Tuy nhiên, Ivan không ngồi ở một phòng riêng, mà chỉ ở một góc khuất được che bằng tấm bình phong, sao cho những người khác trong phòng không nhìn thấy được. Đó là căn phòng đầu tiên ngay lối vào, có một quầy đồ ăn nhẹ chạy dọc theo bức tường. Các bồi bàn liên tục lướt qua lướt lại ở đó. Khách hàng duy nhất trong phòng là một vị cựu sĩ quan quân đội đang uống trà ở một góc. Nhưng trong các phòng khác của quán trọ vẫn diễn ra sự náo nhiệt thường lệ; tiếng gọi bồi bàn, tiếng bật nút chai, tiếng bi-a va vào nhau, tiếng đàn phong cầm đều đều. Alyosha biết rằng Ivan thường không lui tới quán trọ này và vốn ghét các quán trọ nói chung. Vì vậy, cậu suy luận rằng anh đến đây chắc hẳn chỉ để hẹn gặp Dmitri theo thỏa thuận. Thế nhưng Dmitri lại không có ở đó.

— Anh gọi cá, súp hay món gì nhé? Chắc em không thể sống chỉ bằng trà được đâu, — Ivan kêu lên, có vẻ rất vui vì đã túm được Alyosha. Anh đã ăn tối xong và đang uống trà.

— Cho em một bát súp, rồi sau đó uống trà, em đang đói đây, — Alyosha vui vẻ đáp.

— Cả mứt anh đào nữa chứ? Ở đây có đấy. Em có nhớ hồi nhỏ mình thích mứt anh đào thế nào không?

— Anh còn nhớ điều đó sao? Cho em cả mứt nữa, bây giờ em vẫn thích.

Ivan bấm chuông gọi bồi bàn và gọi súp, mứt cùng trà.

— Anh nhớ mọi thứ, Alyosha ạ, anh nhớ em từ khi em lên mười một, lúc đó anh gần mười lăm tuổi. Khoảng cách giữa mười lăm và mười một lớn đến mức ở những độ tuổi đó anh em không bao giờ là bạn đồng hành. Thậm chí anh còn chẳng biết lúc ấy mình có thương em không. Những năm đầu khi anh đi Moscow, anh chẳng hề nghĩ đến em. Rồi khi chính em đến Moscow, chúng ta hình như chỉ gặp nhau có một lần ở đâu đó. Và bây giờ anh đã ở đây hơn ba tháng, thế mà chúng ta hầu như chưa nói với nhau được câu nào. Ngày mai anh đi rồi, và khi ngồi đây anh cứ tự hỏi làm thế nào để gặp em mà từ biệt, thì đúng lúc ấy em đi ngang qua.

— Thế anh rất nóng lòng muốn gặp em à?

— Rất muốn. Anh muốn hiểu rõ em một lần cho xong, và muốn em hiểu rõ anh. Rồi sau đó mới nói lời từ biệt. Anh tin là tốt nhất cứ tìm hiểu con người ta ngay trước lúc chia tay. Anh đã để ý cách em nhìn anh suốt ba tháng nay. Trong đôi mắt em luôn mang một vẻ chờ đợi, và anh không thể chịu đựng được điều đó. Chính vì thế mà anh cứ tránh mặt em. Nhưng cuối cùng thì anh cũng đã học được cách tôn trọng em. Anh tự nghĩ: “Thằng bé này thật vững vàng”. Dù anh đang cười, nhưng anh rất nghiêm túc. Em vẫn vững vàng đấy chứ? Anh thích những người vững vàng như thế, bất kể họ bấu víu vào điều gì, dù họ chỉ là những chú nhóc tì như em. Những ánh mắt chờ đợi của em đã Thôi làm anh khó chịu, cuối cùng anh đâm ra quý mến chúng, những ánh mắt chờ đợi ấy. Hình như vì lý do nào đó mà em yêu quý anh phải không, Alyosha?

— Em rất yêu anh, Ivan. Dmitri nói về anh rằng: “Ivan là một ngôi mộ!” Còn em thì nói về anh rằng: “Ivan là một câu đố”. Ngay cả bây giờ anh vẫn là một câu đố đối với em. Nhưng em đã hiểu được đôi điều ở anh, và mãi cho đến sáng nay em mới hiểu ra.

— Điều gì thế? — Ivan cười lớn.

