Browning đã nghe câu chuyện này từ bà Jameson từ năm 1846, và bản thân bà cũng vừa mới nghe Macaulay kể lại. Tường thuật của chính Browning diễn ra chỉ trước cái chết của Clive có một tuần.

Tôi và Clive là bạn — sao lại không thể chứ? Bạn bè ư! Ta nghĩ cậu đang cười, cậu nhóc của ta.

Chính Clive là người đã dâng nước Anh cả Ấn Độ, trong khi thân sinh cậu chỉ đem lại — chà,

Nước Anh chẳng có gì ngoài một thằng bé vô lại xúi giục ông ấy mở lời —

"Thưa Ngài, ngài và Clive từng là chiến hữu..." kèm theo cái lưỡi lém lỉnh đẩy trong má!

Quả rất đúng: trong mắt ta, mắt cậu, mắt của tất cả mọi người, Clive đích thị là đại trượng phu,

Còn ta, từng là, đang là, và mãi mãi sẽ là — một con chuột, à không, là con chuột khốn cùng nhất

Trong cả họ nhà chuột, nếu lấy tiêu chuẩn của nhà bếp để đo lường danh vọng;

Trong khi bậc nam nhi như Clive — chàng đã đánh trận Plassey, phá hỏng ván cờ khôn ngoan của người ngoại quốc,

Đã chinh phục, sáp nhập và biến mọi thứ thành của nước Anh!

Thôi kệ! Khi ta ngồi bên ly rượu punch của mình vào mỗi buổi tối

(Lúc cậu đi vắng) — không một tiếng động, ngoại trừ tiếng nhai bánh quy,

Một khoảng lặng đặc quánh, bất tận — tâm trí ta bắt đầu bận rộn, lân la qua từng nẻo đường của những năm tháng cũ,

Ghi nhận lối đi thẳng này, khúc quanh nọ, cho đến khi cuộc đời trôi qua từ lâu hiện lên

Giống như một tấm bản đồ trải rộng của vùng đất từng phải lê bước qua, từng dặm từng sào,

Xưa kia, và giờ vẫn nhớ rõ — ta lại bị giật mình trong sự cô độc của mình

Hết lần này đến lần khác bởi — thứ ánh sáng mỉa mai đột ngột nào đang rọi chiếu

Vào ta khi ta đập bàn đến mức mọi chiếc ly đều rung lên

Trong lúc ta cất tiếng hỏi — quả thực là ta đã nói ra thành tiếng, lạy Chúa phù hộ ta! — "Có phải sự việc vốn là như thế?

Lẽ nào ta đã chần chừ như vậy, đã dừng bước khi chỉ cần đúng một bước nữa thôi cho chúng ta —"

(Chúng ta — ta công nhận lúc đó cậu chưa ra đời, nhưng chắc chắn ngày nào đó cậu sẽ sinh ra)

"— Chỉ một bước đi táo bạo là đã giành được cả một xứ sở" (lời nói ẩn dụ thôi, cậu thấy đấy)

"Đã vớ được vô số của cải và danh vọng,— vậy mà ta vẫn đứng như trời trồng?"

— "Bởi vì ngài không phải là Clive," cậu nhận xét: nhưng chẳng cần phải là Clive mới đoán được

Của cải thì tiện ích thật, danh vọng thì mong manh biết mấy, nếu không có dòng chữ trên tường

Cảnh báo ta rằng: "Kẻ xâm nhập, hãy cẩn thận bẫy người!" Kẻ nào dám thách thức tấm biển đó — hãy gọi hắn là

Anh hùng! Chẳng có thứ anh hùng ca nào hợp với một kẻ đọc rõ từng chữ như ta,

Nón sụp trên đầu, và dứt khoát không vượt rào. Kinh Thánh có chép, đất đai là của Chúa:

Bọn phàm phu tục tử thì sao — hàng ngàn kẻ đang ồn ào vây quanh trong những chiếc áo blouse,

Háo hức mong ta phạm tội xâm nhập, vượt qua hàng rào, để tôn Clive làm vua của chúng?

