guido Pompiliam—Guido cứ đuổi theo vợ mình như thế,

Bằng thứ động cơ hỏa tiễn chăng, ta nên dùng từ gì nhỉ?

Armis munitus igneis persequens—

Arma sulphurea gestans, vũ khí chứa diêm sinh,

Hay người ta có thể gọi khẩu súng lục là—thứ vũ khí đanh thép?

Armatus breviori sclopulo?

Chúng ta cứ để hắn được trang bị súng đi, dù điều đó có làm cho

Bất lợi cho chúng ta đôi chút: ban đầu tôi đã định nhận rằng—

Chỉ được trang bị một thanh gươm đi đường đơn giản,

Ense solummodo viatorio

Instructus: nhưng ở đây chúng ta cứ thừa nhận có súng đi:

Thà chịu thua kiện còn hơn là bỏ lỡ cơ hội châm chọc

Lối tiếng Latinh của tên Chưởng lý, bỏ lỡ tiếng cười của Quan tòa!

Chính Venturini mới là kẻ quyết định về văn phong.

Còn Tommati thì thiên về luật pháp hơn.

Thế nên, bàn về luật—

Chà, nhưng với luật thì đừng bao giờ mong

San bằng được gã đó,—chẳng lẽ tôi không rõ thủ đoạn của hắn sao!

Hắn lùi lại, cúi đầu né tránh, lách mình sang một bên!

Hắn là một tên gầy mòn ốm yếu, tinh ranh

Giống như con chồn sương lông vàng mắt đỏ ra điều

Đó là chồn ecmin, là lớp tuyết mềm tinh khôi từ chóp đuôi đến tận mũi.

Hắn né tránh luật pháp bằng những cái nhìn đầy vẻ đáng thương lên trần nhà.

Để tiếng Latinh trượt đi trong lúc hắn cất tiếng kêu cứu

Đến một vị thánh nào đó đang ẩn mình đâu đó trên trần nhà:

Ngươi tưởng là ta không thấu hiểu con quái vật đó sao?

Đúng là cái lũ chồn ecmin khốn kiếp! Bởi vì chiêu trò ấy ăn tiền lắm chứ,

Nó rất ăn khách, và kìa, gã Chưởng lý đồng nghiệp của ngươi đang ở đó,

Và Quan tòa, ngươi sẽ chẳng mất nhiều thời gian để thấy mặt lão ta ngay đây thôi!

Mặc cho tên công tử bột—giờ này hắn cũng đang cặm cụi làm việc giống như tôi:

Hãy bước vào phòng làm việc của hắn, như thể tôi đang tận mắt thấy,

Nghe hắn tự đọc to bài viết của chính mình cho bản thân nghe!

Tôi biết hắn viết cứ như thể hắn đang diễn thuyết: tôi nghe thấy

Cái giọng khàn khàn lanh lảnh ấy, thấy đôi mắt nhắm nghiền, cái cổ vươn dài ra,

—Tôi thấy hắn rướn người trên đầu ngón chân, bay bổng và trút ra

Những lời hùng biện tuôn trào, chẳng hề dừng lại hay tiếc rẻ chút nào—

Hùng biện giữa không trung, rồi nhanh chóng lao vào ấn loát

Cái sản phẩm ấy! Thật là lãng phí giấy mực biết bao!

Hắn sẽ tránh xa chiêu bài của tôi, đòn chí mạng trong logic của tôi,

Để mặc cho lý lẽ trôi tuột đi, rồi tung ra một đòn chớp nhoáng

Một cú ném bóng từ một góc độ hoàn toàn không thể ngờ tới—

Lại có được may mắn sở hữu lời nói cuối cùng, quyền phản biện!

Một đòn hiểm hóc, một cú đánh giáng họa:

Bạn đối mặt với một gã—la lên rằng, ""Ồ, ngươi đứng ở đó đấy phỏng?

Nhưng ta sẽ bất lịch sự nhảyót qua đầu ngươi một cách gọn lỏn!""

Ngươi nhầm lẫn việc đóng tàu với nghệ thuật điều khiển hoa tiêu,

Đi vá mấy cái lỗ chuột, trong khi cả một đại dương đang quét qua chỗ thủng,

Lại đi búa đinh gia cố ở những chỗ vụn vặt ư?

Cứ việc nêm đinh chốt mộng vào, làm cho mọi thứ thật kín kẽ và an toàn đi!

Chính là ở chỗ này, chỗ này và chỗ này đây là nơi nước tràn vào mạn thuyền của ngươi,

Chẳng ích gì mấy cái công đoạn vá víu chỗ dột với lại sự tiểu tiết của ngươi đâu!""

Tuy nhiên, cái gọi là "tiểu tiết và lỗ dột" mà tôi đang nhắc đến là gì?

Đó là luận điểm cốt lõi về vụ án mạng đã bị dùng đến nhàm chán,

Đến thời điểm này thì chỉ còn lại những khúc xương khô khốc, chẳng còn mẩu thịt nào để nhặt nhạnh:

Làm việc với những thứ mới mẻ, chưa từng thấy sẽ an toàn hơn,

Những đòn hiểm bất ngờ, những điểm sắc bén và ngẫu hứng

Có thể kích thích bộ óc của Hội đồng xét xử vốn đã

Trở nên mụ mẫm vì bị nhồi nhét quá nhiều lý thuyết từ lâu lắm rồi!

Cứ như thể Tommati (người đã lắng nghe, nghe lại

Và nghe đi nghe lại hết lần này đến lần khác từ phía này sang phía kia—

Guido và Pietro, Pietro và Guido, gây tiếng ồn inh ỏi

Và điếc cả đặc cả hai bên tai suốt trọn ba năm trời)

Lúc này lại không đang khao khát sự giải trí hơn là sự giáo huấn,

Lại chẳng thà cảm thấy có một con bọ chét đang bò nhột ngạt trên xương sườn của lão,

Còn hơn là có một con quạ đậu nặng nề lên đỉnh đầu lão!

Ồ, tôi từng trẻ trung và rất có mánh khóe trong đấu kiếm,

Biết những đòn đâm chém tinh tế bằng tay phải linh hoạt—

Còn tay trái thì luôn giữ yên lặng đằng sau lưng,

Với con dao găm đã sẵn sàng: chứ không phải khua cả hai tay vào lưỡi kiếm!

Cứ hộc lên và thở hồng hộc, dốc hết sức lực ra đi, hỡi gã Blunder-bore khổng lồ!

Kìa có tên cấp dưới của tôi, cậu Spreti trẻ tuổi,

Một kẻ vừa uyên bác vừa sách vở—cậu ta sẽ thở hổn hển để chứng minh,

Đó là cách của cậu ta!

Còn bây giờ là cách của tôi—để xoa bóp chút sự sống

Vào những ngón tay nứt nẻ trong cái lạnh buốt giá này!

Tôi hy vọng bé Cinuzzo đang thắt khăn choàng cổ, bảo vệ

Cái cổ quý giá mà bao nhiêu thứ đang chờ đợi ở đó!

Guido hẳn đang nổi da gà toàn thân trong cái xó xỉnh của hắn,

Bất chấp lớp rơm trong nhà tù: một mùa Lễ hội tồi tệ

Dành cho những kẻ tù tội! Chẳng có món gan rán nào cho hắn cả, tội nghiệp Bá tước!

Thời gian Lễ hội hóa trang,—lại một sự quan phòng nữa!

Thị trấn đông nghịt những người lạ mặt cần được giải trí,

[528]

Cần được mở mang tầm mắt, cần được phó thác danh tiếng và tên tuổi của tôi

Cho đến khi họ tìm thấy, vào một ngày tương lai nào đó,

Cintino đến và nhận lại nó, cả tên của nó nữa,

Như một vật kỷ niệm về niềm vui mà họ nợ người cha—

Chính là người đã chữa khỏi cơn bạo bệnh cho thành Rome,

Khi thành phố buộc phải tự đưa ra phán xét của riêng mình?—vâng,

Khi tất cả những bộ óc kiệt xuất nhất của nó đã bắt tay vào việc,

Đã sớm đưa ra phán xét về vụ án: toàn những thằng nhãi ranh,

Tuổi gấp đôi bé Cineruggiolo mà sự khôn ngoan chỉ bằng một nửa,

Lại dám nói với tôi, khi tôi bước qua sân tòa,

""Sư phụ Arcangeli!"" (vừa kéo tà áo choàng của tôi)

""Chúng tôi có thể đoán trước, chúng tôi hiểu rõ vở kịch của ngài,

Chúng tôi sẽ giúp ngài cứu thân chủ của mình."" Tra-la-la!

Tôi đã bôn ba khắp nẻo đường, từ thời thơ ấu cho đến tận giờ phút này,

Chỉ để cho thị trấn đoán trước được đường đi nước bước của tôi ư?

Con cáo già chọn con đường bằng phẳng và mềm mại như nhung,

Sở thích của lũ chó săn tơ—in những dấu chân lên giọt sương mai,

Nó chẳng làm thế sao, để phù hợp với cái đệm chân mềm mại của chúng?

Không! Vùi sâu chiếc mõm vào bụi gai rậm rạp,

Tôi bênh vực Bá tước Guido như thế đấy.

Chúng ta đang yếu ở điểm nào?

Thứ nhất, cũng là điều có lợi lớn nhất,

Vụ án mạng của chúng ta,—mà ta gọi là hành động tước đoạt mạng sống,—là một thực tế

Đã được thừa nhận, được biện hộ, được khoe khoang: tuyệt vời!

Cứ nghĩ đến việc gã Chưởng lý đòi dùng nhục hình ở đây,

Và nhờ đó mà thu được lời thú tội rõ mười mươi

Trao thẳng cho tôi cơ hội mà tôi hằng mong đợi,—đất diễn

Không phải cho vũ lực thô bạo mà là cho sự tài tình,

Giải thích mọi chuyện chứ không phải chối bay chối biến chúng!

Người ta có thể tranh cãi—như tôi buộc phải làm,

Và sẽ làm,—về tính hợp pháp của quy trình tố tụng ở đây:

Bởi vì một nhà quý tộc được miễn trừ

Khỏi thứ nhục hình mà những kẻ bình dân phải chịu đựng

Trong một vụ án như thế: vì luật pháp vốn khoan dung, nương tay,

Miễn chuẩn nhục hình cho một nhà quý tộc

Trừ phi sự nghi ngờ nặng gấp đôi

Mức độ áp dụng cho một kẻ sinh ra từ chốn phàm phu:

Chúng ta đâu có chải sợi lụa bằng chiếc lược dùng để chải lông cừu.

Hơn thế nữa, đó là sự khắc nghiệt quá đà

Trong vụ này, ngay cả khi vị lãnh chúa đó chỉ là một tên nhà quê đi chăng nữa.

Về điểm này, vị quân sư thông thái của chúng ta đã lên tiếng những gì,

Vị Farinacci của chúng ta, người thầy Gamaliel thuở trước của tôi,

Trong bộ "Các vấn đề" bất hủ ấy? Tôi xin trích dẫn thế này:

"Trong số tất cả các công cụ mà Luật pháp có trong tay, chắc chắn

Cái gọi là Vigiliarum là tốt nhất—

Nghĩa là, tồi tệ nhất—đối với bất kỳ kẻ nào buộc phải chịu đựng nó:

Kéo dài, có thể từ khoảng bảy tiếng

Cho đến mười tiếng; (quá mười tiếng, chúng ta không có tiền lệ nào cả;

Vài kẻ đã chạm mốc mười tiếng nhưng, chà, bọn chúng đã chết!)

Nó thuyết phục một cách vô cùng hiệu quả,

Đến mức—nói theo nhiều quan sát ở đây—

Cứ trong mỗi trăm trường hợp, theo sự tính toán của tôi,

Chưa bao giờ tôi thấy có quá bốn bệnh nhân

Chịu nổi đòn roi đó, hay ít hơn chín mươi sáu người

Cuối cùng đều phải khuất phục: chỉ có bốn vị thánh tử đạo

Giữ được sự im lặng ngoan cố, có tội hay không có tội—so với

Chín mươi sáu người khai nhận toàn bộ, vô tội

Hay không,—chúng ta đang có trong tay một công cụ sắc bén làm sao!"

Cũng chẳng có gì là lạ: trong những bàn tay bất cẩn,

Cái chết ngay tại chỗ không phải là hậu quả hiếm hoi:

Quả thực điều đó suýt xảy ra trong vụ án này

Đói với một người trong chúng ta, cậu bạn nhà quê cứng đầu trẻ tuổi của chúng ta

Tên đồng phạm gọi là Baldeschi: bọn chúng thật thô lỗ,

Tra tấn hắn như thể đang dội nước cho ngựa uống,

Chứ chẳng thèm châm chước cách đối xử với một con người:

Thế là, qua hai ngày liên tiếp hắn ngất lịm đi,

Và mãi đến lần tra tấn thứ ba, hắn mới chịu khuất phục,

Thú nhận giống như một con người bằng xương bằng thịt. Chúng ta có thể đòi lại công lý,—

Tên ngốc Bottini đã tạo ra đủ lý do rồi đấy chứ!

Nhưng không,—chúng ta sẽ coi như hắn tự nguyện

Thú nhận: chúng ta sẽ khẳng định chắc nịch về vụ án mạng.

Chà, thật may mắn làm sao (đảo ngược lại lời của nhà thơ)

Bởi vì chúng ta biết rõ hạnh phúc của mình!

Giá như phía đối địch để lại sự hoài nghi nào đó,

Thì ở đây chúng ta đã phải chứng minh vụ án mạng chỉ là một huyền thoại,

Và Guido hoàn toàn vô tội, không biết gì, vắng mặt,—vâng,

Vắng mặt! Hắn đã—chà, một tín đồ Cơ đốc giáo thì nên ở đâu chứ?—

Bận đi thăm nhà thờ của giáo xứ mình,

Bổn phận của tất cả chúng ta vào dịp Lễ Giáng sinh,

Khi Caponsacchi, kẻ quyến rũ, bị kích động

Đến phát cuồng vì hình phạt lưu đày của hắn, bèn xoay xở

Và tìm ra một giải pháp trong vụ án mạng:

Vì sự sỉ nhục lại một lần nữa bùng phát,

Bởi sự ra đời của đứa trẻ, trút lên đầu hắn kẻ bị nghi là cha đứa bé.

Chính hắn đã lén lút tìm cách bưng bít

Nỗi ô nhục của hắn và của bọn họ lại với nhau—giết chết cả ba người,

Và bỏ trốn—(hãy đi tìm hắn ở bất cứ nơi nào các người muốn lùng sục)—

Đúng vào thời điểm mà Guido, được ơn trên chạm đến,

Sau khi hoàn tất kinh nguyện, vội vã chạy đến hiện trường,

Với ý định tha thứ cho người vợ tội lỗi của mình,

""Ta cũng không lên án ngươi, hãy đi bình an nhé!""—

Và cứ thế đến đúng vào lúc ngặt nghèo để vướng phải

Cáo buộc sát nhân, dẫu rằng với tấm lòng cao cả

Hắn chỉ đến để tha thứ và ban sự sống.

Các người còn nghi ngờ sức mạnh của Lễ Giáng sinh đối với tâm hồn nữa không?

""Mắt ngươi đỏ ngầu ghen tị vì ta tốt bụng hay sao?""

Thế đấy, chắc chắn tôi đã phải biện luận ở đây

Nếu không có lời thú tội đầy đặn và rành mạch kia!

Bằng cách đó, các người sẽ oan uổng cho một nhà giả kim vương giả,—

Kẻ mà mối bận tâm không phải là chứng minh đồng thau

Được chuyển hóa thành vàng, mà là sự hân hoan,

Hơn thế nữa, về thứ vàng của ông ta đã đổi thay từ đồng thau,

Không phải một cách phàm tục trước mắt nhìn và tay chạm đơn thuần,

Mà trong tư tưởng, trong sự hiển thị tâm linh,

Sự hiện diện được nâng đỡ bởi những đôi cánh từ ngôn từ

Đang lơ lửng phía trên nơi nó sinh ra trong tâm trí,—

Bằng cách ấy, các người sẽ oan uổng cho nhân vật xuất sắc này,

Kẻ buộc phải, vì nhu cầu bức thiết, thắt tạp dề vào,

Dựng lò rèn, nhóm lửa, quạt ống bễ,—nói tóm lại,

Phải chứng minh: khi một chiếc nồi đất bị nứt có thể làm hỏng

Sự thật hiển nhiên mà ông ta giả định!

