Nhưng Kolya không nghe thấy cô. Cuối cùng thì cậu cũng được ra ngoài. Khi bước qua cổng, cậu đưa mắt nhìn quanh, nhún vai, rồi cất giọng: “Trời đang giá buốt đấy,” đoạn rẽ thẳng dọc theo con phố rồi hướng về phía khu chợ. Khi đến ngôi nhà áp chót giáp với khu chợ, cậu dừng lại trước cổng, rút một chiếc còi trong túi ra và thổi hết sức mình như thể đang phát tín hiệu. Cậu chưa đầy một phút thì một cậu bé má hồng chừng mười một tuổi, mặc chiếc áo ấm áp, gọn gàng và thậm chí rất sành điệu, liền lao ra đón cậu. Đó chính là Smurov, một học sinh lớp dự préparation (dưới lớp của Kolya Krassotkin hai bậc), con trai của một viên chức khá giả. Dường như cha mẹ cậu cấm giao du với Krassotkin, kẻ vốn nổi tiếng là một đứa trẻ nghịch ngợm ngập đầu, nên Smurov rõ ràng đang lén lút trốn ra. Cậu bé này — nếu bạn đọc chưa quên — là một trong nhóm những đứa trẻ hai tháng trước đã ném đá vào Ilusha. Chính cậu là người đã kể cho Alyosha Karamazov nghe về Ilusha.

“Tớ đợi cậu suốt cả tiếng nay rồi đấy, Krassotkin,” Smurov điềm nhiên nói, và hai cậu bé rảo bước về phía khu chợ.

“Tớ đến muộn,” Krassotkin đáp. “Tớ bị kẹt bởi một số hoàn cảnh. Cậu sẽ không bị đòn vì đi cùng tớ chứ?”

“Thôi đi, tớ đố ai dám đánh tớ đấy! Mà cậu có dắt theo Perezvon không?”

“Có chứ.”

“Cả nó nữa sao?”

“Ừ.”

“A! Ước gì đó là Zhutchka!”

“Điều đó là bất khả. Zhutchka không còn tồn tại. Zhutchka đã chìm vào màn sương mờ nhân ảnh rồi.”

“A! Hay chúng ta làm thế này nhỉ?” Smurov bỗng đứng khựng lại. “Cậu thấy đấy, Ilusha bảo rằng Zhutchka là một con chó lông xù, xám xịt, trông mờ đục giống như Perezvon. Hay là cậu cứ bảo với nó đây chính là Zhutchka, biết đâu nó sẽ tin thì sao?”

“Này cậu bé, hãy tránh xa lời dối trá, đó là điều thứ nhất; dẫu có vì mục đích tốt đẹp đi chăng nữa — đó lại là chuyện khác. Hơn hết, tớ mong là cậu chưa hé lộ gì với họ về việc tớ tới đây nhé.”

“Trời đất quỷ thần ơi! Tớ thừa biết phải làm gì mà. Nhưng cậu sẽ chẳng thể làm nó khuây khỏa bằng Perezvon đâu,” Smurov thở dài nói. “Cậu biết bố của nó đấy, viên đại úy ‘búi giẻ lau’, đã bảo với chúng tớ rằng hôm nay ông sẽ mang về cho nó một con chó ngao chính gốc, mõm đen. Ông ấy nghĩ điều đó sẽ an ủi được Ilusha; nhưng tớ thì hoài nghi lắm.”

“Và tình hình của Ilusha thế nào rồi?”

“A, nó tệ lắm, rất tệ! Tớ tin là nó bị lao rồi: nó hoàn toàn tỉnh táo, nhưng còn nhịp thở! Nhịp thở của nó hỏng mất rồi. Hôm nọ nó đòi xỏ bốt để được dìu đi quanh phòng. Nó cố bước đi, nhưng không thể đứng vững. ‘A, con đã nói với bố từ trước rồi mà,’ nó bảo, ‘rằng đôi bốt đó chẳng ra gì cả. Con chẳng bao giờ bước đi đàng hoàng nổi trong đó.’ Nó tưởng chính đôi bốt đã làm nó lảo đảo, nhưng thực ra đơn thuần chỉ vì nó quá yếu. Nó sống không nổi một tuần nữa đâu. Herzenstube đang tận tình chăm sóc nó. Giờ thì nhà chúng lại giàu có trở lại rồi — chúng có khối tiền.”