Cậu phải trưng ra cho ta một thứ bảo lệnh cao hơn thế trước khi ta đặt một bước chân

Lên bước tiếp theo hướng về chốn tối tăm ấy, dẫu cho ta có phải chịu cảnh đời đời

Nghèo như Gióp và hiền như Mô-sê. Đời đời ư? Không! Rồi sẽ có lúc

Gióp trở nên giàu có và Mô-sê trở thành dũng tướng, còn Clive hóa ra lại kém khôn ngoan hơn ta.

Đừng có phản đối kiểu "Sao lại gọi hắn là bạn, thế thì?" Quyền lực vẫn là quyền lực, chàng trai ạ, và nó luôn

Khắc định một con người — món quà tuyệt diệu của Thượng Đế, dù được dùng vào việc thiện hay việc ác.

[894]

Bây giờ chân cậu đang đặt lên tấm thảm lò sưởi của ta, dẫm lên thứ từng là da cọp đấy:

Hiếm có con quái vật hoàng gia nào to lớn đến thế mà ta từng nã đạn vào!

Quả thật, nó đã sát hại nửa ngôi làng, nên cái chết đến với nó là điều tất yếu;

Nhưng xét về kích thước, vẻ đẹp, sự xảo quyệt và lòng dũng cảm — chà, đúng là một con dã thú tuyệt đỉnh!

Chà, chính Clive đó — chàng thanh niên đó, kẻ bơ vơ chưa trải đời đó, gã thư ký cắm mặt đầu bút mài miệt ấy, nói cho cùng —

Chàng đã tử thủ trong cuộc vây hãm Arcot... Nhưng cả thế giới đều biết chuyện đó rồi! Rót rượu đi.

Ta vừa nói đến đâu rồi nhỉ? Làm sao để nhắc đến Clive đây? À, cậu vừa nhắc đến chữ "sợ"!...

Đúng thế: và ta liền bảo, điều đó làm ta nhớ đến một câu chuyện mà cậu sắp được nghe.

Khi ấy chúng ta là bạn: thế nên, khi những đám mây dần dần, chắc chắn lấn át vầng thái dương

Từng một thời tối thượng, đe dọa nuốt chửng

Từng tia hào quang ban trưa của nó — tình bạn, với một ánh mắt kiên định hơn

Khi đến gần, có thể chịu đựng thứ mà nếu là ngọn lửa khác đã thiêu rụi, giờ đây không còn chói lọi — mà đầy vẻ uy nghi.

Hình ảnh của ta hơi quá đà chăng? Thôi, cứ thử tưởng tượng một lâu đài mới xây xem:

Chẳng ai dám trèo lên tường thành của nó, chẳng ai tìm được điểm tựa chắc chắn cho giày

Giữa những lớp ô vuông bằng đá hoa cương bao bọc lấy tòa nhà kiên cố

Giống như lớp giáp vảy sắt sần sùi bảo vệ cho bộ ngực của một con cá sấu.

Lâu đài ấy rung chuyển vì trúng sét, bị bão tố tàn phá ư? Từ bên ngoài

Bám víu qua từng vết nứt và kẽ hở, mọi tên thị dân lỗ mãng đều bàn tán

Về những ngọn tháp — thứ đống đổ nát mà giờ hắn đang đá văng! Về những tháp pháo — chỉ dài bằng một nhịp gậy của hắn!

Thế đã đủ hình dung chưa? Hơn nữa, hãy quan sát điều này — (lại dùng lại hình ảnh cũ ấy) —

Một lâu đài như thế hiếm khi sụp đổ chỉ vì sức công phá thuần túy của đại bác:

Chính là khi kẻ thù đã bị đánh lui và chiến trận đã kết thúc thì những cơn mưa dầm dề mới tàn phá bên trong,

Cỏ mọc rợp, mọc rợp mãi cho đến khi lũ chim đêm tụ tập lại chẳng tìm đâu ra những cái hốc

Thích hợp để làm tổ bằng những cái lỗ trên cùng vốn dùng để cắm cán cờ.

