Alyosha rảo bước tới quảng trường nhà thờ, nơi có ngôi nhà của góa phụ Morozov, để gặp Grushenka. Sáng sớm hôm đó, Grushenka đã cử Fenya tới gặp anh cùng một thông điệp khẩn thiết nài nỉ anh đến. Qua những câu hỏi dồn dập với Fenya, Alyosha biết được rằng cô chủ của cô bé đã đặc biệt lo âu kể từ ngày hôm qua. Trong suốt hai tháng trôi qua kể từ khi Mitya bị bắt, Alyosha đã thường xuyên ghé thăm ngôi nhà của góa phụ Morozov, vừa vì ý muốn của bản thân, vừa để chuyển lời nhắn giúp Mitya. Ba ngày sau khi Mitya bị bắt, Grushenka đổ bệnh nặng và nằm liệt giường gần năm tuần. Có một tuần lễ ròng rã, cô bất tỉnh nhân sự. Giờ đây trông cô đã thay đổi rất nhiều—gầy đi và da dẻ có phần tái nhợt, dù hai tuần nay cô đã đủ khỏe để ra ngoài. Nhưng với Alyosha, khuôn mặt cô còn thu hút hơn trước, và anh thích bắt gặp ánh mắt cô mỗi khi anh bước vào. Một vẻ cương nghị và mục đích thông tuệ đã hiện rõ trên gương mặt cô. Có những dấu hiệu của một sự chuyển biến tâm linh trong con người cô, và người ta có thể nhận ra một sự quyết tâm kiên định, cao thượng và khiêm nhường mà không gì lay chuyển nổi. Có một nếp nhăn nhỏ dọc giữa hai lông mày khiến khuôn mặt quyến rũ của cô có vẻ đăm chiêu, thoạt nhìn gần như khắc khổ. Sự phù phiếm ngày nào hầu như đã không còn dấu vết.

Alyosha cũng cảm thấy lạ lùng rằng, bất chấp tai họa đã ập xuống đầu cô gái tội nghiệp – người đã đính hôn với một người đàn ông bị bắt vì một tội ác tày đình gần như ngay thời điểm họ đính hôn – bất chấp bệnh tật của cô và bản án gần như không thể tránh khỏi đang treo lơ lửng trên đầu Mitya, Grushenka vẫn chưa đánh mất vẻ tươi tắn của tuổi trẻ. Có một ánh sáng dịu dàng trong đôi mắt từng một thời kiêu hãnh kia, mặc dù đôi khi chúng vẫn lóe lên ngọn lửa thù hận cũ kỹ mỗi khi cô bị một ý nghĩ xáo trộn bủa vây, một ý nghĩ còn mạnh mẽ hơn bao giờ hết trong lòng cô. Đối tượng của nỗi bất an đó vẫn như mọi khi—Katerina Ivanovna, người mà Grushenka thậm chí đã nhắc đến trong cơn mê sảng. Alyosha biết cô vô cùng ghen tuông với người phụ nữ ấy. Tuy nhiên, Katerina Ivanovna chưa từng một lần tới thăm Mitya trong tù, dù cô ta có thể làm điều đó bất cứ khi nào mình muốn. Tất cả những điều này tạo nên một vấn đề nan giải cho Alyosha, vì anh là người duy nhất Grushenka mở lòng và là người cô liên tục hỏi xin lời khuyên. Đôi khi anh chẳng thể thốt nên lời.

Đầy âu lo, anh bước vào phòng cô. Cô đang ở nhà. Cô vừa trở về sau khi thăm Mitya nửa tiếng trước, và nhìn cái cách cô chồm dậy khỏi ghế để đón anh, anh hiểu rằng cô đã mong đợi anh trong sự sốt ruột tột cùng. Một bộ bài đang được chia dở cho ván bài "ngu ngốc" nằm trên bàn. Một chiếc giường đã được dọn sẵn trên chiếc ghế sofa da ở phía bên kia và Maximov đang nằm đó, nửa ngồi nửa nằm. Ông ta mặc một chiếc áo khoác ngủ và đội một chiếc mũ ngủ bằng vải cotton, rõ ràng là đang ốm yếu, dù trên môi nở nụ cười mãn nguyện. Khi ông già vô gia cư này trở về cùng Grushenka từ Mokroe hai tháng trước, ông cứ thế ở lại và vẫn đang tá túc cùng cô. Ông đến cùng cô trong mưa gió, ngồi bệt xuống ghế sofa, ướt sũng và sợ hãi, lặng lẽ nhìn cô bằng một nụ cười rụt rè, khẩn khoản. Grushenka, lúc đó đang vô cùng đau khổ và trong giai đoạn đầu của cơn sốt, gần như quên mất sự tồn tại của ông trong tất cả những việc phải làm suốt nửa giờ đầu sau khi tới nơi. Bất chợt cô nhìn ông đầy chăm chú: ông cười một tràng cười nhỏ đầy vẻ tội nghiệp và bất lực. Cô gọi Fenya và bảo cô bé cho ông ăn chút gì đó. Cả ngày hôm ấy ông ngồi đúng vị trí đó, gần như không cử động. Khi trời tối và các cửa chớp được đóng lại, Fenya hỏi cô chủ:

