Alyosha chẳng mấy chốc đã đến nhà bà Hohlakov, một căn nhà đá hai tầng khang trang, thuộc hàng đẹp nhất trong thị trấn của chúng tôi. Dù bà Hohlakov thường sống ở một tỉnh khác nơi bà có điền trang, hoặc ở Moskva nơi bà có tư dinh, bà vẫn giữ lại ngôi nhà này ở thị trấn quê nhà, vốn là cơ ngơi thừa kế từ tổ tiên. Điền trang tại hạt của chúng tôi là lớn nhất trong ba điền trang của bà, nhưng trước nay bà rất ít khi ghé qua đây. Bà chạy ào ra sảnh đón Alyosha.
– Cậu đã nhận được thư của tôi về phép lạ mới xảy ra chưa? – Bà nói nhanh và đầy vẻ xúc động.
– Vâng.
– Cậu đã cho mọi người xem chưa? Ngài đã cứu sống đứa con trai cho người mẹ!
– Hôm nay ngài sắp qua đời rồi ạ, – Alyosha đáp.
– Tôi biết rồi, tôi đã nghe cả rồi, ôi, tôi khao khát được trò chuyện với cậu biết bao, với cậu hoặc với bất cứ ai về chuyện này. Không, phải là với cậu, với cậu cơ! Và tôi tiếc biết chừng nào khi không thể diện kiến ngài! Cả thị trấn đang xôn xao, ai nấy đều thấp thỏm chờ đợi. Nhưng mà này... cậu có biết Katerina Ivanovna đang ở đây không?
– A, thế thì may quá, – Alyosha kêu lên. – Vậy tôi sẽ gặp cô ấy ở đây. Hôm qua cô ấy dặn dò tôi nhất định phải ghé qua thăm vào ngày hôm nay mà.
– Tôi biết, tôi biết hết rồi. Tôi đã nghe tường tận mọi chuyện xảy ra ngày hôm qua... cả cách hành xử tồi tệ của cái... sinh vật ấy nữa. Thật là bi kịch (C’est tragique), và nếu tôi ở vào hoàn cảnh của cô ấy, tôi chẳng biết mình sẽ làm gì nữa. Còn anh trai cậu, Dmitri Fyodorovitch, cậu nghĩ sao về anh ấy?—lạy Chúa tôi! Alexey Fyodorovitch, tôi suýt quên mất, thử tưởng tượng xem; anh trai cậu đang ở trong đó với cô ấy đấy, không phải cái người đáng sợ đã gây ra vụ bê bối kinh hoàng hôm qua đâu, mà là người kia, Ivan Fyodorovitch, anh ấy đang ngồi trò chuyện với cô ấy; họ đang có một cuộc nói chuyện rất nghiêm turc. Nếu cậu có thể tượng tượng nổi những gì đang diễn ra giữa họ lúc này—thật khủng khiếp, tôi phải nói là xé lòng, hệt như một câu chuyện kinh dị phi lý nào đó. Họ đang tự tay hủy hoại cuộc đời mình mà chẳng vì một lý do quái quỷ gì ai nhìn thấy được. Cả hai đều nhận thức rõ điều đó và lại còn ngấm ngầm tận hưởng nó nữa chứ. Tôi đã ngóng chờ cậu biết bao! Tôi đã khát khao sự hiện diện của cậu nhường nào! Mọi thứ vượt quá sức chịu đựng của tôi rồi, đó mới là điều tệ hại nhất. Lát nữa tôi sẽ kể cho cậu nghe tất cả, nhưng giờ tôi phải nói về chuyện khác, chuyện quan trọng nhất—tôi suýt quên mất điều quan trọng nhất. Nói cho tôi nghe xem, tại sao Lise lại lên cơn cuồng loạn thế? Ngay khi nghe tin cậu đến, con bé đã lăn đùng ra phát cuồng!
– Maman, chính mẹ mới là người đang phát cuồng lên đấy chứ, đâu phải con, – Tiếng Lise lanh lảnh vang lên qua một khe cửa hẹp phía bên cạnh. Giọng con bé nghe như thể nó muốn bật cười nhưng đang cố hết sức để nén lại. Alyosha nhận ra ngay khe cửa ấy, và chắc chắn Lise đang dán mắt nhìn trộm qua đó, dù cậu không thể nhìn thấy con bé.
