Alyosha rời khỏi nhà cha mình với tâm trạng kiệt quệ và chán nản hơn gấp bội so với lúc bước vào. Tâm trí cậu cũng trở nên hỗn loạn, rệu rã, đồng thời cậu cảm thấy sợ hãi không dám xâu chuỗi những mảnh rời rạc ấy lại để hình thành một cái nhìn tổng thể từ tất cả những trải nghiệm đau đớn và mâu thuẫn trong ngày. Cậu cảm thấy điều gì đó suýt soát với sự tuyệt vọng, một cảm giác mà trước đó cậu chưa từng biết đến. Sừng sững như một ngọn núi đè lên tất cả những thứ khác là câu hỏi định mệnh không có lời giải đáp: Mọi chuyện giữa cha cậu và người anh Dmitri với người đàn bà khủng khiếp kia rồi sẽ kết thúc ra sao? Giờ đây, chính cậu đã là nhân chứng cho chuyện đó, cậu đã có mặt và tận mắt chứng kiến họ đối đầu với nhau. Thế nhưng, chỉ có người anh Dmitri của cậu là phải chịu cảnh bất hạnh, một nỗi bất hạnh khủng khiếp, trọn vẹn: rắc rối đang chờ đợi anh ấy. Có vẻ như còn có những người khác liên quan nữa, nhiều hơn rất nhiều so với những gì Alyosha từng suy đoán trước đó. Trong chuyện này quả thực còn có điều gì đó vô cùng bí ẩn. Ivan đã bước một bước về phía cậu, đó là điều mà Alyosha đã hằng mong mỏi từ lâu. Thế nhưng giờ đây, vì lý do nào đó, cậu lại cảm thấy sợ hãi trước điều đó.

Còn những người phụ nữ này thì sao? Thật kỳ lạ làm sao, sáng hôm ấy cậu đã đến gặp Katerina Ivanovna với sự bối rối cực độ; giờ đây cậu chẳng còn cảm giác nào như thế nữa. Ngược lại, cậu đang vội vã đến đó như thể hy vọng tìm được sự chỉ dẫn từ nàng. Dù vậy, việc mang thông điệp này đến cho nàng rõ ràng là khó khăn hơn trước. Vấn đề ba ngàn rúp đã được định đoạt không thể vãn hồi, và Dmitri, cảm thấy bản thân bị sỉ nhục và mất đi hy vọng cuối cùng, có thể chìm sâu xuống bất kỳ vũng bùn nào. Hơn nữa, anh ấy đã dặn cậu hãy miêu tả cho Katerina Ivanovna nghe cảnh tượng vừa mới diễn ra với người cha của họ.

Lúc đó đã là bảy giờ tối, trời bắt đầu sập tối khi Alyosha bước vào ngôi nhà rất rộng rãi và tiện nghi ở Phố Chính do Katerina Ivanovna thuê ở. Alyosha biết nàng sống cùng hai người dì. Một trong số đó, một người phụ nữ ít học, chính là người dì của người em cùng cha khác mẹ Agafya Ivanovna – người đã chăm sóc Katerina trong nhà cha nàng khi nàng từ trường nội trú trở về. Người dì kia là một phu nhân có phong cách và có vị thế ở Moscow, dù gia cảnh đang sa sút. Người ta đồn rằng cả hai người họ đều nhường nhịn Katerina Ivanovna trong mọi chuyện, và nàng giữ họ lại bên mình chỉ để làm người đi theo kèm cặp. Bản thân Katerina Ivanovna không chịu khuất phục ai ngoài ân nhân của mình, vị phu nhân góa của vị tướng quân, người vì bệnh tật mà phải giữ chân ở Moscow, và là người mà nàng buộc phải viết thư báo cáo chi tiết về mọi việc làm của mình hai lần một tuần.

Khi Alyosha bước vào sảnh và nhờ người hầu mở cửa thông báo tên mình, có vẻ như họ đã biết sự có mặt của cậu từ trước. Rất có thể cậu đã bị nhìn thấy từ cửa sổ. Ít nhất, Alyosha đã nghe thấy tiếng động, bắt được âm thanh của những bước chân vội vã và tiếng váy áo xạt xào. Hai hoặc ba người phụ nữ, có lẽ vậy, vừa chạy từ trong phòng ra.

Alyosha thấy thật lạ lùng khi sự xuất hiện của mình lại gây ra sự xôn xao đến thế. Tuy nhiên, cậu được dẫn thẳng vào phòng khách ngay lập tức. Đó là một căn phòng lớn, được trang hoàng thanh lịch và đầy đủ tiện nghi, không mang chút phong cách tỉnh lẻ nào cả. Có rất nhiều ghế sofa, ghế bành dài, ghế tựa, bàn lớn và bàn nhỏ. Trên tường treo tranh, trên bàn bày bình hoa và đèn, vô số hoa tươi, và thậm chí còn có cả một bể cá cảnh ở cửa sổ. Trời đang chập tối nên khá âm u. Alyosha nhận ra một chiếc khăn choàng bằng lụa vứt trên ghế sofa, nơi rõ ràng vừa có người ngồi; và trên chiếc bàn phía trước ghế sofa có hai tách sô-cô-la uống dở, bánh ngọt, một chiếc đĩa thủy tinh đựng nho khô xanh, và một chiếc khác đựng mứt kẹo. Alyosha hiểu ra rằng mình đã làm phiền những vị khách, và cậu cau mày. Nhưng đúng lúc đó, tấm rèm cửa được kéo lên, và với những bước chân nhanh nhẹn, vội vã, Katerina Ivanovna bước vào, đưa cả hai tay về phía Alyosha với nụ cười rạng rỡ đầy vui sướng. Ngay khoảnh khắc ấy, một người hầu mang vào hai ngọn nến đã thắp sáng và đặt lên bàn.