— Anh sẽ không giận chứ? — Alyosha cũng cười theo.

— Nào?

— Rằng anh cũng trẻ trung chẳng khác gì những thanh niên tuổi đôi mươi ba, rằng anh chỉ là một chàng trai trẻ trung, tươi tắn và dễ mến, nói cho đúng là vẫn còn non và xanh lắm! Nào, em đã xúc phạm anh nặng lắm chưa?

— Ngược lại là đằng khác, anh vô cùng ngạc nhiên trước sự trùng hợp này, — Ivan hào hứng và vui vẻ kêu lên. — Em có tin được không, kể từ vụ va chạm với cô ta hôm đó, anh chẳng nghĩ đến điều gì khác ngoài sự non xanh trẻ con của mình, và như thể đoán trước được điều đó, em lại bắt đầu nói về chuyện ấy. Em có biết là anh đã ngồi đây và tự nhủ rằng: nếu anh không tin vào cuộc sống, nếu anh mất lòng tin vào người phụ nữ anh yêu, mất lòng tin vào trật tự muôn loài, nếu anh thực sự bị thuyết phục rằng mọi thứ chỉ là một sự hỗn độn vô luân, đáng nguyền rủa, và có lẽ bị quỷ dữ giật dây, nếu anh bị đánh gục bởi mọi nỗi kinh hoàng của sự vỡ mộng ở đời — thì anh vẫn muốn sống, và một khi đã nhấp cạn chén rượu cuộc đời, anh sẽ không quay lưng đi cho đến khi uống đến giọt cuối cùng! Dù vậy, đến tuổi ba mươi, chắc chắn anh sẽ rời khỏi chén rượu đó, dẫu chưa uống cạn đi chăng nữa, và quay bước đi — đi đâu thì anh không biết. Nhưng cho đến khi tròn ba mươi tuổi, anh biết rằng tuổi trẻ của mọi chiến thắng của anh sẽ vượt lên trên tất cả — mọi sự vỡ mộng, mọi nỗi chán ghét cuộc sống. Anh đã tự hỏi mình nhiều lần rằng liệu trên đời này có nỗi tuyệt vọng nào có thể đánh gục được cơn khát sống cuồng nhiệt và có lẽ có phần khó coi này trong anh hay không, và anh đi đến kết luận là không có, nghĩa là cho đến khi anh ba mươi tuổi, rồi sau đó tự khắc anh sẽ đánh mất nó, anh tưởng thế. Một lũ nhà đạo đức học lao phổi rệu rã — và đặc biệt là các nhà thơ — thường gọi cơn khát sống ấy là đê tiện. Đúng là khát vọng sống bất chấp mọi hoàn cảnh là một nét tính cách của nhà Karamazov; chắc chắn em cũng có nó, nhưng tại sao lại gọi là đê tiện chứ? Lực hướng tâm trên hành tinh chúng ta vẫn còn cực kỳ mạnh mẽ, Alyosha ạ. Anh khao khát cuộc sống, và anh vẫn tiếp tục sống bất chấp mọi logic. Dù anh có thể không tin vào trật tự của vũ trụ, nhưng anh lại yêu những chiếc lá non dính nhớp khi chúng bung nở vào mùa xuân. Anh yêu bầu trời xanh thẳm, anh yêu một số con người, mà ta yêu họ đôi khi em biết đấy, chẳng vì lý do gì cả. Anh yêu một số chiến công vĩ đại do con người thực hiện, dẫu cho có lẽ từ lâu anh đã mất niềm tin vào chúng, nhưng vì thói quen lâu ngày, trái tim vẫn trân trọng chúng. Kìa người ta mang súp ra cho em rồi đấy, hãy ăn đi, ăn vào sẽ tốt cho sức khỏe. Súp hạng nhất đấy, họ nấu ngon lắm. Anh muốn đi du lịch châu Âu, Alyosha, anh sẽ khởi hành từ đây. Thế mà anh biết rằng mình chỉ đang đi đến một nghĩa trang, nhưng đó lại là một nghĩa trang vô cùng quý giá, chính là thế đấy! Quý giá thay những người đã khuất nằm nơi ấy, từng viên đá trên mộ họ đều nói lên một sức sống rực cháy trong quá khứ, một niềm tin mãnh liệt vào công việc, chân lý, cuộc đấu tranh và khoa học của họ, đến mức anh biết mình sẽ phủ phục xuống đất, hôn lên những hòn đá ấy và khóc nghẹn trên đó; dẫu trong thâm tâm anh đinh ninh rằng nơi ấy từ lâu chẳng còn là gì ngoài một nghĩa trang. Và anh sẽ không khóc vì tuyệt vọng, mà chỉ đơn giản vì anh hạnh phúc trong những giọt nước mắt của mình, anh sẽ ngâm tâm hồn mình trong niềm xúc cảm ấy. Anh yêu những chiếc lá non mùa xuân, bầu trời xanh — chỉ vậy thôi. Đó không phải là vấn đề của trí tuệ hay logic, mà là yêu bằng cả ruột gan, bằng cả dạ dày của mình. Người ta yêu sức mạnh thuở ban đầu của tuổi trẻ. Em có hiểu chút nào về bài diễn văn tràng giang đại hải của anh không, Alyosha? — Ivan chợt bật cười.