Ở đây tôi lại đang bám víu vào lời khai

Của một trong số những kẻ nhà quê nghèo khổ này—bốn tên hỡi các vị thần!

Những kẻ mà chỉ cần nếm đòn roi đầu tiên từ sợi thừng của ngài Chưởng lý

Cũng đủ đẩy vào cảnh phá hỏng toàn bộ bài diễn thuyết của tôi,

[529]

Phá hỏng—điều tồi tệ hơn là—đúng vào ngày sinh nhật của,

Con trai và người thừa kế của tôi!

Tuy nhiên, tôi tự hỏi,

Không phải quá ngạc nhiên trước sự thiếu gan dạ của những kẻ nhà quê ấy;

Mà là—Guido Franceschini, một nhà quý tộc,

Lại chịu đựng đau đớn kém cỏi đến thế! Ai ai cũng biết

Thuở bố tôi còn là một cậu bé, chuyện này từng

Tạo thành một điểm đúng đắn, hay đúng hơn là quan trọng

Trong nền giáo dục của giới thanh niên quyền quý nước nhà,

Rằng họ chịu đựng nhục hình một cách tao nhã khi cần thiết,

Mà không hề khai nhận theo cái kiểu nhà quê này.

Mỗi nhà quý tộc đều có một giá tra tấn dành riêng cho gia đình sử dụng,

Và sẽ, để giải trí cho một vị khách quý,

Ra lệnh dựng nó lên giữa sân binh khí,

Và trải qua một tiếng tập luyện trên đó,—

Ra lệnh cho đám gia nhân kéo thật căng, vặn thật mạnh hết sức có thể,

Trong khi bạn bè đứng ngắm nhìn, trầm trồ thán phục vì chúa công của họ có thể mỉm cười

Giữa cơn đau đớn giằng xé vốn có thể làm một con bò mộng phải gầm lên.

Đàn ông thời nay không còn ra dáng đàn ông nữa!

—Và các luật sư

Cũng chẳng còn là Farinacci nữa, xin nói thêm như vậy,

Nếu tôi lại một lần nữa đi chệch khỏi vấn đề chính được đề ra!

Nào, Vindicatio—bài diễn thuyết xin được bắt đầu tại đây!

Honoris causa; chúng ta lập luận dựa trên quan điểm này:

Danh dự của chúng ta đã bị tổn thương, điều đó chúng ta sẽ chứng minh.

Hoặc nếu chúng ta thất bại trong việc chứng minh tổn thương ấy

Nặng hơn hành vi che giấu sự thật—thì sao nào?

Các nhà chức trách tuyên bố rằng thế là đủ rồi,

Nếu kết quả, hành động đang được bàn tới lúc này,

Bắt nguồn từ niềm tin chắc chắn rằng tổn thương ấy

Là có thật chứ không phải sản phẩm tưởng tượng: bởi vì,

Dù sau đó có được chứng minh chỉ là tưởng tượng, nhưng tại thời điểm đó,

Thứ có vẻ là sự thật, theo lý lẽ của họ, sẽ biện hộ cho kết quả.

Những gì chúng ta làm, khi đã bị thuyết phục rằng có lý do chính đáng

Cho việc chúng ta làm, thì điều đó được coi là có thể biện minh được!—

Các nhà biện luân học đã dạy thế: con người, buộc phải làm hết khả năng của mình,

Họ không muốn anh ta bỏ dở điều tốt đẹp đó

Rồi lại cố tình làm điều tồi tệ nhất,—mặc dù ánh sáng đầy đủ hơn về sau

Lại cho thấy điều tốt là tồi và điều tồi hóa ra lại là tốt nhất.

Hãy hành động theo ánh sáng hiện tại đi!—họ đòi hỏi con người như vậy.

Ultra quod hic non agitur, ngoài ra

Nó hoàn toàn không phải là việc của chúng ta ở đây,

De probatione adulterii,

Phải chứng minh điều chúng ta tưởng là tội ác thì thực sự là tội ác,

Ad irrogandam pœnam, và đòi hỏi

Phải trừng phạt nó: chúng ta hoàn toàn không tìm kiếm điều đó;

Sed ad effectum, mà mối quan tâm của chúng ta ở đây là,

Excusandi, đơn thuần là tìm kiếm lời biện hộ,

Occisorem, cho kẻ đã thực hiện hành vi tước đoạt mạng sống,

Et ad illius defensionem, (hãy chú ý

Sự khác biệt) và biện hộ cho người đàn ông đó, chỉ thế thôi!

Quo casu levior probatio

Exuberaret, nhằm mục đích đó, một bằng chứng nhẹ nhàng hơn nhiều

Cũng đủ sức tỏ tường hơn so với vụ án trước đó đòi hỏi:

Lẽ ra việc kết tội lúc nào cũng phải khó khăn hơn,

Nói tóm lại, là khó hơn việc xác lập sự vô tội.

Do đó, trước hết chúng ta sẽ chứng minh rằng

Danh dự là món quà Thiên Chúa ban tặng cho con người

Quý giá vượt trên mọi thứ: mà bản năng tự nhiên

Về sự chính trực và sự thanh sạch của con người,—

Tấm lòng trong trắng mà linh hồn con người sinh ra đã có,—không cho phép bất cứ sự chạm trán vấy bẩn nào:

Do đó, điểm nhạy cảm nhất trong tất cả các điểm,

Bị tổn thương bởi bất kỳ luồng gió thoảng nào mang hơi hướm đen tối,

Chính là—danh dự nằm trong danh dự, giống như con ngươi

Nằm ở tâm của nhãn cầu—danh dự của người vợ chúng ta.

Vậy thì, chạm vào phần con ngươi trong danh dự của chúng ta,

Không phải thực sự chạm vào—vì như thế là các người đã tước đoạt mạng sống thẳng thừng rồi,—

Mà bằng một cử chỉ mô phỏng hành động chạm vào,

Chỉ cần là sự đe dọa mang tính giả định về vết nhơ ấy thôi,—

Đó cũng đã là căn cứ để chúng ta bùng phát cơn thịnh nộ

""Mà ta không áp đặt bất kỳ giới hạn nào cho quyền uy của nó.""

(Bây giờ đến lượt Virgil, chắc sẽ không quá khó khăn

Đối với bé Cinoncino,—giả sử như các cuốn sách đầu tiên đi.)

Này cây bút, hãy tạm ngưng những trò vui đùa lại! Poscimur!

Và sự trả thù cho tổn thương đã gây ra ở đây

Đối với danh dự được chứng minh là sinh mệnh và linh hồn của chúng ta,

Không thể nào là quá mức, quá hoang phí được:

Sự xúc phạm đó đòi hỏi và bắt buộc phải có sự trả thù trọn vẹn.

Chúng ta hãy chứng minh điều này trước tiên trên nền tảng tự nhiên thuần túy:

Hãy bắt đầu từ điểm khởi đầu, và tiến triển một cách

Không thể chối cãi. Theodoric,

Trong một câu nói thích hợp mà Cassiodorus đã dẫn lại,

Đã đưa ra nền tảng cho mọi luật lệ trong gia đình—

Tôi hầu như không nhớ chính xác, nhưng nó kết thúc thế này,

""Chim ghép đôi với chim, thú giao phối với loài giống mình,

Và không dung thứ cho bất kỳ sự can thiệp nào."" Chim và thú ư?

Đến cả loài côn trùng... liệu chúng có kết đôi với nhau hay không,

Làm sao tôi dám khẳng định khi chính Aristotle còn đang hoài nghi?

Nhưng giả định là chúng cũng kết đôi với nhau,

Ít nhất là những loài cao quý hơn; vì hãy lấy loài ong

Làm ví dụ,—bắt chước theo Vua Solomon,—

Tại sao loài ong lại tỏ ra khó chịu đến thế trước bất cứ thứ gì

Mang hơi hướng của sự không chung thủy, khiến cho

kẻ thất tiết trở thành một nỗi kinh hoàng thực sự đối với cả đàn ong?

Điều đó bắt nguồn từ đâu mà loài ong lại có được danh hiệu

Castæ apes, nổi tiếng là những con ong "trinh bạch"?

Bởi vì, theo lời giải thích đầy tài tình của Scaliger,

([530]

(Vị hiền triết trẻ tuổi,—hãy xem cuốn sách đàm đạo bên bàn ăn của ông ấy)

""Sự căm ghét của chúng đối với hành vi phi đạo đức lớn đến mức,

Chúng lao vào tấn công kẻ phạm lỗi, đốt cho đến chết.""

Tôi nhớ có một đoạn văn rất củng cố cho quan điểm này

Trong tác phẩm của nhà thơ mục đồng (dù tôi đọc bản dịch tiếng Latinh)—

""Tại sao,"" một người chăn cừu hỏi, ""khoảnh đất bên bờ sông này lại không thích hợp

Cho việc cử hành những cuộc tình mùa xuân của chúng ta?""

""Hỡi chàng mục tử,"" người nữ mục đồng uyên bác đáp lại,

""Loài ong tụ tập ở đây rất đông, và chúng sẽ nhanh chóng tỏ thái độ bất mãn trước sự mặn nồng của chúng ta đấy!"""

Chỉ có loài cá máu lạnh là thiếu bản năng này,

Không hề có được hay gìn giữ sự gắn kết vợ chồng:

Nhưng loài thú, những động vật bốn chân có vú,

Lại làm rạng danh cho bản tính loài thú của chúng: hãy làm chứng cho điều đó bằng sinh vật mà Elian đã dẫn,

Đó là con voi cao quý,

Oặc nếu không phải Elian, thì là một bậc hiền triết nào đó tương tự)

Kẻ đã chứng kiến cảnh chướng tai gai mắt ngay trước mũi mình,

Khi người bạn của chủ nhân vượt qua giới hạn lịch sự cho phép

Đối với người vợ của chủ nhân mình,

Đã dạy cho họ một bài học về phép lịch sự và giết chết cả hai ngay tại chỗ,

Khiến cho chủ nhân của nó và cả thế giới phải trầm trồ thán phục.

Do đó, không còn nghi ngờ gì nữa, chính người chủ nhân đó,

Nếu gặp hoàn cảnh thuận lợi, cũng đã hành động tương tự

Hoặc bằng không sẽ phải cúi đầu hổ thẹn trước chính con vật của mình.

Adeo, ut qui honorem spernit, thế đấy, kẻ nào

Không coi trọng danh dự của chính mình dẫu chỉ bằng một cọng rơm,—

Et non recuperare curat, cũng chẳng

Chịu nỗ lực hết sức mình để chữa lành vết thương cho nó,

Se ulciscendo, bằng cách tự mình trả thù,

Nil differat a belluis, thì chẳng khác nào một con vật,

Quinimo irrationabilior

Ipsismet belluis, thậm chí còn ngược lại,

Còn kém khôn ngoan hơn cả chính loài thú,

Cần phải được nhìn nhận như thế, reputetur! Bằng cách nào?

Nếu một con vật khốn khổ còn cảm nhận được sự nhức nhối của danh dự,

Được dạy dỗ bởi bản năng mù quáng mà tự nhiên đã cấy vào trong nó,

Thì con người,—được thừa nhận là đỉnh cao sáng tạo của vũ trụ,

Hơn thế nữa, là vinh quang trí tuệ, là một vị thần,

Hơn thế nữa, mang bản chất của những vị Quan tòa đang ngồi đây trước mặt tôi,—

Lẽ nào con người lại tỏ ra là kẻ vô cảm, là khúc gỗ mục,

Là vết nhơ của trái đất mà hắn đang lê lườn bò trườn để làm ô uế nó?

Naod (điều đó vừa vững chắc vừa mang tính thi ca đấy chứ!) Con người

Lại chịu suy thoái, chỉ sống vì những sở thích thấp hèn tầm thường,

Bận tâm đến những lo toan bò trườn xoay quanh đời sống thể xác chăng?

Xin hãy dẹp bỏ sự tôn sùng đê tiện đối với da thịt và máu huyết ấy đi!

(Mong rằng Gigia đã nhớ rằng, chẳng có gì làm dịu đi sự đơn điệu

Của món gan rán ngấy ngéo,

Tuyệt vời bằng một củ thì là, được băm thật nhuyễn

Cùng với rau mùi tây: những nhánh rau mùi tây, tôi đã dặn rồi—

Chẳng lẽ tôi còn cần phải nói thêm cả ""và cả thì là nữa"" hay sao?

Nhưng không, chắc chắn cô ta không đến nỗi đần độn như thế đâu!

Trở lại với lập luận của chúng ta! Thì là sẽ được băm nhỏ thôi.)

Từ loài thú, tiếp theo chúng ta vươn lên loài người—nhưng hãy nhớ rằng,

Vẫn chỉ là con người phàm trần, chưa phải là tín đồ Cơ đốc giáo,—sẽ đến lúc đó sau!

Đừng quá vội vã, xin hãy chú ý nhé! Chúng ta đang đứng trên nền tảng của dân ngoại

Để tiếp tục biện hộ cho hành vi của mình: khi ấy, chúng ta hoàn toàn có thể mạnh dạn khẳng định—

Nếu điều này từng được thực hiện từ thời xa xưa, khi cây còn tươi xanh,

Được dung thứ trong thời kỳ xuân sắc non trẻ của giống loài chúng ta,

Thì điều gì lại không được phép châm chước vào mùa thu khô cằn

Và chín muồi, vào thời kỳ thu hoạch muộn màng của con người?

Nếu như với những thứ ánh sáng le lói nghèo nàn và nguyên thủy của họ,

Dân Ngoại giáo, những kẻ xem ác quỷ của chúng ta là thần linh,

Đã có thể lên án sự phá vỡ lời thề nguyện hôn nhân

Như một tội ác mà chỉ có máu, chỉ duy nhất máu mới có thể tẩy rửa,—

Đã tha thứ cho người chồng bị phẫn nộ, kẻ có hành động trả thù

Đi trước cả luật pháp, tự mình cầm gươm xử lý,—

Thì hà huống chi một tín đồ Cơ đốc giáo sống giữa ánh ban mai rực rỡ chói lọi?

Lẽ nào anh ta lại không nhân đôi mức độ trừng phạt,

Nhân lên gấp bội sự trả thù, thay vì trở nên đồi bại,

Để cho đặc quyền bị thu hẹp, lụi tàn và mai mọt đi hay sao?

Do đó, hãy trưng ra thật tường tận bộ luật cổ xưa!

Có vô vàn những ví dụ phong phú

Để chúng ta tha hồ lựa chọn và trích dẫn. Bộ luật Athens,

Luật của Solon, cái tên ấy thật hữu dụng làm sao,—rồi tiếp theo,

Bộ luật Mười Hai Bảng, điều luật thứ mười lăm ấy,—

Bộ luật của ""Romulus"" cũng vang lên đầy đặn và rành mạch.

Bộ luật Julian; bộ luật Cornelian: Luật của Gracchus:

Một âm vang cổ xưa đến mức những chiếc chuông tự khắc sẽ ngân lên!

Spreti có thể khởi xướng việc đó nếu cậu ta muốn,

Còn phần tôi, tôi xin chỉ cho các vị thấy cái gác chuông vô cùng rõ ràng đó,

Với ý định vươn lên từ chốn chập choạng tối tăm, diluculum,

Bước vào ánh ban mai của đạo Cơ đốc sẽ mở rộng ra ngay sau đó.

Trước hết là lời ngợi khen thích đáng dâng lên Đức Thánh Cha

Đang trị vì đầy hồng phúc: rồi sau đó củng cố thêm luận điểm—

Tất cả những gì từng được tuyên bố từ lâu trong luật pháp

Bởi sự mạc khải tự nhiên, nay đều được xác nhận mạnh mẽ

Bởi các Tông đồ, các Thánh sử và các Vị thánh,—

Đó chính là—Danh dự là điều thiện tối thượng của con người.

Tại sao tôi lại phải ngần ngại không mượn lời của Thánh Jerome nhỉ?

