Kolya dựa lưng vào hàng rào với vẻ đầy uy nghi, chờ Alyosha xuất hiện. Quả thực, cậu đã mong được gặp anh từ lâu. Cậu từng nghe lũ trẻ kể nhiều về anh, nhưng trước nay, mỗi khi nhắc đến, cậu vẫn luôn tỏ ra dửng dưng ra mặt, thậm chí còn “chê bai” những gì nghe được về Alyosha. Thế nhưng, thẳm sâu trong lòng, cậu lại khao khát được làm quen với anh biết mấy; có điều chi đó thật đồng cảm và lôi cuốn trong tất cả những gì người ta kể về Alyosha. Thế nên khoảnh khắc này vô cùng quan trọng: trước hết, cậu phải thể hiện được bản thân ở mức tốt nhất, phải cho thấy sự độc lập của mình, “Kẻo anh ấy lại nghĩ mình mới mười ba tuổi và coi mình chẳng khác gì mấy đứa nhóc khác. Mà đám nhóc ấy đối với anh ấy là gì chứ? Mình sẽ hỏi khi nào làm quen được. Tiếc là mình lại lùn quá. Thậm chí Tuzikov còn nhỏ tuổi hơn mình mà lại cao hơn nửa cái đầu. Nhưng bù lại mình có một khuôn mặt thông minh. Mình không đẹp trai. Mình biết trông mình rất quái dị, nhưng bù lại mình có khuôn mặt thông minh. Mình không được nói năng quá thoải mái; nếu cứ sà vào lòng anh ấy ngay lập tức, anh ấy có thể nghĩ—Trời đất! Thật kinh khủng nếu anh ấy nghĩ rằng—!”
Những suy nghĩ ấy cứ quẩn quanh làm Kolya bồn chồn trong lúc cậu đang cố hết sức ra điều ta đây độc lập. Điều khiến cậu đau khổ nhất chính là chiều cao khiêm tốn của mình; cậu không bận tâm lắm về cái bộ mặt “quái dị” bằng việc mình quá ư là thấp bé. Năm ngoái, ngay trên bức tường ở một góc phòng trong nhà, cậu từng vạch một đường bút chì để đo chiều cao, và từ đó cứ hai tháng một lần, cậu lại hồi hộp đứng vào đo xem mình cao thêm được bao nhiêu. Nhưng than ôi! Cậu lớn lên chậm chạp vô cùng, và điều này đôi khi đẩy cậu đến bờ vực tuyệt vọng. Thực ra khuôn mặt cậu hoàn toàn không đến nỗi “quái dị”; trái lại, nó khá thu hút với làn da trắng xanh có vài vết tàn nhang. Đôi mắt xám nhỏ, lanh lợi mang ánh nhìn bất khuất, và thường bừng sáng lên đầy cảm xúc. Cậu có gò má hơi cao; đôi môi nhỏ, đỏ chót nhưng không quá dày; chiếc mũi nhỏ và hếch lên trông thấy. “Mình đúng là cái mũi hếch, một cái mũi hếch chính hiệu,” Kolya thường tự lẩm bẩm khi soi gương, rồi cậu luôn hậm hực bước đi. “Hay là mặt mình chẳng có vẻ gì là thông minh nhỉ?” đôi khi cậu lại tự hỏi, hoài nghi cả về điều đó. Nhưng chớ có tưởng bám lấy gương mặt và chiều cao là tất cả những gì tâm trí cậu bận tâm. Ngược lại, dẫu những phút giây trước gương có cay đắng đến đâu đối với cậu, cậu cũng nhanh chóng quên đi, và quên đi trong một thời gian dài, “hoàn toàn đắm mình vào những ý tưởng và cuộc sống thực tại,” như cách cậu tự định nghĩa.