— Em hiểu quá đi chứ, Ivan ạ. Người ta khao khát được yêu bằng cả ruột gan, bằng cả dạ dày. Anh nói câu đó thật hay và em vô cùng mừng vì anh lại có khát vọng sống mãnh liệt đến thế, — Alyosha kêu lên. — Em nghĩ ai cũng nên yêu cuộc sống hơn mọi thứ trên đời.

— Yêu cuộc sống hơn cả ý nghĩa của nó ư?

— Chắc chắn rồi, phải yêu nó, bất chấp logic như anh nói, nhất định phải bất chấp logic, và chỉ khi đó người ta mới hiểu được ý nghĩa của nó. Em đã suy nghĩ như vậy từ lâu rồi. Một nửa công việc của anh đã hoàn thành, Ivan ạ, anh yêu cuộc sống, giờ anh chỉ cần cố gắng làm nốt nửa phần còn lại là anh được cứu rỗi.

— Em đang cố cứu rỗi anh đấy à, nhưng biết đâu anh đã lạc lối đâu nào! Thế nửa phần còn lại của em có nghĩa là gì?

— Chà, người ta phải làm cho những người đã khuất của anh sống lại, những người mà biết đâu rốt cuộc vẫn chưa chết. Nào, cho em uống trà nhé. Em mừng vì cuộc nói chuyện của chúng ta quá, Ivan ạ.

— Anh thấy em đang cảm thấy đầy cảm hứng đấy chứ. Anh cực kỳ thích những lời tuyên ngôn đức tin như thế từ những... tập sinh. Em là một người kiên định đấy, Alexey. Có đúng là em định rời tu viện không?

— Vâng, cha bề trên sai em ra đời sống giữa trần thế.

— Thế thì chúng ta sẽ gặp nhau ngoài đời. Chúng ta sẽ gặp lại nhau trước khi anh tròn ba mươi tuổi, lúc anh bắt đầu quay lưng lại với chén rượu. Bác nhà ta thì không muốn quay lưng lại với chén rượu của mình cho đến khi bảy mươi tuổi, thậm chí bác ấy còn mơ bấu víu đến tận tuổi tám mươi, bác ấy bảo thế. Bác ấy nói một cách hoàn toàn nghiêm túc, dù bác ấy chỉ là một kẻ hề. Bác ấy cũng đứng trên một khối đá vững chắc, bác ấy đứng trên dục vọng của mình — dẫu cho sau tuổi ba mươi, quả thực chẳng còn chỗ nào khác để đứng nữa... Nhưng mà bám trụ đến tận bảy mươi thì thật tồi tệ, tốt hơn là chỉ đến ba mươi thôi; người ta có thể giữ lại được «một chút bóng dáng cao quý» bằng cách tự lừa dối chính mình. Hôm nay em có gặp Dmitri không?

— Không, nhưng em đã gặp Smerdyakov, — và Alyosha nhanh chóng, dù rất tỉ mỉ, kể lại cuộc gặp của mình với Smerdyakov. Ivan bắt đầu lắng nghe với vẻ lo âu và gặng hỏi.

— Nhưng anh ấy đã nài nỉ em đừng nói với Dmitri rằng anh ấy đã kể cho em nghe về chuyện đó, — Alyosha nói thêm. Ivan cau mày trầm ngâm.

— Anh cau mày là vì Smerdyakov đấy à? — Alyosha hỏi.