Ubi honor non est, nơi nào không có danh dự,

Ibi contemptus est; và nơi nào có sự khinh miệt,

Ibi injuria frequens; và nơi nào có điều đó,

Sự tổn thương thường trực, ibi et indignatio; và nơi nào có sự phẫn nộ,

Ibi quies Nulla: và nơi nào không có sự bình yên,

Thì ibi, ở đó, tâm trí thường bị quăng quật

Rơi xuống khỏi những đỉnh cao nơi nó định cư ngụ,

Mens a proposito sæpe dejicitur.

Và dĩ nhiên tâm trí thường bị quăng quật ngã gót như thế,

Bởi vì việc kìm chế cơn giận, quum difficilius sit,

Iram cohibere,

Còn khó khăn hơn cả việc làm phép lạ, quam miracula facere,—

Đó là điều Thánh Gregory mỉm cười chia sẻ trong Đối thoại Thứ Nhất của ngài.

Từ đó chúng ta suy ra rằng, tâm hồn cao thượng, người đàn ông

Biết coi trọng danh dự và tiếng tăm,

Bất cứ khi nào danh dự và tiếng tăm bị chạm đến,

Đều chạm đến cực điểm của sự cuồng nộ và tuyệt vọng,

Đánh mất hoàn toàn mọi sự dẫn dắt từ sự kìm hãm của lý trí:

Giống như trong cơn mê sảng hay cơn cuồng loạn,

Cơn cuồng nộ hay sự tuyệt vọng ấy không hề được thỏa mãn,—không,

Ngay cả khi anh ta đạt được điều bất khả thi đi chăng nữa,

Lật nhào cả những bản lề của vũ trụ

Để tiêu diệt—không chỉ riêng kẻ gây ra nỗi đau đớn,

Kẻ thủ ác đơn thuần gây ra niềm đau cho anh ta,

Mà là cả địa điểm, ký ức, vituperii,

Của sự ô nhục và khinh miệt: quia,—theo lời của Solomon,

(Chúa Thánh Thần phán qua miệng ông

Trong sách Châm ngôn, chương sáu gần đoạn cuối)

—Bởi vì, lòng nhiệt thành và cơn cuồng nộ của một người đàn ông,

Zelus et furor viri, sẽ không dung thứ,

[531]

Non parcet, vào ngày trả thù của hắn,

In die vindictæ, cũng sẽ không thỏa hiệp,

Nec acquiescet, dẫu có qua những lời cầu xin của một ai đó,

Cujusdam precibus,—nec suscipiet,

Cũng không thèm nhận lấy, pro redemptione,

Để chuộc lỗi, dona plurium, những món quà từ bạn bè,

Chỉ là khoản tiền bạc tầm thường để đền bù cho nỗi đau.

Ai mà không nhận ra vụ án của thân chủ tôi chứ?

Để minh chứng cho điều đó, một cách thật kỳ lạ và đồng điệu ở đây,

Xin dẫn lời Thánh Bernard trong bức thư ngài viết

Gửi Robertulus, người cháu của mình: ""Nỗi đau quá lớn,

Dolor quippe nimius non deliberat,

Không kịp suy tính sự phải quấy,

Non verecundatur, cũng chẳng hề biết đến sự hổ thẹn là gì,

Non consulit rationem, chẳng màng đếm xỉa gì đến lý trí,

Non dignitatis metuit

Damnum, cũng không sợ hãi việc đánh mất phẩm giá;

Modum et ordinem,

Trật tự và phép tắc, Ignorat, nó phớt lờ tất cả:"" chà, từng nét một,

Đã có bức chân dung nào được họa lại sống động đến thế chưa?

(Bởi họa sĩ Cavalier Maratta chăng, tôi phải nói thế không nhỉ?

Tôi nghe nói ông ấy hiện đang đứng đầu về danh tiếng.)

Vâng, đó chính là bức chân dung của Samson trong Kinh Thánh:

Đó không chỉ là bức chân dung mà chính là con người ấy!

Samson ở Gaza chính là hình bóng tiên tri

Cho Guido tại Rome: hãy quanศát vị Nazirite đó!

Hắn bị chọc mù mắt,—đó là điều dễ dàng chịu đựng:

Hắn nhẫn nục chịu đựng cảnh ngục tù,

Xiềng xích, những trận đòn roi và lao động vất vả hằng ngày bên cối xay:

Nhưng khi hắn thấy mình ở chốn đông người,

Bị biến thành trò cười cho dân chúng,

Sự khinh miệt bùng cháy với một sức mạnh mãnh liệt

Trong lồng ngực hắn, đến mức toàn thân hắn sục sôi lửa giận,

Moriatur, hắn gầm lên, hãy để chính linh hồn ta phải chết,

Anima mea, cùng với lũ người Phi-li-tinh!

Thế là, hắn xô sập các cây cột, mái nhà, cái chết và tất cả,

Multosque plures interfecit, vâng,

Và lúc sắp chết, moriens,

Hắn còn tiêu diệt nhiều kẻ hơn,

Quam vivus, so với cả cuộc đời

Occiderat, mà trước đó hắn từng tiêu diệt.

Những điều này được ghi chép lại đâu phải để làm gương vô ích phải không thưa các ngài?

Thêm một ví dụ nữa, và để tôi xem còn ai dám hoài nghi!

Chính Chúa chúng ta, Đấng hoàn toàn ngập tràn lòng từ ái,

Khi phải gánh chịu trọn vẹn đỉnh điểm của sự chịu đựng, đã đón nhận

Mọi sự phỉ báng, sỉ nhục và vả tát

Mà không hề một lời phàn nàn: nhưng khi Ngài thấy bản thân mình

Bị chạm đến lòng tự tôn dẫu chỉ là một chút xíu thoáng qua,

Lập tức cơn phẫn nộ bị kìm nén bấy lâu bùng nổ—

""Honorem meum nemini dabo!"" ""Không,

Ta sẽ chẳng nhường danh dự của ta cho bất kỳ ai!""

Và quả thực tấm gương ấy đã tác động mạnh mẽ đến mức,

Bất cứ ai đánh giá đúng giá trị đích thực,

Đánh giá cao danh dự và tiếng tăm ở đời,

Đều coi việc chết như một người có danh dự

Dưới lưỡi dao chém Mannaia còn hơn là sống hàng thế kỷ

Trong cảnh nhục nhã ê chề dưới con mắt của thiên hạ. Chúng ta thấy Thánh Phao-lô

Không hề phản bội lại niềm tin từng được trao truyền một lần cho muôn thuở:

""Thà rằng tôi chịu chết còn hơn,"" ngài kêu lên,

Expedit mihi magis mori, ""còn hơn là

Để bất cứ ai làm cho niềm vinh quang của tôi ra vô nghĩa,""

Quam ut gloriam meam quis evacuet!

Hãy xem thư gửi tín hữu Cô-rinh-tô: từ đó

Thánh Ambrose đã đưa ra một lời bình luận đầy ý nghĩa sâu sắc,

Mà chắc chắn các vị Quan tòa của chúng ta đã khắc ghi trong lòng từ lâu,

Nên tôi xin phép không nhắc lại ở đây nữa.

(Tôi không thể nhớ chính xác từng câu chữ của nó.)

Tôi đã chứng minh

Satis superque, đầy đủ và dư dả rằng,

Cả Kinh Mạc Khải cũ lẫn mới đều thừa nhận

Con người phàm trần hoàn toàn có thể bùng nổ trong cơn thịnh nộ,

Tràn ngập mặt đất, sủi bọt khắp thiên đường với cơn giận dữ sùng sục,

Ngay tại mũi kim châm đầu tiên nhắm vào lòng tự trọng của hắn chưa?

Thế thì, thưa các ngài, giáo lý Cơ đốc giáo này, mầm mống luật pháp ấy

Nay đã nở rộ đầy đủ, chẳng bao lâu nữa sẽ tắm mình dưới đóa hoa tuyệt đối

Của giáo lý Tông tòa giữa ánh ban mai chói lọi của chúng ta,—

Xin hãy ngẫm xem, liệu chúng ta có bỏ sót một tia hứa hẹn nào,

Một sự chào đời mập mờ nào của buổi bình minh mờ sương,

Một giọt sương an ủi nào cho nhân loại,

Giờ đây khi chiếc chén thánh đang tràn trề thứ rượu của ánh ban trưa?

Vâng, dẫu cho các tín đồ phái Molinism những kẻ ngăn cấm sự trả thù có tranh cãi—

Họ chỉ viện dẫn chính những điều làm sáng tỏ vụ án của chúng ta!

Dưới thời Cựu ước, họ lập luận rằng,

Hình phạt dành cho người vợ ngoại tình là cái chết,

Bị ném đá theo luật của Moses. ""Không, đừng ném đá nàng,

Hãy rẫy nàng đi!"" tiếp theo đó Chúa chúng ta ban hành luật pháp;

Và cuối cùng là ""Cũng đừng ly dị vợ!""

Hội Thánh ra lệnh, ""nàng tượng trưng cho chính chúng ta,

Nàng là Người Vợ mà không một lỗi lầm nào có thể khiến ngã quỵ khỏi Chúa Kitô.""

Thế thì, vì một nét gạch hay một chấm phẩy của Luật pháp

Cũng không hề qua đi—ai dám hoài nghi điều đó chứ?

Vì không một lời nào của Chúa Kitô bị biến thành vô nghĩa—

Điều đó có thể xảy ra được sao dẫu trời và đất có qua đi?

—Tôi phải tìm kiếm sự trừng phạt thích đáng ở đâu

Cho người vợ ngoại tình của tôi đây, tôi kính cẩn thỉnh cầu

Đức Giáo hoàng không thể sai lầm của tôi,—người giờ đây đã miễn chuẩn

Cả quyền ly dị mà Chúa Kitô từng cho phép thay thế cho

Hình phạt ném đá mà Moses từng cho phép tôi?

Phúc âm kìm hãm Luật pháp vốn giơ hòn đá lên,

Hội Thánh xé bỏ tờ đơn ly dị mà Phúc âm ban tặng:

Lẽ nào những người vợ phạm tội lại được tận hưởng quyền bất khả xâm phạm?

Sự sung mãn của thời đại mang lại cho tôi ích lợi gì,

Hỡi nhiệm kỳ giáo lý cuối cùng mà tôi đang đòi hỏi,

Trừ phi Luật pháp, Phúc âm và Hội Thánh cùng đồng thanh cất lời rằng,

""Nhưng kẻ nào đã cấm ngươi thực thi quyền trả thù nguyên thủy,

Thứ quyền mà giống như ngọn lửa bị dập tắt và dồn nén lại, càng cháy dữ dội hơn?

Hãy sử dụng đặc quyền tự nhiên của con người đi,

Bằng không ngươi sẽ bị coi là giống như những kẻ Do Thái vô ơn thuở trước,

Bất chấp bữa tiệc man-na dọn sẵn trên bàn,

Vẫn cứ khao khát những quả dưa hấu, dưa chuột,

Và đủ thứ rác rưởi của Ai Cập đã bỏ lại đằng sau!"""

(Có một quả dưa hấu từng làm cho món súp của chúng ta ngon hơn:

Nhưng chẳng phải bé Cinoncino cần phần vỏ

Để làm một chiếc thuyền chơi đùa hay sao? Tôi nghĩ là thế đấy.)

Luật pháp, Phúc âm và Hội Thánh—từ những điều đó chúng ta bước vươn tới

Sự mạc khải tối hậu, quy tắc đơn giản

Phù hợp với giới quý tộc sinh ra và lớn lên trong nhung lụa

Của thời đại hạnh phúc mà chúng ta đang sống, chứ không phải thời kỳ tăm tối

Của giống loài nguyên thủy thô lỗ chỉ biết ăn hạt dẻ rừng thuở trước.

""Kìa,"" James nói, ""chúng ta kìm cương ngựa

Và quay thân hình nó theo ý chúng ta muốn!"""

Vâng, nhưng chúng ta thay đổi chiếc hàm thiếc cho phù hợp với sự lớn khôn,

Và cọ sát hàm của chú ngựa tơ bằng một chiếc móc gai góc,

Chúng ta vội vã thuần hóa chú ngựa đã được huấn luyện kỹ càng của mình

Là con vật sẽ quay đầu lại chỉ theo sự thuyết phục của một cái chạm nhẹ.

Nền văn minh cúi đầu trước phép tắc lịch sự,

Tập quán và thói quen được thừa nhận: chính phong cách ứng xử—ôn hòa

Nhưng lại là thứ luật pháp mang tính mệnh lệnh bắt buộc—đã tạo nên con người.

Bằng cách đó, chúng ta bày tỏ lòng kính trọng thích đáng

Đến địa vị cao sang, và xã hội thành Rome

Đã ban ơn cho chúng ta bằng sự quan tâm của nó,

Tự bản năng đứng về phía thân chủ của chúng ta,

Như thể đang vô tình bảo vệ chính nghĩa vụ của mình.

[532]

Xã hội đưa ra phán quyết gì

Trong trường hợp của một kẻ có người vợ bất trung?

Bằng cách nào người chồng nên tẩy rửa con đường của mình?

Hãy kiên nhẫn và tha thứ ư? Ồ, ngôn từ thật bất lực,—

Nó co rúm lại không dám phác họa sự đồi bại của hắn!

Bởi vì nếu người chồng bị hại không gióng trống khua chiêng,

Quod si maritus de adulterio non

Conquereretur, hắn sẽ bị mặc định là một—xì!

Presumitur leno: thế nên, anh ta buộc phải lên tiếng phàn nàn.

Nhưng phàn nàn thế nào? Trước tòa án của các ngài ư?

Một thách thức nặng ký hơn nhiều mới phù hợp với nhận thức của các ngài, tôi biết rõ điều đó!

Các ngài ngồi không phải để nghe những quý ông đưa ra

Những vấn đề mà tự bản thân giới quý tộc đã có thể thảo luận với nhau được rồi.

Chẳng lẽ các ngài đã không chứng minh điều đó cho người anh em Phao-lô của chúng ta rồi sao?

Vị Tổng giám mục, quum judicialiter

Prosequeretur, khi ngài tiến hành kiện tụng,

Guidonis causam, trong vụ án của Bá tước Guido,

Accidit ipsi, điều này đã xảy ra với chính ngài ấy,

Quod risum moverit et cachinnos, rằng ngài ấy

Đã gợi lên những tiếng cười và những tràng cười ngặt nghẽo,

Hoặc hầu như tất cả mọi người, fere in omnibus

Etiam sensatis et cordatis, những con người

Sáng suốt, vững vàng, thậm chí là cả Hội đồng xét xử,

Ipsismet in judicibus, tôi có thể nói thêm như vậy,

Non tamen dicam. Trong một vụ án thế này,

Có quá nhiều lý lẽ ủng hộ và phản đối đan xen,

Tinh tế, quấn quýt và tối nghĩa,

Đến mức Luật pháp từ chối cho mượn dù chỉ một đầu ngón tay

Để gỡ rối, để sắp xếp lại mớ bòng bong vô vọng ấy,

Bởi vì, chỉ cách chiếc ghế của Luật pháp nửa tá bước chân,

Có đứng sẵn một kẻ ngốc nghếch cầm một thứ công cụ

Lủng lẳng chẳng để làm gì bên hông hắn,

Đã có thể dứt khoát cắt đứt mớ bòng bong ấy trong nháy mắt.

Asserunt enim unanimiter

Doctores, bởi vì tất cả các Bác sĩ luật đều khẳng định rằng,

Rằng những người chồng, quod mariti, phải được coi là

Viles, cornuti reputantur, hèn hạ,

Trán mọc đầy những nhánh hoa sự ô nhục rực rỡ,

Si propriis manibus, nếu bằng chính đôi tay của họ,

Non sumunt, mà không chịu ra tay trả thù ngay lập tức,

Vindictam, lại đi trông đợi hành động đó được thực hiện

Bởi Tòa án—expectant illam fieri

Per judices, mà Hội đồng xét xử lại summopere rident,

Bật ra những tràng cười sảng khoái đáp lại,

Et cachinnantur. Bởi vì hắn đã bỏ trốn,

Deliquit enim, chính là để né tránh

Sự chỉ trích của cả các luật sư lẫn đám đông,

Ut vulgi et Doctorum evitaret

Censuram, và để hắn không chồng chất thêm

Sự khinh miệt vào nỗi đau mất đi danh dự,

Et sic ne istam quoque ignominiam

Amisso honori superadderet.