Thế là Clive lụi tàn dần ở Luân Đôn, để rồi cuối cùng sụp đổ hoàn toàn.

Một tuần trước,

Khi dùng bữa tối với chàng — sau khi cố bàn chuyện nghĩa trang về những ngày xưa cũ,

Cả hai chúng tôi đều khựng lại, mệt mỏi như những tấm bia mộ, cả phần đầu lẫn phần chân, khi chúng nghiêng

Vào nhau, lờ đờ trong làn khói sương mờ ảo, bên trên một Quá Khứ đã nằm yên trong quan tài ở giữa.

Khi ta thấy đầu chàng trĩu xuống, đoán biết sự lụi tàn của tâm hồn

Qua đôi mắt đang mờ đục dần, nhận ra những ngón tay lén lút quờ quạng

Nơi một chiếc hộp đựng thuốc giấu sau chai rượu nguyên chất — "Thêm một ván nữa

Hãy thử với Clive xem sao!" ta thầm nghĩ: "Hãy đánh bạo hỏi một câu thật kêu xem nào!" Thế là —

"Nào Clive, hãy nói cho chúng tôi nghe" — ta tuôn ra — "sau này, nhiều năm sau, phải kể lại thế nào

Khi con trai ta — giả sử ta có một đứa — hỏi ta dựa trên bằng chứng gì

Mà ta cả quyết rằng người bạn ở Plassey của ta đích thực là một chiến binh vĩ đại

Xứng tầm với các vị Alexander, Caesar, Marlborough của các cậu và — Pitt đã nói gì nhỉ? —

Chính Friedrich Đại đế Hùng mạnh! Clive từng kể cho ta nghe một lần" — ta muốn nói —

"Rằng chiến công nào trong số những chiến công lừng lẫy ấy là vang dội hơn cả

— Theo đánh giá điềm tĩnh của chính ngài ấy, xin lưu ý nhé, chứ không phải lời đoán mò thô thiển của đám đông —

Chiến công nào đứng hàng đầu trong việc minh chứng cho điều mà Clive gọi là lòng dũng cảm!

Nào! Khoảnh khắc nào của phút giây ấy, điểm tựa nhỏ bé nào nằm giữa vòng tròn

Bao la của trận chiến đã chứng kiến người anh phàm trần của ông thực sự hóa thân thành thần thánh?

(Dẹp cái thứ thuốc ngủ bẩn thỉu ấy đi, hãy cạn sạch ly Port lành mạnh này nào!)'

Nếu một người bạn được quyền gặng hỏi — tóm lại, khi nào ngài dũng cảm nhất?"

Chàng nhướng ngược lông mày lên ngay lập tức — lại ra dáng một Clive uy phong lẫm liệt ngày nào.

“Khi nào ta dũng cảm nhất ư? Ta xin đáp, nếu trường hợp đó rõ ràng bằng một trường hợp khác

Đang ghim chặt trong đại não như một khối pha lê — quái quỷ thật! — nằm ngay đây

Đông cứng lại mỗi khi ký ức ta chạm đến — ê chề thay! — khoảng thời gian ta cảm thấy sợ hãi nhất.

Ê chề thay! Ta không thể nói chắc liệu mình có biểu lộ sự sợ hãi không — dẫu sao đi nữa,

Nỗi sợ là có thật, và rất có thể, ta đã run rẩy, vì giờ đây ta vẫn đang rùng mình đây.”

“Sợ ư!” ta mỉm cười. “Chà, đó mới là điều hiếm hoi: đó là một mẫu vật cần phải săn lùng,

Gắn biển trong bảo tàng của ai đó: ‘Những nỗi đoạn trường của tâm trí, Nỗi sợ của Lãnh chúa Clive, Độc nhất vô nhị!’”

Lông mày chàng sụp xuống. Chàng đăm đăm nhìn xuống mặt bàn một cách đầy nhọc nhằn như thể

Đang dò dẫm trong những vết ố và vệt bẩn trên đó, những hoài niệm đã bám cặn từ lâu.