“Ông ấy có định ngủ lại đây không ạ, thưa bà chủ?”

“Có chứ; hãy dọn giường cho ông ấy trên ghế sofa,” Grushenka đáp.

Sau khi hỏi han kỹ lưỡng hơn, Grushenka biết được từ ông rằng ông thực sự không còn nơi nào để đi, và rằng “Ông Kalganov, ân nhân của tôi, đã bảo thẳng là sẽ không tiếp tôi nữa và đưa tôi năm rúp.”

“Thôi được, Chúa phù hộ cho ông, vậy ông cứ ở lại đây,” Grushenka quyết định trong nỗi đau buồn, mỉm cười thương cảm với ông. Nụ cười của cô khiến trái tim ông già thắt lại và đôi môi ông giật giật vì những giọt nước mắt biết ơn. Và thế là kẻ lang thang khốn khổ đã ở lại với cô từ đó đến nay. Ông thậm chí không rời khỏi nhà ngay cả khi cô đổ bệnh. Fenya và bà của cô bé, người làm bếp, không đuổi ông đi, mà vẫn tiếp tục phục vụ các bữa ăn và dọn giường cho ông trên chiếc ghế sofa. Grushenka đã quen với ông, và mỗi khi trở về từ chỗ thăm Mitya (người mà cô bắt đầu vào thăm trong tù trước cả khi cô thực sự bình phục), cô lại ngồi xuống và bắt đầu trò chuyện với “Maximushka” về những chuyện vụn vặt để không phải suy nghĩ về nỗi đau của mình. Ông già hóa ra lại là một người kể chuyện giỏi trong vài dịp, đến mức cuối cùng ông trở nên cần thiết với cô. Grushenka hầu như không gặp ai khác ngoài Alyosha, người không đến mỗi ngày và cũng chẳng bao giờ ở lại lâu. Gã thương gia già của cô lúc này đang nằm bệnh nặng, "hơi thở cuối cùng" như người ta nói trong thị trấn, và thực tế, ông ta đã qua đời một tuần sau phiên tòa của Mitya. Ba tuần trước khi chết, cảm nhận được hồi kết đã đến gần, cuối cùng ông cho gọi các con trai, con dâu và các cháu lên lầu và bắt họ không được rời xa ông nữa. Từ thời điểm đó, ông ra lệnh nghiêm ngặt cho người hầu không được cho Grushenka vào và phải nói với cô nếu cô đến: “Ông chủ chúc cô sống lâu và hạnh phúc, và bảo cô hãy quên ông ấy đi.” Nhưng Grushenka hầu như ngày nào cũng cho người tới hỏi thăm ông.

“Cuối cùng thì cậu cũng đến!” cô kêu lên, vứt bộ bài xuống và hân hoan chào đón Alyosha, “và Maximushka cứ làm tôi sợ rằng có lẽ cậu sẽ không đến. Ôi, tôi cần cậu biết bao! Hãy ngồi xuống bàn đi. Cậu dùng gì nào—cà phê nhé?”

“Vâng, làm ơn,” Alyosha nói, ngồi xuống bàn. “Tôi rất đói.”