– Thảo nào, Lise, thảo nào... những cơn nông nổi của con rồi cũng làm mẹ phát cuồng theo mất. Nhưng con bé ốm nặng lắm, Alexey Fyodorovitch ạ, suốt cả đêm qua nó đau ốm, sốt sắng và rên rỉ! Tôi đã khó khăn lắm mới mong cho trời sáng để bác sĩ Herzenstube tới. Ông ấy bảo chẳng chuẩn đoán được gì, rằng chúng ta phải chờ đợi. Herzenstube lần nào đến cũng nói là chẳng hiểu gì sất. Ngay khi cậu bước đến gần ngôi nhà, con bé đã thét lên, ngất lểu đi vì cuồng loạn, và khăng khăng đòi đẩy xe lăn trở lại căn phòng này cho bằng được.
– Mẹ ơi, con đâu có biết anh ấy đến. Đâu phải vì anh ấy mà con muốn đòi đẩy xe vào căn phòng này.
– Không đúng thế đâu, Lise, Yulia đã chạy sang báo là Alexey Fyodorovitch đang đến cơ mà. Con đã ngóng chờ cậu ấy còn gì.
– Mẹ yêu quý của con ơi, mẹ chẳng khôn ngoan chút nào cả. Nhưng nếu mẹ muốn gỡ gạc và nói một câu gì đó thật khôn ngoan, mẹ yêu ạ, tốt nhất mẹ nên bảo vị khách quý của chúng ta đây, Alexey Fyodorovitch, rằng anh ấy đã tỏ ra thiếu khôn ngoan thế nào khi dám tò mò đến nhà chúng ta sau những gì xảy ra ngày hôm qua, dẫu cho thiên hạ có đang cười vào mặt anh ấy đi chăng nữa.
– Lise, con đi quá đà rồi đấy. Mẹ thề là mẹ sẽ phải nghiêm khắc với con đấy nhé. Ai cười cậu ấy cơ chứ? Mẹ rất mừng vì cậu ấy đã đến, mẹ cần cậu ấy, mẹ không thể sống thiếu cậu ấy được. Ôi, Alexey Fyodorovitch, tôi vô cùng bất hạnh!
– Nhưng mẹ bị làm sao thế, mẹ yêu?
– À, những trò con trẻ của con đấy, Lise ạ, sự bứt rứt, bệnh tật của con, đêm sốt sắng khủng khiếp ấy, lão Herzenstube đáng ghét cứ lải nhải mãi không thôi, cứ lải nhải mãi, đó mới là điều tồi tệ nhất! Nói tóm lại là mọi thứ, mọi thứ.... Cả cái phép lạ kia nữa! Ôi, nó làm tôi chao đảo, nó làm tôi tan nát biết bao, cái phép lạ ấy, Alexey Fyodorovitch thân mến ạ! Và cả vở kịch bi thảm ở phòng khách nữa, vượt quá sức chịu đựng của tôi rồi, tôi cảnh báo trước đấy. Tôi không chịu nổi nữa đâu. Hoặc có lẽ là hài kịch, chứ chẳng phải bi kịch. Nói cho tôi nghe xem, liệu Cha Zossima có sống được đến ngày mai không? Ôi, lạy Chúa tôi! Chuyện gì đang xảy ra với tôi thế này? Phút nào tôi cũng nhắm nghiền mắt lại và thấy rằng tất cả chỉ là nhảm nhí, toàn là nhảm nhí mà thôi.
– Tôi sẽ rất biết ơn, – Alyosha bất chợt cắt lời, – nếu bác cho tôi xin một miếng vải sạch để băng ngón tay lại. Tôi bị thương ở đây, đau lắm.
Alyosha tháo lớp vải quấn quanh ngón tay bị cắn. Chiếc khăn tay đã đẫm máu. Bà Hohlakov hét lên và nhắm tịt mắt lại.
– Trời đất quỷ thần ơi, vết thương gì mà ghê rợn thế này!
Nhưng ngay khi Lise nhìn thấy ngón tay của Alyosha qua khe cửa, con bé liền đẩy toang cánh cửa ra.
– Lại đây, lại đây mau, – con bé ra lệnh với giọng điệu bề trên. – Đừng có làm trò dở hơi nữa! Trời đất ơi, sao anh cứ đứng đó mà không nói nửa lời về vết thương suốt từng ấy thời gian chứ? Anh ấy suýt thì mất máu mà chết đấy, mẹ ơi! Anh làm cách nào thế hả? Nước, lấy nước mau! Phải rửa đi đã, cứ nhúng vào nước lạnh cho đỡ buốt trước đã, rồi giữ nguyên ở đấy, giữ chặt vào... Nhanh lên mẹ ơi, lấy nước đựng vào một cái chậu đi. Nhanh chân lên chứ, – con bé giục giã trong cơn hoảng hốt. Nó thực sự sợ hãi khi nhìn thấy vết thương của Alyosha.
– Hay chúng ta cho gọi Herzenstube tới nhé? – Bà Hohlakov kêu lên.