Khi chàng cất lời, giọng nghe giống như một luật sư đang đọc từng chữ trong một bản di chúc nào đó,

Hay một khu rừng rậm mù mịt những điều khoản — cứ gõ nhịp hoài cho đến khi

Một sức sống mãnh liệt trỗi dậy để chiến đấu.

“Sự việc này xảy ra vào những ngày ta còn là nhân viên hãng buôn.

Là một tên mọt sách cắm cúi làm tôi đòi ở Saint David's, người ta buộc phải đánh bạc, uống rượu, hoặc phát điên.

Ta đã chọn cờ bạc: và — bởi vì những tay chơi bạc cao ngạo chẳng hề cảm thấy

Chướng tai gai mắt khi có một nhân viên hãng buôn ngồi bên khuỷu tay nếu nhân viên ấy chịu trả tiền cược —

Ta đã được làm ngơ trong một vòng tròn mà ở đó tầng lớp thượng lưu tụ họp,

Đại úy thế này và Thiếu tá thế nọ, những kẻ mặt đỏ tía tai, giọng nói oang oang,

Nhưng lại vô cùng khoan dung, trịch thượng với gã thanh niên khiêm tốn

Không chỉ liều lĩnh mà còn sẵn sàng mất đi những đồng guinea nhọc nhằn kiếm được bằng một nụ cười.

[895]

“Ta ngồi xuống bàn cược vào một buổi tối — có đối thủ đối đầu là

Một kẻ mà tên tuổi được giữ bí mật — cậu sẽ hiểu lý do sau — nên nếu thích,

Cứ gọi hắn là Gà Chọi Đầu Đàn, gã con trai mặc áo đỏ của thần Chiến tranh từ đầu đến chân!

Trò chơi bắt đầu: và, không biết có phải vì gã Gà Chọi tưởng rằng một gã thư ký

Đã là vinh dự lắm rồi khi được cúi mình bên tấm thảm nỉ xanh,

Rằng ta, kẻ cầm bút, và hắn, kẻ cầm gươm, đều nghĩ rằng chẳng đời nào một kẻ cầm bút dám nêu lên

Dù chỉ một bóng dáng phản đối nếu vinh dự ấy chỉ dừng lại ở việc ván bài kết thúc

Sớm hay muộn — hay vì hắn tỏ ra không muốn dành

Những ngón nghề khoa học ngặt nghèo của mình cho một tên ngốc sinh ra chỉ để trố mắt nhìn

Chứ không dám thắc mắc với những dải ren nhún xem bàn tay chúng che giấu có chơi đẹp hay không —

Dù thế nào đi nữa, ta đã tinh ý nhận thấy một động tác khựng lại khi hắn bảo ta ‘Cắt bài!’

“Ta đứng bật dậy.

‘Chiêu thức mới đấy hả, Đại úy? Ta vốn là kẻ học việc: sự hiểu biết cứ thế mà tăng lên.

Sao thế, ngươi chơi gian lận, ép bài hả, thưa Ngài?’

“Chưa bao giờ một tiếng sét đánh ngang tai

Lại gây ra sự xúc động, làm giật mình một Thyrsis đang ôm chặt Chloe trong lòng,

Giống như lời nói và cử chỉ của ta (ta quăng mạnh bài xuống nhập chung vào cọc)

Đã chọc giận gã nhà binh ấy, khiến gương mặt vốn dĩ chỉ đỏ nay chuyển sang đen sì.

Khi tìm lại được giọng nói, hắn lắp bắp: ‘Nói lại câu vừa rồi xem nào!’

‘Thì ngươi ép bài và gian lận chứ sao!’

‘Có lẽ bộ não của một nhân viên hãng buôn,

Bận rộn với những con số tổng kết quan trọng tối thượng của hắn, có thể cho rằng

Việc cân nhắc từng chữ là một rắc rối thừa thãi: từ gian lận đối với tai của giới thư ký có vẻ như

Chỉ là một trò đùa để bạn bè đùa cợt với nhau thôi; nhưng chúng ta không phải bạn bè đâu, cậu thấy đấy!