— Ừ, vì nó đấy. Mặc thây nó, anh quả thực rất muốn gặp Dmitri, nhưng giờ thì chẳng cần nữa rồi, — Ivan miễn cưỡng nói.

— Nhưng anh thực sự sắp đi sớm thế cơ à, anh trai?

— Ừ.

— Thế còn Dmitri và cha thì sao? Mọi chuyện sẽ kết thúc thế nào đây? — Alyosha lo lắng hỏi.

— Lúc nào em cũng nhai đi nhai lại chuyện đó! Việc đó thì liên quan gì đến anh? Anh có phải là người canh giữ em trai Dmitri của anh đâu? — Ivan cáu kỉnh bật lại, nhưng rồi anh chợt mỉm cười đầy cay đắng. — Câu trả lời của Cain về người em trai bị sát hại của mình, đúng thế không? Có lẽ đó là điều em đang nghĩ lúc này phải không? Thôi quỷ tha ma bắt đi, anh không thể ở lại đây để làm người giữ trẻ cho họ được, đúng không nào? Anh đã xong việc cần làm rồi, và anh đi đây. Em tưởng anh ghen tị với Dmitri, tưởng anh đã cố nẫng tay trên cô nàng Katerina Ivanovna xinh đẹp của hắn trong suốt ba tháng qua chắc? Vớ vẩn, anh có việc riêng của mình. Anh đã giải quyết xong rồi. Anh đi đây. Anh vừa mới làm xong chuyện đó lúc nãy, em đã là nhân chứng đấy thôi.

— Ở nhà Katerina Ivanovna ạ?

— Đúng thế, và anh đã giải thoát cho chính mình một lần cho vĩnh viễn. Và rốt cuộc, việc đó thì liên quan gì đến Dmitri cơ chứ? Dmitri chẳng dính dáng gì ở đây cả. Anh có chuyện riêng cần giải quyết với Katerina Ivanovna. Em biết đấy, ngược lại là đằng khác, Dmitri cư xử như thể giữa chúng anh đã có một sự thoả thuận ngầm nào rồi vậy. Anh chẳng hề kêu hắn làm thế, thế mà hắn lại long trọng trao cô ấy cho anh và ban phúc cho cả hai chúng ta. Mọi chuyện thật quá buồn cười. Ồ, Alyosha, giá mà em biết lòng anh lúc này nhẹ nhõm biết bao! Em có tin được không, anh ngồi đây ăn tối mà suýt nữa gọi súp-pan-panh để ăn mừng giờ phút tự do đầu tiên của mình. Phỉ phui cái miệng! Chuyện ấy kéo dài gần sáu tháng trời, thế mà bỗng chốc anh đã vứt xó nó đi được. Ngay cả ngày hôm qua anh cũng không tài nào đoán nổi việc chấm dứt nó lại dễ dàng đến thế nếu anh muốn.

— Ý anh là đang nói về tình yêu của mình phải không, Ivan?

— Về tình yêu của anh, nếu em thích thế. Anh đã đem lòng yêu cô tiểu thư đó, anh dằn vặt vì cô ấy và cô ấy cũng dằn vặt anh. Anh ngồi canh chừng cô ấy... và bỗng nhiên tất cả sụp đổ! Sáng nay anh nói chuyện với đầy cảm hứng, nhưng vừa bước đi là anh cười phá lên một trận sảng khoái. Em có tin được không? Đúng thế đấy, sự thật rành rành ra đấy.

— Trông anh có vẻ rất vui vẻ về chuyện đó đấy chứ, — Alyosha nhận xét, nhìn vào khuôn mặt bỗng nhiên rạng rỡ hẳn lên của anh.

— Nhưng làm sao anh có thể biết được là anh chẳng hề yêu cô ta chút nào cơ chứ! Ha ha! Hóa ra là rốt cuộc anh chẳng hề yêu. Thế mà sao cô ta lại cuốn hút anh đến thế! Lúc nãy khi anh đọc bài diễn văn của mình, cô ta mới cuốn hút làm sao! Và em biết không, ngay cả lúc này cô ta vẫn cuốn hút anh vô cùng, thế mà sao việc rời bỏ cô ta lại dễ dàng đến thế. Em nghĩ anh đang khoác lác chắc?

— Không đâu, chỉ có điều có lẽ đó không phải là tình yêu.