“Chúng là lũ bịp bọt.”

“Ai là bịp bọt hả cậu?”

“Các bác sĩ và toàn bộ cái đám lang băm ấy gộp lại, và dĩ nhiên là cả từng kẻ một nữa. Tớ không tin vào y học. Đó là một thiết bị vô tích sự. Tớ định sẽ nghiên cứu kỹ lưỡng chuyện đó. Mà cái thứ tình cảm sướt mướt gì mà các cậu bày ra ở trên đó vậy? Hình như ngày nào cả lớp cũng kéo đến đấy thì phải.”

“Không phải cả lớp đâu: chỉ có chục đứa bọn tớ đến thăm nó mỗi ngày thôi. Chẳng có gì to tát trong chuyện đó cả.”

“Điều tớ không tài nào hiểu nổi trong toàn bộ chuyện này là vai trò của Alexey Karamazov trong đó. Anh trai hắn sắp phải ra hầu tòa vào ngày mai hoặc ngày kia vì một tội ác tày trời như thế, vậy mà hắn ta vẫn có lắm thời gian để buông thả vào sự sướt mướt với lũ trẻ con.”

“Chẳng có gì sướt mướt ở đây cả. Chính cậu bây giờ cũng đang đến để làm hòa với Ilusha đấy thôi.”

“Làm hòa với nó ư? Thật là một cách diễn đạt ngớ ngẩn! Nhưng tớ không cho phép bất kỳ ai phân tích hành động của tớ.”

“Và Ilusha sẽ mừng biết bao khi gặp cậu! Nó hoàn toàn không ngờ là cậu đến đâu. Tại sao chứ, tại sao suốt thời gian qua cậu lại nhất định không chịu đến cơ chứ?” Smurov thốt lên với vẻ nồng nhiệt bất chợt.

“Cậu bạn thân mến, đó là chuyện của tớ, không phải việc của cậu. Tớ tự mình đến vì tớ muốn thế, còn các cậu đều bị Alexey Karamazov lôi kéo đến đó — có sự khác biệt chứ, cậu biết đấy. Và sao cậu lại chắc thế? Biết đâu tớ hoàn toàn không định đến để làm hòa thì sao. Đó là một cách diễn đạt ngu ngốc.”

“Chẳng dính dáng gì đến Karamazov cả; không phải do anh ấy xúi giục đâu. Bọn tớ tự ý bắt đầu đến đó đấy chứ. Dĩ nhiên, ban đầu bọn tớ đến cùng Karamazov. Và chẳng có trò gì kiểu đó cả — không có sự ngớ ngẩn nào hết. Hết đứa này đến đứa khác đến thăm. Bố nó mừng quýnh lên khi thấy bọn tớ. Cậu biết đấy, ông ấy sẽ phát điên mất nếu Ilusha chết. Ông ấy thừa thấy Ilusha đang lụi tàn. Và ông ấy có vẻ rất vui vì bọn tớ đã làm hòa với Ilusha. Ilusha có hỏi thăm cậu, chỉ vậy thôi. Nó chỉ hỏi rồi thôi không nói gì nữa. Bố nó sẽ phát điên hoặc tự treo cổ mất. Trước kia ông ấy cư xử như một kẻ mất trí vậy. Cậu biết đấy, ông ấy là một người đàng hoàng. Hồi đó chúng ta đã nhầm. Tất cả là lỗi tại kẻ sát nhân đã đánh ông ấy dạo nọ.”