"Tạ ơn Chúa! Cuối cùng anh cũng đến rồi! Em đã cầu nguyện cho anh suốt cả ngày hôm nay đấy! Ngồi xuống đi."

Alyosha từng vô cùng ấn tượng trước nhan sắc của Katerina Ivanovna khi, ba tuần trước, Dmitri lần đầu tiên đưa cậu đến mắt xích theo thỉnh cầu đặc biệt của Katerina Ivanovna. Tuy nhiên, trong cuộc gặp đó giữa họ chẳng có mấy câu chuyện được trao đổi. Cho rằng Alyosha là một kẻ rất nhút nhát, Katerina Ivanovna đã nói chuyện suốt với Dmitri để đỡ đần cho cậu. Alyosha vẫn giữ im lặng, nhưng cậu đã quan sát được rất nhiều điều vô cùng rõ ràng. Cậu bị ấn tượng bởi sự độc đoán, phong thái tự nhiên kiêu hãnh và sự tự tin của cô gái ngạo mạn ấy. Và tất cả những điều đó đều là sự thật, Alyosha cảm thấy mình không hề phóng đại. Cậu thấy đôi mắt đen láy và sâu thẳm của nàng rất đẹp, nhất là khi đi cùng gương mặt có phần xanh xao, thậm chí hơi vàng vợt và có phần hơi dài. Nhưng ẩn sâu trong đôi mắt ấy và trong những đường nét của đôi môi tuyệt mỹ kia lại có một thứ gì đó khiến người anh trai của cậu có thể say đắm đến cuồng si, nhưng có lẽ lại là thứ không thể yêu nổi dài lâu. Cậu đã bày tỏ suy nghĩ này gần như thẳng thừng với Dmitri khi, sau chuyến thăm đó, người anh trai cứ nài nỉ và khăng khăng đòi cậu không được giấu giếm ấn tượng của mình sau khi gặp vị hôn thê.

"Anh sẽ hạnh phúc bên cô ấy, nhưng có lẽ... không được bình yên cho lắm."

"Đúng vậy, người anh em. Những con người như thế luôn giữ nguyên bản chất. Họ không khuất phục trước số phận. Vậy cậu nghĩ anh sẽ không yêu cô ấy mãi mãi sao?"

"Không; có lẽ anh sẽ yêu cô ấy mãi mãi. Nhưng có lẽ anh sẽ không luôn cảm thấy hạnh phúc khi ở bên cô ấy."

Alyosha đã đưa ra ý kiến đó vào thời điểm ấy, mặt đỏ bừng và tự giận bản thân vì đã nhượng bộ trước những lời nài nỉ của anh trai để rồi thốt ra những ý nghĩ "ngu ngốc" nhường ấy. Bởi ngay sau khi nói ra, ý kiến đó bỗng trở nên vô cùng ngớ ngẩn trong mắt cậu. Cậu cũng cảm thấy xấu hổ vì đã cả gan đưa ra một nhận định đầy tự tin về một người phụ nữ. Chính vì thế, cậu càng thêm kinh ngạc khi nhận ra ngay cái nhìn đầu tiên vào Katerina Ivanovna lúc nàng chạy tới chào đón mình rằng có lẽ cậu đã hoàn toàn sai lầm. Lần này, gương mặt nàng bừng sáng bởi sự tử tế nhân hậu tự nhiên và sự chân thành nồng nhiệt thẳng thắn. Sự "kiêu hãnh và ngạo mạn" từng khiến Alyosha choáng váng trước kia nay chỉ còn bộc lộ qua một nguồn năng lượng bộc trực, phóng khoáng cùng một niềm tin rực rỡ, mạnh mẽ vào bản thân. Ngay từ cái nhìn đầu tiên, từ lời nói đầu tiên, Alyosha đã nhận ra rằng toàn bộ bi kịch trong hoàn cảnh của nàng đối với người đàn ông mà nàng hết mực yêu thương không hề là điều bí mật đối với nàng; rằng có lẽ nàng đã biết rõ mọi chuyện, rành mạch mọi chuyện là đằng khác. Thế mà, bất chấp điều đó, trên gương mặt nàng vẫn ngập tràn ánh rạng rỡ, một niềm tin mãnh liệt vào tương lai. Alyosha lập tức cảm thấy mình đã đối xử bất công trầm trọng với nàng trong suy nghĩ. Cậu bị chinh phục và cuốn hút ngay lập tức. Bên cạnh đó, qua những lời đầu tiên của nàng, cậu nhận ra nàng đang vô cùng xúc động, một sự xúc động có lẽ hoàn toàn đặc biệt và gần như chạm ngưỡng ngất ngây.

"Em tha thiết muốn gặp anh là vì em có thể nghe được toàn bộ sự thật từ anh – từ anh và không từ bất kỳ ai khác."

