Bước vào phòng Lise, cậu thấy nàng đang nửa nằm trên chiếc xe lăn từng dùng để di chuyển khi nàng chưa thể đi lại. Nàng không hề nhổm dậy đón cậu, nhưng đôi mắt sắc sảo, tinh anh của nàng cứ xoáy thẳng vào khuôn mặt cậu. Thoáng hiện lên trong đôi mắt ấy là một vẻ sốt sược, còn gương mặt nàng thì xanh xao, nhợt nhạt. Alyosha vô cùng kinh ngạc trước sự thay đổi ở nàng chỉ trong vòng ba ngày. Quả thực nàng đã gầy đi trông thấy. Nàng không đưa tay ra chào cậu. Cậu đạm chạm vào những ngón tay gầy gò, dài ngoẵng đang bất động trên váy nàng, rồi lặng lẽ ngồi xuống đối diện.

— Em biết anh đang vội đến nhà tù, — Lise cộc lốc nói, — và mạ đã giữ chân anh đến cả tiếng đồng hồ; mạ vừa mới kể cho anh nghe chuyện về em và Yulia xong chứ gì.

— Sao em biết? — Alyosha hỏi.

— Em nghe lén đấy. Sao anh cứ trân trân nhìn em thế? Em thích nghe và em cứ nghe đấy, có sao đâu. Em chẳng thèm xin lỗi đâu nhé.

— Em đang có chuyện gì khó chịu à?

— Trái lại, em đang rất hạnh phúc. Em vừa mới nghĩ ngợi, đây là lần thứ ba mươi rồi đấy, rằng thật may mắn làm sao khi em đã từ chối anh và sẽ không làm vợ anh. Anh chẳng thích hợp làm chồng chút nào. Nếu em lấy anh rồi đưa cho anh một bức thư gửi cho người đàn ông em yêu sau lưng anh, chắc chắn anh sẽ cầm lấy, mang đi đưa cho hắn và còn mang cả thư hồi âm về nữa chứ. Cho dù anh có ở tuổi tứ tuần, anh vẫn sẽ tiếp tục đi đưa những bức thư tình giùm cho em thôi.

Nàng chợt cười phá lên.

— Ở em vừa có nét cay độc lại vừa có vẻ chân thành, — Alyosha mỉm cười nhìn nàng.

— Sự chân thành ấy nằm ở chỗ em chẳng có gì phải xấu hổ trước mặt anh cả. Hơn thế nữa, em chẳng muốn phải ngượng ngùng khi ở cạnh anh, chỉ riêng trước mặt anh mà thôi. Alyosha, sao em lại chẳng nể trọng anh nhỉ? Em rất quý anh, nhưng lại chẳng nể trọng anh chút nào. Nếu em nể anh, thì em đã chẳng thể nói chuyện với anh một cách trơ tráo thế này, đúng không?

— Đúng vậy.

— Thế anh có tin là em không hề cảm thấy ngượng ngùng trước mặt anh không?

— Không, anh không tin.

Lise lại cười một cách đầy căng thẳng; nàng nói liên hồi.

— Em vừa gửi ít bánh kẹo cho anh trai anh, Dmitri Fyodorovitch, trong tù đấy. Alyosha, anh biết không, trông anh xinh xắn phết đấy chứ! Em sẽ yêu anh chết đi được vì đã nhanh chóng cho phép em được thôi yêu anh đấy.

— Sao hôm nay em lại cho gọi anh tới đây, Lise?

— Em muốn thổ lộ với anh một khao khát của mình. Em ước gì có ai đó hành hạ em, lấy em rồi sau đó hành hạ em, lừa dối rồi bỏ rơi em. Em chẳng muốn hạnh phúc chút nào.

— Em đang đâm ra thích sự hỗn loạn đấy à?