“Đúng rồi. Fenya, Fenya, cà phê,” Grushenka gọi. “Nó đã được pha sẵn cho cậu từ lâu rồi. Và mang thêm ít bánh nướng nhỏ nữa, nhớ là phải còn nóng đấy. Cậu biết không, hôm nay chúng tôi đã có một trận ầm ĩ vì mấy cái bánh này. Tôi mang chúng vào tù cho anh ấy, và cậu có tin được không, anh ấy ném trả lại tôi: anh ấy không chịu ăn. Anh ấy vứt một cái xuống sàn và giẫm lên nó. Thế nên tôi bảo anh ấy: ‘Tôi sẽ để chúng lại cho cai ngục; nếu anh không ăn chúng trước tối nay, thì đó là vì lòng thù hận độc địa của anh là quá đủ rồi!’ Nói xong tôi bỏ đi. Chúng tôi lại cãi nhau, cậu có tin nổi không? Lần nào tôi đến chúng tôi cũng cãi nhau.”

Grushenka nói một hơi trong cơn xúc động. Maximov, cảm thấy lo lắng, lập tức mỉm cười và nhìn xuống sàn.

“Lần này hai người cãi nhau vì chuyện gì?” Alyosha hỏi.

“Tôi chẳng ngờ chút nào. Cậu nghĩ xem, anh ấy ghen với gã người Ba Lan. ‘Tại sao cô lại nuôi hắn?’ anh ấy nói. ‘Vậy là cô đã bắt đầu nuôi hắn rồi.’ Anh ấy ghen, ghen với tôi suốt ngày, ghen cả lúc ăn lúc ngủ! Thậm chí tuần trước anh ấy còn nổi hứng ghen với cả Kuzma nữa chứ.”

“Nhưng anh ấy đã biết về gã người Ba Lan từ trước rồi mà?”

“Phải, nhưng là thế đấy. Anh ấy đã biết về hắn ngay từ đầu, nhưng hôm nay đột nhiên anh ấy vùng dậy và bắt đầu mắng nhiếc về hắn. Tôi xấu hổ không dám lặp lại những gì anh ấy nói. Đồ ngốc! Rakitin vào ngay khi tôi vừa ra. Có lẽ Rakitin đang xúi giục anh ấy. Cậu nghĩ sao?” cô nói thêm một cách thờ ơ.

“Anh ấy yêu chị, đó là lý do: anh ấy yêu chị nhiều lắm. Và bây giờ anh ấy đang đặc biệt lo lắng.”

“Tôi nghĩ là anh ấy lo cũng phải thôi, với phiên tòa ngày mai. Và tôi đến chỗ anh ấy để nói điều gì đó về ngày mai, vì tôi kinh hãi không dám nghĩ chuyện gì sẽ xảy ra lúc đó. Cậu bảo rằng anh ấy lo lắng, nhưng chị đây mới là người lo đến mức nào! Thế mà anh ấy lại nói về gã người Ba Lan! Anh ấy thật quá ngốc nghếch! Ít ra thì anh ấy chưa ghen với Maximushka.”

“Vợ tôi cũng ghen khủng khiếp vì tôi,” Maximov chen vào.

“Ghen vì ông ư?” Grushenka không nhịn được cười. “Ông thì có gì để mà ghen chứ?”

“Vì mấy cô hầu gái.”

“Câm miệng đi, Maximushka, tôi chẳng còn tâm trí đâu mà cười; tôi đang thấy giận lắm đây. Đừng có nhìn mấy cái bánh nữa. Tôi sẽ không cho ông cái nào đâu; chúng không tốt cho ông đâu, và tôi cũng sẽ không cho ông uống vodka nữa. Tôi phải chăm sóc cả ông ta nữa, cứ như thể tôi mở nhà tế bần vậy,” cô cười.

“Tôi không xứng đáng với lòng tốt của cô. Tôi là một sinh vật vô dụng,” Maximov nói, giọng nghẹn ngào vì nước mắt. “Cô làm tốt hơn nếu dành lòng tốt đó cho những người có ích hơn tôi.”

“Ôi dào, ai cũng có ích cả thôi, Maximushka, và làm sao chúng ta biết được ai là người có ích nhất? Giá mà gã người Ba Lan đó không tồn tại, Alyosha ạ. Hôm nay hắn lại dở chứng đổ bệnh nữa chứ. Tôi cũng đã đến thăm hắn. Và tôi cũng sẽ gửi cho hắn mấy cái bánh, cố tình đấy. Đáng lẽ tôi đã không gửi, nhưng Mitya lại buộc tội tôi làm thế, nên bây giờ tôi sẽ gửi! À, Fenya mang thư tới kìa! Đúng rồi, lại từ bọn người Ba Lan—lại ăn xin nữa rồi!”