"Tôi đã đến," Alyosha lúng túng lầm bầm, "tôi... anh ấy sai tôi đến."

"À, anh ấy sai anh đến! Em đã đoán trước được điều đó. Giờ thì em biết hết rồi – biết tất cả mọi thứ!" Katerina Ivanovna kêu lên, đôi mắt lóe sáng. "Đợi một lát đã, Alexey Fyodorovitch, em sẽ nói cho anh biết tại sao em lại mong mỏi được gặp anh đến thế. Anh thấy đấy, có lẽ em còn biết nhiều hơn chính bản thân anh nữa, và anh chẳng cần phải kể cho em nghe điều gì đâu. Em sẽ nói cho anh biết em muốn gì ở anh. Em muốn biết ấn tượng cuối cùng của anh về anh ấy. Em muốn anh nói một cách thật trực diện, thẳng thắn, thậm chí thô lỗ (ồ, cứ thô lỗ tùy thích đi!) xem anh nghĩ gì về anh ấy vừa nãy và về hoàn cảnh của anh ấy sau cuộc gặp của anh với anh ấy ngày hôm nay. Làm vậy có lẽ còn tốt hơn là em tự mình phân trần trực tiếp với anh ấy, vì anh ấy không chịu đến gặp em. Anh có hiểu em muốn gì ở anh không? Giờ thì hãy nói cho em một cách đơn giản, kể lại từng lời trong thông điệp mà anh ấy đã nhờ anh chuyển đạt (em biết chắc anh ấy sẽ sai anh mà)."

"Anh ấy bảo tôi chuyển lời thăm hỏi đến cô... và nói rằng anh ấy sẽ không bao giờ đến nữa – nhưng hãy chuyển lời thăm hỏi của anh ấy."

"Lời thăm hỏi? Anh ấy đã nói thế thật sao – đó là nguyên văn lời anh ấy à?"

"Vâng."

"Biết đâu tình cờ anh ấy lỡ lời, có lẽ anh ấy đã dùng không đúng từ?"

"Không; anh ấy dặn tôi phải lặp lại chính xác từ đó. Anh ấy đã nài nỉ tôi hai hay ba lần là đừng quên nói như vậy."

Katerina Ivanovna đỏ bừng mặt.

"Hãy giúp em lúc này đi, Alexey Fyodorovitch. Bây giờ em thực sự cần sự giúp đỡ của anh. Em sẽ nói cho anh nghe những gì em suy nghĩ, và anh chỉ cần cho biết điều đó đúng hay sai. Lắng nghe này! Nếu anh ấy gửi lời thăm hỏi em một cách phớt lờ, mà không khăng khăng bắt anh phải lặp lại những từ đó, không nhấn mạnh chúng, thì mọi chuyện thế là chấm hết! Nhưng nếu anh ấy đặc biệt nài nỉ những từ ấy, nếu anh ấy dặn đi dặn lại anh đừng quên nhắc lại chúng với em, thì có lẽ anh ấy đang vô cùng kích động, đến mức mất cả lý trí. Anh ấy đã đưa ra quyết định của mình và lại sợ hãi chính quyết định đó. Anh ấy không hề bước xa khỏi em với những bước chân kiên quyết, mà đang lao đầu vào chỗ chết. Sự nhấn mạnh vào câu nói đó có thể chỉ là một vỏ bọc hiếu thắng mà thôi."

"Vâng, đúng vậy!" Alyosha hào hứng kêu lên. "Tôi tin là thế."

"Và nếu vậy, anh ấy vẫn chưa hoàn toàn mất phương hướng. Em vẫn có thể cứu anh ấy. Khoan đã! Anh ấy không nói gì với anh về tiền bạc sao – về ba ngàn rúp ấy?"

"Anh ấy có nhắc đến chuyện đó, và chính điều đó chứ không phải thứ gì khác đang bóp nghẹt tâm can anh ấy. Anh ấy nói rằng bản thân đã đánh mất danh dự và giờ đây mọi thứ chẳng còn quan trọng nữa," Alyosha nhiệt thành đáp lời, cảm nhận một luồng hy vọng dâng trào trong lồng ngực và tin rằng thực sự có một lối thoát cũng như sự cứu rỗi cho người anh của mình. "Nhưng cô đã biết chuyện tiền nong rồi sao?" cậu nói thêm, rồi chợt khựng lại.