— Vâng, em muốn sự hỗn loạn. Em cứ muốn phóng hỏa đốt nhà. Em cứ tưởng tượng ra cảnh mình sẽ lén lút bò đến đó rồi châm lửa đốt nhà; nhất định phải lén lút cơ. Người ta sẽ tìm cách dập lửa, nhưng ngọn lửa vẫn cứ cháy mãi. Và em sẽ biết rõ điều đó mà chẳng hé răng nửa lời. Chà, đúng là ngớ ngẩn hết chỗ nói! Mà sao em chán ngắt thế này cơ chứ!

Nàng xua tay với vẻ đầy ghê tởm.

— Đó là vì cuộc sống nhung lụa của em đấy thôi, — Alyosha dịu dàng đáp.

— Thế thà nghèo khổ thì hơn chắc?

— Ừ, thà nghèo còn hơn.

— Đó là điều vị tu sĩ của anh đã dạy anh rồi. Không đúng đâu. Cứ để em giàu có còn tất cả mọi người khác phải chịu nghèo đi, em sẽ ăn kẹo, uống kem sữa mà chẳng thèm chia cho ai một miếng. Chà, đừng có nói nữa, đừng thốt ra lời nào hết, — nàng xua tay về phía cậu, dù Alyosha còn chưa hé miệng. — Anh đã nói với em tất cả những chuyện đó rồi, em thuộc làu làu trong đầu ấy chứ. Em chán ngấy lên được. Nếu có ngày nào đó phải chịu nghèo khó, chắc em sẽ đi giết người mất, mà ngay cả khi có giàu có đi chăng nữa, biết đâu em cũng vẫn sẽ ra tay sát hại ai đó — sao cứ phải ngồi không cơ chứ! Mà anh có biết không, em rất muốn được đi gặt, đi cắt lúa mạch đen đấy! Em sẽ cưới anh, rồi anh sẽ trở thành một tên nông dân, một gã nông dân thực thụ; chúng ta sẽ nuôi một con ngựa con nhé, chịu không? Anh có biết Kalganov không?

— Có chứ.

— Cậu ta cứ lang thang khắp nơi và mơ mộng vẩn vơ. Cậu ta bảo: “Sống ngoài đời thực làm gì chứ? Mơ mộng vẫn hơn. Người ta có thể mơ về những thứ tuyệt vời nhất, chứ đời thực chán ngắt.” Thế nhưng rồi cậu ta cũng sắp sửa kết hôn đến nơi; cậu ta đã bắt đầu ve vãn em rồi đấy. Anh có biết quay con cù không?

— Có.

— Ồ, cậu ta y hệt như một con cù vậy: cứ phải lên dây cót rồi cho quay tít mù, sau đó lại phải dùng roi quất, quất, quất thật lực. Nếu em lấy cậu ta, em sẽ bắt cậu ta quay suốt cả cuộc đời. Anh không thấy ngượng khi ở bên em à?

— Không.

— Anh đang khó chịu ra mặt vì em chẳng chịu nói chuyện thánh thiện gì sất. Em chẳng muốn làm người thánh thiện đâu. Người ta sẽ trừng phạt kẻ phạm trọng tội ở thế giới bên kia ra sao nhỉ? Chắc là anh phải rành lắm chứ.

— Chúa sẽ phán xử em. — Alyosha chăm chú nhìn nàng.

— Đúng ý em thích luôn đấy. Em sẽ bước lên để ngài phán xử, và em sẽ cười thẳng vào mặt họ cho mà xem. Em thèm được đốt nhà lắm đấy, Alyosha, đốt chính ngôi nhà của chúng ta; anh vẫn không tin em à?

— Sao lại không? Có những đứa trẻ lên mười hai tuổi cũng từng khao khát được châm lửa đốt thứ gì đó, rồi chúng cũng phóng hỏa thật đấy thôi. Đó chỉ là một thứ bệnh lý mà thôi.

— Không đúng, chẳng đúng thế đâu; có thể có những đứa trẻ như thế thật, nhưng ý em không phải thế.

— Em đang nhầm lẫn giữa điều ác và điều thiện; có lẽ đây chỉ là một cơn khủng hoảng nhất thời, hoặc là hệ quả từ bệnh tật của em mà thôi.

