Nhưng xin đừng hờn dỗi nữa nhé em,

Không, Lucrezia của anh; hãy chịu khó vì anh lần này:

Ngồi xuống đây và mọi chuyện sẽ đúng như ý em muốn.

Em quay mặt đi, nhưng trái tim em có hướng về anh?

Anh sẽ làm việc cho người bạn của bạn em, đừng sợ,

Sẽ vẽ theo cách riêng của y về chủ đề của y,

Ấn định thời gian của y, và nhận cả mức giá do y đặt ra,

Rồi đặt tiền vào bàn tay nhỏ bé này

Vào lần tới nó cầm lấy tay anh. Sẽ thế chứ? Thật dịu dàng?

Ồ, anh sẽ làm y hài lòng thôi,—nhưng để ngày mai, em yêu nhé!

Anh thường mệt mỏi hơn em tưởng rất nhiều,

Tối nay lại càng mệt hơn bình thường, và dường như

Giá như—xin lỗi em nhé—nếu em để anh ngồi

Ngay bên cửa sổ này với tay em trong tay anh

Và ngắm nhìn Fiesole nửa giờ đồng hồ,

Cùng chung một nhịp lòng, như những cặp vợ chồng vẫn thế,

Lặng lẽ, lặng lẽ trọn vẹn buổi tối này,

Biết đâu ngày mai anh có thể trở lại với công việc

Tươi tắn và tràn đầy hứng khởi như xưa. Hãy thử xem nào.

Ngày mai, em sẽ vui mừng biết bao vì điều này!

Bàn tay mềm mại của em tựa như một cơ thể người phụ nữ thu nhỏ,

Còn tay anh là bầu ngực trần mà bàn tay ấy đang cuộn mình ôm lấy.

Đừng tính toán thời gian là mất mát, em nhé; em phải hy sinh

Cho từng bức trong số năm bức tranh chúng ta cần:

Nó đỡ được tiền thuê người mẫu. Nào! Cứ giữ nguyên ánh nhìn ấy—

Vẻ đẹp uốn lượn như loài rắn của anh, những đường cong tuyệt mỹ!

—Sao em lại nỡ xỏ lỗ đôi tai hoàn hảo ấy,

Chỉ để đeo hạt trân châu vào! Ồ, thật ngọt ngào—

Khuôn mặt của anh, vầng trăng của anh, vầng trăng của tất cả mọi người,

Mà ai ai cũng ngắm nhìn và gọi là của riêng mình,

Và chắc là cũng được ngắm lại từ nàng,

Trong lúc nàng ngắm nhìn—chẳng của riêng ai: dù sao thì vẫn vô cùng trân quý.

Em mỉm cười ư? Ôi, bức tranh của anh đã hiện ra sẵn sàng kìa,

Đó chính là điều mà chúng ta, những người họa sĩ, gọi là sự hòa sắc!

Một màu xám chung bao phủ nhuộm bạc mọi vật,—

Tất cả chìm trong chập chạng hoàng hôn, cả anh và em

—Em, ở thời điểm em kiêu hãnh vì anh nhất

(Điều đó đã qua rồi, em biết đấy),—còn anh, ở mọi khía cạnh;

Tuổi trẻ, hy vọng, và nghệ thuật của anh, tất cả đều đã trầm lắng xuống

Đến tận vùng Fiesole thanh bình dịu ngọt ngoài kia.

Tiếng chuông đang ngân nga từ đỉnh nhà thờ kìa;

Đoạn tường tu viện kéo dài vắt ngang lối đi kia

Che chở cho hàng cây an toàn hơn, nép sát vào nhau hơn;

Tu sĩ cuối cùng đã rời khu vườn; ngày càng ngắn lại,

Và mùa thu đang lớn dần, mùa thu hiện hữu trong vạn vật.

Hả? Cả khung cảnh dường như thu lại thành một hình hài

Tựa như thể anh nhìn thấy rõ cả công việc lẫn bản thân mình

Và tất cả những gì anh sinh ra để trở thành và để làm,

Một bức tranh hoàng hôn. Tình yêu ơi, chúng ta nằm trong bàn tay Chúa.