"Em đã biết chuyện đó từ lâu rồi; em đã đánh điện sang Moscow để dò hỏi, và biết từ lâu rằng số tiền đó chưa hề được gửi tới. Anh ấy đã không gửi tiền, nhưng em không nói gì cả. Tuần trước, em biết được rằng anh ấy vẫn đang túng quẫn tiền bạc. Mục đích duy nhất của em trong toàn bộ chuyện này là để anh ấy biết mình phải quay về với ai, và ai mới là người bạn chân chính của anh ấy. Không, anh ấy sẽ không chịu công nhận rằng em là người bạn chân chính nhất của mình; anh ấy không thấu hiểu em, và chỉ coi em đơn thuần là một người phụ nữ. Em đã dằn vặt suốt cả tuần nay, trăn trở tìm cách làm sao để anh ấy không cảm thấy hổ thẹn khi đối mặt với em vì đã tiêu sạch ba ngàn rúp đó. Cứ để anh ấy cảm thấy xấu hổ với chính mình, cứ để anh ấy thẹn thùng trước việc người khác biết chuyện, chứ đừng thẹn vì em biết. Anh ấy có thể kể mọi chuyện với Chúa mà chẳng chút hổ thẹn. Tại sao đến giờ anh ấy vẫn không hiểu được rằng em sẵn sàng chịu đựng bao nhiêu vì anh ấy cơ chứ? Tại sao, tại sao anh ấy lại không thấu hiểu em? Sao anh ấy lại dám không hiểu em sau tất cả những gì đã xảy ra? Em muốn cứu rỗi anh ấy mãi mãi. Cứ để anh ấy quên em đi như một người vị hôn thê. Thế mà ở đây anh ấy lại sợ rằng bản thân đã bị mất mặt trong mắt em. Chà, anh ấy chẳng sợ phải mở lòng với anh đấy thôi, Alexey Fyodorovitch. Cớ sao em lại không xứng đáng nhận được sự đối xử tương tự?"

Những lời cuối cùng được nàng thốt lên trong những giọt nước mắt. Nước mắt trào ra từ khóe mi.

"Tôi phải kể cho cô nghe," Alyosha bắt đầu, giọng cậu cũng đang run lên, "chuyện vừa mới xảy ra giữa anh ấy và cha tôi."

Và cậu thuật lại toàn bộ câu chuyện, cách Dmitri sai cậu đi lấy tiền, cách anh xông vào, đánh ngã người cha, và sau đó lại một lần nữa đặc biệt, nhấn mạnh nài nỉ cậu hãy mang theo lời chúc và lời từ biệt của anh. "Anh ấy đã đến chỗ người đàn bà đó," Alyosha nói thêm bằng giọng nhẹ bẫng.

"Và anh cho rằng em không thể chịu đựng nổi người đàn bà kia sao? Anh ấy nghĩ em không chịu nổi chắc? Nhưng anh ấy sẽ không cưới ả ta đâu," nàng chợt bật cười đầy vẻ căng thẳng. "Liệu một thứ đam mê như thế có thể kéo dài mãi mãi ở một kẻ mang dòng máu Karamazov không? Đó chỉ là dục vọng, chứ không phải tình yêu. Anh ấy sẽ không cưới ả vì ả ta sẽ không thèm cưới anh ấy." Lại một lần nữa Katerina Ivanovna bật cười một cách kỳ lạ.

"Anh ấy có thể cưới cô ta," Alyosha buồn rầu nói, cúi gằm mặt.

"Anh ấy không cưới ả đâu, em nói cho anh biết nhé. Cô gái đó là một thiên thần. Anh có biết điều đó không? Anh có biết điều đó không?" Katerina Ivanovna đột nhiên thốt lên với sự nồng nhiệt phi thường. "Cô ấy là một trong những sinh linh kỳ ảo nhất trong số những kẻ kỳ ảo. Em biết ả có sức hút mãnh liệt nhường nào, nhưng em cũng biết rằng ả là một người tử tế, kiên định và cao thượng. Sao anh lại nhìn em như vậy, Alexey Fyodorovitch? Có lẽ anh đang ngạc nhiên trước lời nói của em, có lẽ anh không tin em ư? Agrafena Alexandrovna, thiên thần của em ơi!" nàng đột nhiên gọi lớn với ai đó, ngó đầu vào căn phòng bên cạnh, "hãy bước ra đây với chúng tôi đi. Đây là một người bạn. Đây là Alyosha. Cậu ấy biết tất cả mọi chuyện của chúng ta. Hãy ra diện kiến cậu ấy đi."

"Tôi chỉ đang đứng đợi sau tấm rèm để cô gọi mình thôi," một giọng phụ nữ mềm mại, thậm chí có thể nói là ngọt ngào vang lên.