Thưa các vị quan tòa, thưa các vị quan tòa, bước đi thiếu suy nghĩ đó

Chính là việc—chúng ta đã viện đến Luật pháp ngay từ đầu!

Đừng có trách móc tôi rằng, ""Bởi vì nếu không thì Luật pháp đã trừng phạt ngươi rồi!"""

Mỗi một hình phạt cho bước đi vượt ngoài vòng pháp luật,

Nơi mà giới quý tộc ưu tiên quay về,

Luôn là vì một sự sơ suất nào đó, một chút bất cẩn nào đó

Trong cách thức trả thù, chứ không phải vì bản thân sự trả thù.

Một việc tốt, nhưng làm một cách vụng về thì sẽ thành tồi tệ;

Và chưa từng có điều tồi tệ nào lại thiếu đi những lời khiển trách của luật pháp.

Để có ví dụ rõ ràng, chúng ta hãy ngắm nhìn

Vận may của Leonardus,—hãy đọc kỹ trong phần

Quyết định của Sicily, bản án thứ sáu mươi mốt.

Leonard này phát hiện ra vợ mình bất trung: thế rồi sao nữa?

Hắn bắt chính con trai của cô ta làm mồi nhử cô ta, và dụ dỗ

Cô ta bước ra khỏi tường thành đến một lối đi riêng tư,

Nơi hắn ra tay sát hại cô ta một cách thuận tiện.

Họ tìm thấy xác cô ta bị chó ăn gần nửa phần:

Leonard bị đưa ra xét xử, bị kết tội, bị kết án

Phải lao động khổ sai trong các hạm đội suốt bảy năm ròng:

Tại sao? Vì tội giết người ư? Không, mà vì phương thức thực hiện!

Malus modus occidendi, Hội đồng xét xử phán quyết,

Đó là một phương thức giết người tồi tệ, không hơn không kém!

Một mẫu chuyện phong phú khác,—hãy xem cuốn ""De Re

Criminali,"" trong tác phẩm tuyệt diệu của Mattheus.

Một người chồng khác, ở vào hoàn cảnh chẳng khá hơn,

Giả vờ vắng nhà, nhờ đó mà thử thách người vợ;

Để rồi lao vào tóm cổ cô ta từ chỗ ẩn náu tinh vi,

Được sự hậu thuẫn của một người anh em của hắn, và cả hai bọn họ

Được trang bị đến tận răng bằng những thứ vũ khí mà luật pháp từng cấm đoán.

Nimis dolose, quá ư là ranh mãnh,

Fuisse operatum, bọn chúng đã hành động,

Hội đồng xét xử tuyên bố: giá như mọi việc được thực hiện một cách sòng phẳng

Thì luật pháp đã không phán quyết hắn đáng bị phạt tù,

Như mức án bốn năm lưu đày mà hắn phải chịu. Cần gì phải dẫn chứng thêm nữa?

Quá đủ thì cũng ngon chẳng khác gì bữa tiệc

(Trừ phi đó là bữa tiệc sinh nhật cho bé Cinuccio của tôi)—vậy nên, chúng ta dừng ở đây.

Thưa các vị quan tòa, chúng ta thà phải biện hộ cho hành vi của mình

Bởi vì, chỉ trong chớp mắt,

Chúng ta đã do dự khi viện đến luật pháp,—

Còn hơn là phải phủ nhận rằng, sau khi suy nghĩ chín chắn,

Chúng ta đã đỏ mặt nhận ra, đã ra lệnh cho sự trả thù

Quay trở lại với con đường riêng tư đích thực và giản đơn vốn có của nó

Đó là cái chết đầy nam tính và đoan trang tự tay một quý ông định đoạt.

Hỡi các vị quan tòa, luật pháp ở đây, và bên cạnh đó là

Lời chứng! Hãy xem xét cho kỹ đi!

Hãy tạm dừng và hít thở nào!

Mọi chuyện cho đến giờ chỉ quá rõ ràng; chúng ta phải cảnh giác:

Bottini sẽ khó mà mạo hiểm tấn công

Ở đây: tốt nhất là nên đi trước một bước trước lối chơi của gã đó,

Và canh phòng những chỗ yếu thế hơn—thận trọng đặt câu hỏi,

Điều gì sẽ xảy ra nếu những cân nhắc thuộc loại nào đó,

Những lý do kiểu gì đó, nảy sinh từ hoàn cảnh

Mới mẻ, kỳ lạ, bất ngờ và phi thường này

Của hành động (mà sự thật lòng thừa nhận là) bất thường của chúng ta,

Nhằm tước đoạt quyền trả thù theo cách ấy của chúng ta?

""Bằng không thì sự vô tội đã là phần thưởng của anh rồi:

Cứ đi giết vợ đi và hoan nghênh anh,""—có thể sẽ bị đưa ra lập luận rằng—

""Nhưng cớ sao lại đi giết cả cặp vợ chồng già vô tội,

Pietro và Violante? Anh có thể làm vừa đủ,

Đừng làm quá đà, đừng vượt quá giới hạn vàng:ù

Chẳng có con dã thú nào, chẳng có kẻ ngoại đạo, người Dơ-thai nào,

Cũng chẳng có tín đồ Cơ đốc nào, hay tín đồ thời thượng nào,

Được phép đẩy việc trả thù đi quá xa đến thế!"""

Thật vậy sao? Ồ, hỡi tên học đòi nông cạn kia!

Tội lỗi thực sự mà Pompilia dường như đã gây ra,

Chính là tội lỗi ảo do cặp đôi cha mẹ này gây ra—

Đã áp đặt cô ta cho chúng ta như thể con đẻ của họ—

Chính họ đã thừa nhận điều đó: thế thì, lỗi của cô ta chính là lỗi của họ,

Và hình phạt của cô ta tương ứng cũng phải giáng xuống đầu họ!

[533]

Nhưng hãy đợi một chút, đừng có vội lủi thủi chuồn đi sớm thế!

Cú lừa bịp này có phải hoàn toàn chỉ gây hại cho một mình Guido không, xin hỏi?

Cặp đôi quý giá mà các người gọi là vô tội ấy,—

Chà, bọn chúng chính là những tên tội phạm mà Luật pháp đã không tóm cổ được,

Qui ut fraudarent, những kẻ để mưu đồ cướp bóc,

Legitime vocatos, những người mà luật pháp gọi là,

Ad fidei commissum, những người thừa kế thực sự của Khối tài sản ủy thác,

Partum supposuerunt, đã giả mạo chuyện sinh nở này,

Immemores reos factos esse, mù quáng

Trước thực tế rằng, khi có tội, bọn chúng đã tự chuốc lấy,

Ultimi supplicii, hình phạt treo cổ hoặc tệ hơn thế nữa.

Các người có trách cứ chúng ta vì chúng ta đã biến mình thành công cụ của Luật pháp,

Không chỉ chăm chăm mưu lợi cho bản thân—hãy nhớ lo cho phúc lợi công cộng,

Không đặt lợi ích riêng tư lên làm mối bận tâm duy nhất hay không?

Rằng sau khi—tôi có thể nói thế không nhỉ?—tóm được một tên trộm,

Chúng ta không chỉ đơn thuần thu hồi lại từ trong túi hắn

Món đồ bị đánh cắp vốn là tài sản của chúng ta,

Mà còn tiện tay chộp luôn cả chiếc ví của hàng xóm

Mà chúng ta tình cờ phát hiện đang nằm nghỉ ngơi trong đó,

Và thực thi công lý với hắn trong lúc chúng ta đang đòi lại công bằng cho chính mình?

Về phần hắn, hắn nợ chúng ta, ví dụ như một trận đòn roi chẳng hạn,

Nhưng lại nợ người hàng xóm của chúng ta một điệu nhảy lơ lửng trên không trung

Dưới cái giá treo cổ: thế là, chúng ta bóp cổ hắn.

Luật pháp của người hàng xóm ấy, cặp đôi kia chính là Tên trộm,

Còn chúng ta là kẻ quá ư sẵn lòng giúp đỡ Luật pháp—

Lòng nhiệt thành vì ngôi nhà của Ngài đã thiêu rụi chúng ta: vì điều đó,

Lẽ nào Luật pháp lại có ý định thiêu rụi ngược lại chúng ta,

Crudum Priamum, nuốt chửng tội nghiệp Priam khi hãy còn sống sượng,

((Đó là trò đùa của chính thần Jupiter,)) cùng với lũ trẻ con,

Priamique pisinnos, theo ngôn ngữ của Homer?

Thật đáng hổ thẹn!——và thế là đoạn văn của tôi kết thúc thật đẹp đẽ.

Nhưng ngay cả khi—giả sử cặp đôi đó không có tội,

Vô tội như trẻ sơ sinh chưa ra đời trước sự đồng lõa,

Trước sự tham gia vào tội lỗi của con gái họ:

Thì đó là sự nhầm lẫn của chúng ta. Chuyện đó có hiếm hoi gì đâu?

Non semel, nó hoàn toàn không phải là chuyện hiếm,

In contingentia facti, rằng do tình cờ,

Impunes evaserunt, những người thiện lương như chúng ta lại may mắn thoát tội,

Qui, những con người thiện lương như chính chúng ta,

Justo dolore moti, những kẻ bị tổn thương

Có chính cớ, apposuerunt manus, đã vung

Đôi bàn tay thô bạo, in innocentes, lên những cái đầu không đúng tội.

Chúng ta hãy viện dẫn một vụ việc minh họa điển hình cho vấn đề này:

Mulier Smirnea quædam, thưa các vị quan tòa đáng kính,

Từng có một người phụ nữ quý tộc sống ở Smyrna thuở trước,

Virum et filium ex eo conceptum, người đã

Sát hại cả người chồng lẫn đứa con trai do cô ta sinh ra với ông ta,

Killed, interfecerat, ex quo, vì lý do rằng,

Vir filium suum perdiderat, người chồng của cô ta

Đã ra tay trước, giết chết đứa con trai của cô ta,

Matrimonii primi, từ cuộc hôn nhân trước đó.

Deinde accusata, sau đó cô ta bị cáo buộc,

Apud Dolabellam, trước vị quan cai trị đang tại vị

Proconsul, nec duabus cædibus

Contaminatam liberare, nhưng ông ta cũng không

Định phóng thích một người phụ nữ bị vấy bẩn bởi hai tội giết người,

Voluit, cũng không quyết định

Nec condemnare, tuyên án tử hình cô ta,

Justo dolore impulsam, một kẻ bị thúc đẩy bởi nỗi đau chính đáng; sed remisit

Mà đã giải giao cô ta

Ad Areopagum, đến Đồi sao Mars,

Sapientissimorum judicum

Cœtum, đến hội đồng của những bậc hiền triết

Chỉ có thể so sánh được với các vị quan tòa của tôi đây;

Ubi, cognito de causa, nơi mà sau khi vụ án

Được cân nhắc kỹ lưỡng, responsum est, họ đã đưa ra câu trả lời rằng,

Ut ipsa et accusator, rằng cả hai phía

Của vụ kiện, redirent, đều nên quay trở lại,

Post centum annos, sau một trăm năm,

Để nhận phán quyết; et sic, bằng sắc lệnh khôn ngoan đó,

Duplici parricidio rea, một người

Bị kết tội giết người ruột thịt hai lần,

Quamvis etiam innocentem, mặc dù trên thực tế

Một trong hai nạn nhân ít nhất là có một người vô tội

Mà cô ta, occidisset, rõ ràng đã tước đoạt mạng sống,

Undequaque, vậy mà cô ta vẫn hoàn toàn

Evasit impunis, thoát tội một cách an toàn. Hãy đọc kỹ lại vụ án đó

Trong tác phẩm của Valerius, người được mệnh danh một cách rất xứng đáng là Maximus,

Cuốn sách thứ tám trong bộ Những sự kiện đáng nhớ của ông.

Cũng chẳng có gì là lạc đề khi Cyriacus dẫn chứng rằng:

Similiter uxor quæ mandaverat,

Tương tự như vậy, một người phụ nữ từng cẩn trọng lo liệu,

Homicidium viri, để cho phu quân của mình bị sát hại,

Ex denegatione debiti.

Vì tội từ chối trả một khoản nợ nào đó,

Matrimonialis, mà ông ta miễn cưỡng không muốn trả,

Fuit pecuniaria mulcta, đã bị phạt

Một khoản tiền phạt tài chính,

Punita, et ad pœnam, và chịu hình phạt

Temporalem, trong một khoảng thời gian nhất định,

In monasterio, trong một tu viện.

(Ồ,

In monasterio! Lão ta lại dùng sai cách rồi,

Đi kèm với cách cách đối cách thay vì chủ cách! [534]

Tôi đã hy vọng sẽ đưa được tên khốn kiếp đó vào thơ

Như một món quà, ngay trong ngày hôm nay, một danh sách hoàn chỉnh

Về các giới từ kèm theo đúng các cách của chúng,

Kể một câu chuyện mà tôi đã ấp ủ từ lâu trong đầu.

Những giới từ nào đi với cách đối cách nhỉ?

Ad, đến hoặc tại—ai đã thấy con mèo?—cho đến tận

Ob, vì, bởi vì, hãy giữ chặt móng vuốt của cô ta lại! Thôi bỏ đi!

Học luật vào người là mất đi toàn bộ sự tự do:

Nàng thơ bị xiềng xích: y hệt như những gì Ovid từng trải nghiệm!)

Và giờ đây, biển khơi đã rộng mở và bờ biển hoàn toàn quang tảng.

Còn về hành động mập mờ mà các ngài bắt tôi phải biện hộ thì sao?

Chắc chắn mọi thứ đang mở rộng, bừng sáng cho đến tận lúc cuối cùng

Những gì còn lại—hoàn toàn không phải là một hành động cần phải biện hộ—

Lại là lời xin lỗi cho một hành động bị trì hoãn

Dù chỉ một phút, chứ chưa nói đến tám tháng trời đằng đẵng

Đầy do dự! ""Tại sao lại chần chừ trì hoãn?""

(Hãy nói ra đi, hỡi Bottini của tôi, hãy trút bỏ gánh nặng trong lòng đi!)

""Hành động đúng đắn được thực hiện ngay lập tức thì giá trị nhân đôi: hành động đúng đắn bị trì hoãn

Sẽ biến thành sai trái. Chúng tôi thừa nhận lẽ ra anh phải giết vợ mình,

Nhưng phải giết ngay tức khắc, ngay tại thời điểm chạm trán cô ta

Đi cùng với tên linh mục: khi đó cái lưỡi của Chiếc đầu bằng đồng

Mới cất lên lời cho phép, 'Thời cơ là đây!'

Còn chần chừ đắn đo quyết định ư? 'Thời gian đã qua rồi' nó vang lên.

Bạn tôi ạ, anh đủ khả năng để làm chủ

Những cảm xúc mà người ta thừa nhận là giải thích cho

Một cơn bộc phát: vậy mà anh lại để cho một khoảng thời gian trôi qua,

Và rồi mới bùng phát cứ như thể chiếc đồng hồ thời gian vẫn đang reo vang.

Anh đã đánh mất cơ hội của mình rồi, và tụt dốc thảm hại

Vào danh mục tầm thường

Của những kẻ buộc phải sống một cách nhẹ nhàng suốt quãng đời còn lại,

Tuân thủ luật pháp."""

Nào, chúng ta phải đáp trả lại theo hướng nào đây?

Câu trả lời mà chính Guido đã đưa ra là gì?

—Rằng việc lập luận như thế xuất phát từ sự thiếu hiểu biết

Về việc danh dự chịu đựng vết thương ra sao: ""Bởi vì,"" hắn nói,

""Hãy làm tổn thương thân thể tôi, và vết đau sẽ nhanh chóng lành lặn và kết thúc:

Trong khi đó, làm tổn thương linh hồn tôi nơi danh dự ngự trị và cai quản,

Thì sự đau đớn sẽ kéo dài hơn, nỗi đau ngày càng lớn mạnh hơn,

Bởi vì ex incontinenti, nó luôn tươi mới như thuở ban đầu."""

Nhưng hãy thử một chiến thuật khác, hãy viện đến lẽ thường

Bằng cách đối lập: hãy nói rằng—Quả thực rất đúng, thưa các vị quan tòa!