Mới lạ lùng làm sao cuộc đời mà Ngài bắt chúng ta phải sống;

Chúng ta dường như tự do biết bao, mà lại bị xiềng xích chặt chẽ biết bao!

Anh cảm thấy chính Ngài đã giăng xiềng xích: cứ để nó nằm đó!

Căn phòng này chẳng hạn—em quay đầu lại mà xem—

Tất cả những gì ở phía sau chúng ta! Em không hiểu

Cũng chẳng bận tâm hiểu về nghệ thuật của anh,

Nhưng ít ra em cũng có thể nghe khi người ta bàn tán:

Và bức họa phác thảo kia, bức thứ hai tính từ cửa ra vào

—Đó mới chính là tác phẩm, em yêu! Tác phẩm phải là như thế đấy—

Kìa Đức Mẹ!—Anh dám mạnh dạn nói vậy.

Anh có thể dùng bút chì để thể hiện những gì anh biết,

Những gì anh thấy, những gì tận đáy lòng mình

Anh hằng khao khát, nếu như anh từng khao khát sâu sắc đến thế—

Và làm một cách dễ dàng nữa—khi anh nói là hoàn hảo,

Có lẽ anh chẳng khoác lác đâu: chính em là người phân xử,

Em đã lắng nghe cuộc trò chuyện của vị Khâm sứ tòa thánh tuần trước,

Và ở Pháp người ta cũng từng ca tụng y hệt như vậy.

Dù thế nào thì mọi thứ đều dễ dàng cả!

Không cần phác thảo trước, không cần nghiên cứu gì sất, thời đó đã qua lâu rồi:

Anh làm được điều mà khối kẻ hằng mơ ước suốt cả cuộc đời,

—Mơ ước ư? Cố gắng làm, và dằn vặt khổ sở để làm,

Rồi chuốc lấy thất bại. Anh có thể kể ra tầm hai mươi kẻ như thế

Chỉ trên mười ngón tay của em thôi, mà chẳng cần rời khỏi thị trấn này,

Những kẻ đang cố gắng—em chẳng biết người khác cố gắng thế nào đâu—

Để vẽ một chi tiết nhỏ xíu như cái mà em đã vô tình quẹt bôi lên

Khi bước qua với tà áo thướt tha tung bay,

Thế mà kết quả lại kém hơn rất nhiều, kém hơn biết bao, như ai đó từng nói,

(Anh biết tên người đó, nhưng thôi khỏi nhắc)—kém hơn biết bao nhiêu!

Thôi được, kém hơn nghĩa là hơn, Lucrezia ạ: anh đã bị phán xử rồi.

Có một thứ ánh sáng đích thực của Chúa cháy bừng trong họ,

Trong cái bộ óc đầy trăn trở, bấn loạn và bế tắc của họ,

Trong trái tim, hay bất cứ thứ gì khác, mạnh mẽ hơn nhiều thứ thúc đẩy

Cái bàn tay thợ thuyền mộc mạc, cùn mằn này của anh.

Tác phẩm của họ rơi rụng xuống bùn đen, nhưng bản thân họ, anh thừa biết,

Có rất nhiều lần vươn tới được thiên đường vốn khép kín với anh,

Bước vào và yên vị trong đó một cách chắc chắn,

Dù họ có trở về trần gian đi nữa và chẳng thể kể lại cho thế gian nghe.

Tác phẩm của anh gần thiên đường hơn, nhưng anh thì cứ ngồi lì ở đây.

Dòng máu nóng bốc bột của những kẻ ấy! Chỉ vì một lời—

Ca ngợi họ, máu họ sôi lên, hay chê trách họ, máu cũng sôi lên sùng sục.

Còn anh, vẽ từ chính mình và cho chính mình,

Hiểu rõ việc mình làm, chẳng hề nao núng trước những lời chê bai

Hay cả những lời ca tụng của người đời. Ai đó nhận xét rằng

Đường nét của Morello ở góc kia bị vẽ sai,

Màu sắc của hắn nhầm lẫn; thì sao nào? Hoặc là,

Đường nét chuẩn xác và bố cục chặt chẽ; thì sao nào?

Họ muốn nói gì mặc họ, ngọn núi kia nào có bận tâm?