Tấm rèm cửa được vén lên và chính Grushenka với nụ cười rạng rỡ bước đến gần chiếc bàn. Một cơn chấn động dữ dội chạy dọc người Alyosha. Cậu dán chặt mắt vào ả và không sao rời mắt nổi. Kìa ả ta, người đàn bà khủng khiếp đó, con "quái vật" mà Ivan đã gọi từ nửa tiếng trước. Thế mà người ta cứ ngỡ sinh linh đang đứng trước mặt mình đây thật giản dị và bình thường làm sao, một người phụ nữ tốt bụng, nhân hậu, dĩ nhiên là xinh đẹp, nhưng lại giống hệt những người phụ nữ xinh đẹp bình thường khác! Quả thực ả rất, rất ưa nhìn với vẻ đẹp Nga từng được vô số đàn ông đắm say yêu chuộng. Ả là một người phụ nữ khá cao, dù thấp hơn một chút so với Katerina Ivanovna vốn cao vượt trội. Ả có một thân hình đầy đặn, với những chuyển động mềm mại, tựa như không phát ra tiếng động, được làm dịu đi bằng một vẻ ngọt ngào quá mức kỳ lạ, hệt như giọng nói của ả. Ả di chuyển, không hề giống như Katerina Ivanovna với những bước chân mạnh mẽ, táo bạo, mà vô cùng êm ái. Đôi chân ả hoàn toàn không phát ra một tiếng động nào trên sàn nhà. Ả nhẹ nhàng ngồi phịch xuống một chiếc ghế bành thấp, tấm áo lụa đen sang trọng khẽ sột soạt, và duyên dáng tựa chiếc cổ trắng như sữa cùng đôi vai rộng vào chiếc khăn choàng bằng len cashmere đắt tiền. Ả vừa tròn hai mươi hai tuổi, và gương mặt ả trông đúng với độ tuổi ấy. Làn da mặt ả rất trắng, với một chút phớt hồng nhạt trên đôi má. Các đường nét trên khuôn mặt ả có thể coi là hơi thô, và phần hàm dưới hơi nhô về phía trước một chút. Môi trên của ả mỏng, nhưng môi dưới hơi trề ra dày gấp đôi, tạo vẻ hờn dỗi. Thế nhưng mái nhà nâu sẫm dày dặn, tuyệt đẹp, đôi mày ngài màu lông chồn cùng đôi mắt xanh xám duyên dáng với hàng mi dài chắc chắn sẽ khiến bất kỳ kẻ dử dội nào, khi vô tình chạm mặt ả giữa dòng người qua lại trên phố, cũng phải dừng bước trước dung nhan ấy và ghi nhớ mãi về sau. Điều khiến Alyosha ấn tượng nhất ở gương mặt đó chính là vẻ biểu cảm ngây thơ như trẻ nhỏ. Có một nét trẻ thơ trong đôi mắt ấy, một vẻ vui sướng hồn nhiên. Ả bước đến bên bàn, rạng rỡ niềm vui và dường như đang mong đợi điều gì đó với sự tò mò đầy trẻ con, thiếu kiên nhẫn và tin tưởng. Ánh sáng trong đôi mắt ấy làm ấm áp cả tâm hồn – Alyosha cảm nhận được điều đó. Vẫn còn một điều gì đó ở ả mà cậu không thể hiểu nổi, hay không thể định hình được, nhưng có lẽ lại vô thức tác động đến cậu. Đó chính là sự mềm mại ấy, sự quyến rũ trong từng cử động cơ thể ấy, sự êm ái như loài mèo. Dù vậy, đó vẫn là một thân hình vạm vỡ, đầy đặn. Dưới lớp khăn choàng, người ta có thể nhận ra bờ vai rộng đầy, bầu ngực căng tràn vẫn còn nét thiếu nữ. Vóc dáng ấy gợi liên tưởng đến những đường nét của bức tượng thần Vệ nữ thành Milo, dẫu cho các tỷ lệ đã có phần hơi quá khổ. Người ta có thể đoán trước được điều đó. Những kẻ sành sỏi về nhan sắc Nga hẳn có thể tiên đoán chắc chắn rằng vẻ đẹp tươi tắn, hãy còn xuân sắc này sẽ mất đi sự hài hòa khi bước sang tuổi ba mươi, sẽ bị "bè ra"; rằng khuôn mặt sẽ trở nên phù nề, và những nếp nhăn sẽ sớm xuất hiện trên trán cũng như quanh khóe mắt; làn da có lẽ sẽ trở nên thô ráp và đỏ đư – tóm lại, đó chỉ là vẻ đẹp của khoảnh khắc, một thứ nhan sắc phù du hay bắt gặp ở những người phụ nữ Nga. Tất nhiên, Alyosha không hề nghĩ đến những điều này; nhưng dẫu bị mê hoặc, cậu vẫn tự hỏi với một cảm giác khó chịu và có phần tiếc nuối rằng tại sao ả lại cứ kéo dài giọng điệu ấy ra và không thể nói năng một cách tự nhiên cơ chứ. Rõ ràng ả làm vậy vì cảm thấy có sức hút trong sự uốn éo âm điệu ngọt ngào quá đà đó. Dĩ nhiên, đó chỉ là một thói quen tồi tệ, kém văn hóa cho thấy sự giáo dục nghèo nàn và một quan niệm sai lầm về phép xã giao. Thế nhưng, ngữ điệu và cách nói năng ấy lại gây ấn tượng với Alyosha là sự vênh lệch đến khó tin so với biểu cảm đơn thuần, hạnh phúc như trẻ thơ trên gương mặt ả, cùng niềm vui mềm mại, non nớt trong đôi mắt ấy. Katerina Ivanovna lập tức kéo ả ngồi xuống chiếc ghế bành đối diện Alyosha, và đắm đuối hôn lên đôi môi đang mỉm cười của ả mấy bận. Nàng trông cứ như đang say đắm ả vậy.

"Đây là lần đầu tiên chúng ta gặp nhau, Alexey Fyodorovitch," nàng hào hứng nói. "Em đã rất muốn biết mặt cô ấy, muốn được gặp cô ấy. Em đã định tìm đến gặp cô ấy rồi, nhưng em vừa bày tỏ ý nguyện đó thì cô ấy đã đến tìm em. Em biết chúng ta sẽ giải quyết được mọi chuyện cùng nhau – tất cả mọi thứ. Trái tim em mách bảo thế – người ta đã khuyên em đừng làm thế, nhưng em đã đoán trước đó sẽ là lối thoát cho mọi khó khăn, và em đã không lầm. Grushenka đã giải thích mọi thứ cho em, kể cho em nghe tất cả những gì cô ấy định làm. Cô ấy đã bay đến đây tựa như một thiên sứ nhân hậu và mang lại cho chúng ta sự bình yên cùng niềm vui."