“Dù sao thì Karamazov vẫn là một điều bí ẩn đối với tớ. Lẽ ra tớ đã có thể làm quen với hắn từ lâu rồi, nhưng trong một số trường hợp, tớ thích giữ lòng kiêu hãnh đúng mực. Hơn nữa, tớ có một lý thuyết riêng về hắn cần phải đem ra mổ xẻ và kiểm chứng.”

Kolya chìm vào sự im lặng đầy kiêu hãnh. Smurov cũng im lặng. Smurov, tất nhiên, vô cùng sùng bái Krassotkin và chưa từng dám mơ tưởng đặt mình ngang hàng với cậu. Giờ đây, cậu vô cùng tò mò trước việc Kolya tuyên bố rằng cậu “tự mình đến” thăm Ilusha. Cậu cảm thấy chắc phải có ẩn khúc gì đó đằng sau việc Kolya bỗng dưng nổi hứng đến gặp thằng bé vào ngày hôm nay. Họ băng qua khu chợ, nơi vào giờ này có rất nhiều xe ngựa chở hàng từ vùng quê đến và vô số gia cầm sống. Những người phụ nữ bán hàng đang bày bán bánh mì cuộn, vải bông, chỉ khâu v.v., trong các gian hàng của họ. Những phiên chợ Chủ nhật này được người trong thị trấn ngây thơ gọi là những “cái hội chợ”, và trong năm có rất nhiều hội chợ như thế.

Perezvon chạy lăng xăng với tinh thần phấn khích tột độ, hít hà bên này rồi lại bên nọ. Khi gặp những chú chó khác, chúng hăng hái ngửi ngóng lẫn nhau theo đúng các quy tắc xã giao của loài chó.

“Tớ rất thích quan sát những khung cảnh thực tế như thế, Smurov,” Kolya đột ngột lên tiếng. “Cậu đã để ý thấy cách những con chó ngửi nhau khi chúng gặp mặt chưa? Dường như đó là một quy luật tự nhiên của chúng.”

“Ừ; đúng là một thói quen buồn cười.”

“Không, chẳng buồn cười chút nào đâu; cậu nhầm to rồi. Chẳng có gì buồn cười trong tự nhiên cả, cho dù con người với những định kiến của mình có thấy nó buồn cười đến đâu đi nữa. Nếu loài chó có khả năng tư duy và phán xét chúng ta, chắc chắn chúng cũng sẽ tìm thấy ngần ấy thứ khiến chúng phải buồn cười, thậm chí còn hơn thế nữa, trong các mối quan hệ xã hội của loài người, những kẻ cai trị chúng — thực ra là còn nhiều hơn thế nữa cơ. Tớ xin nhắc lại điều đó, bởi vì tớ tin chắc rằng sự ngu ngốc giữa chúng ta còn nhiều hơn thế rất nhiều. Đó là tư tưởng của Rakitin — một tư tưởng đáng chú ý. Tớ là một người theo chủ nghĩa xã hội, Smurov ạ.”

“Thế chủ nghĩa xã hội là gì hả cậu?” Smurov hỏi.

“Đó là khi mọi người đều bình đẳng và mọi tài sản đều là của chung, không có hôn nhân, ai nấy đều được tự do theo tôn giáo và luật pháp mà mình thích nhất, cùng vô số thứ khác nữa. Cậu còn quá nhỏ để có thể hiểu được điều đó. Mà trời lạnh thật đấy.”

“Ừ, mười hai độ âm rồi. Bố tớ vừa mới nhìn nhiệt kế xong.”

“Cậu có để ý thấy không, Smurov, rằng vào giữa mùa đông, dù trời lạnh mười lăm hay mười tám độ, chúng ta lại không cảm thấy buốt giá bằng lúc này, khi mới đầu mùa đông mà bỗng nhiên se lạnh mười hai độ, nhất là khi tuyết chưa rơi nhiều. Đó là vì con người chưa quen với cái lạnh. Mọi thứ đối với con người đều là thói quen, mọi thứ, thậm chí cả trong các mối quan hệ xã hội và chính trị của họ. Thói quen chính là động lực vĩ đại. Trông bác nông dân kia ngộ nghĩnh làm sao!”