– Mẹ muốn hại con chết yểu đấy à. Lão Herzenstube của mẹ có đến thì cũng chỉ nói là lão chịu chết thôi! Nước, nước đâu! Mẹ ơi, vì ơn trên xin mẹ tự thân đi giục con Yulia mau lên, cái con rùa bò ấy chẳng bao giờ chịu nhanh nhẹn gì cả! Nhanh lên mẹ ơi, không thì con chết mất.
– Có gì nghiêm trọng lắm đâu cơ chứ, – Alyosha lên tiếng, cảm thấy hơi bối rối trước sự hoảng hốt này.
Yulia vội vã bưng nước vào và Alyosha nhúng ngón tay vào chậu nước.
– Bông băng nữa mẹ ơi, vì ơn Chúa, mang bông băng ra đây với cả cái lọ thuốc sát trùng màu đục đục dùng cho vết thương ấy, nó gọi là gì nhỉ? Nhà mình có mà. Mẹ biết cái lọ ấy ở đâu chứ, trong phòng ngủ của mẹ, ở cái tủ phía bên tay phải, có một lọ to đựng thuốc ấy cùng với bông băng ở đó đấy.
– Mẹ mang ra ngay đây, Lise, con đừng có thét lẹt với lải nhải nữa. Con thấy Alexey Fyodorovitch chịu đựng gan dạ biết nhường nào không. Sao mà anh lại vớ được vết thương ghê rợn thế này hở Alexey Fyodorovitch?
Bà Hohlakov vội vã bước đi. Lise chỉ chực có thế.
– Trước hết, trả lời câu hỏi này đã, anh bị thương kiểu gì thế hả? – Con bé hỏi dồn Alyosha. – Rồi em sẽ nói chuyện khác với anh sau. Nào?
Bản năng mách bảo rằng khoảng thời gian mẹ vắng mặt là vô cùng quý giá, Alyosha vội vã kể lại cuộc gặp gỡ kỳ lạ với đám học sinh bằng những từ ngữ ngắn gọn nhất có thể. Lise chắp tay lại kinh ngạc khi nghe xong câu chuyện.
– Sao anh lại có thể đi lại với lũ học trò nghịch ngợm ấy, lại còn trong bộ dạng này nữa chứ? – Con bé tức giận trách móc, cứ như thể nó có quyền quản thúc anh vậy. – Bản thân anh cũng chẳng khác gì một đứa trẻ, đích thị là một đứa trẻ! Nhưng anh phải dò la về cái thằng bé khó ưa đó và kể lại đầu đuôi cho em nghe, chắc chắn có điều gì uẩn khúc trong chuyện này. Giờ sang chuyện thứ hai, nhưng trước hết hãy trả lời câu hỏi này: cơn đau có làm anh không thể bàn đến những chuyện chẳng đâu vào đâu, nhưng lại phải thật rành mạch không?
– Tất nhiên là không rồi, với lại giờ anh cũng thấy đỡ đau nhiều lắm.
– Đó là vì ngón tay anh đang ngâm trong nước đấy. Phải thay nước ngay thôi, không thì nó ấm lên bây giờ. Yulia, xuống tầng hầm lấy ít nước đá và một cái chậu nước nữa mang lên đây cho tao. Giờ thì mụ đi rồi, em mới nói chuyện được; anh đưa lại cho em bức thư em gửi hôm qua nào, Alexey Fyodorovitch yêu quý—nhanh lên, vì mẹ sẽ quay lại ngay bây giờ và em không muốn—
– Anh không giữ bức thư.
– Nói dối, anh có giữ. Em biết ngay là anh sẽ nói thế mà. Anh đang giấu nó trong cái túi áo kia kìa. Suốt đêm qua em cứ hối hận vì trò đùa tai quái đó đấy. Trả lại thư cho em mau, đưa đây.
– Anh để ở nhà mất rồi.
– Nhưng anh không thể coi em như một đứa trẻ con, một con bé vắt mũi chưa sạch sau trò đùa ngốc nghếch ấy được! Em xin lỗi vì sự dại dột đó, nhưng anh phải mang thư đến cho em, nếu thực sự anh không mang theo người—phải mang đến đây hôm nay, nhất định anh phải mang đấy.
– Hôm nay thì tuyệt đối không được rồi, vì anh phải quay lại tu viện và sẽ không đến thăm em trong hai ngày tới—hoặc có lẽ ba bốn ngày—bởi vì Cha Zossima—
– Bốn ngày cơ à, thật vớ vẩn! Lắng nghe này. Lúc đọc thư anh có cười em nhiều lắm không?
– Anh không hề cười chút nào.
