Thế là Mitya ngồi đờ đẫn nhìn quanh những người có mặt, chẳng hiểu họ đang nói gì với mình. Bỗng anh chồm dậy, vung hai tay lên và lớn tiếng gào lên:

“Tôi không có tội! Tôi không dính líu gì đến vũng máu đó! Tôi không có tội trong cái chết của cha tôi... Tôi đã từng muốn giết ổng. Nhưng tôi không có tội. Không phải tôi.”

Nhưng anh vừa dứt lời thì Grushenka từ sau tấm rèm lao vồ tới, sà xuống dưới chân ngài cảnh sát trưởng.

“Là lỗi tại tôi! Tại tôi! Do tôi độc ác!” Cô kêu lên bằng một giọng xé lòng, nước mắt đầm đìa, hai tay chắp lại hướng về phía họ. “Ổng làm vậy là vì tôi. Chính tôi đã hành hạ và đẩy ổng đến bước đường đó. Cũng vì sự độc ác của mình mà tôi đã đày đọa người cha già tội nghiệp đã khuất ấy, để rồi dẫn đến nông nỗi này! Lỗi tại tôi, lỗi ở tôi đầu tiên, lỗi lớn nhất là ở tôi!”

“Phải, lỗi tại cô đấy! Cô mới là thủ phạm chính! Cái đồ ác phụ! Đồ đĩ thoã! Cô là kẻ đáng trách nhất!” Ngài cảnh sát trưởng quát lớn, giơ tay đe dọa. Nhưng ông nhanh chóng bị ngăn chặn một cách quyết đoán. Viên công tố thẳng thừng nắm chặt lấy tay ông.

“Làm thế này là hoàn toàn sai quy tắc, Mihail Makarovitch!” Ông kêu lên. “Anh đang cố tình cản trở quá trình điều tra... Anh đang phá hỏng vụ án đấy...” ông thở hổn hển.

“Hãy tuân thủ đúng trình tự! Tuân thủ đúng trình tự!” Nikolay Parfenovitch cũng hoảng hốt kêu lên không kém, “nếu không thì hoàn toàn không thể tiến hành được đâu...”

“Hãy trừng phạt chúng tôi cùng một lúc đi!” Grushenka tuyệt vọng kêu lên, vẫn đang quỳ sụp dưới đất. “Hãy trừng phạt cả hai chúng tôi. Tôi sẽ đi theo anh ấy ngay bây giờ, dù có phải chết đi chăng nữa!”

“Grusha, đời anh, máu của anh, người thiêng liêng của anh!” Mitya quỵ xuống bên cạnh, ôm ghì lấy cô vào lòng. “Đừng tin lời cô ấy,” anh kêu lên, “cô ấy chẳng có tội gì sất, chẳng dính líu đến giọt máu nào, chẳng có tội gì hết!”

Mãi về sau, anh mới nhớ ra rằng mình đã bị mấy người lôi xềnh xệch ra khỏi người cô, rằng cô đã được đưa ra ngoài, và khi định thần lại thì anh đang ngồi bên chiếc bàn. Ngay bên cạnh và phía sau anh là những gã sai vát mang phù hiệu kim loại. Đối diện với anh ở phía bên kia bàn là Nikolay Parfenovitch, viên thẩm tra viên. Ông cứ nài nỉ anh uống một chút nước từ chiếc ly đặt trên bàn.

“Uống vào sẽ thấy tỉnh táo hơn, sẽ bình tĩnh lại. Cứ bình tĩnh, đừng sợ,” ông nhỏ nhẹ nói, với thái độ cực kỳ lịch sự. Mitya (mãi sau này anh mới nhớ lại) bỗng trở nên vô cùng chú ý đến những chiếc nhẫn lớn của vị này, một chiếc gắn đá thạch anh tím, và chiếc kia gắn một viên đá màu vàng sáng trong suốt, chiếu sáng rực rỡ. Và mãi lâu sau, anh vẫn ngạc nhiên nhớ lại cách mà những chiếc nhẫn ấy đã thu hút toàn bộ sự chú ý của mình suốt những giờ phút thẩm vấn kinh hoàng đó, khiến anh hoàn toàn không tài nào dứt ra được hay gạt chúng đi, dường như chúng chẳng dính dáng gì đến tình cảnh hiện tại của mình. Bên trái Mitya, ở chỗ Maximov đã ngồi từ đầu buổi tối, giờ là viên công tố, còn bên phải Mitya, chỗ Grushenka hồi nãy, là một thanh niên má hồng phúng phính mặc một thứ áo săn sờn cũ, trước mặt bày sẵn mực và giấy. Đó là thư ký của vị thẩm tra viên, người đã đi theo ông. Cảnh sát trưởng lúc này đang đứng bên cửa sổ ở đầu kia căn phòng, cạnh Kalganov đang ngồi ở đó.