Alyosha bước nhanh ra và rảo bước tới chỗ Kolya. Chưa kịp đến nơi, Kolya đã nhận ra vẻ mặt rạng rỡ của anh. “Anh ấy lại vui mừng khi gặp mình đến thế sao?” Kolya tự hỏi, trong lòng cảm thấy vô cùng đắc ý. Nhân tiện đây, chúng ta cũng nên lưu ý rằng diện mạo của Alyosha đã thay đổi hoàn toàn kể từ lần cuối ta gặp anh. Anh đã cởi bỏ chiếc áo thầy tu và giờ đây đang mặc một chiếc áo khoác được may đo khéo léo, đội chiếc mũ tròn mềm mại, mái tóc đã được cắt ngắn. Tất cả những điều đó rất hợp với anh, khiến anh trông rất ư bảnh bao. Khuôn mặt duyên dáng của anh lúc nào cũng mang biểu cảm hoà nhã; nhưng ẩn chứa trong sự hoà nhã ấy là nét hiền hoà và bình thản. Trái với dự đoán của Kolya, Alyosha cứ thế bước ra gặp cậu mà chẳng thèm khoác áo ngoài. Rõ ràng anh đã vội vã chạy đến. Anh giơ tay ra định bắt tay Kolya ngay.
“Cuối cùng cậu cũng đến! Chúng tôi mong cậu mãi!”
“Có mấy lý do mà lát nữa anh sẽ biết. Dù sao thì tôi cũng rất vui được làm quen với anh. Tôi vẫn luôn mong có dịp này từ lâu, và đã nghe kể rất nhiều về anh,” Kolya lắp bắp, hơi hụt hơi.
“Đằng nào chúng ta cũng sẽ gặp nhau thôi. Tôi cũng nghe kể nhiều về cậu lắm; chỉ có điều cậu đến đây hơi lâu đấy.”
“Nói tôi nghe xem, tình hình thế nào rồi?”
“Ilusha đang ốm rất nặng. Cậu bé chắc chắn không qua khỏi.”
“Kinh khủng thật! Anh phải công nhận rằng y học chỉ là một lũ lừa đảo thôi, Karamazov,” Kolya hào hứng kêu lên.
“Ilusha nhắc đến cậu luôn, nhắc luôn miệng, ngay cả trong lúc mê sảng, cậu biết không. Ai cũng thấy cậu từng rất đỗi, rất đỗi quan trọng đối với cậu bé... trước vụ... dùng dao... Chưa kể còn một lý do nữa... Nói tôi nghe, đó có phải con chó của cậu không?”
“Vâng, Perezvon đây.”
“Không phải Zhutchka chứ?” Alyosha nhìn Kolya với ánh mắt tràn đầy vẻ thương cảm. “Nó mất tích vĩnh viễn rồi à?”
“Tôi biết tất cả các anh đều mong đó là Zhutchka. Tôi nghe hết mọi chuyện rồi.” Kolya mỉm cười đầy vẻ bí hiểm. “Nghe này, Karamazov, tôi sẽ kể cho anh nghe đầu đuôi câu chuyện. Đó là lý do tôi đến đây; đó là lý do tôi bảo anh ra đây, để giải thích toàn bộ sự việc cho anh trước khi chúng ta bước vào,” cậu bắt đầu với vẻ đầy phấn khơi. “Thế này nhé, Karamazov, Ilusha vào lớp dự bị từ mùa xuân năm ngoái. Chà, anh biết lớp dự bị của chúng tôi thế nào rồi đấy—toàn một lũ nhóc tì. Bọn chúng bắt nạt Ilusha ngay lập tức. Tôi học trên hai lớp, và dĩ nhiên, tôi chỉ đứng từ xa quan sát. Tôi thấy thằng bé vừa yếu vừa nhỏ con, nhưng nó nhất định không chịu khuất phục; nó đánh nhau với bọn chúng. Tôi thấy nó là đứa kiêu hãnh, và đôi mắt ngập tràn lửa hận. Tôi thích những đứa trẻ như thế. Và bọn kia càng được đà bắt nạt nó dữ hơn. Tệ nhất là lúc đó nó ăn mặc thảm hại làm sao, chiếc quần thì cộc cỡn, còn giày thì rách bươm. Bọn chúng cứ nhè chuyện đó ra