Khi một quý ông bị đem ra trêu chọc — nếu hắn giỏi khoản đối đáp,

Hắn sẽ đáp lại, y như ta đây — Đồ tiểu nhân, quỳ sụp xuống và rút lại toàn bộ lời nói đi!

Hãy xin lỗi ta, bằng không hãy chắc chắn rằng một viên đạn tử tế xuyên qua hộp sọ ngươi

Sẽ mở đường cho ánh sáng và dạy cho cái bộ não ngươi tìm thấy biết thế nào là phép tắc! Chọn nhanh đi —

Muốn bị tước đoạt mạng sống hay là quỳ xuống, cầu xin ta cắt bấc ngọn nến kia nào!’

‘Thì ngươi đã gian lận!’

“Lập tức một tiếng tru tréo bùng lên từ tất cả những người bạn xung quanh.

Mỗi kẻ đều vùng dậy trong cơn thịnh nộ, nắm đấm siết chặt và nghiến răng ken két.

‘Giải quyết đi! Không có thời gian nào tốt hơn hiện tại! Đại úy, danh dự của anh chính là sự ô nhục của chúng ta!

Không chần chừ gì nữa, bắt đầu và kết thúc đi! Tránh ra, chừa lại một khoảng trống cho hai kẻ đó!

Hãy dạy cho bọn thường dân một bài học: từ nay hãy chỉ cầm bút,

Tránh xa gươm giáo! Gã thư ký này không biết kiếm cung ư? Vậy thì kiếm cho hắn một khẩu súng lục!

Cơ hội công bằng! Mười hai bước chân giữa kẻ rành nghề nhất và kẻ kém cỏi nhất

Đủ sức biến một tên lùn thành kẻ ngang ngửa người khổng lồ: chưa hết, gã lùn ấy, nếu nhanh nhẹn,

Thậm chí còn dễ bắn trúng cái bia to hơn ấy chứ!’

“Theo đó, chúng tôi đứng đối mặt nhau.

Khi bọn chúng trao vũ khí vào tay ta, niềm khao khát trong tâm hồn ta muốn được

Ngay lập tức phân định thắng thua với kẻ cậy thế bắt nạt này, muốn giẫm nát và dập tắt

Từng đốm lửa tồn tại của hắn, đến mức — ta đã kề sát, đã quấn quanh lấy

Khớp giữa của ngón tay khốn kiếp vừa đùa giỡn vừa khiêu khích ấy —

Cậu đoán xem? Cò súng đã khai hoả. Tiêu đời cơ hội của ta! Mà lại đang ở vào thời điểm

Thành công đỉnh cao như thế nữa chứ: hòn đạn của ta bay suýt soát chưa đầy một inch trên đầu hắn

Để găm vào tấm ốp gỗ trên tường. Hắn vẫn sống, còn ta thì coi như tiêu đời.

“Hắn hiên ngang bước đến trong ánh hào quang chiến thắng — đó là quyền của hắn, nên nhớ nhé! — bước đến,

Chỉ cách một tầm tay. ‘Nào gã thư ký nhỏ bé,’ gã Gà Chọi khúc khích cười nham nhở

Khi khẩu súng đang chĩa thẳng suýt chạm vào người ta, ‘Nào hỡi ngài Sổ Sách, hãy nhắc lại

Cái câu nói mà ta bảo là thiếu phép tắc ấy xem nào! Ta có gian lận không hả?’

‘Ngươi đã gian lận, ngươi thừa biết mình gian lận, và giờ phút này, ngươi cũng thừa biết điều đó.

Còn về phần ta, sự giáo dục bình dân bảo ta rằng hãy — nổ súng đi và xuống Địa ngục đi!’