“Uống chút nước đi,” vị thẩm tra viên dịu dàng nhắc lại lần thứ mười.

“Tôi uống rồi, các ngài ạ, tôi uống rồi... nhưng mà... thôi nào các ngài, hãy vùi dập tôi đi, trừng phạt tôi đi, định đoạt số phận tôi đi!” Mitya kêu lên, trừng trừng nhìn vị thẩm tra viên với đôi mắt mở to đầy vẻ kinh hoàng.

“Vậy là anh dứt khoát tuyên bố rằng mình không có tội trong cái chết của cha anh, ông Fyodor Pavlovitch phải không?” Viên thẩm tra viên hỏi, giọng nhỏ nhẹ nhưng đầy vẻ nài ép.

“Tôi không có tội. Tôi có nhúng tay vào máu của một ông già khác chứ không phải của cha tôi. Và tôi đang khóc thương cho ông cụ ấy! Tôi đã đánh, tôi đã đánh ông cụ và khiến ông ngã xuống... Nhưng thật cay đắng khi phải chịu tội thay cho một vụ án mạng khác, một vụ án mạng khủng khiếp mà tôi hoàn toàn vô tội... Đó là một cáo buộc kinh hoàng, các ngài ạ, một cú giáng trời giã. Nhưng ai đã giết cha tôi, ai đã giết ổng? Ai có thể giết ổng nếu không phải là tôi chứ? Thật kỳ lạ, thật phi thường, không thể nào tin nổi.”

“Vâng, ai có thể giết ông cụ chứ?” Viên thẩm tra viên vừa định mở lời thì Ippolit Kirillovitch, vị công tố viên, liếc nhìn ông rồi quay sang hướng về phía Mitya.

“Anh không cần phải bận tâm về lão gia nhân Grigory Vassilyevitch đâu. Ổng vẫn còn sống, đã hồi phục rồi, và bất chấp những đòn chí mạng do chính ổng và theo lời khai của anh gây ra, thì chắc chắn ổng sẽ sống, bác sĩ đã nói vậy ít nhất là thế.”

“Còn sống ư? Ổng còn sống ư?” Mitya kêu lên, vung hai tay lên trời. Gương mặt anh bừng sáng. “Lạy Chúa, con tạ ơn Ngài vì phép lạ Ngài đã ban cho con, một kẻ tội đồ và hay làm điều ác. Đó chính là lời đáp cho lời cầu nguyện của con. Con đã cầu nguyện suốt cả đêm nay.” Và anh làm dấu thánh ba lần. Anh gần như không kịp thở.

“Thế nên từ phía lão Grigory này, chúng tôi đã thu thập được những lời khai cực kỳ quan trọng liên quan đến anh, rằng—” Viên công tố định nói tiếp thì Mitya đột ngột đứng phắt dậy khỏi ghế.

“Xin chờ một phút, các ngài ơi, vì Chúa đấy, chỉ một phút thôi; tôi sẽ chạy ra chỗ cô ấy—”

“Xin lỗi anh, vào lúc này điều đó là hoàn toàn không thể,” Nikolay Parfenovitch suýt thét lên. Ông ta cũng chồm dậy khỏi ghế. Mitya liền bị mấy gã sai vát tóm chặt lấy, nhưng anh tự ý ngồi xuống...

“Các ngài ơi, thật đáng tiếc quá! Tôi chỉ muốn gặp cô ấy đúng một phút thôi; tôi muốn nói với cô ấy rằng vết máu đó đã được gột sạch rồi, nó đã biến mất rồi, cái vũng máu đè nặng lên tim tôi suốt cả đêm qua, và giờ đây tôi không còn là kẻ sát nhân nữa! Các ngài ơi, cô ấy là vị hôn thê của tôi đấy!” anh nói với vẻ ngây ngất và cung kính, đưa mắt nhìn quanh tất cả mọi người. “Ôi, xin cảm ơn các ngài! Ôi, chỉ trong một phút mà các ngài đã ban cho tôi một cuộc đời mới, một trái tim mới!... Ông cụ ấy ngày xưa từng bồng bế tôi trên tay đấy, các ngài ạ. Lão từng tắm cho tôi trong cái thùng gỗ khi tôi mới là một đứa bé lên ba, bị mọi người bỏ rơi, lão đối xử với tôi chẳng khác nào một người cha!...”