Pan Mussyalovitch quả thực đã gửi một lá thư cực kỳ dài và đầy vẻ hùng biện, trong đó hắn nài nỉ cô cho vay ba rúp. Trong thư có kèm theo một biên nhận cho số tiền đó, với lời hứa sẽ hoàn trả trong vòng ba tháng, có cả chữ ký của Pan Vrublevsky nữa. Grushenka đã nhận được nhiều lá thư như vậy, kèm theo những biên nhận như thế, từ người tình cũ trong suốt hai tuần hồi phục của cô. Nhưng cô biết hai gã người Ba Lan kia đã đến hỏi thăm sức khỏe cô trong thời gian cô ốm. Lá thư đầu tiên Grushenka nhận được từ họ là một lá thư dài, viết trên giấy khổ lớn và có đóng dấu gia huy to tướng. Nó tối nghĩa và hoa mỹ đến mức Grushenka bỏ xuống trước khi đọc được một nửa, không thể hiểu đầu đuôi ra sao. Lúc đó cô không thể bận tâm đến những lá thư. Lá thư đầu tiên tiếp nối ngay ngày hôm sau bằng một lá thư khác, trong đó Pan Mussyalovitch nài nỉ cô cho vay hai nghìn rúp trong một thời gian rất ngắn. Grushenka cũng bỏ mặc lá thư đó, không trả lời. Một loạt thư từ đã theo sau—mỗi ngày một lá—tất cả đều sáo rỗng và hoa mỹ như thế, nhưng khoản vay được yêu cầu cứ giảm dần, xuống còn một trăm rúp, rồi hai mươi lăm, mười, và cuối cùng Grushenka nhận được một lá thư trong đó cả hai gã người Ba Lan nài nỉ cô chỉ cho vay một rúp và bao gồm cả một biên nhận có chữ ký của cả hai.

Khi đó Grushenka bỗng thấy thương hại họ, và vào lúc chạng vạng, cô tự mình ghé qua chỗ trọ của họ. Cô thấy hai gã người Ba Lan đang sống trong cảnh nghèo túng, gần như khốn cùng, không có thức ăn hay củi đốt, không có thuốc lá, và nợ tiền chủ nhà. Hai trăm rúp mà họ lấy được từ Mitya ở Mokroe đã sớm tan biến. Nhưng Grushenka ngạc nhiên khi thấy họ đón tiếp cô với vẻ tự trọng và khẳng định bản thân đầy ngạo mạn, với sự câu nệ nhất và những lời lẽ hoa mỹ. Grushenka chỉ bật cười và đưa cho người tình cũ mười rúp. Sau đó, vừa cười vừa kể lại cho Mitya nghe, anh ấy chẳng hề ghen tuông chút nào. Nhưng kể từ đó, bọn người Ba Lan cứ bám lấy Grushenka và oanh tạc cô hàng ngày bằng những yêu cầu tiền bạc, và cô vẫn luôn gửi cho họ những khoản tiền nhỏ. Và ngày hôm nay, Mitya lại nổi hứng ghen tuông khủng khiếp.

“Như một kẻ ngốc, tôi đã ghé qua chỗ hắn chỉ trong một phút, trên đường đi thăm Mitya, vì hắn cũng đang ốm, gã người Ba Lan của tôi ấy,” Grushenka bắt đầu lại với sự lo lắng bồn chồn. “Tôi đã cười, kể với Mitya về chuyện đó. ‘Cậu thử nghĩ xem,’ tôi nói, ‘gã người Ba Lan của tôi có ý tưởng hạnh phúc là hát cho tôi nghe mấy bài tình ca cũ với đàn guitar. Hắn tưởng tôi sẽ cảm động và cưới hắn!’ Mitya chồm dậy chửi bới... Thế đấy, tôi sẽ gửi bánh cho bọn họ! Fenya, có phải là con bé nhỏ mà họ đã gửi đến không? Đây, đưa cho nó ba rúp và gói một tá bánh vào giấy rồi bảo nó mang đi. Còn cậu, Alyosha, hãy nhớ nói với Mitya rằng tôi thực sự đã gửi bánh cho chúng đấy.”

“Tôi sẽ không nói với anh ấy dù có thế nào đi nữa,” Alyosha nói, mỉm cười.