— Thế mà anh vẫn coi thường em đấy thôi! Chẳng qua là em không muốn làm việc thiện, em muốn làm điều ác, và chuyện này chẳng dính líu gì đến bệnh tật cả.

— Sao lại muốn làm điều ác?

— Để mọi thứ bị hủy diệt sạch. Chà, sẽ tuyệt vời biết bao nếu mọi thứ đều bị tàn phá trụi thùI! Anh biết không, Alyosha, đôi khi em cứ nghĩ đến việc gây ra thật nhiều điều tai ương và tồi tệ, em sẽ làm điều đó trong một thời gian dài một cách lén lút rồi bỗng nhiên tất cả mọi người sẽ vỡ lẽ ra. Mọi người sẽ đứng vây quanh rồi chỉ trỏ vào mặt em, còn em sẽ đứng nhìn họ. Chà, cảm giác ấy sẽ thú vị biết bao. Sao lại thú vị thế nhỉ, Alyosha?

— Anh không biết. Đó là sự thèm khát được hủy diệt một điều tốt đẹp nào đó hoặc, như em nói đấy, là đi phóng hỏa. Đôi khi con người ta cũng có tâm lý ấy.

— Em không chỉ nói suông đâu, em sẽ làm thật đấy.

— Anh tin em.

— Chà, em yêu anh biết bao vì anh đã bảo là anh tin em. Mà anh chẳng hề nói dối dù chỉ một chút. Hay là anh nghĩ em đang cố tình bịa ra tất cả những chuyện này chỉ để chọc tức anh thôi?

— Không, anh không nghĩ thế... dẫu cho có lẽ trong đó cũng ẩn chứa một chút ý định chọc tức thật.

— Có một chút thật đấy. Em chưa bao giờ có thể nói dối anh cả, — nàng tuyên bố, trong đôi mắt ánh lên một thứ lửa kỳ lạ.

Điều khiến Alyosha sốc hơn cả chính là sự nghiêm túc của nàng. Giờ đây trên khuôn mặt nàng không còn chút dấu vết nào của sự đùa cợt hay vui vẻ, dẫu cho trước kia, sự vui tươi chưa từng rời bỏ nàng ngay cả trong những khoảnh khắc “nghiêm túc” nhất.

— Có những khoảnh khắc con người ta đâm ra yêu thích tội ác, — Alyosha trầm ngâm nói.

— Đúng thế, đúng thế! Anh đã nói hộ suy nghĩ của em rồi đấy; họ yêu tội ác, ai ai cũng yêu tội ác, họ lúc nào cũng yêu nó chứ không phải chỉ trong một vài “khoảnh khắc” đâu. Anh biết không, cứ như thể nhân loại đã ký một giao kèo với nhau để che đậy điều đó và đã nói dối về nó suốt bao đời nay. Tất cả bọn họ đều lớn tiếng tuyên bố rằng mình căm ghét cái ác, nhưng thâm tâm thì ai cũng khao khát nó cả.

— Thế em vẫn đang đọc mấy cuốn sách độc hại đấy à?

— Vâng, em vẫn đọc. Mạ đọc chúng rồi giấu dưới gối, còn em thì lén lấy trộm.

— Em không thấy hổ thẹn khi tự tàn phá bản thân mình sao?

— Em muốn tự hủy diệt chính mình. Ở đây có một cậu nhóc từng nằm rạp xuống giữa đường ray tàu hỏa khi đoàn tàu đang lao tới. Thật là một tên sướng xác! Này nhé, anh trai anh bây giờ đang bị đem ra xét xử vì tội sát hại cha mình đấy, và ai nấy đều thích thú việc hắn đã giết cha mình.

— Thích thú việc hắn giết cha mình ư?

— Đúng thế, thích chứ; ai cũng thích thú điều đó! Mọi người đều mồm oang oang bảo rằng chuyện đó thật là khủng khiếp, nhưng trong thâm tâm thì họ lại vô cùng thích thú. Riêng em thì em thích đấy.