Kolya chỉ tay về phía một bác nông dân cao lớn, có khuôn mặt đôn hậu trong chiếc áo khoác da cừu dài, đang đứng cạnh chiếc xe ngựa của mình, vỗ hai bàn tay vào nhau trong đôi găng tay da xù xì để sưởi ấm. Bộ râu dài màu vàng nhạt của bác đã phủ đầy sương giá.

“Râu của bác nông dân kia đóng băng rồi kìa,” Kolya lớn tiếng trêu chọc khi đi ngang qua ông.

“Râu của khối người cũng đóng băng chứ bộ,” bác nông dân điềm tĩnh và triết lý đáp lại.

“Đừng có khiêu khích bác ấy chứ,” Smurov nhắc nhở.

“Không sao đâu; bác ấy không giận đâu; bác ấy là người tốt. Chào bác Matvey nhé.”

“Chào cháu.”

“Tên bác là Matvey phải không?”

“Ừ. Cháu không biết à?”

“Không, cháu không biết. Cháu đoán mò đấy chứ.”

“Thế mới tài chứ lị! Cháu là học sinh đúng không?”

“Vâng.”

“Chắc hay bị đòn roi lắm nhỉ?”

“Cũng chẳng đáng là bao — thỉnh thoảng thôi ạ.”

“Có đau không cháu?”

“À, vâng, cũng đau chứ ạ.”

“Chà, đời mới nhọc nhằn làm sao!” Bác nông dân thở dài từ tận đáy lòng.

“Chào bác Matvey nhé.”

“Chào cháu. Cháu là một cậu nhóc tốt tính đấy, đúng thế đấy.”

Hai cậu bé tiếp tục bước đi.

“Đó là một bác nông dân tốt bụng,” Kolya nhận xét với Smurov. “Tớ rất thích trò chuyện với những người nông dân, và lúc nào cũng sẵn lòng đánh giá đúng mức về họ.”

“Sao cậu lại nói dối là chúng ta bị ăn đòn thế?” Smurov hỏi.

“Tớ phải nói thế để làm bác ấy vừa lòng chứ.”

“Ý cậu là sao?”

“Cậu biết đấy, Smurov, tớ không thích bị hỏi cùng một câu hai lần. Tớ thích mọi người hiểu ngay từ lời đầu tiên. Có những chuyện không thể giải thích được. Theo quan niệm của một bác nông dân, học sinh là phải bị ăn đòn, và nhất định phải bị đánh. Thế nào là học sinh nếu không bị đòn roi cơ chứ? Và nếu tớ bảo rằng bọn tớ không bị đánh, bác ấy sẽ thất vọng đấy. Nhưng cậu thì không hiểu được điều đó đâu. Người ta phải biết cách nói chuyện với những người nông dân.”

“Chỉ xin cậu đừng có trêu chọc họ nữa, kẻo cậu lại vướng vào rắc rối giống như vụ con ngỗng hồi trước đấy.”

“Thế ra cậu sợ à?”

“Đừng cười chứ, Kolya. Dĩ nhiên là tớ sợ rồi. Bố tớ sẽ nổi giận lôi đình mất. Tớ bị cấm tuyệt đối không được đi chơi với cậu cơ mà.”

“Đừng lo lắng, lần này sẽ chẳng có chuyện gì xảy ra đâu. Này, Natasha!” cậu hét lớn với một người phụ nữ bán hàng ở một trong các gian hàng.

“Gọi ta là Natasha ư! Lại còn thế nữa cơ đấy! Tên ta là Marya,” người phụ nữ trung niên bán hàng hét lại vào mặt cậu.

“Tớ rất vui vì đó là tên Marya. Tác biệt nhé!”

“A, cái đồ ranh con này! Trẻ ranh bằng chừng ấy mà lại dám hỗn láo hả mày!”

“Tớ đang vội. Bây giờ không ở lại được đâu. Chủ nhật tới cô hãy kể cho tớ nghe nhé.” Kolya vẫy tay về phía bà ta, cứ như thể bà là người gây sự với cậu chứ không phải ngược lại.