“Ôi! Cậu cứ nghĩ là anh ấy bất hạnh vì chuyện đó. Chứ sao nữa, anh ấy ghen là có mục đích đấy. Anh ấy chẳng quan tâm đâu,” Grushenka nói một cách cay đắng.

“Có mục đích ư?” Alyosha hỏi lại.

“Tôi bảo cậu là cậu ngốc rồi mà, Alyosha. Cậu chẳng biết gì về chuyện này cả, với tất cả sự thông minh của cậu. Tôi không thấy bị xúc phạm khi anh ấy ghen với một cô gái như tôi. Tôi sẽ thấy bị xúc phạm nếu anh ấy không ghen. Tôi là người như vậy đấy. Tôi không bị xúc phạm bởi sự ghen tuông. Tôi cũng có một trái tim dữ dội mà. Chính tôi cũng có thể ghen. Chỉ là điều xúc phạm tôi là anh ấy chẳng yêu tôi chút nào. Tôi bảo cậu là anh ấy đang ghen có mục đích đấy. Tôi có bị mù đâu? Tôi chẳng nhìn ra sao? Anh ấy vừa mới bắt đầu nói với tôi về người phụ nữ kia, về Katerina, nói rằng cô ta thế này thế kia, rằng cô ta đã đặt bác sĩ từ Moscow về cho anh ấy, cố gắng cứu anh ấy; rằng cô ta đã thuê luật sư giỏi nhất, người uyên bác nhất nữa. Vậy là anh ấy yêu cô ta rồi, nếu anh ấy dám khen cô ta trước mặt tôi, thật xấu hổ cho anh ấy! Chính anh ấy đã đối xử tệ với tôi, nên anh ấy tấn công tôi, để làm cho ra là tôi có lỗi trước và đổ hết lên đầu tôi. ‘Cô đã ở bên gã người Ba Lan của cô trước tôi, nên tôi không thể bị đổ lỗi vì Katerina,’ đó là tất cả những gì anh ấy muốn nói. Anh ấy muốn đổ hết tội lỗi lên đầu tôi. Anh ấy tấn công tôi có mục đích, tôi nói cậu nghe đấy, có mục đích, nhưng tôi sẽ—”

Grushenka không thể nói hết cô sẽ làm gì. Cô giấu mặt vào chiếc khăn tay và nức nở dữ dội.

“Anh ấy không yêu Katerina Ivanovna đâu,” Alyosha nói một cách cương quyết.

“Chà, yêu hay không thì tôi sẽ sớm tự mình tìm ra thôi,” Grushenka nói, giọng đầy đe dọa, bỏ chiếc khăn tay khỏi mắt. Khuôn mặt cô biến dạng. Alyosha đau lòng thấy rằng từ vẻ dịu dàng thanh thản, nó đã trở nên ủ rũ và đầy ác ý.

“Đủ cho mấy trò ngốc nghếch này rồi,” cô nói đột ngột; “tôi không gọi cậu đến vì chuyện đó. Alyosha, người anh em quý mến, ngày mai—chuyện gì sẽ xảy ra vào ngày mai? Đó là điều làm tôi lo lắng! Và chỉ mình tôi lo lắng thôi! Tôi nhìn mọi người và chẳng ai nghĩ về nó cả. Chẳng ai quan tâm đến nó cả. Thậm chí cậu có nghĩ về nó không? Ngày mai anh ấy sẽ bị xét xử, cậu biết đấy. Nói cho tôi biết, anh ấy sẽ bị xét xử như thế nào? Cậu biết là gã người hầu, chính gã người hầu đã giết ông ấy! Lạy Chúa! Liệu họ có thể kết tội anh ấy thay cho gã người hầu và không ai đứng ra bảo vệ anh ấy sao? Họ đã chẳng hề đụng đến gã người hầu chút nào, phải không?”

“Gã đã bị thẩm vấn nghiêm ngặt,” Alyosha nhận xét đầy suy tư; “nhưng mọi người đều đi đến kết luận rằng không phải gã. Bây giờ gã đang nằm bệnh rất nặng. Gã đã ốm kể từ sau cơn bạo bệnh đó. Bệnh thật đấy,” Alyosha nói thêm.

“Ôi trời! Cậu không thể tự mình đến gặp gã luật sư đó và kể cho gã nghe toàn bộ sự việc sao? Người ta nói gã được đưa đến từ Petersburg với giá ba nghìn rúp đấy.”