— Những gì em nói về tất cả mọi người cũng có phần đúng đấy, — Alyosha dịu dàng đáp.

— Ồ, anh có những suy nghĩ mới hay làm sao! — Lise reo lên thích thú. — Lại còn là một tu sĩ nữa chứ! Anh không thể tưởng tượng được em nể trọng anh đến nhường nào đâu, Alyosha, vì anh chưa từng nói dối bao giờ. Ôi, em phải kể cho anh nghe một giấc mơ buồn cười lắm của em mới được. Đôi khi em mơ thấy ác quỷ. Lúc đó là ban đêm; em đang ở trong phòng một mình với một cây nến thì bỗng nhiên ác quỷ xuất hiện khắp nơi, ở mọi xó xỉnh, dưới gầm bàn, và chúng đẩy tung các cánh cửa ra; có một lũ đông nghịt đang đứng sau cánh cửa chực lao vào túm lấy em. Và chúng đang lao tới, sắp sửa tóm được em rồi. Nhưng bỗng nhiên em làm dấu thánh giá thì tất cả bọn chúng liền lùi lại, dẫu cho chúng không biến đi hẳn mà đứng lì ở các cửa ra vào và trong góc phòng để chờ chực. Rồi bỗng nhiên trong lòng em trào lên một khao khát kinh khủng muốn được lớn tiếng lăng mạ Chúa, thế là em bắt đầu chửi rủa, và ngay lập tức chúng lại ùa đông đúc trở lại, vô cùng hớn hở, rồi túm lấy em lần nữa, thế là em lại vội vã làm dấu thánh và chúng lại lùi hết cả ra. Vui lắm anh ạ, cảm giác hồi hộp đến nghẹt thở luôn.

— Anh cũng từng mơ thấy giấc mơ y hệt như vậy, — Alyosha bất chợt nói.

— Thật á? — Lise ngạc nhiên kêu lên. — Này Alyosha, đừng có mà cười đấy nhé, chuyện này nghiêm trọng lắm đấy. Làm sao mà hai người hoàn toàn khác nhau lại có thể mơ chung một giấc mơ cơ chứ?

— Xem ra là có thể đấy.

— Alyosha, em bảo này, chuyện này nghiêm trọng lắm đấy, — Lise tiếp lời, sự kinh ngạc lộ rõ trên gương mặt. — Không phải giấc mơ đó quan trọng, mà là việc anh lại mơ được giấc mơ y hệt như em ấy. Anh chưa bao giờ nói dối em, đừng có mà nói dối lúc này nhé: có thật thế không? Anh không đùa đấy chứ?

— Thật mà.

Lise có vẻ vô cùng ấn tượng và lặng đi mất nửa phút.

— Alyosha, hãy đến thăm em nhé, hãy đến thăm em thường xuyên hơn, — nàng đột nhiên lên án bằng giọng van nài.

— Anh sẽ luôn đến thăm em, suốt cả cuộc đời, — Alyosha kiên quyết đáp.

— Anh biết không, anh là người duy nhất mà em có thể tâm sự đấy, — Lise bắt đầu lại. — Em chẳng trò chuyện với ai ngoài chính mình và anh cả. Chỉ có một mình anh trên cõi đời này thôi. Và em tâm sự với anh còn cởi mở hơn cả với chính mình nữa. Em chẳng hề thấy ngượng ngùng chút nào khi ở bên anh cả, một chút cũng không. Alyosha, sao em lại không hề thấy ngượng khi ở cạnh anh cơ chứ? Alyosha, có phải cứ đến lễ Phục sinh là người Do Thái lại bắt cóc một đứa trẻ rồi giết nó không?

— Anh không biết.

— Ở đây có một cuốn sách mà em đã đọc về vụ án của một tên Do Thái, hắn bắt một đứa bé bốn tuổi rồi cắt đứt mấy ngón tay ở cả hai bàn tay của nó, sau đó đóng đinh nó lên tường, nện đinh vào người để đóng đinh nó, rồi tận đến khi ra tòa, hắn mới khai rằng đứa trẻ đã chết rất nhanh, chỉ trong vòng bốn thếp giờ. Thế mà là “nhanh” đấy nhé! Hắn còn khai rằng đứa trẻ cứ rên rỉ, cứ rên rỉ mãi còn hắn thì đứng ngắm nghía đầy thích thú. Thật tuyệt làm sao!