“Và thế là anh—” Viên thẩm tra viên cất lời.

“Xin các ngài cho phép, xin cho phép tôi thêm một phút nữa,” Mitya ngắt lời, chống khuỷu tay lên bàn và lấy hai tay che mặt. “Hãy cho tôi một chút thời gian để suy nghĩ, để thở cái đã, các ngài ạ. Mọi chuyện thế này thật là khủng khiếp, quá ư khủng khiếp. Con người ta chứ có phải cái trống đâu, các ngài!”

“Uống thêm chút nước đi,” Nikolay Parfenovitch lẩm bẩm.

Mitya bỏ hai tay khỏi khuôn mặt và mỉm cười. Ánh mắt anh đầy vẻ tự tin. Trông anh như hoàn toàn biến đổi chỉ trong nháy mắt. Toàn bộ cung cách của anh đã thay đổi; anh lại trở thành một người ngang hàng với những con người này, những kẻ mà anh đều quen biết, cứ như thể họ vừa gặp nhau từ hôm trước, khi chẳng có chuyện gì xảy ra, tại một buổi tụ họp xã giao nào đó. Nhân tiện cũng xin nhắc lại rằng, vào lần đầu mới đến, Mitya đã được đón tiếp rất nồng nhiệt tại nhà cảnh sát trưởng, nhưng về sau, đặc biệt là trong suốt tháng qua, Mitya hầu như chẳng ghé qua lần nào nữa, và khi cảnh sát trưởng tình cờ gặp anh trên đường phố chẳng hạn, Mitya nhận ra ông ta thường cau mày và chỉ cúi đầu chào cho phải phép. Mối quan hệ của anh với viên công tố thì ít thân mật hơn, mặc dù đôi khi anh vẫn đến thăm xã giao vợ của ông ta, một người phụ nữ hay lo âu và có trí tưởng tượng phong phú, mà chẳng hiểu vì lý do gì, và bà luôn tiếp đón anh niềm nở, vì một lý do nào đó đã quan tâm đến anh cho đến tận phút chót. Anh chưa có thời gian để làm quen với vị thẩm tra viên, dù đã gặp và trò chuyện với ông ta hai lần, mỗi lần đều bàn về phái đẹp.

“Tôi thấy anh là một luật sư cực kỳ tài giỏi đấy, Nikolay Parfenovitch,” Mitya vui vẻ cười lớn lên tiếng, “nhưng giờ thì tôi có thể giúp anh đây. Ôi các ngài, tôi cảm thấy mình như một con người hoàn toàn mới, và xin đừng mắng tôi vì cách xưng hô quá đỗi bộc trực và giản dị này nhé. Tôi cũng đang hơi ngà ngà say nữa, tôi xin nói thật với các ngài như vậy. Tôi tin là mình đã có vinh dự và niềm vui được gặp ngài Nikolay Parfenovitch tại nhà người họ hàng Miüsov của tôi rồi. Các ngài ơi, các ngài ơi, tôi không dám nhận mình ngang hàng với các ngài đâu. Dĩ nhiên là tôi hiểu mình đang ngồi trước mặt các ngài với tư cách gì rồi chứ. Ồ, dĩ nhiên là có một sự nghi ngờ khủng khiếp... đang treo lơ lửng trên đầu tôi... nếu như lão Grigory đã khai như thế... Một sự nghi ngờ khủng khiếp! Thật kinh khủng, kinh khủng, tôi hiểu điều đó chứ! Nhưng chúng ta hãy vào việc chính đi các ngài, tôi đã sẵn sàng rồi, và chúng ta sẽ kết thúc chuyện này ngay lập tức thôi; bởi vì, các ngài hãy lắng nghe đây, hãy nghe tôi này! Vì tôi biết mình vô tội, nên chúng ta có thể giải quyết dứt điểm chuyện này trong vòng một phút. Có đúng thế không? Có đúng không nào?”