“Chủ nhật tới ta chẳng có gì để kể cho mày nghe sất. Mày là đứa gây sự trước, cái đồ khỉ gió hỗn xược. Ta đã nói gì đâu nào,” Marya gào lên. “Mày cần phải ăn roi, đúng thế đấy, cái đồ ranh con xấc láo!”

Một tràng cười phá lên từ những người phụ nữ bán hàng xung quanh bà ta. Bất ngờ, một người đàn ông mặt mày giận dữ lồng lộn lao ra từ dãy cửa hàng gần đó. Hắn là một thanh niên không phải người gốc thị trấn, tóc xoăn đen, mặt dài, tái mét và chi chít vết đậu mùa. Hắn mặc chiếc áo khoác dài màu xanh lam và đội mũ lưỡi trai, trông giống như một tên nhân viên cửa hàng. Hắn đang ở trong trạng thái kích động ngu ngốc và giơ nắm đấm dọa nạt Kolya.

“Tao biết mày rồi nhé!” hắn giận dữ gào lên, “Tao biết mày rồi!”

Kolya trân trân nhìn hắn. Cậu không tài nào nhớ nổi mình đã gây sự với gã này từ lúc nào. Nhưng cậu đã gây sự ở ngoài đường nhiều đến mức khó lòng nhớ hết được.

“Thế á?” cậu hỏi với vẻ mỉa mai.

“Tao biết mày! Tao biết mày chứ!” tên đàn ông lặp lại một cách ngốc nghếch.

“Thế thì quá tốt cho anh rồi. Thôi, đến lúc tớ phải đi rồi. Chào nhé!”

“Mày lại chuẩn bị giở thói hỗn láo nữa chứ gì?” gã đàn ông hét lên. “Mày lại định giở trò xấc láo nữa chứ gì? Tao biết thừa, mày lại chuẩn bị quậy phá rồi đấy!”

“Đó không phải là việc của anh, người anh em ạ, dù cho tớ có đang giở thói hỗn láo đi chăng nữa,” Kolya điềm tĩnh đứng lại và quan sát hắn.

“Không phải việc của tao à?”

“Không; không phải việc của anh.”

“Thế việc của ai? Của ai hả? Của ai chứ?”

“Đó là việc của Trifon Nikititch, chứ không phải việc của anh.”

“Trifon Nikititch nào cơ?” gã thanh niên hỏi, trân trân nhìn Kolya với vẻ ngớ ngẩn của một tên đần độn, nhưng sự tức giận thì vẫn nguyên vẹn.

Kolya nghiêm nghị quan sát hắn.

“Anh đã đến Nhà thờ Thăng Thiên bao giờ chưa?” cậu đột ngột hỏi hắn với giọng điệu đanh thép đầy quả quyết.

“Nhà thờ Thăng Thiên nào? Để làm gì chứ? Chưa, tao chưa từng đến,” gã thanh niên đáp, có chút bối rối.

Kolya lại tiếp tục, với giọng điệu còn đanh thép và nghiêm khắc hơn nữa: “Anh có biết Sabaneyev không?”

“Sabaneyev nào chứ? Không, tao không biết hắn.”

“Thế thì anh cứ việc xuống âm phủ mà tìm,” Kolya nói, cắt ngang cuộc trò chuyện; rồi quay phắt sang bên phải và rảo bước thật nhanh như thể khinh thường không thèm đôi co thêm với một tên đần không biết cả Sabaneyev là ai.

“Đứng lại, ê này! Sabaneyev nào cơ?” gã thanh niên hoàn hồn sau giây lát ngẩn ngơ và lại lồng lộn lên như cũ. “Hắn vừa nói gì thế nhỉ?” Hắn quay sang đám phụ nữ bán hàng với vẻ mặt ngơ ngác ngốc nghếch.

Mấy người phụ nữ bật cười.

“Ai mà biết được nó đang định giở trò gì chứ,” một người trong số họ nói.