mà châm chọc, chế nhạo nó. Điều đó thì tôi không tài nào chịu nổi. Tôi đứng ra bênh vực nó ngay và cho bọn chúng một trận nhừ tử. Tôi đánh cho chúng một trận, nhưng ngạc nhiên chưa, Karamazov, bọn chúng lại sùng bái tôi lắm đấy nhé,” Kolya bốc đồng khoe khoang; “nhưng tôi vốn luôn quý trẻ con. Hiện giờ ở nhà tôi đang nuôi hai con gà con—chính vì chúng mà hôm nay tôi bị giữ chân đấy. Thế là bọn chúng không dám đánh Ilusha nữa và tôi nhận bảo bọc nó. Tôi thấy thằng bé rất kiêu hãnh. Tôi nói thật với anh đấy, thằng bé rất kiêu hãnh; nhưng cuối cùng nó lại tỏ ra phục tùng tôi một cách mù quáng: nó làm theo từng mệnh lệnh dù là nhỏ nhất của tôi, tuân lệnh tôi như thể tôi là Thượng Đế, và cố gắng bắt chước tôi. Cả trong giờ giải lao giữa các tiết học, nó cũng chạy đến chỗ tôi ngay lập tức, và tôi thường đi cùng nó. Cả Chủ nhật nữa. Người ta vẫn thường cười khi một đứa lớn kết bạn với một đứa nhỏ như thế, nhưng đó chỉ là thành kiến. Đã thích thì tôi làm, thế là đủ. Tôi đang dạy dỗ, phát triển nó cơ mà. Tại sao tôi lại không được phát triển nó nếu tôi thích? Còn anh, Karamazov, anh đã thân thiết với cả đám nhóc tì kia đấy thôi. Tôi thấy anh muốn gây ảnh hưởng đến thế hệ trẻ—muốn dìu dắt chúng, muốn làm điều có ích cho chúng, và tôi đoan chắc rằng nét tính cách ấy ở anh, điều mà tôi từng nghe kể lại, đã thu hút tôi hơn bất cứ thứ gì khác. Tuy nhiên, chúng ta hãy quay lại vấn đề chính đi. Tôi nhận thấy ở thằng bé bắt đầu xuất hiện một vẻ mềm yếu và ủy mị sướt mướt nào đó, và anh biết đấy, tôi căm ghét cái thứ tình cảm sướt mướt dở hơi này đến tận xương tủy, và tôi đã mang mối thâm thù ấy từ khi còn tấm bé. Ở nó cũng tồn tại những mâu thuẫn: nó kiêu hãnh, nhưng lại phục tùng tôi răm rắp, thế mà đôi khi mắt nó bỗng bừng sáng lên và nó nhất quyết không chịu đồng tình với tôi; nó tranh cãi, nổi khùng lên. Thỉnh thoảng tôi hay đưa ra vài triết lý; tôi nhận ra rằng không hẳn là nó không đồng tình với những ý tưởng đó, mà thực ra nó chỉ đang nổi loạn chống lại tôi, bởi vì tôi tỏ ra lạnh lùng trước những cử chỉ âu yếm của nó. Thế nên, để dạy dỗ nó cho đàng hoàng, nó càng tỏ ra dịu dàng bao nhiêu, tôi lại càng lạnh lùng bấy nhiêu. Tôi làm thế có chủ ý: đó là phương pháp của tôi. Mục đích của tôi là rèn giũa tính cách nó, uốn nắn nó, biến nó thành một người đàn ông thực thụ... và ngoài ra... chắc chắn anh chỉ cần nghe qua là hiểu ngay. Bỗng nhiên, tôi nhận thấy liền trong ba ngày trời, nó cứ ủ rũ, chán nản, không phải vì sự lạnh lùng của tôi, mà vì một chuyện khác, một chuyện quan trọng hơn. Tôi tự hỏi không biết đã có bi kịch gì xảy ra. Tôi đã gặng hỏi và phát hiện ra rằng không hiểu sao nó lại làm quen với Smerdyakov, kẻ hầu hạ người cha quá cố của anh—tất nhiên là trước khi ông mất—và gã đó đã dạy cho