Mitya nói rất nhiều và rất nhanh, với vẻ kích động và dạt dào cảm xúc, cứ như thể anh thực sự xem những người đang lắng nghe mình là những người bạn tốt nhất vậy.

“Thế nên, tạm thời chúng tôi sẽ ghi nhận rằng anh hoàn toàn phủ nhận cáo buộc chống lại mình,” Nikolay Parfenovitch nói với vẻ đầy trọng thể, rồi cúi người xuống chỗ người thư ký để thì thầm đọc cho y ghi lại.

“Ghi lại ư? Các anh muốn ghi lại điều đó ư? Thôi được, cứ ghi đi; tôi đồng ý, tôi hoàn toàn đồng ý, các ngài ạ, chỉ có điều... các anh thấy đấy?... Khoan đã, khoan đã, hãy ghi thế này. Tội quậy phá mất trật tự thì tôi nhận, tội bạo lực với một ông cụ tội nghiệp thì tôi nhận. Và còn một điều gì đó nữa ở tận đáy lòng tôi, mà tôi cũng có tội – nhưng điều đó thì các anh không cần phải ghi vào đâu” (anh đột ngột quay sang người thư ký); “đó là đời tư của tôi các ngài ạ, chuyện đó không can gì đến các ngài, tận đáy lòng tôi cơ mà... Thế nhưng về cái tội mưu sát người cha già của mình thì tôi không có tội. Đó là một ý nghĩ điên rồ. Hoàn toàn là một ý nghĩ điên rồ!... Tôi sẽ chứng minh cho các ngài thấy điều đó và các ngài sẽ phải bị thuyết phục ngay lập tức thôi... Các ngài sẽ phải phì cười cho mà xem, các ngài ạ. Chính các ngài sẽ phải tự cười vào sự nghi ngờ của mình cho mà xem!...”

“Xin hãy bình tĩnh lại, Dmitri Fyodorovitch,” vị thẩm tra viên lên tiếng, rõ ràng là đang cố gắng làm dịu đi sự kích động của Mitya bằng sự điềm tĩnh của chính mình. “Trước khi chúng ta tiếp tục cuộc thẩm vấn, tôi muốn nghe anh xác nhận lại một lời tuyên bố, nếu anh đồng ý trả lời, rằng anh vốn không ưa cha mình, ông Fyodor Pavlovitch, rằng anh liên tục vướng vào những trận cãi vã với ổng. Ngay tại đây thôi, cách đây chừng mười lăm phút, anh đã thốt lên rằng anh muốn giết ổng: ‘Tôi không giết ổng,’ anh đã nói thế, ‘nhưng tôi muốn giết ổng.’”

“Có thật tôi đã thốt lên thế không? Chà, điều đó có thể lắm chứ, các ngài ạ! Vâng, thật bất hạnh làm sao, tôi đã thực sự muốn giết ổng... rất nhiều lần tôi đã muốn thế... thật là bất hạnh, bất hạnh quá!”

“Anh đã muốn thế. Vậy anh có đồng ý giải thích chính xác những động cơ nào đã dẫn dắt anh tới thứ tình cảm căm hờn dành cho đấng sinh thành của mình không?”