“Thế rốt cuộc hắn đang nhắc đến Sabaneyev nào cơ chứ?” gã thanh niên lặp lại, vẫn chưa hết cơn thịnh nộ và vung vẩy cánh tay phải.

“Chắc là cái tên Sabaneyev từng làm thuê cho nhà Kuzmitchov ấy mà, chắc chắn là hắn ta rồi,” một người phụ nữ gợi ý.

Gã thanh niên trân trân nhìn bà ta với vẻ mặt hoang dại.

“Cho nhà Kuzmitchov á?” một người phụ nữ khác lặp lại. “Nhưng tên hắn có phải là Trifon đâu. Tên hắn là Kuzma cơ mà, chứ có phải Trifon đâu, nhưng thằng bé vừa nói là Trifon Nikititch, thế nên không thể là hắn được.”

“Tên hắn không phải Trifon cũng chẳng phải Sabaneyev, mà là Tchizhov,” một người phụ nữ thứ ba nãy giờ im lặng bỗng lên tiếng, vừa nói vừa nghiêm nghị lắng nghe.

“Không trật đi đâu được, chính là Tchizhov,” một người phụ nữ thứ tư quả quyết xác nhận.

Gã thanh niên ngơ ngác đưa mắt nhìn người này sang người khác.

“Nhưng mà rốt cuộc nó hỏi cái gì, nó hỏi cái gì thế hả mấy người thiện lương kia?” hắn kêu lên gần như tuyệt vọng. “ ‘Anh có biết Sabaneyev không?’ nó bảo thế đấy. Mà quỷ khốc thần sầu nào mà biết cái thằng Sabaneyev là ai cơ chứ?”

“Mày mới là cái thằng vô tích sự. Ta bảo mày không phải Sabaneyev, mà là Tchizhov, Alexey Ivanitch Tchizhov, chính là hắn đấy!” một người phụ nữ quát vào mặt hắn với vẻ đầy vẻ áp đảo.

“Tchizhov nào cơ chứ? Hắn là ai? Nói cho tao nghe nếu mày biết.”

“Cái thằng cao lỏng khỏng, sụt sịt hay ngồi ở chợ vào mùa hè ấy.”

“Thế cái lão Tchizhov đấy thì liên quan chó gì đến tao hả mấy người thiện lương, hả?”

“Làm sao mà tôi biết được hắn liên quan gì đến anh chứ?” một người khác xen vào. “Anh phải tự biết mình muốn gì ở hắn chứ, nếu như anh cứ làm ầm ĩ lên về hắn như thế. Nó nói chuyện với anh chứ có nói với bọn tôi đâu, cái đồ ngốc này. Chẳng lẽ anh không thực sự biết hắn à?”

“Biết ai cơ?”

“Tchizhov.”

“Mặc kệ cái thằng Tchizhov và cả tụi mày luôn đi. Tao sẽ cho hắn một trận đòn tanh bành, tao thề đấy. Nó dám cười vào mặt tao cơ à!”

“Cho Tchizhov một trận đòn ư! Có khi hắn nện cho mày một trận thì có. Mày đúng là đồ ngu, chuẩn xác là thế!”

“Không phải Tchizhov, không phải Tchizhov, cái thứ đàn bà ác khẩu hay gây chuyện này. Tao sẽ nện cho thằng bé đó một trận. Bắt lấy nó, bắt lấy nó kìa, nó dám cười nhạo tao!”

Mấy người phụ nữ cười vang ha hả. Nhưng lúc này Kolya đã ở một khoảng xa tít, hiên ngang sải bước với vẻ mặt đầy đắc thắng. Smurov đi bên cạnh cậu, ngoái đầu nhìn lại đám đông đang hò hét ở tận đằng xa. Cậu bé cũng đang rất phấn khích, dẫu trong lòng vẫn còn dè dặt sợ vướng vào rắc rối nào đó khi đi cùng Kolya.