— Alyosha, — Ivan cười lớn, — đừng có triết lý về tình yêu, điều đó không hợp với em đâu. Sáng nay em lao vào cuộc tranh luận hăng hái làm sao! Anh quên bén mất chưa hôn em vì chuyện đó đấy... Nhưng mà cô ta hành hạ anh biết bao! Đúng là lúc ấy ngồi cạnh một «vết thương lòng». À mà, cô ta thừa biết anh yêu cô ta nhường nào! Cô ta yêu anh chứ không phải yêu Dmitri, — Ivan hào hứng khẳng định. — Cảm xúc của cô ta đối với Dmitri đơn thuần chỉ là một cách tự dọa dẫm xát muối vào vết thương lòng. Tất cả những gì anh nói với cô ta lúc nãy đều hoàn toàn đúng sự thật, nhưng điều tồi tệ nhất là, có lẽ cô ta sẽ phải mất mười lăm hay hai mươi năm mới nhận ra rằng mình chẳng màng gì đến Dmitri, mà lại yêu chính cái kẻ đang hành hạ cô ta là anh đây, và biết đâu dẫu có thế cô ta chẳng bao giờ nhận ra điều đó cho nổi, mặc cho bài học ngày hôm nay. Thôi, thế lại hay hơn; anh cứ việc đơn giản là đi quách đi cho rồi, đi vĩnh viễn. Nhân tiện, dạo này cô ta thế nào rồi? Chuyện gì đã xảy ra sau khi anh rời đi?

Alyosha kể cho anh nghe rằng cô đã lên cơn cuồng loạn, và cậu nghe nói hiện giờ cô đang bất tỉnh và nói sảng.

— Không khéo mụ Hohlakov lại đang làm quá lên ấy chứ?

— Em nghĩ là không đâu.

— Anh phải tìm hiểu xem sao. Dù sao thì chẳng ai chết vì cuồng loạn cả. Chẳng có gì đáng ngại đâu. Thượng đế ban cho phụ nữ chứng cuồng loạn như một cách để giải tỏa. Anh sẽ không sang gặp cô ta đâu. Lại xớ rớ bước chân vào đấy làm gì nữa?

— Nhưng anh đã bảo với cô ấy rằng cô ấy chưa từng yêu anh cơ mà.

— Anh nói điều đó là có dụng ý cả. Alyosha, anh gọi một chai súp-pan-panh nhé? Chúng ta hãy cùng cạn chén mừng sự tự do của anh. Ồ, giá mà em biết anh mừng đến thế nào!

— Thôi đi anh, chúng ta đừng uống thì hơn, — Alyosha chợt nói. — Hơn nữa chẳng hiểu sao em thấy lòng trĩu nặng.

— Ừ, em đã ủ rũ từ lâu rồi, anh để ý thấy thế.

— Thế là anh đã quyết định đi vào sáng mai thật à?

— Buổi sáng ư? Anh đâu có nói là anh sẽ đi vào buổi sáng... Nhưng mà biết đâu lại là buổi sáng cũng nên. Em có tin được không, hôm nay anh đến đây ăn tối chỉ để tránh phải ăn cùng với lão già ấy, anh thấy ghê tởm lão ta quá rồi. Lẽ ra anh đã rời đi từ lâu lắm rồi, nếu chỉ vì lão ta. Nhưng sao em cứ phải lo lắng chuyện anh đi thế nhỉ? Thời gian trước lúc anh đi còn khối, cả một vĩnh kiều cơ mà!

— Nếu ngày mai anh đi rồi, thì vĩnh hằng cái nỗi gì cơ chứ?

— Thế thì có hề gì cho chúng ta nào? — Ivan cười lớn. — Chúng ta có đủ thời gian để trò chuyện, để bàn về những chuyện đưa chúng ta đến đây. Sao trông em có vẻ ngạc nhiên thế? Trả lời đi: tại sao chúng ta lại gặp nhau ở đây? Để bàn về tình yêu của anh đối với Katerina Ivanovna, về lão già và Dmitri ư? Về chuyện đi du lịch nước ngoài à? Về tình thế nguy ngập của nước Nga? Về vị hoàng đế Napoleon chăng? Phải thế không?

— Không.