Chúng tôi đã phản đối, đã do dự một chút:

Bởi vì một người chồng chắc chắn nên để cho sự e dè được lên tiếng

Trước khi anh ta ra tay giết vợ,—vì sự an toàn của chính mình chứ, thưa các vị!

Những kẻ bới lông tìm vết luôn đầy rẫy trong cái thế giới phán xét sai lầm này:

Hơn thế nữa, trong luật pháp có một sự tinh vi

Dường như biện minh cho họ nếu họ muốn bới lông tìm vết.

Giả sử nguồn gốc của sự tổn thương là một đứa con trai,—

Người cha có thể giết đứa con trai đó mà hoàn toàn không gặp rủi ro gì:

Tại sao lại được ban cho một đặc quyền như thế? Bởi vì

Một người cha phẫn nộ với chính đứa con ruột của mình,

Hoặc là phải có lý do, hoặc là tin rằng mình có lý do;

Quia semper, bởi vì trong trường hợp như thế,

Presumitur, luật pháp buộc phải giả định rằng,

Quod capiat pater, rằng người cha phải đưa ra

Bonum consilium pro filio,

Giải pháp tốt nhất liên quan đến những gì phù hợp với con trai mình,

Thông qua bản năng, ex instinctu, thuần túy của tình yêu,

Amoris, và tình phụ tử, paterni;

Quam confidentiam, mà sự tín nhiệm đó,

Non habet, luật pháp từ chối áp dụng

Đối với người chồng: anh ta tìm đâu ra

Một bản năng ép buộc anh ta phải yêu thương vợ mình?

Trái lại, anh ta bị mặc định là kẻ thù của cô ta.

Thế nên, hãy để anh ta suy ngẫm thật lâu trong cái thế giới tồi tệ này

Trước khi thực hiện hành động công lý đơn giản nhất.

Nhưng

Lại nữa—và ở đây chúng ta chạm vào ngực của Bottini—

Các người phản bác rằng, ""Hãy nhìn sự nguy hiểm của việc trì hoãn,

Giả sử một kẻ nào đó đã sát hại bạn tôi vào tháng trước:

Nếu tôi chạy đến và giết hắn ta ngay lúc ấy trong cơn thịnh nộ,

Tôi đã làm đúng, luật pháp cho phép điều đó:

Còn bây giờ tôi gặp lại hắn và giết hắn trong trạng thái máu lạnh,

Tôi đã làm sai, luật pháp cũng đồng thời cho phép điều đó:

Hành động của anh và của tôi khác nhau ở chỗ nào?""

In plenitudine intellectus es?

Ngươi có đủ trí khôn không hỡi tên Chưởng lý? Tước đoạt mạng sống của kẻ sát nhân đó,

Liệu có trả lại được sự sống cho người bạn đã chết của ngươi chút nào không?

Giả sử hắn đã đánh cắp chiếc nhẫn thay vì đâm chết người bạn của ngươi—

Hôm nay, ngày mai, hoặc thế kỷ tới,

Khi gặp lại tên trộm, với chiếc nhẫn của ngươi đeo trên ngón tay hắn,

Ngươi hoàn toàn có quyền giật lấy nó lại một cách chính đáng:

Cũng tương tự như thế, nếu ngươi có thể giật lại mạng sống của người bạn mình,

Mặc dù nó đang bị giam cầm trong lồng ngực của kẻ thù hắn,

Thì khi ấy, luật pháp sẽ nhìn cơn giận dữ của ngươi với ánh mắt đầy khoan dung.

Trường hợp của chúng ta là, thứ mà chúng ta đánh mất, nay chúng ta đã tìm lại được:

Danh dự mà chúng ta đã bị cướp mất từ tám tháng trước,

Hoàn toàn có thể lấy lại được vào bất kỳ ngày nào

Bằng cái chết của kẻ phạm tội. Cứ đi theo con đường của ngươi đi!

Trước khi ngươi kịp học xong luật pháp, sẽ còn khối việc phải làm,

Như gã ngốc đã nói trong lúc đóng móng giày cho con ngỗng.

Không, nếu các người cứ khăng khăng ép tôi, thì thực ra chẳng có khoảng thời gian trì hoãn nào cả!

Từ quán trọ cho đến biệt thự—hoàn toàn trống rỗng hoặc là bị cản trở

Bởi một rào cản từ những sự kiện đối lập và trái ngược nhau

Nằm chắn kiên cố giữa chúng ta và sự trả thù chính đáng!

Nào là tên linh mục khua khoắng lưỡi gươm,

Nào là người vợ lao vào chúng ta như một cơn cuồng nộ,

Đám đông—và rồi vụ bắt giữ, lời thỉnh cầu

Gửi tới Rome, hành trình đến đó, chuyến đi chơi trở về

Để tìm nơi ẩn náu tại Nhà của những Người cải đạo,

Những chuyến viếng thăm Biệt thự, và vân vân và vân vân,

Thì còn lại một phút nào trong suốt khoảng thời gian đó

Để chúng ta thực hiện hành động trả thù

Mà chúng ta đã lên kế hoạch ngay từ phút chót?—giống như thể, được thả rơi phịch xuống

Ngay tại chỗ từ khoảng tám tháng trước, thứ quả trứng tròn vo và hoàn hảo ấy,

Thành Rome, nơi chốn dung dưỡng thuận lợi hơn tổ của chúng ta, đáng lẽ phải ấp nở nó!

Đừng có phản bác rằng, ""Các người đã đến Rome vào đêm Giáng sinh,

Và bất chấp quyền tự do hành động ngay lập tức,

Các người vẫn chờ đợi cả một tuần lễ thật thiếu tế nhị!"""

Chủ nghĩa Molinism, thứ ung nhọt ấy, hỡi các vị quan tòa,

Đã ăn sâu đến tận xương tủy chúng ta rồi sao? Chẳng còn chút tôn giáo nào sót lại ư?

Chẳng còn chút quan tâm nào đến những gì được Hội Thánh coi là thiêng liêng nữa sao?

Sao chứ, các người muốn chúng ta bỏ qua và lỡ mất những Ngày lễ

Vào dịp Giáng sinh đó, bắt chúng ta phải đi theo đuổi

Công việc thế tục vào một ngày linh thiêng hay sao?

Chẳng lẽ lòng bác ái tối thiểu cũng nên mong đợi rằng,

Gác lại những mối bận tâm cỏn con của chúng ta sang một bên,

Chúng ta phải vội vã đến dự buổi thánh ca ban mai

Tại nhà nguyện Sistine, và chen lấn tiến lên để tham dự Thánh lễ

Do vị Hồng y kiêm Nhiếp chính chủ tế,

Rồi lao đi để nhận phép lành ban cho Chiếc mũ Các-đinal

Và Thanh gươm mà Đức Giáo hoàng gửi tặng cho vị hoàng tử nào

[535]

Đã lập được nhiều chiến công nhất trong việc tiêu diệt những kẻ ngoại đạo—

Và nhờ đó mài giũa thêm lòng dũng cảm nếu nó đã bị cùn mòn?

Trong lúc đó, giả sử chúng ta ở lỳ trong nhà một tuần,

Cũng đừng tưởng rằng chúng ta nhàn rỗi trong cái chuồng của mình nhé!

Hãy hình dung chúng ta đang giận dữ ở đây và gào thét ở chỗ kia—

""Tiền ư?" Tôi chẳng cần đồng nào. ""Bạn bè ư?" Từ đó vô nghĩa.

Hãy trả lại vẻ trắng trong cho tấm khiên từng được giương cao tại""... bất cứ nơi nào có tấm khiên để giương cao.

""Tôi nhìn thấy ông nội tôi, người từng chiến đấu dũng cảm tại""... hãy tìm ra chỗ này rồi điền thời gian và địa điểm vào,

Hoặc không thì cứ bịa ra trận chiến mà ông nội hắn từng tham gia:

""Tôi thấy cái này! Tôi thấy cái kia!"""

(Chẳng thấy cái quái gì nữa hết,

Bằng không tôi sẽ chẳng kịp thấy đĩa gan cừu được dọn lên trong một tiếng nữa đâu!

Nói gì với người bác đây, khi tôi giục giã dọn

Đĩa thức ăn bốc nghi ngút? ""Món rán rất hợp với cái răng yếu ớt!

Chúng ta phải biết quan tâm một chút đến họ hàng của mình—

Ngươi đấy, thưa ngài—kẻ quan tâm sâu sắc đến tình bà con thâm niên

Đến mức cất công đến dự bữa tiệc của người cháu trai nghèo khổ đáng yêu!"""

Hắn vẫn còn quyền thừa hưởng một hợp đồng thuê đất dài hạn đấy—

Đất đai để lại trong di chúc! Tôi thừa biết hắn rất thích món gan cừu rán mà lị!)

Bây giờ chúng ta phải chuyển sang xem xét sáu đặc điểm ấy;

Những điều mà Bottini nhất định phải gọi là

Bấy nhiêu tình tiết tăng nặng cho tội ác của chúng ta,

Giống như đám ký sinh mọc um tùm trên lưng tội ác giết người.

Chúng ta có thể tóm lược tống khứ những thứ đó ngay lập tức

Bằng một lời tung hứng nhanh gọn và nghênh ngang nào đó, một lời châm biếm—?

""Thế nên, vì chẳng có tội ác nào được chứng minh là có tình tiết tăng nặng,

Xin dâng một quả vả cho những tình tiết tăng nặng của ngươi đi, hỡi Chưởng lý!"""

Không,—tốt hơn là hãy đối phó trực tiếp với sự quấy phá,—hãy đùa giỡn với bùa phép

Vốn được dùng để triệu hồi một hồn ma và cười cợt trong lúc

Chúng ta chứng minh rằng dù hắn có hiện hồn dậy thì chúng ta vẫn đủ sức đối đầu!

Do đó, tình tiết tăng nặng thứ nhất: chúng ta đã lập ra—

Ngoài bản thân cái thân xác sát nhân đơn thuần của chúng ta ra—

Một nhóm tụ tập đàng hoàng gồm những kẻ mang vũ khí,

Coadunatio armatorum,—vâng,

Thật không may là chính vị quan tòa

Đang ngồi xét xử vụ án của chúng ta ngày hôm nay

Lại là người đã ban hành bộ luật đó với tư cách là Thống đốc thành Rome:

""Bốn kẻ mang vũ khí""—dù là vì mục đích hợp pháp đi chăng nữa, hãy chú ý nhé!

Huống chi là cho một tội ác đã được thừa nhận—""đều phải chịu tội chết."

Năm chúng ta mang vũ khí đến tận răng, lại còn mang theo ý đồ giết người nữa chứ?

Chà, đó chính là điểm cứu rỗi chúng ta đấy, hỡi tên Chưởng lý!

Để tôi dạy cho ngươi biết điều này. Tội ác chưa được thực hiện cũng chưa được định làm,—

Ngươi vẫn cứ trừng phạt những kẻ mang vũ khí và tụ tập lại với nhau:

Bởi vì cớ sao lại dùng phương tiện tồi tệ cho một mục đích tốt đẹp?

Tội ác đã được định làm nhưng chưa được thực hiện,—ngươi vẫn cứ trừng phạt

Phương tiện dẫn đến tội ác, mà ngươi tình cờ tóm được,

Mặc dù tai nạn đã ngăn cản chúng đạt được hiệu quả.

Nhưng tội ác không chỉ được trù tính mà còn được hoàn tất,

Vừa được định làm lại vừa được thực hiện rồi ư? Thế thì, vì ngươi đã có được kết quả,

Hãy coi đó là mối quan tâm duy nhất của ngươi đi, đừng bận tâm đến những phương tiện ấy nữa

Vốn chẳng còn mục đích gì nữa! Chúng ta đã phạm tội ác giết người ư?

（—Điều mà vận may của chúng ta trong vụ án hiện tại,

Quod contigisse in præsenti casu,

Là hiển nhiên rành rành, manibus palpatum est—）

Hãy chứng minh tội ác giết người chống lại chúng ta đi, chứ đừng lôi chuyện khác vào!

Trong số nhiều tội ác được thực hiện nhằm hướng tới

Một tội ác chính yếu, Luật pháp sẽ bỏ qua những tội nhỏ hơn,

Để tập trung vào tội lớn. Giả sử một kẻ

Với mục đích phạm tội trộm cắp,

Đã leo qua tường thành: hắn sẽ bị treo cổ vì tội trộm cắp,

Trong trường hợp hắn bị kết tội trộm cắp đó:

Luật pháp sẽ miễn chuẩn hình phạt đánh roi vốn dành cho kẻ trèo tường

Chỉ vì sự liều lĩnh hoặc thói dâm dục đơn thuần của hắn,

Chỉ để xua đuổi tổ quạ, hay cắm một lá cờ.

Cách giải thích của tôi về tâm trí đầy nam tính

Của vị quan sắp sửa xét xử cả ngươi lẫn ta—

Đó là Thống đốc của chúng ta, người mà không phải là Chưởng lý, hỡi vị Chưởng lý của tôi,

Chắc chắn không thể nào mắc phải sự ngớ ngẩn như thế được!

Tình tiết tăng nặng tiếp theo,—rằng bản thân số vũ khí đó

Lại thuộc loại bị cấm một cách đặc biệt

Do hình dáng, chiều dài hoặc chiều rộng, mà Luật pháp,

Ngay lập tức tước đoạt khỏi tay của một cá nhân đơn độc,

Và bắt anh ta phải trả giá bằng mạng sống của mình:

Delatio armorum, tàng trữ vũ khí trái quy định,

Contra formam constitutionis, theo chiếu chỉ

Thuộc ký ức hồng phúc của Giáo hoàng Alexander.

Đó là những con dao găm có hai lưỡi nhọn,

Hình thù giống như sừng, khi các ngạnh làm cho con nai đực thêm phần táo tợn,

Mỗi ngạnh đều bằng thủy tinh dễ vỡ—dùng để đâm

Rồi bẻ gãy gập ngay ngắn để cho mảnh vỡ găm lại

Thật chặt trong da thịt nhằm đánh lừa các nhà phẫu thuật:

Đó là thanh gươm kiểu Genova với phần lưỡi câu móc

Đã phục vụ chúng ta tại biệt thự này.

Sed parcat mihi tam eximius vir,

Nhưng—xin một nhân vật xuất sắc như thế hãy lượng thứ,—

Hỡi vị Chưởng lý, sự phản đối của ngươi đúng là một trò vô bổ!

Cáo buộc của ngươi xoay quanh việc chúng ta đã giết ba kẻ vô tội:

Giết rồi, ngươi thấy chưa? Vậy thì, đã giết rồi thì sá gì phương thức ra sao?—

Dù bằng gậy hay đá, bằng gươm hay dao găm, bằng công cụ

Dài hay ngắn, tròn hay tam giác—

Những kẻ khốn khổ đã chết chẳng lấy làm được an ủi bao nhiêu trong việc lựa chọn đâu!

Phương tiện hướng tới mục đích, phương tiện hướng tới mục đích, hỡi vị Chưởng lý của tôi!

Bản năng con người cất tiếng kêu lên, ""Hãy chộp lấy bất kỳ thứ vũ khí nào ngươi tìm thấy!"""

Furor ministrat arma: hòn đá ở đâu nhỉ?

Unde mî lapidem, phi tiêu đâu để cho ta?

Unde sagittas? Nhưng hãy kìm nén nhà thơ lại

Và lý luận một chút xem nào. Tám tháng trước,

Chúng ta đã, hay không đã, vướng phải sự quở trách của ngươi

Vì đã để cho cặp đôi tồi tệ này nhởn nhơ thoát tội không bị trừng phạt?

Tôi nghĩ là tôi đã chứng minh điều đó ở đoạn văn trước rồi!

Tại sao chúng ta lại làm thế? Bởi vì lòng dũng cảm của chúng ta đã suy sụp.

Vì lý do gì? Do thiếu vũ khí để chiến đấu với kẻ thù:

Chúng ta chẳng có vũ khí gì hoặc chỉ có những thứ vũ khí hợp pháp tầm thường,

Một thanh gươm không quan trọng và một khẩu súng trường cồng kềnh,

Chống lại một kẻ thù đầy quyền năng,

Tên tình nhân, và người vợ chanh chua của chúng ta.