“Nòng súng đã chạm trán ta hai lần. Nòng súng nặng trĩu, cổ tay hoảng hốt,

Cả hai đều làm hỏng thao tác giơ lên cho vững vàng. Lần thứ ba: rồi thì, ‘Mặc kệ ai muốn cười nhạo Địa ngục,

Ta thì không thể! Chúa cũng chẳng phải chuyện bịp bợm. Ánh mắt của thằng nhóc này có chớp lấy một cái không? Không!

Chẳng thể nào chịu nổi khi đối đầu cả hắn lẫn Địa ngục và Chúa cùng một lúc cả ba — thế nên,

Ta đã gian lận!’

“Và hắn ném phăng khẩu súng xuống đất, lao bổ ra ngoài —

Có lẽ bằng cửa chính, nhưng còn việc liệu hắn có biến mất qua ống khói, mái nhà hay sàn nhà,

Thì ta dám cá rằng chẳng một ánh mắt nào được dán

Về phía đó bởi dù chỉ một kẻ đang trố mắt nhìn, vì sự kinh ngạc đến ngẩn ngơ

Đã nuốt chửng các giác quan của chúng: còn về việc nói năng — chúng đứng như những con chuột câm lặng.

“Nhưng chẳng câm lặng lâu đâu! Sự phản ứng dữ dội ấy, một sự hỗn loạn ào lên trong nháy mắt!

‘Quân vô lại và đồ đê tiện! Ai mà ngờ được cơ chứ? Còn mong đợi gì hơn nữa,

Khi ủy nhiệm thư của Hoàng thượng lại bị một kẻ bịp bợp lợi dụng làm bình phong

[896]

Cho... Nhưng cần gì phải phí phạm thời gian lúc này nữa? Chẳng có gì phải trì hoãn cả!

Sự trừng phạt mà Quân đội đòi hỏi: hãy để sự ô nhục được rửa sạch

Một cách công khai, giữa ban ngày ban mặt! Xin từ chức ư? Không đời nào!

Trống với kèn phải tấu lên khúc Hành khúc Quân gian (Rogue's-March), các hàng ngũ phải được tự do thúc đẩy

Bước hành quân chậm chạp của kẻ gian bằng biện pháp tác động từ phía sau

— Những cú đá được ban phát sẽ đòi lại công lý cho vị thường dân bị oan ức này — cứ yên tâm đi,

Thưa ngài Clive, bởi vì — dẫu chỉ là một thư ký — ngài đã cư xử — giả sử thế nhé —

Đúng như phong thái của một người lính chăng?

‘Thưa các quý ông, xin hãy chú ý —

Trước tiên, xin gửi một lời!’

“Ta lần lượt điểm mặt từng kẻ đang lên tiếng.

Khi ta đã nắm chính xác số lượng, tên tuổi và chức tước của chúng, và hiểu rõ

Những ai từ nay sẽ nằm dưới tầm giám sát của ta — thế thì —

‘Khoảng năm phút trước, mạng sống của ta — như tất cả các ngươi đã thấy, thưa các quý ông —

Nằm trong lòng thương xót của người bạn các ngươi đây. Chẳng có lấy một tiếng nói nào được cất lên

Để ngăn chặn phán quyết, chẳng có lấy một cái lưỡi nào — trước khi súng của ta lóe lửa —

Dám mạo muội thốt lên: "Lẽ nào cậu nhóc đó đã lỡ lầm, thực sự dường như nhận thấy

Một hành vi bất thường nào đó chăng? Chúng ta đang phỏng đoán trong bóng tối,

Đoán mò thôi — nhưng vì tinh thần thể thao công bằng — nhỡ đâu chỉ vì một phút đùa giỡn,

Trong một phút lơ đễnh — những chuyện như thế vẫn xảy ra mà! — nếu bạn của chúng ta tỏ ra yếu đuối

— Cụm từ là gì nhỉ? — điều chỉnh lại vận may! Ít ra cũng phải xem xét vụ việc chứ!"

Kẻ nào dám xen vào giữa nạn nhân trên bàn thờ và vị tư tế?