"Cô đã không khinh miệt tôi, tiểu thư ngọt ngào và tuyệt vời ơi," Grushenka cất giọng kéo dài đều đều, vẫn với nụ cười rạng rỡ đầy cuốn hút ấy.

"Đừng có dám mở miệng nói chuyện với tôi kiểu đó nữa, đồ yêu nữ, đồ phù thủy kia! Khinh miệt cô á! Nào, tôi phải hôn lên môi dưới của cô thêm một lần nữa. Trông nó cứ như đang sưng lên vậy, và giờ thì nó sẽ càng sưng hơn nữa, cứ thế mãi. Hãy nhìn cách cô ấy cười kìa, Alexey Fyodorovitch! Thấy lòng mình ấm lại khi ngắm nhìn thiên thần này."

Alyosha đỏ bừng mặt, và những cái rùng mình nhè nhẹ, vô hình cứ liên tục chạy dọc cơ thể cậu.

"Cô đề cao tôi quá đấy, tiểu thư thân mến, và có lẽ tôi chẳng đáng được nhận sự tử tế của cô chút nào đâu."

"Không đáng ư! Cô ấy rất xứng đáng!" Katerina Ivanovna lại thốt lên với sự nồng nhiệt ấy. "Anh biết không, Alexey Fyodorovitch, chúng ta đôi khi thất thường, chúng ta cứng đầu, nhưng trái tim nhỏ bé này lại là kẻ kiêu hãnh nhất trong những kẻ kiêu hãnh. Chúng ta cao thượng, chúng ta hào hiệp, Alexey Fyodorovitch, em nói cho anh hay nhé. Chỉ là chúng ta từng bất hạnh mà thôi. Chúng ta đã quá sẵn sàng hy sinh tất cả vì một kẻ không xứng đáng, hoặc có lẽ là một kẻ cả thèm chóng chán. Đã từng có một người đàn ông – duy nhất một người, lại là một sĩ quan nữa, chúng ta đã yêu anh ta, chúng ta đã hy sinh mọi thứ vì anh ta. Chuyện đó xảy ra từ lâu lắm rồi, từ năm năm về trước, và anh ta đã quên mất chúng ta, anh ta đã lấy vợ. Giờ đây anh ấy đã góa vợ, anh ấy đã viết thư, anh ấy đang quay trở lại đây, và anh biết không, chúng ta vẫn yêu anh ta, chẳng yêu ai ngoài anh ta trong suốt thời gian qua, và chúng ta sẽ yêu anh ta suốt cuộc đời này! Anh ấy sẽ đến, và Grushenka sẽ lại được hạnh phúc. Năm năm qua cô ấy đã phải chịu đựng biết bao cay đắng. Nhưng ai có thể trách cứ cô ấy, ai có thể khoe khoang về việc được cô ấy sủng ái chứ? Chỉ có lão thương gia già liệt giường kia thôi, nhưng lão giống cha cô ấy, là người bạn, là người bảo vệ cô ấy hơn. Lão đã tìm thấy cô ấy vào lúc đó, giữa cơn tuyệt vọng, quằn quại, bị ruồng bỏ bởi người đàn ông cô ấy yêu. Lúc đó cô ấy đã sẵn sàng tự vẫn, nhưng chính lão thương gia già đã cứu cô ấy – cứu lấy cô ấy!"

"Cô bào chữa cho tôi nhiệt tình quá đấy, tiểu thư thân mến. Cô lúc nào cũng vội vàng trong mọi chuyện," Grushenka lại kéo dài giọng.

"Bào chữa cho cô á! Tôi có tư cách gì để bào chữa cho cô chứ? Tôi dám làm thế sao? Grushenka, thiên thần của tôi, hãy đưa tay cho cô ấy nào. Hãy nhìn bàn tay nhỏ bé mềm mại và đáng yêu này đi, Alexey Fyodorovitch! Hãy nhìn nó kìa! Nó đã mang lại hạnh phúc cho tôi và nâng tôi đứng dậy, và tôi sẽ hôn lên nó, cả mặt ngoài lẫn mặt trong, ở đây, ở đây, ở đây!"

Và nàng ba lần hôn lên bàn tay quả thực rất đáng yêu dù có phần hơi mập mạp của Grushenka trong một niềm say đắm tựa như cuồng si. Ả chìa tay ra với một tiếng cười nhỏ đầy thần kỳ, mang âm sắc thần kinh, dõi theo "vị tiểu thư ngọt ngào" và rõ ràng rất thích thú khi được hôn tay.

"Có lẽ sự cuồng nhiệt này hơi quá đà rồi chăng," Alyosha thầm nghĩ. Cậu đỏ mặt. Cậu cảm thấy một sự bất an kỳ lạ trong lòng suốt quãng thời gian đó.

"Cô sẽ không làm tôi đỏ mặt đâu, tiểu thư thân mến, khi cứ hôn tay tôi thế này trước mặt Alexey Fyodorovitch."

"Cô nghĩ tôi định làm cô đỏ mặt sao?" Katerina Ivanovna nói, có chút ngạc nhiên. "À, em yêu của tôi, cô mới hiểu em ít làm sao!"