“Chúng tôi đã cùng nhau đưa ba nghìn này—Ivan, Katerina Ivanovna và tôi—nhưng cô ta đã tự mình trả hai nghìn rúp cho bác sĩ từ Moscow. Luật sư Fetyukovitch đáng lẽ đã đòi hỏi nhiều hơn, nhưng vụ án đã lan ra khắp nước Nga; nó được bàn tán trên tất cả các tờ báo và tạp chí. Fetyukovitch đồng ý đến phần nhiều là vì danh tiếng, bởi vụ án đã trở nên quá nổi tiếng. Tôi đã gặp ông ta hôm qua.”

“Vậy sao? Cậu đã nói chuyện với ông ta chưa?” Grushenka xen vào đầy háo hức.

“Ông ta lắng nghe và không nói gì. Ông ta bảo tôi rằng ông ta đã hình thành quan điểm riêng của mình. Nhưng ông ta hứa sẽ cân nhắc những lời của tôi.”

“Cân nhắc! À, bọn họ là những kẻ lừa đảo! Họ sẽ hủy hoại anh ấy. Và tại sao cô ta lại gọi bác sĩ đến?”

“Như một chuyên gia. Họ muốn chứng minh rằng Mitya bị điên và đã thực hiện vụ giết người khi không biết mình đang làm gì”; Alyosha mỉm cười dịu dàng; “nhưng Mitya sẽ không đồng ý với điều đó.”

“Vâng; nhưng đó sẽ là sự thật nếu anh ấy đã giết người!” Grushenka kêu lên. “Anh ấy đã điên lúc đó, hoàn toàn điên, và đó là lỗi của tôi, kẻ khốn nạn này! Nhưng, tất nhiên, anh ấy đã không làm, anh ấy không làm! Và tất cả họ đều chống lại anh ấy, cả cái thị trấn này. Ngay cả lời khai của Fenya cũng chứng minh anh ấy đã làm điều đó. Và những người ở cửa hàng, và vị quan chức kia, và ở quán rượu nữa, từ trước đó, người ta đã nghe anh ấy nói như vậy! Tất cả họ, tất cả họ đều chống lại anh ấy, tất cả đều đang kêu gào chống lại anh ấy.”

“Vâng, có một sự tích tụ bằng chứng đáng sợ,” Alyosha nhận xét một cách ảm đạm.

“Và Grigory—Grigory Vassilyevitch—vẫn giữ nguyên câu chuyện của ông ấy rằng cánh cửa đã mở, khăng khăng rằng ông ấy đã nhìn thấy—không thể lay chuyển được ông ấy. Tôi đã đến và tự mình nói chuyện với ông ấy. Ông ấy cũng rất thô lỗ về chuyện đó.”

“Vâng, đó có lẽ là bằng chứng mạnh mẽ nhất chống lại anh ấy,” Alyosha nói.

“Còn về việc Mitya bị điên, anh ấy chắc chắn có vẻ như vậy bây giờ,” Grushenka bắt đầu với một vẻ đặc biệt lo lắng và bí ẩn. “Cậu biết không, Alyosha, tôi đã muốn nói chuyện với cậu về chuyện này từ lâu rồi. Tôi đến gặp anh ấy mỗi ngày và chỉ biết ngạc nhiên về anh ấy. Nói cho tôi biết, cậu nghĩ anh ấy luôn nói về chuyện gì? Anh ấy cứ nói mãi và tôi chẳng thể hiểu được gì cả. Tôi cứ ngỡ anh ấy đang nói về điều gì đó trí tuệ mà sự ngu ngốc của tôi không thể hiểu nổi. Chỉ là đột nhiên anh ấy bắt đầu nói với tôi về một đứa trẻ—ý tôi là, về một đứa bé nào đó. ‘Tại sao đứa bé đó lại tội nghiệp?’ anh ấy nói. ‘Vì đứa bé đó mà bây giờ tôi phải đi Siberia. Tôi không phải là kẻ giết người, nhưng tôi phải đi Siberia!’ Điều đó có nghĩa gì, đứa bé nào, tôi không thể nào biết được. Chỉ là tôi đã khóc khi anh ấy nói điều đó, vì anh ấy nói rất hay. Anh ấy tự khóc, và tôi cũng khóc theo. Anh ấy đột nhiên hôn tôi và làm dấu thánh giá lên người tôi. Điều đó có nghĩa là gì, Alyosha, nói cho tôi biết? Đứa bé này là gì?”