À, nhưng tầm với của một người phải vượt qua khả năng nắm bắt của họ,

Bằng không thì thiên đường sinh ra để làm gì? Mọi thứ đều mang một màu xám bạc

Điềm tĩnh và hoàn hảo dưới ngòi bút của anh: tệ thật đấy!

Anh thừa biết cả điều mình muốn lẫn điều mình có thể đạt được,

Thế mà việc thấu hiểu ấy, việc thở dài rằng

"Giá như ta là hai người, một người nữa cộng với chính ta,

Thì cái đầu của chúng ta đã ngẩng cao hơn cả thế giới này rồi!" thật là vô ích làm sao. Không còn nghi ngờ gì nữa.

Kìa trông kìa, một tác phẩm của gã thanh niên nổi tiếng nọ,

Người ở Urbino đã qua đời cách đây năm năm.

(Đó là bản sao, Giorgio Vasari đã gửi cho anh đấy.)

Ừ, anh có thể hình dung cách gã hoàn thành tất cả những điều đó,

Dốc cạn tâm hồn, dưới sự chứng kiến của các vị vua và giáo hoàng,

Vươn lên, để rồi thiên đường ban ơn bù đắp cho gã,

Vượt lên trên và xuyên qua nghệ thuật của mình—vì nghệ thuật rồi cũng phải nhường bước;

Cánh tay kia bị đặt sai vị trí—và ở chỗ đó nữa—

Một lỗi có thể tha thứ được trong những nét vẽ hình họa,

Nói theo cách khác là về thể xác: còn phần hồn thì hoàn toàn chính xác,

[347]

Ý đồ của gã rất đúng—điều đó, đến một đứa trẻ cũng có thể hiểu được.

Mặc dù vậy, quả là một cánh tay tuyệt mỹ! Và anh hoàn toàn có thể sửa lại nó:

Nhưng toàn bộ sự tài hoa, sự thấu thị và tầm vóc ấy—

Nó vượt ngoài tầm của anh, ngoài tầm của anh! Và tại sao lại ngoài tầm?

Giá như em từng truyền cảm hứng cho anh, ban cho anh một tâm hồn,

Biết đâu anh và em đã vươn tới được tầm vóc của Rafael!

Không đâu, em yêu, anh nghĩ em đã dâng hiến tất cả những gì anh xin—

Thậm chí gấp nhiều lần những gì anh xứng đáng nhận được.

Nhưng giá như em—ồ, với chiếc trán hoàn mỹ y nguyên như thế,

Và đôi mắt hoàn mỹ, cùng bờ môi tuyệt vời hơn cả hoàn mỹ,

Cùng giọng nói trầm ấm mà tâm hồn anh lắng nghe, tựa như loài chim

Nghe tiếng còi của kẻ giăng lưới, rồi cất bước đi theo vào cạm bẫy—

Giá như em, với những nét y hệt thế, lại mang theo cả một khối óc!

Một số người phụ nữ đã làm được như vậy. Giá như đôi môi ấy từng thúc giục

"Chúa và vinh quang! Đừng bận tâm đến chuyện kiếm tiền.

Hiện tại so với tương lai, thì có xá gì?

Hãy sống vì danh vọng, sánh vai cùng Agnolo!

Rafael đang chờ kìa: hãy cùng nhau hướng lên Thiên Chúa cả ba!"

Lẽ ra anh đã có thể làm được điều đó vì em. Dường như là thế:

Hoặc có lẽ không. Mọi chuyện đều diễn ra theo sự an bài của Chúa.

Hơn nữa, động lực phải xuất phát từ chính cõi lòng;

Những thứ còn lại chẳng có tác dụng gì. Tại sao anh lại cần đến em nhỉ?

Rafael hay Agnolo từng có người vợ nào đâu?

Ở trên đời này, kẻ làm được việc thì lại chẳng muốn làm;

Còn kẻ muốn làm, thì anh nhận thấy, lại chẳng thể làm nổi:

Dù vậy ý chí cũng là một phần—và năng lực cũng là một phần—

Và thế là những kẻ bất tài chúng ta cứ thế vật lộn. Cuối cùng,

Anh cho rằng, Chúa sẽ bù đắp và trừng phạt.