Thế mà hắn đã tha mạng cho ta! Còn mười một kẻ các ngươi! Bất cứ ai trong số các ngươi, dù là tất cả hay từng người một,

Thốt ra những lời lẽ tổn hại đến người đã tha mạng cho ta

— Dù trước mặt hay sau lưng — kẻ đó sẽ phải đối phó với ta:

Với chính ta, kẻ hứa rằng, nếu cục diện thay đổi và cơ hội thuộc về ta,

Ta sẽ không bắt chước bạn của các ngươi mà từ bỏ lợi thế đâu!’

“Hai mươi lăm

Năm trước câu chuyện này đã xảy ra: và chắc chắn một điều,” Clive nói thêm,

“Chưa bao giờ, theo như ta biết, có một lời bóng gió nào

Được thốt ra nhắm vào Gà Chọi: miệng mím chặt trong suốt cuộc đời hắn, hoặc kể từ khi hắn chết,

Bởi vì hắn đã chết hay còn sống thì ta cũng mù tịt chẳng hơn gì các cậu.

Tất cả những gì ta biết là — Gà Chọi có thêm một cơ hội nữa; hắn đã tận dụng nó ra sao,

Liệu đã từ bỏ những thói hư tật xấu ấy, hay lại ngựa quen đường cũ và kéo theo

Con quỷ vừa bị tống cổ quay trở lại cùng với cả tá đàn em,

Đó là việc để các cậu phán xét. Dù sao đi nữa, ta cũng đã xin được lệnh ân xá cho hắn.

Hừm — ký ức về nỗi sợ hãi trong phút giây ấy khiến da gà nổi rần rần! Sao còn lải nhải

Nữa làm gì? Cậu đã có câu chuyện của ta, đó là tấm gương của cậu đấy: ta đã sợ hãi, cậu thấy chưa!”

“Chà” — ta suýt không nhịn được cười — “nếu con thấy được, thì phải hoàn toàn

Cảm ơn sự thành thật của Ngài Lãnh chúa. Không phải là — trong một trường hợp thông thường —

Khi một kẻ bắt nạt bị bắt quả tang gian lận mà chĩa súng vào mặt người khác,

Mà con lại đánh giá thấp, xin hãy tin là vậy, một thử thách thần kinh như thế!

Đó chẳng phải trò đùa gì, khi ở tuổi hai mươi mốt, một thanh niên có thể đứng vững mà không lùi bước.

Nỗi sợ là điều con đương nhiên trông đợi — trừ phi, trong số tất cả mọi người trên đời,

Con buộc phải đưa ra ngoại lệ khi nhắc đến Robert Clive.

Bởi vì ở Arcot, Plassey, hay bất cứ đâu, ngài và thần chết — cả thế giới đều biết —

Đã đối đầu với nhau ở cự ly gần hơn thế nhiều.”

Gần hơn ư? Nếu chúng ta mà động thủ,

Clive và ta, thì cậu đã chẳng phải ngạc nhiên — chàng vùng dậy nhanh đến thế, tuôn ra

Một tràng chửi thề — thôi bỏ đi! Ta sẽ cố gắng điều chỉnh lại

Cho phù hợp với cách dùng hiện đại của chúng ta những từ ngữ mà chàng — chà, đó là sự suồng sã của tình bạn —

Đã trút vào người ta như những quả cầu lửa, nhanh hết mức cái lưỡi có thể uốn lượn.

“Cậu — một người lính ư? Cậu — ở Plassey ư? Cậu có khả năng nắm bắt

Ngay lập tức thời cơ khi kẻ thù của cậu, nếu nhanh như chớp,

— Nằm trong sự thương xót của hắn, sự độc ác của hắn — tóm được cậu, qua một inch ngu ngốc nào đó

Bị bỏ ngỏ trong chiến lũy của cậu? Bị phơi bày ra như thế — mà không hề nao núng

— Điều đó cần có lòng dũng cảm, cậu phải công nhận với ta chứ. Thế rồi, nhìn đây! Giả sử kẻ đó,

Dừng bước tiến lại, vũ khí vẫn giương cao, cách thái dương ta

Chưa đầy một gang tay — quái quỷ thật! — bình thản bảo ta rằng: ‘Nôi đây!