thằng ngốc ấy một trò bỉ oỉ—nghĩa là một trò tàn nhẫn, gớm ghiếc. Gã bảo nó lấy một mẩu bánh mì, cắm một cái kim vào đó, rồi ném cho một trong những con chó hoang đang đói ngấu đến mức vớ được gì nuốt chửng thứ ấy mà chẳng thèm nhai, rồi đứng ngắm xem chuyện gì sẽ xảy ra. Thế là chúng chuẩn bị một mẩu bánh mì như thế và ném cho con Zhutchka, con chó xù mà người ta đang làm rùm beng lên ấy. Chủ nhà của nó chẳng bao giờ cho nó ăn miếng nào, mặc dù nó sủa suốt cả ngày. (Anh có thích tiếng sủa ngốc nghếch ấy không, Karamazov? Chứ tôi thì không tài nào chịu nổi.) Thế là con chó lao vào mẩu bánh mì, nuốt trọn, rồi bắt đầu lết rên rỉ; nó quay mòng mòng rồi bỏ chạy, vừa chạy vừa rên rỉ cho đến khi khuất bóng. Đó là lời kể chính của Ilusha. Nó thú nhận với tôi và khóc nức nở. Nó ôm chầm lấy tôi, toàn thân run rẩy. Nó cứ lặp đi lặp lại câu ‘Nó vừa chạy vừa rên rỉ’—cảnh tượng đó cứ ám ảnh mãi trong đầu. Tôi nhận thấy nó đang bị sự dằn vặt của tội lỗi hành hạ. Tôi đã coi chuyện đó là nghiêm túc. Tôi quyết định cho nó một bài học, đồng thời cũng vì những chuyện khác nữa. Thế nên tôi phải thú nhận rằng mình đã không hoàn toàn thẳng thắn, và ra điều phẫn nộ có phần quá mức cần thiết. ‘Cậu đã làm một chuyện đê tiện,’ tôi nói, ‘cậu là một kẻ vô lại. Dĩ nhiên là tôi sẽ không tố cáo đâu, nhưng tôi sẽ cắt đứt quan hệ với cậu một thời gian. Tôi sẽ suy nghĩ xem có nên tiếp tục chơi với cậu trong tương lai hay từ mặt cậu luôn vì cái tội vô lại này, rồi tôi sẽ nhắn lại qua Smurov’—đó chính là thằng bé vừa đi cùng tôi; nó lúc nào cũng sẵn sàng làm bất cứ điều gì vì tôi.” Nó vô cùng suy sụp. Tôi phải thú nhận là lúc nói những lời đó, tôi thấy mình đã đi quá xa, nhưng đành chịu chứ biết sao giờ. Lúc bấy giờ tôi làm thế là vì nghĩ cho nó thôi. Một hoặc hai ngày sau, tôi sai Smurov đến bảo với nó rằng tôi sẽ không thèm nói chuyện với nó nữa. Đó là cách chúng tôi gọi tình trạng khi hai đứa bạn học tuyệt giao với nhau. Thâm tâm tôi chỉ định cho nó “tới chơi với cô Cốc” vài ngày, rồi nếu thấy nó có biểu hiện ăn năn hối cải, tôi sẽ lại chìa tay ra làm hòa với nó. Ý định của tôi là thế. Nhưng anh đoán xem chuyện gì đã xảy ra? Nó nghe xong lời nhắn của Smurov, đôi mắt bừng sáng. “Hãy nhắn lại với Krassotkin rằng,” nó hét lên, “tôi sẽ ném bánh mì cắm kim cho tất cả lũ chó—tất cả—tất cả bọn chúng!” “À hóa ra nó đang lên cơn bướng bỉnh đây. Phải cho nó một bài học để trừ cái thói này đi mới được.” Và tôi bắt đầu đối xử với nó bằng ánh mắt khinh miệt; mỗi khi gặp nó là tôi quay mặt đi hoặc cười mỉa mai. Và đúng lúc ấy thì xảy ra vụ việc với cha nó. Anh còn nhớ chứ? Anh phải hiểu rằng nó đã bị kích động khủng khiếp bởi những chuyện đã xảy ra từ trước. Lũ trẻ thấy tôi đã bỏ rơi nó liền được đà xúm vào trêu chọc, chế giễu, la hét: “Đầu chổi cùn, đầu chổi cùn!” Và chẳng mấy chốc nó đã lao vào những trận ẩu đả thực sự với bọn chúng, điều mà tôi vô cùng lấy làm tiếc. Có vẻ như chúng đã cho nó một trận đòn nhừ tử. Có lần nó lao vào cả lũ khi chúng vừa tan trường bước ra. Tôi đứng cách đó vài thước, đứng nhìn. Và tôi thề là tôi chẳng hề cười; trái lại là đằng khác, tôi thương nó vô cùng, chỉ chợp mắt một cái nữa thôi là tôi đã lao vào bênh vực nó rồi. Nhưng bỗng nhiên nó bắt gặp ánh mắt tôi. Tôi không biết nó đã tưởng tượng ra cái gì; nhưng nó rút ra một con dao bấm, lao về phía tôi và đâm vào đùi tôi, ngay ở chân phải đây này. Tôi chẳng thèm nhích người. Tôi không ngại nhận rằng đôi khi mình cũng gan dạ phết đấy chứ, Karamazov. Tôi chỉ nhìn nó bằng ánh mắt khinh miệt, như muốn nói rằng: “Đây là cách cậu đền đáp lại lòng tốt của tôi đấy phỏng! Muốn làm lại thì cứ tự nhiên, tôi chiều.” Nhưng nó không đâm tôi lần nữa; nó suy sụp, nó hoảng sợ vì những gì mình vừa gây ra, vứt xé con dao đi, òa khóc rồi cắm cổ chạy mất. Dĩ nhiên là tôi chẳng thèm mách lẻo, và tôi bắt tất cả tụi nhỏ phải giữ kín miệng để tai mấy ông thầy không nghe thấy được. Thậm chí tôi còn chẳng thèm kể cho mẹ nghe cho đến khi vết thương đã lành hẳn. Mà vết thương thì chẳng qua chỉ là một vết xước cỏn con. Thế rồi tôi nghe nói ngay ngày hôm đó nó đã ném đá và cắn vào tay anh—nhưng giờ thì anh đã hiểu tình trạng lúc bấy giờ của nó tồi tệ đến mức nào rồi đấy! Thôi đành chịu vậy: lỗi tại tôi ngu ngốc không chịu đến tha thứ cho nó—nghĩa là làm hòa với nó—ngay từ lúc nó ngã bệnh. Giờ thì tôi hối hận lắm rồi. Nhưng tôi có một lý do đặc biệt. Thế là giờ tôi đã kể hết cho anh nghe rồi... nhưng tôi sợ rằng mình đã xử sự thật ngốc nghếch.”
“Ồ, tiếc quá đi mất,” Alyosha đầy xúc động thốt lên, “giá mà tôi biết trước mối quan hệ giữa hai người ra sao, thì tôi đã đến tìm cậu từ lâu để nài nỉ cậu cùng tôi đến thăm nó rồi. Cậu có tin không, trong cơn sốt, nó cứ lẩm bẩm nhắc đến cậu khi mê sảng. Tôi nào có biết cậu lại có ý nghĩa lớn lao với nó nhường nào! Thế rốt cuộc cậu vẫn không tìm được con chó đó ư? Cha nó và lũ trẻ đã lùng sục khắp cả thị trấn để tìm nó đấy. Cậu có tin không, từ lúc lâm bệnh đến nay, đã ba lần tôi nghe nó nghẹn ngào lặp lại rằng: ‘Chính vì con đã giết con Zhutchka, thưa cha, nên bây giờ con mới đổ bệnh thế này. Thượng Đế đang trừng phạt con vì chuyện đó.’ Nó cứ ghim mãi ý nghĩ ấy trong đầu. Nếu tìm lại được con chó và chứng minh được rằng nó hãy còn sống, có lẽ ta phải tưởng tượng ra niềm vui ấy có thể chữa lành bệnh cho nó mất. Tất cả chúng tôi đều dồn mọi hy vọng vào một tay cậu đấy.”
“Nói tôi nghe xem, điều gì khiến anh hy vọng chính tôi sẽ là người tìm ra nó?” Kolya tò mò hỏi. “Tại sao anh lại đặt cược vào tôi chứ không phải bất kỳ ai khác?”