Lại an toàn hơn cho anh nếu sự phán xét diễn ra nghiêm ngặt,

Khi mà từ lâu anh đã bị đánh giá thấp ở nơi này,

Nghèo túng suốt bao lâu nay, bị khinh miệt, nói thật là thế.

Em có biết không, anh chẳng dám rời nhà suốt cả ngày,

Vì sợ tình cờ chạm mặt những quý tộc người Paris.

Tốt nhất là khi họ đi qua và quay mặt đi nơi khác;

Nhưng thỉnh thoảng họ vẫn cất lời; và anh buộc phải nhẫn nhục chịu đựng tất cả.

Họ có quyền lên tiếng lắm chứ! Vị vua Francis ấy, vào thuở ban đầu đó,

Và cả năm trời ăn mừng linh đình ở Fontainebleau!

Khi ấy chắc chắn có lúc anh đã rời khỏi mặt đất,

Khoác lên mình vinh quang, thứ y phục hằng ngày của Rafael,

Dưới ánh nhìn rực rỡ sắc vàng của vị quân vương nhân từ và vĩ đại ấy,—

Một ngón tay luồn trong bộ râu hoặc xoắn lọn tóc

Vắt ngang nét mặt mỉm cười đầy kiêu hãnh của ngài,

Một cánh tay choàng qua vai, ôm lấy cổ anh,

Tiếng chuông vàng khánh tùng rủng rỉnh bên tai anh,

Trong khi anh kiêu hãnh vẽ dưới hơi thở phả ra của ngài,

Vây quanh là triều đình của ngài, nhìn bằng đôi mắt của ngài,

Những đôi mắt Pháp thật cởi mở, cùng ngọn lửa tâm hồn

Tuôn trào vô tận, tay anh miệt mài bên những trái tim ấy,—

Và tuyệt vời nhất, chính là gương mặt này, gương mặt này, gương mặt ở phía sau kia,

Khuôn mặt đang chờ đợi bên lề công việc của anh,

Để trao phần thưởng cuối cùng vương miện cho thành quả!

Đó là một khoảng thời gian đẹp đẽ, phải không em, những ngày tháng làm vua của anh?

Và giả như em không trở nên bứt rứt... nhưng anh thừa hiểu—

Mọi chuyện đã qua rồi và chấm dứt; bản năng của anh mách bảo đó là điều đúng đắn;

Cuộc sống ấy trở nên quá đỗi sôi động, rực rỡ sắc vàng thay vì ảm đạm sắc xám,

Và anh chỉ là con dơi mắt kém chẳng ánh mặt trời nào dám cám dỗ

Rời khỏi cái trang trại có bốn bức tường làm nên cả thế giới của nó.

Nó có thể kết thúc theo cách nào khác được cơ chứ?

Em đã gọi anh, và anh đã trở về với trái tim em.

Chiến thắng chính là—vươn tới và ở lại đó; vì anh

Đã vươn tới nó trước cả khi chiến thắng, thì có gì phải mất mát?

Hãy để đôi tay anh khung lấy khuôn mặt em giữa mái tóc bồng bềnh sắc vàng,

Hỡi nàng Lucrezia xinh đẹp của anh!

"Rafael đã vẽ bức này, Andrea đã vẽ bức kia;

Bức của họa sĩ người La Mã đẹp hơn khi người ta cầu nguyện.

Nhưng dẫu sao bức Đức Mẹ của người kia cũng chính là vợ hắn"—

Người đời sẽ châm chước cho anh. Anh lấy làm mừng vì được phán xét

Cả hai bức tranh khi có mặt em ở đây; vận may tốt đẹp của anh

Trở nên sáng tỏ hơn, anh tự nhủ lòng như thế.

Bởi vì, em có biết không, Lucrezia, có Chúa chứng giám,

Chính miệng Agnolo đã từng nói một điều vào nọ...

Anh đã ghi nhớ điều đó suốt bao nhiêu năm qua...

(Khi gã thanh niên ấy đang tuôn trào những ý nghĩ rực lửa

Trên bức tường cung điện để thành Rome chiêm ngưỡng,

Lòng tràn ngập kiêu hãnh vì điều đó)

"Bạn tôi ơi, có một gã thợ mạt hạng đáng thương nào đó