“Có gì mà phải giải thích chứ, các ngài?” Mitya lầm lì nhún vai, cúi gằm mặt xuống. “Tôi chưa bao giờ che giấu tình cảm của mình cả. Cả cái thị trấn này đều biết chuyện đó – mọi người ở quán rượu đều biết hết. Mới gần đây thôi tôi còn tuyên bố những điều đó trong gian thất của Cha Zossima... Và cũng chính vào ngày hôm đó, vào buổi tối tôi đã đánh cha mình. Tôi suýt đánh chết ổng, và tôi đã thề trước sự chứng kiến của nhiều người là sẽ quay lại và giết ổng... Ồ, hàng ngàn nhân chứng ấy chứ! Tôi đã gào lên oang oang suốt tháng nay rồi, bất kỳ ai cũng có thể kể cho các ngài nghe điều đó!... Sự thật rành rành trước mắt, nó tự cất lên tiếng nói của mình, nó kêu gào thảm thiết, thế nhưng tình cảm các ngài ạ, tình cảm lại là một chuyện hoàn toàn khác. Các ngài thấy đấy, các ngài ạ” – Mitya cau mày – “tôi nghĩ rằng các ngài chẳng có quyền gì để tra hỏi tôi về chuyện tình cảm cả. Tôi biết các ngài đang bị ràng buộc bởi công việc, tôi hoàn toàn hiểu điều đó, nhưng đó là chuyện của tôi, chuyện riêng tư, thầm kín của tôi, thế nhưng... vì tôi chưa từng che giấu cảm xúc của mình trong quá khứ... ở quán rượu chẳng hạn, tôi đã trò chuyện với tất cả mọi người, thế nên... thế nên bây giờ tôi cũng chẳng thèm giấu giếm nữa. Các ngài thấy đấy, tôi hiểu chứ các ngài, có những sự thật khủng khiếp chống lại tôi trong vụ việc này. Tôi đã nói với tất cả mọi người rằng tôi sẽ giết ổng, và rồi, bỗng dưng ổng lại bị sát hại. Thế nên chắc chắn phải là tôi rồi! Ha ha! Tôi có thể thông cảm cho các ngài mà, các ngài ạ, tôi hoàn toàn có thể thông cảm được chứ. Bản thân tôi cũng đang bàng hoàng chết lặng đây, bởi vì nếu không phải là tôi thì còn ai có thể sát hại ổng được nữa cơ chứ? Mọi chuyện cuối cùng là thế đấy, có phải vậy không? Nếu không phải tôi thì còn có thể là ai nữa, là ai chứ? Các ngài ơi, tôi muốn biết, tôi đòi phải được biết!” anh đột ngột kêu lên. “Ổng bị sát hại ở đâu? Bị sát hại như thế nào? Bằng cách nào, và bằng hung khí gì? Hãy nói cho tôi biết đi,” anh dồn dập hỏi, ngước nhìn hai vị quan tòa.

“Chúng tôi tìm thấy ông cụ trong phòng làm việc, nằm ngửa trên sàn nhà, với phần đầu bị đánh nát bét,” viên công tố đáp.

“Thật là khủng khiếp!” Mitya rùng mình và, chống hai khuỷu tay lên bàn, úp mặt vào bàn tay phải.

“Chúng ta tiếp tục nhé,” Nikolay Parfenovitch xen vào. “Vậy điều gì đã thúc đẩy anh nảy sinh thứ tình cảm căm hờn đó? Dường như anh từng tuyên bố trước công chúng rằng nó xuất phát từ lòng ghen tuông phải không?”

“Ờ thì đúng vậy, ghen tuông. Mà không chỉ có ghen tuông đâu.”

“Những tranh chấp về tiền bạc nữa chứ?”

“Vâng, cả chuyện tiền nong nữa chứ.”

“Hình như có một vụ tranh chấp về ba nghìn rúp mà anh đòi đó là một phần tiền thừa kế của mình phải không?”

“Ba nghìn ư! Còn nhiều, nhiều hơn thế nữa,” Mitya gay gắt kêu lên; “hơn sáu nghìn, có khi hơn cả mười nghìn ấy chứ. Tôi đã nói với tất cả mọi người như vậy, gào lên vào mặt họ ấy chứ. Nhưng tôi đã quyết định hạ mức đó xuống còn ba nghìn. Tôi đang cực kỳ túng quẫn cần đến ba nghìn rúp đó... thế nên xấp giấy bạc trị giá ba nghìn mà tôi thừa biết ổng cất giấu dưới gối, để dành cho Grushenka, tôi coi đó đơn giản là tiền đã bị trộm mất của tôi. Vâng, các ngài ạ, tôi coi đó là của tôi, là tài sản riêng của chính mình...”

Viên công tố nhìn vị thẩm tra viên đầy ẩn ý, và kịp nháy mắt với ông ta một cái thật lén lút.

“Chúng ta sẽ quay lại chủ đề đó sau nhé,” vị thẩm tra viên nhanh chóng nói. “Anh có cho phép chúng tôi ghi nhận điểm đó và viết lại không; rằng anh đã coi số tiền đó như là tài sản riêng của chính mình?”