“Có lời đồn rằng cậu đang đi tìm con chó, và cậu sẽ mang nó về khi tìm thấy. Smurov đã ú ớ điều gì đại loại thế. Tất cả bọn tôi đều cố gắng thuyết phục Ilusha rằng con chó vẫn còn sống, người ta đã nhìn thấy nó rồi. Lũ trẻ còn mang đến cho nó một con thỏ rừng sống; nó chỉ liếc nhìn, cười nhạt một tiếng rồi bảo bọn chúng thả con thỏ về với đồng cỏ. Và bọn tôi đã làm thế. Cha nó vừa mới quay về, mang theo một con chó ngao con với hy vọng an ủi nó; nhưng tôi nghĩ điều đó chỉ làm cho mọi chuyện tệ hơn mà thôi.”
“Nói cho tôi nghe xem, Karamazov, người cha là hạng người thế nào vậy? Tôi biết ông ta, nhưng theo anh thì ông ta là người thế nào—một kẻ hề nhảm nhí, một gã hề kịch cợm ư?”
“Ồ, không đâu; có những con người mang nỗi niềm sâu kín nhưng chẳng hiểu sao lại bị vùi dập đến tột cùng. Trò hề ở họ chỉ là một hình thức mỉa mai đầy phẫn uất nhắm vào những kẻ mà họ không dám nói lên sự thật, bởi họ đã bị những kẻ ấy lăng辱 và hù dọa suốt bao năm trời. Tin tôi đi, Krassotkin, thứ trò hề ấy đôi khi bi kịch đến tột độ. Toàn bộ cuộc đời ông ấy giờ đây chỉ xoay quanh Ilusha, và nếu Ilusha chết, ông ấy sẽ phát điên vì đau khổ hoặc tự vẫn mất thôi. Khi nhìn ông ấy lúc này, tôi cảm thấy gần như chắc chắn là như vậy.”
“Tôi hiểu ý anh, Karamazov. Tôi thấy anh thực sự thấu hiểu bản chất con người,” Kolya đầy cảm xúc nói thêm.
“Và ngay khi nhìn thấy cậu dắt theo một con chó, tôi đã nghĩ đó chính là con Zhutchka mà cậu mang về.”
“Đợi đã nào, Karamazov, biết đâu chúng ta vẫn tìm thấy nó; nhưng đây là Perezvon. Giờ tôi sẽ thả nó vào trong, có lẽ nó sẽ làm cho Ilusha thích thú hơn là con chó ngao con kia. Đợi chút đi, Karamazov, anh sẽ biết ngay điều này trong tích tắc thôi. Mà này, tôi đang giữ chân anh ở đây mất rồi!” Kolya bỗng kêu lên. “Trời lạnh cắt da cắt thịt thế này mà anh chẳng thèm khoác áo ngoài. Anh thấy tôi ích kỷ chưa kìa. Ồ, tất cả chúng ta đều ích kỷ cả thôi, Karamazov!”
“Đừng bận tâm; trời lạnh thật đấy, nhưng tôi hiếm khi bị cảm lắm. Dù sao thì chúng ta cũng vào trong đi, mà nhân tiện, tên đầy đủ của cậu là gì nhỉ? Tôi biết cậu tên là Kolya, thế còn họ?”
“Nikolay—Nikolay Ivanovitch Krassotkin, hay như cách người ta ghi trong giấy tờ tùy thân, ‘con trai của Krassotkin’ .” Kolya không hiểu sao lại phì cười, nhưng rồi bỗng nói thêm, “Dĩ nhiên là tôi căm ghét cái tên Nikolay của mình.”
“Tại sao thế?”
“Nó tầm thường quá, phổ biến quá.”
“Cậu mười ba tuổi rồi à?” Alyosha hỏi.