Giữ lấy cái mạng của ngươi đi, đồ vu khống! — cái mạng vô tích sự mà ta phóng thích cho ngươi:

Mạng của ta đáng lẽ ngươi đã tước đoạt — sát hại cả ta lẫn danh tiếng tốt đẹp của ta

Cùng một lúc — và như thế lại càng hay hơn! Cút đi, và cảm ơn cái thói bắn tồi của chính ngươi

Đã cho phép ta tha thứ cho ngươi!’ Sẽ thế nào nếu, với những lời lẽ như thế,

Hắn vứt bỏ vũ khí đi? Xin hỏi cậu, ta sẽ phải chịu đựng ra sao đây?

Thôi, ta sẽ đỡ mất công cho cậu và tự nói luôn cho cậu nghe. Chỉ còn cách này, và duy nhất cách này thôi —

Nhặt vũ khí của hắn lên và tự kết liễu đời mình. Nếu làm vậy thì đã có thể

[897]

Chìm vào giấc ngủ sớm hơn, và có lẽ để mặc nước Anh vẫn phải tiếp tục trả

Tiền thuê đất và thuế cho một nửa Ấn Độ, làm kẻ ăn nhờ ở đậu theo ý muốn của người Pháp.”

“Cơ sự lại xoay chuyển theo hướng đó với ngài cơ à?” ta nói. “Thế thì ta xin bớt đi

— Không, chẳng bớt đi dẫu chỉ một mảy may — sự đánh giá của ta về hành động của ngài.

Nỗi sợ — ước gì ta có thể dò ra được chút ít ở đó: lòng dũng cảm đang sừng sững trước mặt ta, quá ư rõ ràng —

Cứ gọi đó là sự liều lĩnh, sự điên rồ đi — mặc kệ! Bởi vì đây là lý do đại khái

Tại sao, nếu tình huống đó là của ta, nỗi sợ đã lấn át sự ô nhục rồi.

Quả thật, sự ô nhục thì khó mà gánh chịu: nhưng cái kiểu lao đầu vào chống lại Thượng Đế như thế

— Ta không chơi trò đó đâu, thưa Lãnh chúa Plassey, vì thỉnh thoảng ta vẫn đi nhà thờ,

Vẫn đọc lời cầu kinh mà mẹ ta đã dạy! Nhiều năm tháng ở xứ người

Đã làm phai mờ vài vết hằn — nhưng không phải tất cả! Chúng ta, những kẻ tội lỗi khốn khổ, tiến đến bờ vực cuộc đời,

Nhe răng cười khinh miệt nhìn xuống dòng cuộn xiết bên dưới, nhưng vẫn đinh ninh rằng

Vẫn có lợi ích trong những gì sót lại cho chúng ta — một mảnh đất để đứng, một khoảnh khắc để kêu lên

'Lạy Chúa, xin thương xót!' trước khi chúng ta lộn nhào xuống vực — đừng có nhảy xuống là được, thế thôi!”

Ồ, chàng chẳng đáp lại gì, lại chìm đắm trở lại vào đám mây mù của mình. Ta bắt được

Đâu đó câu nói như thế này: “Ừ thì — dũng cảm: chỉ có lũ ngốc mới gọi đó là sợ hãi.”

Nếu có điều gì an ủi

Cậu, người anh hùng vĩ đại bất hạnh Clive của ta, thì chính là việc ta nghe được

Vào tuần sau đó, rằng chính tay cậu đã tự định đoạt số phận mình, và thốt lên đúng một từ

“Dũng cảm một cách đáng sợ!” — điều này, hãy tin là vậy, và chẳng có tiếng rên rỉ nào khác phát ra từ ta.

Ta không phải Clive, cũng chẳng phải mục sư: việc tồi tệ nhất của Clive — chúng ta hãy hy vọng sẽ được tha thứ.