“Chắc hẳn là Rakitin, người gần đây hay đến thăm anh ấy,” Alyosha mỉm cười, “mặc dù ... đó không phải là việc của Rakitin. Hôm qua tôi không gặp Mitya. Tôi sẽ gặp anh ấy hôm nay.”

“Không, không phải Rakitin; chính anh trai Ivan Fyodorovitch của anh ấy đã làm anh ấy xáo trộn. Chính việc anh ấy đến thăm mới là nguyên do,” Grushenka bắt đầu, rồi đột ngột ngưng bặt. Alyosha nhìn cô đầy kinh ngạc.

“Ivan đến thăm ư? Anh ấy đã đến thăm anh ấy à? Chính Mitya nói với tôi rằng Ivan chưa đến một lần nào.”

“Thế đấy... thế đấy! Tôi thật là một cô gái ngốc! Lỡ lời nói ra!” Grushenka thốt lên, bối rối và đột nhiên đỏ mặt. “Khoan đã, Alyosha, im lặng! Vì tôi đã nói nhiều thế rồi thì tôi sẽ nói toàn bộ sự thật—anh ấy đã đến thăm anh ấy hai lần, lần đầu là ngay khi anh ấy mới đến. Anh ấy đã phi ngựa tới đây từ Moscow ngay lập tức, tất nhiên rồi, trước khi tôi đổ bệnh; và lần thứ hai là một tuần trước. Anh ấy dặn Mitya không được nói cho cậu biết chuyện đó trong bất cứ trường hợp nào; và trên thực tế là không được nói cho ai biết. Anh ấy đã đến một cách bí mật.”

Alyosha ngồi trầm tư, suy nghĩ về điều gì đó. Tin tức này rõ ràng đã gây ấn tượng mạnh với anh.

“Ivan không nói với tôi về vụ án của Mitya,” anh chậm rãi nói. “Anh ấy đã nói rất ít với tôi trong hai tháng qua. Và bất cứ khi nào tôi đến thăm anh ấy, anh ấy có vẻ khó chịu vì sự xuất hiện của tôi, nên ba tuần nay tôi không đến gặp anh ấy. Hừm!... nếu anh ấy đã ở đó một tuần trước... chắc chắn đã có một sự thay đổi ở Mitya trong tuần này.”

“Đúng là có thay đổi,” Grushenka nhanh chóng đồng tình. “Họ có một bí mật, họ có một bí mật! Mitya tự nói với tôi là có một bí mật, và là một bí mật đến nỗi Mitya không thể nào nghỉ ngơi được. Trước đó, anh ấy rất vui vẻ—và thực ra, bây giờ anh ấy vẫn vui vẻ—nhưng khi anh ấy lắc đầu thế này, cậu biết đấy, và sải bước quanh phòng rồi cứ giật giật mái tóc ở thái dương bên phải bằng tay phải, tôi biết có điều gì đó trong tâm trí đang làm anh ấy lo lắng... Tôi biết! Trước đó anh ấy vui vẻ, dù rằng, thực ra hôm nay anh ấy vẫn vui vẻ.”

“Nhưng chị nói là anh ấy lo lắng.”

“Vâng, anh ấy lo lắng mà vẫn vui vẻ. Anh ấy cứ cáu bẳn một lát rồi lại vui vẻ, rồi lại cáu bẳn. Và cậu biết không, Alyosha, tôi cứ mãi ngạc nhiên về anh ấy—với điều kinh khủng này đang treo lơ lửng trên đầu, đôi khi anh ấy lại cười những chuyện vụn vặt như thể chính anh ấy là một đứa trẻ vậy.”

“Và anh ấy thực sự bảo chị không được nói với tôi về Ivan sao? Anh ấy có nói ‘Đừng nói cho nó biết’ không?”

“Có, anh ấy dặn tôi: ‘Đừng nói cho cậu biết.’ Chính cậu mới là người Mitya sợ nhất. Bởi vì đó là một bí mật: chính anh ấy nói đó là một bí mật. Alyosha, người anh em quý mến, hãy đến gặp anh ấy và tìm hiểu bí mật của họ là gì rồi quay lại nói cho tôi biết,” Grushenka nài nỉ với sự háo hức đột ngột. “Hãy làm tâm trí tôi yên ổn để tôi có thể biết điều tồi tệ nhất đang chờ đợi mình. Đó là lý do tại sao tôi cho gọi cậu đến.”