Vậy thì, chúng ta thắt lưng buộc bụng một cách đáng trách biết bao

Và một lần nữa thực hiện chiến dịch cao cả này,

Trừ phi chúng ta trang bị cho mình lần thứ hai này

Với sự thừa thãi đẹp đẽ về vũ khí,

[536]

Bởi vì ""thừa còn hơn thiếu,""

Và ""plus non vitiat,"" có nhiều quá cũng chẳng hại gì,

Ngoại trừ trong toán học, các nhà hiền triết vẫn thường nói thế.

Hãy thu lượm sự khôn ngoan từ ngụ ngôn đi!

Ban đầu chúng ta được bảo rằng—""Ở đây một cậu bé có

Năm chiếc bánh mạch nha và hai con cá nhỏ: điều đó

Thì thấm tháp gì cho từng ấy con người?"" Được hỏi một cách rất đúng:

Nhưng hãy đặt câu hỏi đó lần thứ hai và, cũng đúng không kém,

Câu trả lời sẽ là, ""Mười hai giỏ đầy những miếng vụn!"""

Và trong lúc chúng ta đang bàn về sự thừa mứa, hãy quăng

Một câu nói dọc đường cho đám ngốc chuyên chê bai

Guido—""Hình phạt lẽ ra đã được ân xá cho hắn,

Nhưng ở đây hình phạt lại vượt quá tội lỗi:

Hắn có thể đúng, nhưng hắn cũng tàn ác nữa!"""

Chà, cứ cho là dường như có một kiểu tàn ác nào đó

Trong hành động đâm thẳng tay những kẻ mà hắn có thể làm cho tàn phế,

（Nếu ngươi dùng từ đó để chỉ trích sự nghiêm khắc và cứng rắn）

Tuy nhiên, Guido không hề có ý tàn ác—hắn có thể biện hộ rằng

Sự vượt quá giới hạn trong mệnh lệnh của hắn, sự quá khích

Đến từ những người đồng hành của hắn: tất cả những gì hắn thèm muốn

Chỉ là họ rạch nát mặt mũi của đám người đó,

Chỉ làm cho biến dạng chứ tuyệt đối không bắt họ phải chết.

Solummodo fassus est, hắn không nhận gì hơn,

Dedisse mandatum, ngoài việc hắn mong muốn,

Ad sfrisiandum, dicam, rằng họ chém

Và băm vằm, theo cách nói thông thường, người vợ của hắn,

Uxorem tantum, và không có ý gây tổn hại nào khác.

Nếu những chỉ thị của hắn khi ấy bị hiểu lầm,

Thậm chí là bị tuân lệnh sai lệch, thì ngươi lại đổ lỗi cho hắn ư?

Đừng có lôi Panicollus ra đây để làm dẫn chứng cho luận điểm đó,

Theo hướng bất lợi nhé! Ồ, tôi hoàn toàn đoán trước được vụ án của hắn—

Rằng một số thanh niên quý tộc ở Sicily

Có lý do chính đáng để không tin tưởng những người vợ của họ,

Đã giết họ và kết quả là được tha bổng:

Trong khi những kẻ khác đi xa hơn mức cần thiết

Bằng cách hành hạ tàn phế từng tên tình nhân—

Giống như Galba trong bài thơ châm biếm của Horace từng đau buồn—

—Những kẻ đó đã bị kết án lao động khổ sai, bị kết tội vì

Tội ác vượt quá hành vi giết một người vợ đơn thuần.

Nhưng tại sao lại thế? Tôi tin là bởi vì sự xấu xí,

Chứ không phải vì sự tàn ác trong vụ trả thù được nhắc đến đó!

Ex causa abscissionis partium;

Qui nempe id facientes reputantur

Naturæ inimici, con người nổi dậy

Chống lại họ như thể những kẻ thù tự nhiên.

Xin hãy rộng lượng ban phát cho một kẻ có ý định rạch mũi

Và chém má và bôi nhọ miệng, là cùng lắm,

Một phán quyết khoan hồng hơn những kẻ này,

Những kẻ thù tự nhiên của nhân loại đã nhận được!

Objectum funditus corruit, ngươi ngã sấp mặt rồi,

Hỡi vị Chưởng lý của tôi! Tôi chẳng thèm tốn một cú đá nào vào ngươi đâu, mà cứ thế bước qua.

Tình tiết tăng nặng thứ ba: rằng hành động của chúng ta đã được thực hiện—

Không phải ở nơi công cộng, nơi có sự an toàn,

Không phải ở nơi vắng vẻ, nơi sự cẩn trọng có thể tránh né,

Rừng rậm, hang động, hoang mạc, những chốn được tạo ra cho tội ác,—

Mà ngay chính trong ngôi nhà, mái ấm, xó xỉnh và tổ ấm

Của các nạn nhân, bị sát hại ngay tại nơi ở của họ,

In domo ac habitatione propria,

Nơi mà theo phỏng đoán mọi thứ đều là hòa bình và niềm vui.

Con nhện, tức tội ác, được chúng ta tuyên bố là một loài dịch hại gấp đôi

Khi nó bò ra từ cái ổ quen thuộc của nó

Và vung những chiếc chân để gieo rắc sự kinh hoàng,

Lớn hơn nữa ngay trong cung điện của nhà vua.

Cả ba người đều được che chở, an toàn và tràn đầy sự tự tin.

Hơn thế nữa, sự cho phép mà người vợ của chúng ta

Cuối cùng lại được hưởng domum pro carcere,

Chính chốn dung thân của cô ta thay vì nhà tù—tại sao lại thế?

Chính chúng ta đã ban điều đó, thông qua cái tôi thứ hai của chúng ta

Và người đại diện Paolo: phải chăng chúng ta ban hành sự cho phép đó,

Nhằm mục đích giăng bẫy?—để né tránh sự cảnh giác

Của người cai ngục, dẫn dụ cô ta đến một cái chết thuận tiện,

Trong khi bề ngoài chúng ta tỏ ra mềm lòng?

Vâng,

Chính xác là chúng ta đã làm thế, không khác được đâu, hỡi vị Chưởng lý của tôi!

Sự trả thù có hợp pháp không? Chúng ta đòi lại quyền lợi của mình,

Nhưng nhận ra rằng nó sẽ bị chất vấn hoặc bị từ chối

Bởi gã ngục tốt, gã canh cổng, kẻ khốn kiếp nào đó—chúng ta biết thế nào được?

Xin hỏi, chúng ta phải cư xử ra sao đây?

Để giành lại quyền lợi riêng tư của mình—lại đi phá vỡ trật tự công cộng,

Các người bảo chúng ta thế ư?—lại đi làm rối loạn kỷ cương bằng những vụ ẩu đả của mình ư?

Lại đẩy... tôi có phải ngượng ngùng khi thừa nhận... chính bản thân chúng ta vào nguy hiểm...?—

Những kẻ không muốn bị vỡ đầu hay chảy máu mũi

（Trong lúc đang bận rộn rạch mũi, đập vỡ đầu người khác）

Từ tên cảnh sát đầu tiên dám can thiệp!

Nam quicquid sit, bởi vì dù thế nào đi nữa,

An de consensu nostro, dù có được sự đồng ý

Hay không, a monasterio, từ các nữ tu,

Educta esset, cô ta đã được dẫn ra ngoài,

Potuimus id dissimulare, chúng ta

Rất có thể đã ban sự cho phép hoàn toàn chỉ là giả vờ,

Ut aditum habere, để nhờ đó

Chúng ta có thể dọn đường tiếp cận, một bước di chuyển tự do

Potuissemus, để dẫn đến cái chết dễ dàng cho cô ta,

Ad eam occidendam. Sự riêng tư

Của mái ấm, và sự thiêng liêng của gia đình, các người bảo thế ư?

Lẽ nào chúng ta lại ban cho chỗ ở của con người nhiều đặc quyền hơn

Cả đền thờ của Chúa?—bởi vì trong những nhà thờ nơi Ngài ngự trị,

In quibus assistit Regum Rex, bằng phương cách

Về bản thể của Ngài, per essentiam, vẫn thế,

Et nihilominus, ở đó, trong số chúng, in eis,

Ex justa via delinquens, bất cứ kẻ nào dám

Làm càn dựa trên lý do xác đáng,

Đều được tha thứ, excusatur: đó chính là trường hợp của chúng ta—

Phạm tội thông qua lý do phù hợp. Các người cho rằng,

Trừng phạt một người vợ bất trung ngay trong ngôi nhà của chính cô ta

Lại nghiêm trọng hơn điều vẫn xảy ra hằng ngày,

Đó là lôi cổ một con nợ ra khỏi nơi ẩn nấp của hắn

Trong nhà thờ được bảo vệ bởi Bí tích Thánh Thể ư?

Tôi đã đưa vị Chưởng lý của tôi đến tận kết luận này rồi đấy?

Loài cáo có hang, và loài chim trời có tổ,

Các người có ca ngợi sự bất kính nối tiếp theo đó không, hỡi Chưởng lý?

Lẽ nào người vợ bất trung vẫn còn có nơi để gối đầu ư?

""Contra Fiscum definitum est!"" Hắn tiêu đời rồi!

""Surge et scribe,"" hãy ghi chú lại điều đó đi!

—Nếu tôi được phép đùa giỡn đôi chút với lời của Aquinas.

Hay trong cơn hấp hối hắn vẫn còn lầm bầm

[537]

Tình tiết tăng nặng thứ tư, rằng chúng ta đã thay đổi trang phục,

Và cải trang thành người nhà quê với chiếc mũ kỳ dị,

Áo choàng thô kệch và lớp da dê quấn quanh người; bị sát hại theo cách đó

Mutatione vestium, trong trang phục cải trang,

Khiến cho vụ giết người đơn thuần trở nên phức tạp với mưu kế,

Biến thành homicidium ex insidiis? Hỡi Chưởng lý,

Tôi phải nhồi vào tai ngươi bao nhiêu lần nữa đây—

Mọi phương tiện đều hợp pháp cho một mục đích hợp pháp?

Hãy thừa nhận hắn có quyền giết vợ mình đi:

Bá tước đã đắm chìm trong một bộ trang phục cải trang; tại sao?

De illa ut vindictam sumeret,

Để trên người cô ta hắn có thể thực hiện sự trả thù hợp pháp,

Commodius, một cách dễ dàng hơn, et tutius,

Và an toàn hơn: hắn cần căn cứ pháp lý cho bước đi đó không?

Hãy đọc để mà rút kinh nghiệm xem vị Tông đồ thuở nọ

Vì sự dễ dàng và an toàn, khi Damascus bùng nổ cơn thịnh nộ,

Đã được thả xuống trong một chiếc giỏ qua bức tường thành,

Để trốn chạy sự độc ác của viên thống đốc

（Lại thêm một kiểu Thống đốc khác mà Rome đang tự hào khoe khoang!）

—Nhiều người cho rằng—được che đậy kín đáo,

Được giấu kín bằng—cái gì khác ngoài chính chiếc áo choàng đó

Mà ngài đã để lại ở Troas sau đó?

Tôi sẽ không nói thêm nửa lời nào nữa đâu: cứ để đám tín đồ phái Molinism nói đi!

Nào, chúng ta còn việc gì phải giải quyết nữa không? Ồ, có chứ!

Tình tiết tăng nặng thứ năm, rằng vợ của chúng ta nghỉ ngơi

Sub potestate judicis, dưới sự bảo hộ

Của quan tòa—nhà của cô ta được gọi là

Một nhà tù và quyền lực của ông ta trở thành sự bảo vệ cho nó

Thay cho tường thành, cổng ngõ, bu-lông và then cài.

Đây là một điểm xương xẩu, sắc sảo và đáng gờm:

Bởi vì chúng ta phải khẩn cầu vị quan tòa đó

Hãy bỏ qua hành động sai trái đã gây ra cho chiếc ghế xét xử.

Lúc này, tôi có thể để mặc cho chiếc mũi của chính mình bị véo,

Với tư cách là một người đàn ông: nhưng với tư cách là một người cha... nếu vị Chưởng lý

Chạm đến dù chỉ một sợi tóc của con trai tôi, đứa đang nắm chặt tay tôi

Trong niềm tin rằng nó không thể gặp bất kỳ tổn hại nào

Khi băng qua đại lộ Corso, theo chính mong muốn của tôi,

Đang đi xem những thi thể trong nhà thờ—

Các ngài sẽ nói sao về điều đó, thưa ngài Hyacinth?

Đây mới là nút thắt hiểm hóc duy nhất và độc nhất:

Bởi vì, nếu bảo Tommati phớt lờ lợi ích riêng của lão,

Các ngài sẽ ca ngợi sự hào hiệp của lão trong lúc đó:

Nhưng nếu cản trở chức vụ của Tommati—lão sẽ lớn tiếng gầm gừ!

""Những người tiền nhiệm của ta tại vị trí này—những người con

Của các nhà tiên tri những kẻ có hy vọng kế vị ta ở đây,—

Lẽ nào ta lại đi làm suy giảm đặc quyền của họ hay sao?

Danh dự của Bá tước Guido Franceschini!—chà,

Thống đốc Rome thì không có danh dự nào chắc?""

Các ngài thấy đấy,

Những lá bài hoàn toàn chống lại chúng ta. Hãy tung ra một cú đánh liều lĩnh,

Đạp đổ bàn cờ đi, giống như những con bạc láu cá vẫn thường làm!

Các ngài bảo rằng chúng ta đang xâm phạm các quyền lợi,

Phủ nhận quyền lực tối cao của Quan tòa ư?

Chúng ta, những kẻ từ đầu chí cuối

Chỉ nhắm đến việc làm sao cho mục đích của ông ta được thực thi,

Hơn thế nữa, đôi khi còn đi trước phán đoán của ông ta

Dù phải gánh chịu rủi ro bị ông ta quở trách ư?

Nhưng hãy đợi một chút đã!

Chẳng lẽ chúng ta không thể gộp điều này vào với tình tiết tăng nặng thứ sáu và cũng là cuối cùng

—Rằng Sự tôn nghiêm

Của Đấng Tối Cao ở đây đã phải chịu một vết thương? Nghĩa là,

Læsa Majestas, bởi vì hành động bạo lực của chúng ta

Đã xuất phát từ sự đố kỵ với tiến trình của luật pháp,

In odium litis? Nhờ đó chúng ta đã cắt ngắn

Ba vụ kiện đang chờ giải quyết, do chính chúng ta thúc đẩy

Là chủ yếu,—điều đó làm trầm trọng thêm tội ác, accedit ad

Exasperationem criminis!

Vâng, ở đây cơn thịnh nộ bùng phát với toàn bộ hiệu lực của nó!

Làm thế nào, nếu sự phẫn nộ không kìm hãm cái lưỡi của tôi,

Lại có thể tôi từ chối phản bác lại cáo buộc cuối cùng và tồi tệ nhất này!

（Có một con nhím đang chờ đem đi nướng vỉ;

Gigia có thể hầm một con thỏ khá ngon,

Với nước sốt chua ngọt và hạt thông; nhưng lạy Chúa,

Giả sử ác quỷ xúi giục con nhỏ đó

Mang đi kho thay vì nướng thì sao? Lại mang con nhím của tôi đi kho ư?

Nếu nó dám làm thế, tôi biết đám gai của con nhím sẽ cắm vào đâu đấy nhé!

Thôi nào, tôi phải tự mình xuống bếp xem xét mọi chuyện thôi:

Tôi không thể cứ ngồi đây kho tàng tích hoài ở cái xó này được nữa.）

Dạ dày của chúng ta... ý tôi là linh hồn của chúng ta đang sục sôi trong lồng ngực,

Và chúng ta đang cạn kiệt ngôn từ. Chúng ta đã làm tổn thương Đấng Tối Cao ư?