— Tuyệt ư?

— Tuyệt chứ; đôi khi em cứ tưởng tượng chính em là kẻ đã đóng đinh nó đấy. Nó sẽ treo lủng lẳng ở đó mà rên rỉ còn em thì ngồi ngay đối diện vừa ăn mứt dứa vừa ngắm. Em thích mứt dứa lắm. Anh có thích không?

Alyosha lặng thinh nhìn nàng. Khuôn mặt nhợt nhạt, vàng ệch của nàng bỗng co rúm lại, đôi mắt rực cháy.

— Anh biết không, lúc đọc về tên Do Thái đó, em đã khóc nức nở suốt cả đêm. Em cứ tưởng tượng ra cảnh đứa nhỏ khóc lóc và rên rỉ thảm thiết thế nào (anh biết đấy, một đứa trẻ bốn tuổi thì đã hiểu chuyện rồi), thế mà trong suốt thời gian ấy, hình ảnh món mứt dứa cứ ám ảnh trong đầu em. Sáng hôm sau, em viết thư cho một người, khẩn khoản van nài hắn đến gặp em bằng được. Hắn đến và em đã tuôn ra kể hết mọi chuyện về đứa bé và hũ mứt dứa cho hắn nghe. Kể hết, kể sạch, và còn bảo rằng chuyện đó thật thú vị. Hắn cười rồi bảo là thú vị thật đấy. Sau đó hắn đứng dậy và bỏ đi. Hắn chỉ ở đây có năm phút. Hắn có coi thường em không? Hắn có khinh bỉ em không? Nói cho em đi, nói đi Alyosha, rốt cuộc hắn có khinh bỉ em hay không? — Nàng nhổm dậy trên chiếc ghế dài, đôi mắt lóe lên những tia chớp.

— Nói cho anh biết, — Alyosha lo lắng hỏi, — có phải em đã cho gọi con người đó tới không?

— Vâng, đúng thế.

— Em đã gửi thư cho hắn à?

— Vâng.

— Chỉ để hỏi về chuyện đó thôi sao, về đứa trẻ ấy á?

— Không, hoàn toàn không phải vì chuyện đó. Nhưng khi hắn đến, em đã hỏi ngay hắn về chuyện ấy. Hắn đáp lại, cười khẩy, đứng dậy rồi đi thẳng.

— Con người đó cư xử rất đỗi đàng hoàng, — Alyosha thì thầm.

— Thế hắn có khinh bỉ em không? Hắn có cười nhạo em không?

— Không, vì có lẽ chính bản thân hắn cũng tin vào chuyện hũ mứt dứa ấy chứ. Dạo này Lise ạ, tinh thần hắn cũng đang rất bất ổn.

— Đúng thế, hắn thực sự tin đấy chứ, — Lise nói với đôi mắt rực sáng.

— Hắn chẳng coi thường ai cả đâu, — Alyosha tiếp lời. — Chỉ là hắn chẳng tin tưởng bất kỳ ai mà thôi. Một khi đã không tin tưởng con người ta, thì dĩ nhiên là hắn khinh bỉ họ rồi.

— Thế là hắn khinh bỉ em, khinh cả em nữa sao?

— Cả em nữa.

— Tốt lắm, — Lise nghiến ken két hàm răng. — Lúc hắn quay lưng bước đi mà vẫn cười cợt, em lại thấy việc bị khinh bỉ thật là tuyệt. Đứa trẻ bị cắt đứt ngón tay thật tuyệt, và việc bị khinh bỉ cũng tuyệt nốt....

Và nàng cười vang vào mặt Alyosha, một tiếng cười sốt sược đầy ác ý.