“Không, mười bốn—ý tôi là, chẳng bao lâu nữa tôi sẽ tròn mười bốn, nửa tháng nữa thôi. Tôi sẽ thú nhận một điểm yếu của mình nhé, Karamazov, chỉ nói riêng với anh thôi, vì đây là lần đầu tiên chúng ta gặp nhau, để anh có thể hiểu ngay tính cách của tôi. Tôi ghét nhất là bị hỏi tuổi, hơn thế nữa... và thực ra... có một câu chuyện vu khống đang đồn đại về tôi, rằng tuần trước tôi đã chơi trò cướp biển với lũ nhóc lớp dự bị. Quả thực là tôi có chơi với tụi nó, nhưng bảo rằng tôi chơi vì trò tiêu khiển của bản thân thì đúng là một trò bị đặt bôi nhọ trắng trợn. Tôi có lý do để tin rằng anh đã nghe câu chuyện đó rồi; nhưng tôi chơi không phải vì thích thú, mà là vì bọn trẻ, bởi vì tụi nó chẳng nghĩ ra được trò gì để chơi một mình. Nhưng bọn chúng lúc nào chẳng thêu dệt mấy chuyện nhảm nhí. Tôi nói cho anh hay, thị trấn này thật kinh khủng về khoản lê đôi mách.”
“Nhưng giả sử cậu chơi vì sự thích thú của bản thân đi chăng nữa, thì có hại gì đâu?”
“Thôi đi nào, lại còn vì thích thú của bản thân! Chẳng lẽ anh không chơi đánh ngựa à?”
“Nhưng cậu phải nhìn nhận vấn đề thế này,” Alyosha mỉm cười nói. “Người lớn cũng ra rạp xem kịch và ở đó những cuộc phiêu lưu đủ loại anh hùng được tái hiện—đôi khi cũng có cả cướp bóc và những trận chiến đấy thôi—và chẳng phải điều đó cũng y hệt như vậy sao, chỉ là dưới một hình thức khác mà thôi? Còn những trò chơi đánh trận hay cướp giặt của tụi trẻ con trong giờ giải lao cũng chính là nghệ thuật ở giai đoạn đầu đời. Cậu biết đấy, chúng xuất phát từ bản năng nghệ thuật đang trỗi dậy ở tuổi trẻ. Và đôi khi những trò chơi ấy còn hay hơn cả những màn biểu diễn trên sân khấu, điểm khác biệt duy nhất là người ta đến rạp để ngắm các diễn viên, trong khi ở những trò chơi này chính những người trẻ tuổi lại là diễn viên. Nhưng điều đó là quá đỗi tự nhiên.”
“Cậu nghĩ vậy sao? Ý anh là thế à?” Kolya đăm đăm nhìn anh. “Ồ, anh biết đấy, đó là một góc nhìn khá thú vị đấy. Khi về nhà, tôi sẽ ngẫm nghĩ thêm. Tôi phải thừa nhận rằng tôi nghĩ mình có thể học hỏi được điều gì đó từ anh. Tôi đến để học hỏi ở anh đấy, Karamazov,” Kolya kết thúc bằng một giọng nói chan chứa cảm xúc tự phát.
“Và tôi cũng học hỏi từ cậu nữa,” Alyosha nói, mỉm cười và siết chặt tay cậu.
Kolya vô cùng hài lòng với Alyosha. Điều khiến cậu ấn tượng nhất là anh đối xử với cậu hoàn toàn bình đẳng và nói chuyện với cậu hệt như thể cậu đã “trưởng thành thực sự” vậy.
“Lát nữa tôi sẽ cho anh xem thứ này, Karamazov; đó cũng là một màn biểu diễn sân khấu đấy,” cậu cười phá lên vẻ căng thẳng. “Đó là lý do tôi đến đây.”
“Trước tiên chúng ta hãy vào chỗ mọi người ở căn phòng bên trái đã. Tất cả lũ trẻ đều để áo khoác ở trỏng, vì phòng nhỏ mà lại ngột ngạt.”
“Ồ, tôi chỉ vào trong có một phút thôi. Tôi vẫn cứ giữ nguyên áo khoác. Perezvon sẽ ở lại ngoài hành lang này và giả chết. Ici, Perezvon, nằm xuống và giả chết nào! Anh thấy nó giả chết chưa. Tôi sẽ vào trong thám thính trước, rồi khi thấy thích hợp tôi sẽ huýt sáo ra hiệu cho nó, và anh sẽ thấy, nó sẽ lao vào như điên cho mà xem. Chỉ có điều Smurov đừng có quên mở cửa đúng lúc nhé. Tôi sẽ sắp xếp mọi chuyện ổn thỏa và anh cứ chờ xem hay ho đây.”