Lại phải rơi vào một sự khiển trách như thế, chúng ta ư?—những kẻ từng khát khao

Đến mức thiết tha mong mỏi Đấng Tối Cao hãy xua tan màn mây mù

Và chiếu rọi xuống chúng ta với đôi cánh mang theo sự chữa lành,

Đến mức chúng ta đã cầu xin chính Đức Giáo hoàng Majestas

Hãy đi trước một bước đám đông đang chậm chạp kia,

Hãy cất tiếng tru thật trầm hùng mang đầy tính uy quyền

Có thể đánh thức bầy chó săn lao vào cất tiếng sủa dồn dập

Đồng thanh—và, lấy Phúc âm dẫn đường cho Luật pháp,

Ban ơn cho phép triệu tập vì lợi ích riêng của chúng ta

Một Hội đồng, một Tòa án đặc biệt,

Vài vị khách được tuyển chọn kỹ lưỡng về phẩm giá và địa vị,

Để lắng nghe các vấn đề khác nhau đang tranh chấp,

Những vụ kiện lớn, nhỏ, và dở ông dở thằng,

Sinh sôi nảy nở từ cuộc hôn nhân của chúng ta giống như đám nấm mọc sau mưa,

Tất cả cùng một lúc (có thể nào quét sạch chúng đi quá sớm được chứ?)

Và qua đó với sự khẩn trương đáng khen ngợi để quyết định xem

Liệu chúng ta, xét về tổng thể (để lướt qua chi tiết)

Có phải là người mà Đức Giáo hoàng nên giữ chặt lấy hay thả cho đi.

""Sao chứ, định cướp đi uy tín của Luật pháp ư?"" các ngài hỏi?

Quả thực, chúng ta đã làm thế đấy! Luật pháp ở đây phải cúi đầu trước Phúc âm:

Tại sao Luật pháp lại phải giành lấy vinh quang và tuyên bố

Một phán quyết sẽ làm cho Đức Giáo hoàng trở thành bất tử?

Vâng: chính sách tự phủ nhận bản thân của chúng ta

Giống như mưu kế của Joab—chúng ta muốn khơi gợi sự lười nhác của vị vua David của mình,

Ra lệnh cho ngài dựng trại vây hãm một thành phố,

Cướp phá một nơi chốn mà chính chúng ta đã vây hãm từ lâu,

Kẻo đến cuối cùng khi chiếm được nó, nó lại mang tên của ngài

Chứ không được gọi là thành phố Innocentinopolis.

Nhưng không! Sự khiêm nhường đã dấy lên tiếng chuông báo động,

Sự ôn hòa từ chối không chịu can thiệp,

Đã trả lại đơn thỉnh cầu của chúng ta kèm theo câu nói

""Ad judices suos,"" ""Hãy để hắn cho Quan tòa của hắn xử lý!"""

Cứ như thể muốn nói rằng, ""Tại sao lại đi làm phiền sự yên nghỉ của ta?

Tại sao lại đi hỏi ý kiến vị thánh Peter trong một vụ án đơn giản

Mà em vợ của Peter đang lên cơn sốt

Cũng có thể tự giải quyết nhanh chóng chẳng kém gì chính vị Tông đồ? [538]

Các Tòa án của ta lại có thể bị làm khó dễ bởi một chuyện hiển nhiên thế sao?

Tòa án của ta không có lương tâm hay sao? Nó đã trưởng thành rồi,

Cứ hỏi nó đi!"""

Chúng ta thực sự có hỏi,—nhưng xin hãy truyền cảm hứng cho câu trả lời

Đến Tòa án mà ngài bắt tôi phải hỏi, như tôi đã hỏi—

Ôi Ngài, Đấng hằng hăng hái chăm lo chú tâm

Đến từng lời dẫu ít ỏi, dẫu vô hiệu lực

Vươn lên từ cõi đời thấp kém và trần tục này của chúng ta

Đến tận cõi giới của Ngài thoát khỏi chốn khói lửa và ồn ào,

Tìm kiếm sự chuẩn nhận từ cái gật đầu của Ngài

Đấng chính là hiện thân của công lý—cũng có nghĩa là lòng thương xót,

Giữa một thế giới ồn ào khói lửa thấp kém như thế này của chúng ta

Nơi tội lỗi của Adam đã khiến cho dòng dõi ông ta dễ vấp ngã!

Chúng ta tôn kính người cha của đàn chiên,

Kẻ mà những hạt cát cuối cùng mờ nhạt của cuộc đời, thứ bột vàng bị bào mòn,

Đang rơi không một tiếng động, nhưng lại quá đỗi nhanh chóng, xuống chóp hình nón

Và đống đổ nát thun nhọn của những năm tháng đã qua đó:

Chưa bao giờ những thứ ấy bị thúc bách phải chảy nhanh hơn trong dòng chảy của chúng,

Mặc dù công lý rất muốn hối thúc cánh tay đang lừng chừng,

Trong sự nôn nóng muốn tước đoạt món tiền bảo lãnh

Của một sinh mạng tội lỗi: huống chi lòng thương xót lại phải đi van xin

Một cách vô ích để ngài để cho sự vô tội được sống sót,

Đừng vội vã đánh mất dù chỉ một hạt bụi trong khối lượng

Của những khoảnh khắc quý giá vô ngần trong cuộc đời ngài,

Bằng cách đẩy Guido đến chỗ chết và diệt vong!

（Vị Hồng y của chúng ta cam kết sẽ đi đọc

Bài diễn thuyết của tôi cho Đức Giáo hoàng nghe, và chỉ ra những điểm hay ho của nó.

Họ nói rằng, Đức Giáo hoàng có đúng nửa tiếng trong số mười hai tiếng,

Về sự phục hồi có chừng mực nào đó

Của năng lực trí tuệ,—vốn chưa bao giờ có nhiều nhặn gì để mà đánh mất cả!—

Nếu tôi khôn khéo gài đoạn văn này vào đó,

Tên Chưởng lý sẽ thấy mình bị đánh úp trước cho mà xem,

Dù cho hắn có đứng đó gào thét đến rách cả màng nhĩ già nua đi chăng nữa!

—À này, đứa con dứt ruột sinh ra của ta, hỡi Hyacinth,

Liệu con có bao giờ nắm bắt được mánh khóe ấy, đền đáp lại những nhọc nhằn

Của người cha tội nghiệp, để trở nên uyên bác

Trong chuyện hiểu rõ cách thức, lý do và thời điểm, lúc nào nên cười,

Lúc nào nên khóc, và một lần nữa, lúc nào nên cầu nguyện,

Cùng tất cả những thời điểm đã được Kinh Thánh quy định sẵn hay không?

Thôi nào, chúng ta làm cha thì chỉ biết lo lắng, biết gieo

Hạt giống của mình trên những dòng nước mà thôi!）

Nói tóm lại,

Những cáo buộc thứ yếu này đều rơi xuống bùn đen,

Bởi vì chúng mang tính phụ trợ và dư thừa—chỉ là những hạt bụi

Tách rời khỏi điểm chính yếu: chúng ta đã làm tất cả và từng việc một,

Từ việc nhỏ đến việc lớn, từ yếu tố phụ trợ đến chủ yếu,

Causa honoris. Có tồn tại một lý do như thế mang tên

Vì danh dự không? Hãy dùng duy nhất thước đo đó để phán xét

Hành động của chúng ta, chứ đừng đòi hỏi xem liệu có vì nhiều hay ít,

Bởi vì phương thức thực hiện hành động ấy, mà chúng ta đáng bị quở trách

Hoặc có lẽ xứng đáng được ngợi khen! Tòa án sẽ quyết định.

Mục đích có hợp pháp không? Nó cho phép các phương tiện:

Những gì chúng ta được phép làm, chúng ta hoàn toàn có thể làm một cách an toàn,

Và thế nào là ""an toàn"" thì chính chúng ta phải tự phán xét lấy.

Giả sử có một kẻ xúc phạm tôi một cách rành rành không thể chối cãi:

Nếu sự trả thù hợp pháp của tôi chỉ là một cú đấm,

Nghi ngờ cánh tay trần của mình không đủ sức tung ra cú đấm đó,

Tôi bèn đòi hỏi sự hỗ trợ của một cây gậy;

Nếu còn hoài nghi không biết cây gậy có đủ cứng hay không, tôi thèm muốn một thanh gươm;

Nếu thiếu tự tin vào khả năng đấu kiếm của mình,

Tôi thuê một người bạn, một kẻ giỏi kiếm thuật để hỗ trợ:

Cứ chọn lấy một kẻ—hắn có thể là kẻ nhát gan, tên ngốc hoặc gã vô lại:

Tại sao lại không chọn năm mươi kẻ?—và nếu những kẻ này vượt quá

Mức độ đòn roi cần thiết, thì chúng ta phải trách ai

Ngoài kẻ khởi xướng đầu tiên của hành vi sai trái kể trên

[539]

Kẻ đã đẩy một kẻ tội nghiệp như tôi vào biết bao nhiêu rắc rối phiền muộn?

Phẫu thuật vốn chỉ cần cắt bỏ một nốt ruồi;

Nhưng bệnh nhân lại làm rùm beng lên, giãy giụa dữ dội quá mức

Đến mức lưỡi dao sắc bén đã lẹm luôn cả mũi và mọi thứ đi mất.

Đừng có mỉa mai chúng ta rằng những người bạn của chúng ta đã hành động vì tiền công!

Chính bản thân chúng ta đã nhọc nhằn vì thuần túy danh dự đấy chứ:

Nhưng đám dân nhà quê thì muốn thứ bụi bẩn mà họ có thể hiểu được,

Đó chính là đồng tiền vàng! Những lý do của chúng ta, vốn đủ sức

Làm thỏa mãn chính chúng ta, hãy để chúng chỉ thuộc về riêng ta; còn đồng tiền vàng của chúng ta

Hãy để nó là lý do mà kẻ nhà quê chấp thuận!

Chúng ta phải dịch động cơ của mình giống như dịch lời nói,

Thành thứ ngôn ngữ bình dân hơn phù hợp với nhận thức

Của những kẻ có khả năng tiếp thu hạn chế. Hãy để

Mỗi tầng lớp có một ngôn ngữ riêng! Thiên đường lên tiếng trước

Với vị thiên thần, rồi thiên thần mới thuần hóa ngôn từ ấy

Truyền xuống tai của Tobit: rồi đến lượt ông ấy,

Lại thu gọn thông điệp đó lại cho con chó của mình,

Và cuối cùng con chó ấy nhận ra rằng cơn đói của nó (thứ vốn có thể

Làm gián đoạn tốc độ của nó nếu cứ quấy rầy mãi)

Phải học cách nghỉ ngơi vào ngày lễ,

Bằng cách dùng chiếc lưỡi hoặc cái chân của nó để liếm láp:

Có rất nhiều loại ngôn ngữ đa dạng ở đây,

Mỗi loại nối tiếp nhau với nhịp điệu tương xứng với từng bước chân,

Haud passibus æquis!

Nhân tiện nhắc đến con bọ chét đó,

Lại nhắc tôi phải có vài lời đặc biệt dành cho nhóm người nghèo khổ đi theo sau,—bốn người bạn,

Sicarii, những tên sát thủ của chúng ta đã bị tóm và giam vào cũi.

Bản thân chúng ta giờ đã được an toàn trước sự chấp thuận của các ngài đây rồi:

Tuy nhiên, chúng ta vẫn phải quan tâm đến những người đồng hành của mình, phải biện hộ

Cho vụ án của những người nghèo, những người bạn (mang đức tin của thế giới cũ)

Đang phải chịu cảnh hoạn nạn vì lợi ích của chúng ta.

Pauperum Procurator đó là tước hiệu của tôi:

Tôi đứng lên với tư cách là luật sư của người nghèo:

Và khi chúng ta bàn về những vấn đề liên quan đến người nghèo,

Et cum agatur de pauperibus,

Đang chịu cảnh xiềng xích, carceratis, vì lợi ích của họ,

In eorum causis, lòng hiếu thảo tự nhiên,

Pietas, lúc nào cũng phải giành phần thắng,

Triumphare debet, quia ipsi sunt,

Bởi vì chính những kẻ nghèo khó đó cấu thành nên,

Thesaurus Christi, toàn bộ sự giàu có của Chúa Kitô.

Tuy nhiên, tôi sẽ không giữ chân các ngài lâu đâu

Với vô số những bằng chứng, cũng chẳng dại gì đi thắp nến giữa ban trưa, đi làm trong sáng thêm những điều đã rõ.

Có một vụ án rực rỡ tỏa sáng từ những trang sách của chúng ta—

Castrensis, Butringarius, ở bất cứ đâu

Tôi cũng thấy nó bùng cháy để xua tan màn đêm u tối.

Đó là thế này: một người chồng có một người bạn, người bạn ấy

Dường như quá ư thân thiết với vợ hắn

Cả trong suy nghĩ lẫn mục đích—tôi không giả định gì hơn thế.

Để chứng minh sự nghi ngờ là có thật hay để xua tan nó đi,

Hắn bảo vợ mình giả vờ chú ý,

Ra vẻ có sự đồng điệu—tóm lại là hãy đề xuất

Một cuộc gặp gỡ bí mật tại một nơi kín đáo.

Tên bạn, bị dụ dỗ theo cách đó, liền bước vào một ổ phục kích,

Đó chính là người chồng mai phục sẵn với một bầy

Những người bạn khác, những kẻ lao vào tấn công tên thứ nhất

Và đập cho hắn tơi tả tiêu đời ngay tại chỗ.

Những người bạn này đã bị đưa ra tra hỏi vì đã hỗ trợ hành động đó;

Luật pháp đã phán quyết rằng, ""Vì người chồng hoàn toàn đúng,

Kẻ nào giúp đỡ người đúng thì khó lòng mà sai được""—

Opinio, một quan điểm về mọi phương diện,

Multum tenenda cordi, mà trái tim phải ghi tạc sâu sắc!

Khi những kẻ cấp dưới tuân theo như lẽ đương nhiên

Sự dẫn dắt của kẻ đứng đầu, họ sẽ thay đổi tên gọi của mình,

Và, non dicuntur, không còn được gọi là

Những kẻ nhận lệnh của hắn, mandatorii,

Mà là những người giúp việc, sed auxiliatores; bởi vì

Đến mức độ đó, lý do danh dự đã mang lại sự hỗ trợ,

Adeo honoris causa est efficax,

Đến mức không chỉ, non solum, nó trút

Chính bản thân nó, se diffundat, lên những người bạn đơn thuần

Mà chúng ta mang đến để thực thi mệnh lệnh kiểu này,

In mandatorios simplices, mà còn cuốn

Cùng với nó trong một vòng xoáy rộng lớn và hào phóng,

Sed etiam assassinii qualitate

Qualificatos, những con người được định phẩm chất

Bởi chính bản chất của tội ác giết mướn,

Nếu tôi được phép dùng một từ mới mẻ như thế,

Ut utar verbo.

Chúng ta hãy nhanh chóng kết luận:

Về những điểm khác ủng hộ chúng ta, hãy để lại một vài điểm

Cho Spreti; chẳng hạn như tuổi đời còn trẻ của các bị cáo.

Một trong số chúng còn kém một vài tháng so với độ tuổi

Phù hợp để bị xử tử bằng giá treo cổ; hai tên

Có thể viện dẫn quyền được miễn trừ khỏi hình phạt của luật pháp chúng ta,

Bởi vì chúng là người nước ngoài, là thần dân của Đại Công tước—

Tôi xin nhường khúc xương đó cho Spreti, và giữ lại cho mình

Phần ức nhiều thịt hơn của bài lập luận—

Ném thẳng phần xương ức đó vào mặt tên Chưởng lý,

Kẻ đã dâng cho tôi miếng mồi ngon đó: hắn cứ nhất định

Phải giở trò đặc quyền của hắn và tra tấn đám dân nhà quê ấy,—

Và bọn họ, dưới sức ép của khung tra tấn, đã khai nhận rằng

Cả bốn tên đã đồng lòng quyết định—

Vào đêm xảy ra vụ án mạng trong khoảng khắc chớp nhoáng chộp lấy

Sau lưng Guido trong lúc hắn đang bỏ chạy—

Rằng, vì hắn đã không giữ lời hứa, không thanh toán

Đồng tiền công giết người ngay tại chỗ,

Để rồi khi quay trở về nhà, hắn có thể sẽ phớt lờ

Thỏa thuận đó hoặc trả cho bọn chúng bằng thứ tiền tệ không đúng đắn—

Tất cả bọn chúng đều đồng lòng, những người bạn đầy triển vọng đó,

Rằng tốt nhất là nên khai mạc ánh sáng của ngày hôm sau,

Sau khi thiên nhiên đã được bồi bổ bằng giấc ngủ hợp lý,

Bằng cách kết liễu Guido trong lúc hắn đang nằm ngủ

Gối đầu lên cái túi đựng tiền công của bọn chúng.