— Anh biết không Alyosha, anh có biết không, em ước gì—Alyosha, hãy cứu lấy em! — Nàng bất ngờ chồm dậy khỏi chiếc ghế dài, lao đến túm chặt lấy cậu bằng cả hai tay. — Cứu em với! — Nàng rên rỉ như sắp khóc. — Trên đời này còn có ai khác để em có thể tâm sự những điều đã thổ lộ với anh không? Em đã nói toàn bộ sự thật, sự thật đấy. Em sẽ tự sát, bởi vì em căm ghét mọi thứ! Em chẳng muốn sống nữa, vì em ghét cay ghét đắng tất cả! Em ghét tất thảy, tất thảy mọi thứ. Alyosha, sao anh lại chẳng mảy may yêu em lấy một chút thế hả? — nàng thét lên trong cơn cuồng loạn.

— Nhưng anh có yêu em mà! — Alyosha ấm áp đáp lại.

— Thế anh có khóc vì em không, có chịu khóc không?

— Có.

— Không phải vì em không chịu làm vợ anh đâu nhé, mà là khóc vì thương em thôi cơ?

— Ừ.

— Cảm ơn anh! Em chỉ cần những giọt nước mắt của anh thôi. Còn mặc kệ tất cả những kẻ khác trừng phạt hay giẫm đạp em dưới chân đi, tất cả, tất cả luôn, chẳng tha một ai hết. Vì em chẳng yêu mến ai sất. Anh nghe rõ chưa, chẳng yêu một ai cả! Trái lại, em căm ghét hắn! Đi đi Alyosha; đã đến lúc anh phải tới chỗ anh trai rồi đấy; — nàng bỗng giật phăng người ra khỏi cậu.

— Sao anh có thể để em lại trong tình trạng này cơ chứ? — Alyosha nói, vẻ gần như hoảng hốt.

— Mau đến chỗ anh trai anh đi, nhà giam sắp đóng cửa rồi kìa; đi đi, mũ của anh đây. Gửi lời thăm hộ em tới Mitya nhé, đi mau lên, đi đi!

Rồi nàng gần như dùng sức đẩy Alyosha ra ngoài cửa. Cậu quay lại nhìn nàng với vẻ ngạc nhiên đầy đau đớn, thì bất chợt nhận ra trong tay phải mình có một bức thư, một lá thư bé xíu được gấp lại thật gọn và dán kín. Cậu liếc nhìn và đọc ngay được phần địa chỉ: “Gửi Ivan Fyodorovitch Karamazov.” Cậu vội ngước lên nhìn Lise. Nét mặt nàng lúc này đã trở nên vô cùng đe dọa.

— Đưa cho anh ấy, anh phải đưa tận tay cho anh ấy đấy! — nàng ra lệnh, người run lẩy bẩy và hoàn toàn mất kiểm soát. — Ngay trong hôm nay, lập tức, nếu không em sẽ tự tử đấy! Đó là lý do vì sao em gọi anh đến đấy.

Nói rồi nàng sầm cửa lại một cách phũ phàng. Tiếng chốt cửa kêu lách cách. Alyosha đút bức thư vào túi rồi cắm cổ chạy thẳng xuống lầu, chẳng thèm quay lại gặp bà Hohlakov nữa; quả thực cậu đã quên bẵng đi mất bà ấy. Ngay khi Alyosha vừa rời đi, Lise liền bật chốt, hé mở cửa ra một chút, thò một ngón tay vào khe cửa rồi đóng sầm cửa lại bằng tất cả sức lực, kẹp chặt ngón tay vào đó. Mười giây sau, khi rút ngón tay ra, nàng bước đi nhẹ nhàng, chậm rãi về phía chiếc ghế của mình, ngồi thẳng người lên rồi chăm chú nhìn ngón tay đã thâm sì và dòng máu rỉ ra từ kẽ móng. Đôi môi nàng run rẩy và miệng không ngừng lẩm bẩm thật nhanh:

— Mình là đồ khốn nạn, khốn nạn, khốn nạn, khốn nạn!