“Cứ việc viết đi, cứ tự nhiên đi. Tôi thừa biết đó lại là một tình tiết nữa chống lại tôi, nhưng tôi không sợ các tình tiết và chính tôi là kẻ khai ra chúng để chống lại mình đấy. Các ngài có nghe rõ không? Các ngài có biết không hỡi các ngài, các ngài đang coi tôi là một kẻ hoàn toàn khác với con người thực của tôi,” anh nói thêm, đột ngột trở nên ủ rũ và chán nản. “Các ngài đang phải đối phó với một người đàn ông trọng danh dự, một người có danh dự cao cả nhất; trên hết – xin đừng quên điều đó – một kẻ đã làm biết bao nhiêu chuyện đồi bại, nhưng từ trong sâu thẳm, trong cõi thẳm sâu tâm hồn, hắn vẫn luôn là, và vẫn mãi là một người có danh dự. Tôi chẳng biết phải diễn tả thế nào nữa. Chính điều đó đã khiến tôi đau khổ suốt cả cuộc đời, rằng tôi luôn khát khao được sống có danh dự, rằng tôi có thể nói mình là một kẻ tử đạo vì ý thức về danh dự, đi tìm nó bằng cả cây đèn lồng, cây đèn lồng của Diogenes, thế nhưng suốt cả đời tôi lại toàn làm những chuyện dơ bẩn giống như tất cả chúng ta, các ngài ạ... nghĩa là chỉ giống một mình tôi mà thôi. Đó là một sự lầm lẫn, giống một mình tôi thôi, một mình tôi thôi!... Các ngài ơi, đầu tôi đau quá...” Lông mày anh co rúm lại vì đau đớn.

“Các ngài thấy đấy, các ngài ạ, tôi không tài nào chịu nổi cái bộ dạng của ổng, ở con người ổng có cái gì đó thật đê tiện, trơ trẽn, dẫm đạp lên mọi thứ thiêng liêng, có cái gì đó nhạo báng và bất kính, đáng ghê tởm, vô cùng ghê tởm. Nhưng giờ đây khi ổng đã chết rồi, tôi lại cảm thấy khác đi.”

“Ý anh thế nào cơ chứ?”

“Tôi không cảm thấy khác đi, nhưng tôi ước gì mình đã không căm hờn ổng đến thế.”

“Anh cảm thấy ăn năn hối hận à?”

“Không, không hối hận đâu, đừng có ghi câu đó vào. Bản thân tôi cũng chẳng tốt đẹp gì cho cam, tôi chẳng có gì là hay ho cả, thế nên tôi chẳng có cái quyền gì mà coi ổng là đáng ghê tởm cả. Ý tôi là thế đấy. Cứ viết câu đó vào đi, nếu các ngài thích.”

Nói xong những lời này, Mitya trở nên vô cùng ủ dột. Càng về sau, khi cuộc thẩm vấn tiếp diễn, anh lại càng trở nên u ám hơn.

Ngay lúc đó, một màn kịch bất ngờ nữa lại diễn ra. Mặc dù Grushenka đã bị đưa đi, nhưng cô không bị đưa đi đâu xa cả, mà chỉ đến căn phòng cách phòng xanh dương đúng hai gian, nơi cuộc thẩm vấn đang diễn ra. Đó là một căn phòng nhỏ chỉ có một ô cửa sổ, nằm ngay sát căn phòng lớn nơi họ từng khiêu vũ và yến tiệc linh đình trước đó. Cô đang ngồi ở đó mà chẳng có ai bên cạnh ngoài Maximov, kẻ đang vô cùng chán nản, vô cùng hoảng sợ, cứ bám chặt lấy sườn cô như thể để tìm kiếm sự an toàn. Ngay trước cửa phòng họ đứng một gã nông dân mang phù hiệu bằng kim loại trên ngực. Grushenka đang khóc nức nở, và bỗng nhiên nỗi đau đớn tràn ngập khiến cô không sao kìm nén được nữa, cô chồm dậy, vung hai tay lên và với một tiếng gào thét xé ruột xé gan vì đau khổ, cô lao ra khỏi phòng để tìm anh, tìm Mitya của cô, đột ngột đến mức họ chẳng kịp ngăn cô lại. Mitya nghe thấy tiếng khóc của cô liền giật mình, chồm dậy, và với một tiếng thét, anh ào ra lao về phía cô với tất cả sự bồng bột, chẳng màng mình đang làm gì nữa. Nhưng họ không được phép tiến lại gần nhau, mặc dù cả hai đã nhìn thấy mặt nhau. Anh bị tóm chặt lấy cánh tay. Anh vùng vẫy, cố gắng dứt ra cho bằng được. Phải mất ba bốn người mới giữ nổi anh lại. Cô cũng bị tóm chặt lấy, và anh nhìn thấy cô đang dang rộng hai tay về phía mình, gào khóc thảm thiết trong lúc người ta lôi cô đi xa. Khi sự việc chấm dứt, anh lại hoàn hồn, ngồi xuống đúng chỗ cũ, đối diện với vị thẩm tra viên, và gào lên với họ:

“Các người muốn gì ở cô ấy chứ? Sao cứ hành hạ cô ấy mãi thế? Cô ấy chẳng làm gì sai cả, không một chút lỗi lầm nào hết!...”