"Vâng, và có lẽ cả cô nữa cũng hiểu lầm tôi hoàn toàn đấy, tiểu thư thân mến. Biết đâu tôi không tốt đẹp như những gì cô tưởng. Tôi có một trái tim tàn độc; tôi luôn làm theo ý mình. Tôi đã quyến rũ tội nghiệp Dmitri Fyodorovitch ngày hôm đó đơn giản chỉ vì trò vui thôi."

"Nhưng giờ thì cô sẽ cứu anh ấy. Cô đã hứa với tôi rồi. Cô sẽ giải thích tất cả cho anh ấy. Cô sẽ nói bóng gió cho anh ấy hiểu rằng cô đã yêu một người đàn ông khác từ lâu, người giờ đây đang ngỏ lời cầu hôn cô."

"Ồ, không! Tôi đâu có hứa với cô điều đó. Toàn là cô cứ nói mãi về chuyện đó thôi. Tôi chẳng hứa gì cả."

"Vậy là tôi đã hiểu lầm cô rồi sao," Katerina Ivanovna chậm rãi nói, mặt hơi tái đi. "Cô đã hứa là..."

"Ồ, không, tiểu thư thiên thần ạ, tôi chẳng hứa hẹn gì sất," Grushenka ngắt lời bằng giọng mềm mại và đều đều, vẫn với vẻ mặt tươi vui và ngây thơ ấy. "Cô thấy đấy, tiểu thư thân mến, tôi đúng là một kẻ bướng bỉnh và tệ hại biết bao so với cô. Nếu tôi muốn làm gì thì tôi sẽ làm cho bằng được. Lúc nãy tôi có thể đã hứa hẹn với cô điều gì đó. Nhưng giờ thì tôi lại đang nghĩ: biết đâu tôi lại quay về với Mitya thì sao. Đã có lúc tôi rất thích anh ấy – thích suýt suýt trong suốt gần một tiếng đồng hồ liền cơ mà. Giờ thì có lẽ tôi sẽ quay lại và bảo anh ấy ở lại bên tôi từ ngày hôm nay trở đi. Cô thấy đấy, tôi thay đổi thất thường lắm."

"Lúc nãy cô vừa nói... một điều hoàn toàn khác cơ mà," Katerina Ivanovna thì thào yếu ớt.

"À, lúc nãy á! Nhưng cô biết đấy, tôi là một sinh linh mềm lòng và ngớ ngẩn nhường nào. Cứ nghĩ đến những gì anh ấy phải trải qua vì tôi mà xem! Lỡ khi về nhà mà tôi lại thấy thương anh ấy thì sao? Lúc đó thì tính sao đây?"

"Tôi chưa từng nghĩ..."

"Chà, tiểu thư ơi, cô thật tốt bụng và cao thượng làm sao so với tôi! Giờ thì có lẽ cô sẽ chẳng thèm đếm xỉa đến một kẻ ngốc nghếch như tôi nữa đâu, khi đã biết rõ bản chất của tôi rồi. Hãy đưa bàn tay ngọt ngào của cô cho tôi nào, vị thiên thần," ả trìu mến nói, rồi với một vẻ thành kính nào đó cầm lấy tay Katerina Ivanovna.

"Nào, tiểu thư thân mến, tôi sẽ cầm lấy tay cô và hôn nó hệt như cô đã làm với tôi vậy. Cô đã hôn tay tôi ba lần, nhưng tôi phải hôn tay cô đến ba trăm lần mới hòa vốn được. Thôi được, cứ gác chuyện đó sang một bên đã. Rồi mọi chuyện sẽ ra sao tùy ý Chúa định đoạt. Có lẽ tôi sẽ hoàn toàn trở thành nô lệ của cô và muốn làm theo mọi sai bảo của cô như một kẻ hầu người hạ. Cứ để mọi thứ tùy thuộc vào ý Chúa, chẳng cần đến những hiệp ước hay lời hứa hẹn nào sất. Bàn tay mới ngọt ngào làm sao – bàn tay cô thật ngọt ngào biết bao! Cô tiểu thư ngọt ngào ơi, một tuyệt sắc giai nhân không thể tin nổi!"

Ả từ từ đưa đôi bàn tay ấy lên môi, với một mục đích kỳ quặc là "cho hòa vốn" những nụ hôn với nàng.

Katerina Ivanovna không rụt tay lại. Nàng lắng nghe những lời cuối cùng với một niềm hy vọng rụt rè, dẫu cho lời hứa sẽ vâng lời sai bảo như một nô lệ của Grushenka được diễn đạt một cách vô cùng kỳ lạ. Nàng đăm đăm nhìn vào đôi mắt ấy; nàng vẫn nhìn thấy ở đôi mắt đó vẻ chân chất, đầy tin tưởng, cùng một thứ ánh sáng vui tươi quen thuộc.

"Có lẽ cô ta quá ư ngây thơ chăng," Katerina Ivanovna thầm nghĩ, lóe lên một tia hy vọng.

Trong khi đó, Grushenka có vẻ đầy say mê trước "bàn tay ngọt ngào" ấy. Ả cố tình đưa nó lên môi. Nhưng ả giữ nó gần môi trong suốt hai hay ba phút, như thể đang suy tính lại điều gì đó.