Tôi xin cảm ơn vị Chưởng lý đã cung cấp cho tôi sự thật này:

Còn sự thật nào có thể hy vọng làm cho phơi bày rõ ràng hơn nữa

Sự ngay thẳng của bọn họ, và sự chính trực của Guido?

Bởi vì ai mà không nhận ra sự thật cảm động rằng

Những gã nhà quê nghèo khổ này hoàn toàn không hề mang lòng đố kỵ, thù hận,

Ác ý cũng không có chút ác tâm nào

Đối với những kẻ mà họ đã ra tay tước đoạt mạng sống?

Đối với họ, một hành động như thế tự nó đã là phần thưởng rồi ư?

Tất cả những gì được làm chỉ để xứng đáng nhận được đồng tiền công đơn thuần,

Kiếm lấy mưu sinh mà đám dân quê đổ mồ hôi trán mới làm ra được,

Và nếu bỏ lỡ nó, thì họ sẽ bỏ lỡ tất cả mọi thứ—

[540]

Do đó họ đòi tiền công, thậm chí chấp nhận đánh đổi bằng cả mạng sống

Của chính lãnh chúa của họ, ít bị bóp méo (thật đáng khâm phục làm sao!)

Bởi sự thiên kiến, đó chính là bản năng tuyệt đối

Về sự công bằng trong tâm hồn của những kẻ nhà quê!

Trong khi đó Bá tước của chúng ta, một trí tuệ đã được trau chuốt,

Hắn, hoàn toàn chìm đắm trong sự chiêm nghiệm thanh thản

Về danh dự, hắn đang chiêm ngưỡng ánh mặt trời,

Kẻ hầu như chẳng thèm để ý xem ngọn nến leo lét ở phía dưới có đang nhấp nháy hay không,

Hắn, chẳng hề mơ mộng về bất kỳ lý lẽ nào cho cái chết

Ngoại trừ một sự trả thù xứng tầm với những trái tim quý tộc—

Đã không dám làm vấy bẩn hành động đó, thật vậy,

Làm tầm thường hóa sự trả thù, bằng cách trang trải chi phí cho nó

Bằng những đồng tiền bới ra từ lòng đất bẩn thỉu,

Thứ vốn chỉ là chất kích thích thuần túy, theo cách nói của Ovid, dẫn đến điều ác.

Dù cho hắn có dụ dỗ những gã thô lỗ thấp kém bằng niềm hy vọng về tiền tài đi chăng nữa—

Đó là động cơ duy nhất mà họ có thể nhai nuốt nổi,

Thứ sữa dành cho trẻ con, chứ không phải thức ăn đặc mà người lớn đòi hỏi?

Công việc đã xong, những đôi bàn tay thô kệch đó đã bị vấy bẩn đủ rồi,

Hắn đã tha cho họ khỏi sự ô trọc của việc nhận tiền công.

Thế là quá đủ cho cáo buộc của ngươi, hỡi vị Chưởng lý của tôi,

Quo nil absurdius, chẳng có điều gì ngớ ngẩn hơn thế,

Excogitari potest, có thể được vắt kiệt ra

Từ cái bộ óc hay suy nghĩ của ngươi!

Và bây giờ, hỡi ngài Thống đốc xuất sắc!

（Đẩy đến phần kết luận bài diễn thuyết） cæterum

Enixe supplico, tôi tha thiết cầu xin,

Ut dominis meis, xin Hội đồng xét xử,

Benigna fronte, với một vầng trán nhân hậu,

Et oculis serenis, và ánh mắt dịu dàng,

Perpendere placeat, hãy đoái hoài cân nhắc rằng,

Quod dominus Guido, rằng Bá tước quý tộc của chúng ta,

Occidit, đã thực hiện vụ giết người đang tranh chấp,

Ut ejus honor tumulatus, để danh dự của hắn từng bị chôn vùi sâu thẳm

Trong sự ô nhục, in infamia, có thể trỗi dậy,

Resurgeret, giống như hồn ma phá vỡ ngôi mộ bước ra!

Occidit, bởi vì hắn đã giết, uxorem, người vợ,

Quia illi fuit, vì cô ta đối với hắn,

Opprobrio, chỉ là một nỗi hổ nhục không hơn không kém!

Et genitores, và đã giết cả cha mẹ cô ta,

Qui, những kẻ, postposita verecundia,

Đã vứt bỏ mọi thứ gọi là sự đoan trang,

Filiam repudiarunt, đã từ bỏ đứa con gái của chính mình,

Atque declarare non

Erubuerunt, cũng chẳng hề cảm thấy hổ thẹn đỏ mặt,

Declarant, khi tuyên bố rằng, meretricis genitam

Esse, cô ta là sản phẩm của một ả đầu đường xó chợ,

Ut ipse dehonestaretur, chỉ với mục đích

Làm cho chính hắn phải đánh mất đi địa vị xã hội của mình!

Cujus mentem, và trái tim lẫn linh hồn của đứa con gái ấy,

Đã bị bọn chúng, perverterunt, bẻ cong khỏi con đường đúng đắn,

Et ad illicitos amores non

Dumtaxat pellexerunt, không chỉ dụ dỗ sa chân vào những cuộc tình bất chính,

Sed vi obedientiæ, mà bằng sức mạnh

Của bổn phận, filialis, mà những người con gái phải có,

Coegerunt, đã ép buộc và lùa cô ta vào hành động đó:

Occidit, tôi nhắc lại là hắn đã tiêu diệt cả đám bọn chúng,

Ne scilicet amplius in dedecore,

Để tránh việc kéo dài thêm cuộc đời trong sự ô nhục,

Viveret, hết liên kết này đến liên kết khác của sự đồi bại,

Invisus consanguineis, trở nên đáng ghét

Trước mặt họ hàng thân tộc, a nobilibus

Notatus, bị khinh miệt bởi những kẻ quyền quý,

Relictus ab amicis, bị bỏ rơi giữa đường

Bởi bạn bè, ab omnibus derisus, biến thành

Một cái thớt băm chung để người ta thử lưỡi dao của những lời giễu cợt,

Occidit, và hắn đã giết bọn chúng ngay tại Rome này,

In Urbe, Thành phố Vĩnh cửu, thưa các ngài,

Nempe quæ alias spectata est,

Nơi từng chứng kiến một sự kiện tương tự thuở trước,

Matronam nobilem, chính là nàng Lucretia cao quý,

Abluere pudicitiæ maculas,

Gột rửa những vết nhơ của sự trinh bạch,

Sanguine proprio, bằng chính dòng máu thuần khiết của mình;

Quæ vidit, và thành phố ấy cũng từng chứng kiến,

Patrem, Virginius, undequaque, hoàn toàn,

Impunem, không phải chịu bất kỳ hình thức trừng phạt nào,

Nor, et non illaudatum, cũng chẳng phải thiếu đi những lời ca ngợi,

Sed polluentem parricidio,

Nhưng đã nhúng đẫm đôi tay vào vụ tàn sát, filiæ,

Của người con gái trinh bạch Virginia, nhằm tránh một vụ cưỡng hiếp,

Ne raperetur ad stupra; sự việc đó đã hằn sâu vào tâm trí,

Tanti illi cordi fuit, hắn đã coi trọng

Suspicio, nỗi sợ hãi thuần túy rằng người ta có thể nghĩ ngợi,

Honoris amittendi, về việc đánh mất danh tiếng,

Ut potius voluerit filia

Orbari, đến mức hắn thà chịu mất đi đứa con gái của mình,

Quam illa incederet, còn hơn là để cô ta bước đi

Theo những con đường an, inhonesta, của một đứa con gái hư hỏng,

Licet non sponte, dù đó không phải là ý muốn tự nguyện của cô ta.

Occidit—hắn đã tiêu diệt bọn chúng, tôi xin nhắc lại—

In propria domo, ngay tại chốn ở của chính chúng,

Ut adultera et parentes,

Conscii agnoscerent, để từng kẻ khốn kiếp có thể nhìn thấy và thốt lên rằng,

Nullum locum, chẳng có nơi chốn nào, nullumque esse

Asylum, cũng chẳng có chốn dung thân nào trốn chạy,

Impenetrabilem, có thể đóng vai trò là rào chắn,

Honori læso, đối với kẻ bị tổn thương

Về mặt danh dự; neve ibi opprobria

Continuarentur, hắn đã tiêu diệt bọn chúng ngay tại chỗ

Hơn nữa, vì lo sợ rằng trong những bức tường đó

Sự sỉ nhục biết đâu sẽ còn bị kéo dài thêm nữa,

Et domus quæ testis fuit turpium,

Và rằng ngôi nhà từng là nhân chứng cho tội ác,

Esset et pœnæ, cũng sẽ chứng kiến cả hình phạt:

Occidit, hắn đã giết, tôi xin nhồi vào tai các ngài,

Quia alio modo,

Non poterat ejus existimatio,

Læsa, bị rạch nát ghê rợn, tam enormiter,

Ducere cicatrices, có thể được chữa lành những vết sẹo:

Occidit ut exemplum præberet

Uxoribus, hắn đã giết cô ta, nhằm làm gương cho những người vợ khác thấy rằng

Jura conjugii, những lời thề nguyện trong hôn nhân,

Esse servanda, từ nay về sau bắt buộc phải được tuân thủ:

Occidit denique, tóm lại là hắn đã giết cô ta,

Ut pro posse honestus viveret,

Để hắn, nếu ơn Chúa, có thể sống một cách đáng kính,

Sin minus, nhưng nếu số phận đã định đoạt khác đi,

Proprii honoris,

Offensi, dưới lưỡi dao chém Mannaia, nếu các ngài muốn,

Commiseranda victima caderet,

Hắn sẽ gục ngã như một nạn nhân đáng thương xót!

Xong! Đại khái là thế! Nhưng đã xong! Và kìa,

Đã cập bến và mắc cạn chính là bài diễn thuyết của tôi,

Kiệt tác của tôi, con quái vật biện hộ của tôi—

Con quái vật Leviathan mà vào chiếc mũi của nó

Tôi đã xỏ lưỡi câu, xâu lỗ tai nó bằng cái gai

Và dâng nó cho đám hầu gái của tôi mang ra làm đồ chơi!

Đại khái là thế: ngày mai tôi sẽ xem lại tác phẩm của mình

Gọt giũa bớt chỗ này chỗ kia những câu từ hoa mỹ quá đà.

Thật là khó nhọc: bạn phải biện hộ trước những vị linh mục này

Và ném Kinh thánh vào mặt họ, bằng không bạn sẽ bị coi

Là dân ngoại đạo và, tệ hơn thế nữa, là kẻ dốt nát

Về phẩm chất của Tòa án và những gì nó ưa thích

Để dùng làm minh họa cho luật pháp.

Ngày mai tôi sẽ ghim cái này vào, vứt cái kia đi,

Và sau khi đã làm cho nó mang đậm tính giáo sĩ trước,

Tôi sẽ chuẩn hóa toàn bộ, tiếp theo là nhấn mạnh,

Rồi dịch sang tiếng Latinh, và cuối cùng là tô điểm theo kiểu Cicero,

Cho tên Chưởng lý nhận đòn chí mạng. Thế là xong bài diễn thuyết của tôi!

Còn đĩa gan rán của tôi, gia đình và bạn bè tôi đang ở đâu nhỉ?

Cái thằng Hyacinth to xác mà tôi định ôm chặt lấy

Cho đến khi nó hét lên, ""Jam satis! Cho con thở với!"" đâu rồi?

Chà, tôi đã tự thưởng cho mình một buổi tối tuyệt vời làm sao hôm nay!

Hỡi những niềm vui chân chính, tất cả những thứ còn lại đều là giả dối!

Ồ mụ vợ già, ồ mụ vợ béo múp míp!

Cái thằng Hyacinth láu cá sẽ đội chiếc mũ giấy,

Và quấn quanh người chiếc khăn voan của má

Được quấn lại để nhại theo chiếc áo choàng đen của ba

（Tôi đang nắm giữ bí mật của màn hài kịch này—

Một phần của kịch bản đã bị lộ ra từ đời thuở nào rồi!）

Và tự gọi mình là Luật sư của người nghèo,

Nhại lại giọng điệu của người cha đang đứng ra biện hộ cho Bá tước:

Và để thưởng công nó sẽ được nhận một ly nhỏ đầy ắp

Rượu rosolio đỏ nồng nàn dành riêng cho đàn ông,

—Với điều kiện muôn thủa là nó phải chia động từ

Bibo, tôi uống, cho thật chính xác—chứ đừng để bị phát hiện

Là lại chia thì hoàn thành thành bipsi như năm ngoái nhé!

Làm thế nào mà những kẻ đầy tham vọng lại có thể chai sạn tâm can

Đến mức dễ dàng buông xuôi những chốn thiêng liêng của gia đình,

Đối với tôi đó thực sự là điều khó hiểu—

Khó hiểu thật đấy! Bởi vì phạm vi của tham vọng

Vốn chưa bao giờ bị trói buộc bởi mối dây liên kết gia đình cả:

Tôi có bị từ chối lối thoát ra khỏi tổ ấm của mình

Để bước lên sân khấu của thế giới hay không?—nơi một người đàn ông nên đóng vai

Một người đàn ông trước công chúng, cảnh giác vì luật pháp,

Nhiệt thành vì chân lý, làm rạng danh cho giống loài của mình,

Hơn thế nữa,—vì khi sử dụng tài năng như thế, tôi đang dâng lên

Chúa phần của Ngài kèm theo cả tiền lãi—

Đó còn là sự thỏa mãn, vâng, đối với chính Thiên Chúa!

Vâng, tôi đã tự nhào nặn bản thân theo mong ước của Agur,

""Xin hãy cất khỏi con sự giả dối và lời gian dối,

Xin hãy nuôi con bằng tấm bánh vừa đủ cho con!"" Còn gì

Trên thế giới này mà một người khôn ngoan cần phải đòi hỏi hơn thế nữa?

Tôi có thể dỗ dành mụ vợ béo tốt đáng yêu của tôi

Kể cho người cha ngốc nghếch của cô ta nghe về trò nghịch dại

Mà đứa cháu trai ngỗ ngược đã chơi vào thời điểm này năm ngoái

Vào dịp Lễ hội hóa trang không nhỉ? Ông ta chắc chắn sẽ không thể nào tránh khỏi,

Việc sửa đổi món quà thiếu suy nghĩ đó

Về chiếc cốc và cái nắp (đâu đó trong bản di chúc

Nằm dưới chiếc gối, ai đó dường như đang đoán mò)

—Chỉnh sửa lại điều khoản đó để ưu ái cho một cậu bé

Xứng đáng được nhận món quà nhỏ đó khắc tên lên,

Trông sẽ thật tuyệt vời biết bao khi được đem ra trưng bày trong những năm tháng tương lai

Để cạn chén chúc tụng một kỷ niệm, khi mà người cha đáng thương của nó

Cùng tiếng Latinh và luật pháp đã nằm yên nghỉ từ lâu rồi—

Hyacintho dono dedit avus! Quả thực,

Người vợ sẽ nhận được một chiếc vòng cổ để bõ công lao,

[540]

Chính là chuỗi hạt ngọc trai từng làm cho Violante tự hào,

Và từng bị Pietro mang đi cầm cố lấy một nửa giá trị thuở trước,

Có thể được chuộc lại bởi một ai đó, ne sit

Marita quæ rotundioribus

Onusta mammis... baccis ambulet:

Bộ ngực của nàng sẽ khoe ra những viên ngọc to tròn ấy,

Chẳng có người vợ nào được mang trên mình niềm kiêu hãnh nào dũng mãnh hơn thế!

Tôi xin kết thúc bằng lời hứa mang đậm phong cách Horatius ấy.

Vào ngăn kéo đi hỡi bài diễn thuyết của tôi!

Biến đi cho khuất mắt, việc trước chơi sau, chơi, chơi và chơi!

Bottini, hãy tự thiêu rụi sách vở của ngươi đi, hỡi tên lמורh bốc lửa!

Hãy hát vang bài ca ""Tra-la-la, vì hỡi những chú cừu non, chúng ta còn phải sống chứ!"""