Các vị quan tòa tìm cách xoa dịu anh. Khoảng mười phút trôi qua như thế. Cuối cùng, Mihail Makarovitch, người vừa đi vắng nãy giờ, hớt hải bước vào phòng, lớn tiếng đầy kích động nói với viên công tố:

“Cô ấy đã được đưa đi rồi, đang ở dưới lầu ấy. Các ngài có cho phép tôi nói một lời với con người bất hạnh này không hỡi các ngài? Có sự hiện diện của các ngài đây, xin các ngài cứ ở đây.”

“Cứ tự nhiên đi, Mihail Makarovitch,” vị thẩm tra viên đáp lời. “Trong trường hợp này chúng tôi không có ý kiến gì phản đối cả.”

“Hãy nghe đây, Dmitri Fyodorovitch, anh bạn thân mến của tôi,” cảnh sát trưởng cất lời, trên gương mặt đầy vẻ kích động của ông ánh lên một sự quan tâm trìu mến, gần như mang thứ tình cảm của người cha dành cho kẻ tù nhân bất hạnh. “Chính tay tôi đã đưa Agrafena Alexandrovna xuống dưới lầu, và gửi gắm cô ấy cho mấy đứa con gái của chủ nhà, lại thêm lão Maximov ở đó kè kè với cô ấy suốt. Và tôi đã dỗ dành cô ấy rồi, anh có nghe thấy không? Tôi đã dỗ dành và làm cho cô ấy bình tâm lại rồi. Tôi đã khắc sâu vào đầu cô ấy rằng anh phải tự minh oan cho bản thân, thế nên cô ấy không được phép cản trở anh, không được làm anh nản chí, kẻo anh lại mất bình tĩnh rồi khai bừa bãi trong lời khai của mình thì hỏng. Thực ra thì tôi đã nói chuyện và cô ấy đã hiểu. Cô ấy là một cô gái biết điều, cậu ạ, một cô gái tốt bụng, thiếu chút nữa là cô ấy đã hôn lên đôi tay già nua này của tôi để cầu xin sự giúp giúp đỡ cho anh rồi. Chính cô ấy đã sai tôi tới đây, để nhắn nhủ với anh rằng đừng có lo lắng gì cho cô ấy cả. Và tôi phải đi thôi anh bạn ạ, tôi phải đi và nói cho cô ấy biết rằng anh đã bình tĩnh và hoàn toàn yên tâm về cô ấy rồi. Thế nên anh cũng phải bình tĩnh lại chứ, anh hiểu chứ? Tôi đã đối xử không công bằng với cô ấy; cô ấy là một tâm hồn theo đạo Thiên Chúa, các ngài ạ, vâng, tôi xin khẳng định với các ngài, cô ấy là một tâm hồn hiền hậu, và chẳng có tội tình gì sất. Vậy tôi phải nhắn gì với cô ấy đây, Dmitri Fyodorovitch? Rằng anh sẽ ngồi yên lặng hay không nào?”

Viên cảnh sát trưởng tốt bụng đã nói rất nhiều điều vượt quá thẩm quyền, nhưng nỗi thống khổ của Grushenka, nỗi thống khổ của một sinh linh đồng loại, đã chạm đến trái tim nhân hậu của ông, khiến khóe mắt ông rưng rưng ngấn lệ. Mitya chồm dậy lao về phía ông.