"Cô biết không, vị thiên thần của tôi," ả đột nhiên kéo dài giọng bằng một thứ âm điệu còn ngọt ngào và ru ngủ hơn nữa, "cô biết không, suy đi tính lại, tôi nghĩ mình sẽ không hôn tay cô nữa đâu." Và ả bật cười một tiếng cười vui vẻ.

"Tùy cô thôi. Cô bị làm sao thế?" Katerina Ivanovna giật mình cất lời.

"Để rồi cô sẽ cứ mãi nhớ rằng cô đã hôn tay tôi, còn tôi thì đời nào thèm hôn tay cô."

Có một tia sáng lóe lên trong mắt ả. Ả nhìn Katerina Ivanovna với một vẻ chăm chú đến đáng sợ.

"Đồ mặt dày hỗn xược!" Katerina Ivanovna thét lên, như thể vừa sực hiểu ra điều gì. Mặt nàng đỏ bừng và bật dậy khỏi ghế.

Grushenka cũng đứng lên, nhưng không chút vội vã.

"Thế nên tôi sẽ kể cho Mitya nghe chuyện cô đã tha thiết hôn tay tôi ra sao, còn tôi thì tuyệt nhiên chẳng thèm hôn lại tay cô chút nào. Và anh ấy sẽ cười lớn biết bao!"

"Đồ đĩ thõa đê tiện! Biến đi!"

"Chà, xấu hổ cho cô quá đấy, tiểu thư! Chà, thật đáng xấu hổ! Thốt ra những từ như thế thật không xứng với một vị tiểu thư thân mến như cô chút nào."

"Cút ngay! Mày chỉ là một con hàng đem ra bán buôn!" Katerina Ivanovna thét lên. Từng cơ mặt trên gương mặt đã biến dạng hoàn toàn của nàng đều giật giật.

"Đem ra bán cơ đấy! Chính cô ngày xưa cũng từng lén lút đến gặp mấy tên đàn ông trong bóng chiều sâm sẩm vì tiền để bán chác đấy thôi; cô cũng từng mang nhan sắc của mình ra bán mà. Cô thấy đấy, tôi thừa biết nhé."

Katerina Ivanovna ré lên, định lao vào cấu xé ả, nhưng Alyosha đã ôm chặt lấy nàng bằng tất cả sức lực.

"Không một bước, không một lời! Đừng nói gì nữa, đừng đáp lại cô ta. Ả sẽ đi thôi – ả sẽ biến đi ngay lập tức."

Ngay lúc đó, hai người dì của Katerina Ivanovna nghe tiếng hét liền chạy xộc vào, theo sau là một cô hầu gái. Tất cả đều hốt hoảng vây quanh nàng.

"Ta đã cảnh báo con rồi mà," người dì lớn tuổi hơn nói. "Ta đã cố ngăn con làm chuyện này. Con lúc nào cũng bốc đồng quá thể. Sao con lại có thể làm thế cơ chứ? Con đâu có rành đám người này, và người ta đồn con ả đó còn ghê gớm hơn tất cả những kẻ khác nữa cơ mà. Con quá ư cứng đầu."

"Ả ta là một con hổ cái!" Katerina Ivanovna gào lên. "Sao anh lại giữ tôi lại hả, Alexey Fyodorovitch? Tôi sẽ đánh cho ả nhừ tử – đánh cho ả một trận!"

Nàng không thể kiềm chế bản thân trước mặt Alyosha; có lẽ thực ra nàng cũng chẳng màng che giấu nữa.

"Ả ta đáng lẽ phải bị đem ra roi ở giữa pháp trường công cộng ấy chứ!"

Alyosha lùi dần về phía cửa.

"Nhưng, lạy Chúa tôi!" Katerina Ivanovna thét lên, đan chặt hai tay vào nhau. "Anh ấy! Anh ấy! Anh ấy sao lại có thể đê tiện và vô nhân tính đến thế cơ chứ! Chà, anh ta đã kể cho con đàn bà đó nghe chuyện đã xảy ra trong cái ngày định mệnh, nguyền rủa ấy! 'Cô cũng từng mang nhan sắc của mình ra bán, tiểu thư thân mến đấy.' Ả ta biết tỏng kìa! Anh trai cậu đúng là một tên khốn nạn, Alexey Fyodorovitch ạ."

Alyosha muốn nói điều gì đó, nhưng cậu không tài nào thốt nổi nên lời. Lồng ngực cậu nhói đau.

"Đi đi, Alexey Fyodorovitch! Thật nhục nhã, thật kinh khủng đối với tôi! Ngày mai, tôi xin anh đấy, hãy đến vào ngày mai nhé. Đừng kết án tôi. Hãy tha thứ cho tôi. Giờ thì tôi chẳng biết mình sẽ phải làm gì với bản thân mình nữa đây!"

Alyosha lảo đảo bước ra đường. Cậu suýt bật khóc nức nở hệt như nàng. Bỗng nhiên, cậu bị người hầu gái đuổi theo kịp.

"Tiểu thư quên đưa cho anh bức thư này từ phu nhân Hohlakov; nó đã được gửi ở chỗ chúng tôi từ bữa trưa nay rồi."

Alyosha máy móc nhận lấy chiếc phong bì nhỏ màu hồng và vô thức đút nó vào túi áo.