— Thế thì em biết vì sao rồi đấy. Đối với người khác thì khác; nhưng chúng ta, trong tuổi trẻ non xanh của mình, trước hết phải giải quyết cho kỳ được những câu hỏi vĩnh hằng. Đó mới là điều chúng ta quan tâm. Nước Nga trẻ tuổi lúc này chẳng bàn luận gì ngoài những câu hỏi vĩnh hằng. Đúng lúc mà mấy kẻ già cả đều đang bận tâm với những câu hỏi thực tế. Tại sao suốt ba tháng nay em cứ nhìn anh với ánh mắt chờ đợi cơ chứ? Chẳng phải là để hỏi anh rằng: «Anh có tin hay hoàn toàn không tin vào Thiên Chúa?» Chẳng phải đôi mắt em muốn nói điều đó suốt ba tháng nay sao?

— Có lẽ thế, — Alyosha mỉm cười. — Bây giờ thì anh không cười nhạo em nữa chứ, Ivan?

— Anh cười nhạo á! Anh không muốn làm tổn thương đứa em trai bé nhỏ của mình, kẻ đã dõi theo anh với bao ánh mắt chờ đợi suốt ba tháng trời. Alyosha, hãy nhìn thẳng vào anh đây này! Dĩ nhiên anh cũng chỉ là một chú nhóc y như em, chỉ có điều không phải là một tập sinh. Thế những chàng trai Nga từ trước đến nay vẫn thường làm gì, một số trong số họ ấy mà? Ví dụ như trong cái quán trọ hôi hám này đây, họ gặp nhau và ngồi sụp xuống một góc. Chưa bao giờ trong đời họ gặp nhau trước đó, và khi bước ra khỏi quán trọ này, họ sẽ chẳng bao giờ gặp lại nhau trong suốt bốn mươi năm nữa. Và trong khoảng dừng chớp nhoáng tại quán trọ ấy, họ bàn về chuyện gì? Về những câu hỏi vĩnh hằng, về sự tồn tại của Thiên Chúa và sự bất tử. Và những kẻ không tin vào Thiên Chúa thì bàn về chủ nghĩa xã hội hoặc chủ nghĩa vô chính phủ, về công cuộc biến cải toàn bộ nhân loại theo một khuôn mẫu mới, thế nên suy cho cùng thì mọi chuyện đều giống nhau cả, chúng cũng chỉ là những câu hỏi ấy nhưng được lộn trái ra mà thôi. Và vô số, vô số những chàng trai Nga nguyên bản nhất chẳng làm gì ngoài việc bàn tán về những câu hỏi vĩnh hằng! Chẳng phải thế sao?

— Vâng, đối với những người Nga chân chính, các câu hỏi về sự tồn tại của Thiên Chúa và sự bất tử, hoặc như anh nói, chính những câu hỏi ấy nhưng lộn trái lại, luôn đứng ở vị trí hàng đầu và trên hết, và lẽ ra phải là thế, — Alyosha nói, vẫn dõi theo người anh trai với nụ cười dịu dàng và đầy dò hỏi quen thuộc.

— Này Alyosha, đôi khi làm một người Nga quả thực là điều cực kỳ kém khôn ngoan, nhưng chẳng thể tưởng tượng nổi có điều gì ngớ ngẩn hơn cách mà những chàng trai Nga tiêu tốn thời gian của mình. Thế mà có một chàng trai Nga tên là Alyosha mà anh cực kỳ quý mến.

— Anh khéo nịnh ghê cơ! — Alyosha chợt bật cười.

— Nào, bảo anh phải bắt đầu từ đâu đi, em cứ ra lệnh đi. Sự tồn tại của Thiên Chúa nhé?

— Bắt đầu từ đâu tùy anh. Hôm qua ở nhà cha, anh đã tuyên bố là không có Thiên Chúa cơ mà. — Alyosha đăm đăm nhìn anh trai.

— Hôm qua lúc ăn tối anh nói thế là có dụng ý để trêu chọc em thôi và anh thấy mắt em sáng bừng lên. Nhưng giờ thì anh chẳng ngại gì mà không thảo luận với em cả, và anh nói điều đó rất nghiêm túc. Anh muốn làm bạn với em, Alyosha ạ, vì anh chẳng có lấy một người bạn nào và muốn thử xem sao. Nào, em thử tưởng tượng xem, biết đâu anh đây cũng chấp nhận Thiên Chúa đấy chứ, — Ivan cười lớn; — đó là một bất ngờ cho em phải không nào?

— Vâng, dĩ nhiên rồi, nếu bây giờ anh không nói đùa.