“Xin các ngài tha thứ cho, ôi, xin cho phép tôi, xin hãy cho phép tôi!” anh kêu lên. “Anh mang trái tim của một thiên thần, một thiên thần thực sự, Mihail Makarovitch ạ, tôi vô cùng cảm ơn anh vì cô ấy. Tôi sẽ, tôi sẽ bình tĩnh, vui vẻ, thực sự là thế. Xin hãy nói với cô ấy bằng tấm lòng nhân hậu của anh rằng tôi đang rất vui vẻ, hoàn toàn vui vẻ, rằng tôi sẽ phì cười ngay thôi, khi biết rằng cô ấy có một vị thiên thần hộ mệnh như anh. Tôi sẽ giải quyết xong xuôi đống rắc rối này ngay đây thôi, và ngay khi được tự do, tôi sẽ đến bên cô ấy, cô ấy sẽ thấy, cứ để cô ấy chờ nhé. Các ngài ơi,” anh quay sang nói với hai vị thẩm tra viên, “giờ thì tôi sẽ dốc sạch tâm can mình ra với các ngài; tôi sẽ bộc bạch tất cả. Chúng ta sẽ kết thúc chuyện này ngay lập tức thôi, kết thúc một cách vui vẻ. Rồi chúng ta sẽ cười trừ cho qua chuyện vào phút cuối thôi, có đúng thế không các ngài? Nhưng này các ngài, người phụ nữ đó chính là nữ hoàng trong trái tim tôi. Ôi, hãy để tôi nói điều này với các ngài nhé. Chỉ có một điều duy nhất đó thôi mà tôi muốn nói với các ngài lúc này... Tôi biết mình đang ở cạnh những người đàn ông trọng danh dự. Cô ấy là ánh sáng của tôi, cô ấy là đấng thiêng liêng của tôi, và giá như các ngài biết được cơ chứ! Các ngài có nghe thấy tiếng cô ấy gào lên ‘Tôi sẽ đi chết cùng anh’ không? Thế mà tôi, một kẻ ăn xin rách rưới khốn cùng thế này, đã làm được gì cho cô ấy chứ? Tại sao cô ấy lại dành cho tôi thứ tình yêu sâu sắc nhường ấy? Làm sao một gã thô lỗ xấu xí vụng về như tôi, với bộ mặt khó coi này, lại xứng đáng nhận được tình yêu lớn đến mức cô ấy sẵn sàng cùng tôi chịu cảnh lưu đày cơ chứ? Và vừa nãy đây, cách cô ấy sụp lạy dưới chân các ngài vì tôi!... thế mà cô ấy vốn là một người kiêu hãnh và chẳng hề làm gì sai trái cả! Làm sao tôi có thể không tôn thờ cô ấy cho được, làm sao tôi có thể không gào thét và lao đến bên cô ấy như lúc nãy cho đành chứ? Các ngài ơi, xin hãy tha thứ cho tôi! Nhưng giờ đây, giờ đây thì tôi đã được an ủi rồi.”

Và anh ngã quỵ xuống ghế, úp mặt vào hai tay, oà khóc nức nở. Nhưng đó là những giọt nước mắt hạnh phúc. Anh nhanh chóng định thần lại ngay lập tức. Viên cảnh sát trưởng già có vẻ vô cùng hài lòng, và các vị thẩm tra viên cũng thế. Họ cảm nhận được rằng cuộc thẩm vấn đang bước sang một giai đoạn hoàn toàn mới. Khi viên cảnh sát trưởng bước ra ngoài, Mitya tỏ ra vô cùng phấn chấn.

“Giờ thì các ngài ạ, tôi hoàn toàn ở sự định đoạt của các ngài, hoàn toàn tùy ý các ngài sai bảo. Và nếu không vì mấy cái chi tiết vụn vặt vớ vẩn ấy thì chúng ta đã hiểu nhau từ đời thuở nào rồi. Lại mấy cái chi tiết ấy nữa chứ. Tôi tùy các ngài định đoạt đấy, các ngài ạ, nhưng tôi tuyên bố rằng chúng ta phải có lòng tin lẫn nhau, các ngài tin tôi và tôi tin các ngài, nếu không thì chuyện này chẳng bao giờ đi đến hồi kết đâu. Tôi nói vì lợi ích của chính các ngài đấy. Vào việc chính đi các ngài, vào việc chính thôi, và đừng có bới móc trong tâm hồn tôi nữa; đừng có tra tấn tôi bằng mấy chuyện vặt vãnh nữa, mà chỉ hỏi tôi về các sự kiện và những điều trọng yếu thôi, tôi sẽ làm thỏa mãn các ngài ngay tức khắc. Mặc thây mấy cái chi tiết vớ vẩn đi!”

Mitya đã nói vậy đấy. Cuộc thẩm vấn lại được tiếp tục.