“Chị nghĩ chuyện đó liên quan đến chị sao? Nếu có, anh ấy đã không nói với chị là có một bí mật.”

“Tôi không biết. Có lẽ anh ấy muốn nói với tôi, nhưng không dám. Anh ấy cảnh báo tôi. Có một bí mật, anh ấy bảo tôi vậy, nhưng anh ấy không chịu nói cho tôi biết đó là gì.”

“Chị tự nghĩ thế nào?”

“Tôi nghĩ thế nào ư? Đó là kết thúc đối với tôi, đó là những gì tôi nghĩ. Cả ba người họ đã âm mưu kết thúc tôi, vì Katerina cũng tham gia vào đó. Tất cả đều là Katerina, tất cả đều đến từ cô ta. Cô ta thế này thế kia, và điều đó có nghĩa là tôi không phải là. Anh ấy nói trước với tôi điều đó—cảnh báo tôi. Anh ấy đang lên kế hoạch bỏ rơi tôi, đó là toàn bộ bí mật. Họ đã lên kế hoạch cùng nhau, cả ba người họ—Mitya, Katerina và Ivan Fyodorovitch. Alyosha, tôi đã muốn hỏi cậu từ lâu rồi. Một tuần trước, anh ấy đột nhiên nói với tôi rằng Ivan đang yêu Katerina, vì anh ấy thường xuyên đến thăm cô ta. Anh ấy nói thật với tôi hay không? Hãy nói cho tôi biết, trên lương tâm của cậu, hãy nói cho tôi biết điều tồi tệ nhất.”

“Tôi sẽ không nói dối chị. Tôi nghĩ Ivan không yêu Katerina Ivanovna.”

“Ồ, đó là điều tôi đã nghĩ! Anh ấy đang nói dối tôi, kẻ lừa đảo không biết xấu hổ, chính là thế! Và anh ấy vừa ghen với tôi lúc nãy, để sau này đổ lỗi cho tôi. Anh ấy thật ngu ngốc, anh ấy không thể che giấu những gì mình đang làm; cậu biết đấy, anh ấy quá cởi mở... Nhưng tôi sẽ cho anh ấy biết tay, tôi sẽ cho anh ấy biết tay! ‘Cô tin là tôi đã làm điều đó,’ anh ấy nói. Anh ấy nói điều đó với tôi, với chính tôi. Anh ấy trách móc tôi điều đó! Chúa tha thứ cho anh ấy! Cậu cứ đợi đấy, tôi sẽ làm cho Katerina một trận ra trò tại phiên tòa! Lúc đó tôi sẽ chỉ nói một lời thôi... Lúc đó tôi sẽ kể ra tất cả!”

Và một lần nữa cô lại khóc cay đắng.

“Điều này tôi có thể nói chắc với chị, Grushenka,” Alyosha nói, đứng dậy. “Thứ nhất, rằng anh ấy yêu chị, yêu chị nhiều hơn bất kỳ ai trên thế giới, và chỉ chị thôi, hãy tin tôi. Tôi biết. Tôi thực sự biết. Điều thứ hai là tôi không muốn moi móc bí mật của anh ấy, nhưng nếu anh ấy tự nói với tôi hôm nay, tôi sẽ nói thẳng với anh ấy rằng tôi đã hứa sẽ kể cho chị nghe. Sau đó, hôm nay tôi sẽ quay lại gặp chị và kể cho chị nghe. Chỉ là... tôi nghĩ... Katerina Ivanovna không liên quan gì đến chuyện này, và bí mật đó là về một thứ khác. Điều đó chắc chắn. Tôi không nghĩ nó liên quan đến Katerina Ivanovna đâu. Tạm biệt chị nhé.”

Alyosha bắt tay cô. Grushenka vẫn đang khóc. Anh thấy rằng cô không tin tưởng mấy vào lời an ủi của anh, nhưng cô đã thấy nhẹ lòng hơn vì đã được giải tỏa nỗi đau, vì đã được nói ra hết. Anh thấy áy náy khi phải để cô lại trong trạng thái tinh thần như vậy, nhưng anh đang vội. Anh vẫn còn rất nhiều việc phải làm.