“Cậu vừa nhắc đến Sabaneyev nào thế?” cậu hỏi Kolya, thừa biết trước câu trả lời sẽ ra sao.

“Làm sao mà tớ biết được? Giờ thì bọn chúng sẽ náo loạn cả ngày lên cho mà xem. Tớ rất thích chọc giận những kẻ ngốc ở mọi tầng lớp xã hội. Kia lại có thêm một tên đần độn nữa kìa, chính là bác nông dân đằng kia. Cậu biết đấy, người ta vẫn bảo ‘chẳng có ai ngu hơn một tên Pháp ngu ngốc,’ nhưng một tên Nga ngốc thì cái sự ngu ấy phơi bày hết lên mặt hắn ta chẳng kém gì đâu. Cậu có nhìn thấy rõ mồn một trên mặt hắn ta cái vẻ ngu ngốc của một gã nông dân không, hả Smurov?”

“Thôi mặc kệ bác ấy đi, Kolya. Chúng ta đi tiếp đi.”

“Chẳng gì cản được tớ lúc này đâu, khi tớ đã hứng lên rồi. Này, chào bác nông dân nhé!”

Một bác nông dân vạm vỡ, khuôn mặt tròn trịa phác họa vẻ phác chất cùng bộ râu điểm bạc đang đi tới, ngẩng đầu lên nhìn cậu bé. Trông bác hình như không hoàn toàn tỉnh táo.

“Chào cháu, nếu như cháu không đang cười cợt ta,” bác chầm chậm đáp lại.

“Thế nhỡ cháu đang cười thì sao?” Kolya cười lớn.

“Ừ thì, đùa vui chút thôi mà. Cứ cười đi, ta chẳng chấp. Đùa giỡn thì có hại gì đâu.”

“Cháu xin lỗi nhé người anh em, chỉ là trò đùa thôi mà.”

“Ừ, Chúa sẽ tha thứ cho cháu!”

“Thế bác có tha thứ cho cháu luôn không?”

“Ta tha thứ tất. Cứ đi đi cháu.”

“Này, trông bác có vẻ là một bác nông dân thông minh đấy.”

“Thông minh hơn cháu chứ,” bác nông dân bất ngờ đáp lại với nguyên vẻ nghiêm nghị ấy.

“Cháu nghi lắm đấy,” Kolya hơi khựng lại, lên tiếng.

“Thật đấy chứ lị.”

“Thế cơ à, người anh em.”

“Chào bác nông dân nhé!”

“Chào cháu!”

“Đủ loại nông dân trên đời,” Kolya nhận xét với Smurov sau một thoáng im lặng. “Làm sao mà tớ biết được vừa khéo vớ phải một bác nông dân thông minh cơ chứ? Tớ lúc nào cũng sẵn sàng công nhận trí tuệ của tầng lớp nông dân.”

Đâu đó từ đằng xa, chiếc đồng hồ nhà thờ vang lên điểm mười một giờ rưỡi. Hai cậu bé vội vã rảo bước hướng về khu nhà trọ của Đại úy Snegiryov, một khoảng cách khá xa, với tốc độ nhanh và gần như hoàn toàn im lặng. Cách ngôi nhà chừng hai mươi bước chân, Kolya dừng lại và bảo Smurov đi trước để gọi Karamazov ra gặp cậu.

“Cũng phải thám thính tình hình trước một chút chứ,” cậu nhận xét với Smurov.

“Sao lại phải gọi anh ấy ra ngoài làm gì?” Smurov phản đối. “Cậu cứ bước vào trong đi; thể nào họ cũng mừng rỡ khôn xiết khi thấy cậu cho xem. Ra cái giá rét ngoài này để làm thân thì có ích gì cơ chứ?”

“Tớ thừa biết tại sao tớ muốn gặp anh ta ở cái xứ lạnh này chứ,” Kolya cắt ngang bằng cái giọng điệu độc đoán mà cậu rất khoái áp dụng với mấy đứa “trẻ con”, và Smurov liền ba chân bốn cẳng chạy đi làm theo lệnh.