– Tại sao?
– Bởi vì anh tin tất cả những gì em viết.
– Anh đang sỉ nhục em đấy!
– Đâu có. Ngay khi đọc xong, anh đã nghĩ rằng mọi chuyện sẽ diễn ra đúng như thế, bởi vì hễ Cha Zossima qua đời là anh sẽ rời tu viện. Khi đó anh sẽ quay về hoàn tất việc học, và khi em đến tuổi trưởng thành, chúng ta sẽ kết hôn. Anh sẽ yêu em. Dù anh chưa có thời gian để suy nghĩ thấu đáo, nhưng anh tin mình không thể tìm được người vợ nào tốt hơn em, và Cha Zossima cũng bảo anh phải lấy vợ cơ mà.
– Nhưng em là một đứa tàn tật, chỉ biết ngồi trên xe lăn thôi, – Lise bật cười, mặt đỏ bừng lên.
– Anh sẽ tự tay đẩy xe cho em, nhưng anh chắc chắn là đến lúc đó em sẽ lành bệnh.
– Nhưng anh điên thật rồi, – Lise bứt rứt nói, – lại đi suy diễn ra đủ thứ nhảm nhí từ một trò đùa! Kìa mẹ đã về, thật đúng lúc quá chừng. Mẹ ơi, sao mẹ chậm chạp thế cơ chứ, sao mà lâu thế không biết! Cả con Yulia mang đá đây nữa!
– ôi, Lise, con đừng thét lên thế, ơn Chúa đừng có hét nữa. Tiếng hét ấy làm mẹ... Sao mẹ lại không chậm được cơ chứ khi mà con cứ đem giấu bông băng đi chỗ khác? Mẹ tìm mỏi cả mắt—mẹ tin chắc là con cố tình làm thế đấy.
– Con có lường trước được là anh ấy đến với cái ngón tay bị thương đâu cơ chứ, mà giả sử có biết thì khéo con lại cố tình giấu thật ấy chứ. Mẹ yêu quý của con, mẹ bắt đầu nói được những câu rất thông minh rồi đấy.
– Mẹ mặc kệ con có châm chọc hay không, nhưng mẹ phải nói là con chẳng bày tỏ chút cảm thông nào với nỗi đau đớn của Alexey Fyodorovitch cả! Ôi, Alexey Fyodorovitch thân mến của tôi ơi, điều đang bóp nghẹt tôi không phải vì một chuyện cụ thể nào, cũng chẳng phải lão Herzenstube, mà là tất cả mọi chuyện gộp lại, chính điều đó mới vượt quá sức chịu đựng của tôi.
– Thôi đủ rồi mẹ ạ, đừng lải nhải về lão Herzenstube nữa, – Lise cười khúc khích vui vẻ. – Mau mang bông băng và thuốc sát trùng ra đây nào mẹ. Đó chỉ là nước Goulard thôi, Alexey Fyodorovitch ạ, giờ thì con nhớ ra tên nó rồi, nhưng đó là thứ nước sát trùng tuyệt vời lắm đấy. Mẹ có tin nổi không, trên đường đến đây anh ấy đã đánh nhau với lũ trẻ ngoài đường đấy, thế rồi bị một thằng bé cắn vào tay, anh ấy chẳng giống một đứa trẻ sao, bản thân cũng chẳng khác gì trẻ con ấy chứ? Sau chuyện đó liệu anh ấy có còn xứng đáng để lấy vợ nữa không? Vì con cứ thử tưởng tượng xem, anh ấy lại muốn lấy vợ đấy mẹ ạ. Cứ nghĩ đến cảnh anh ấy lấy vợ xem, chẳng phải vừa buồn cười vừa kinh hoàng lắm sao?
Và Lise cứ thế phát ra tiếng cười khúc khích cuồng loạn lanh lảnh, liếc nhìn Alyosha đầy vẻ ranh mãnh.
– Nhưng sao lại cứ nhắc chuyện lấy vợ hở Lise? Sao con cứ nói mấy chuyện ấy làm gì? Chẳng hợp lúc chút nào cả—mà nhỡ đâu thằng bé đó bị dại thì sao.
– Trời ơi mẹ! Cứ như là có lũ trẻ con bị dại không bằng ấy!
– Sao lại không thể chứ Lise, cứ làm như mẹ vừa nói điều gì ngớ ngẩn lắm không bằng! Thằng bé đó nhỡ bị chó dại cắn thì nó cũng sẽ phát dại và cắn bất cứ ai đứng gần nó thì sao. Chị ấy băng bó khéo thế chứ lị, Alexey Fyodorovitch! Mẹ chịu chẳng làm được thế đâu. Cậu còn thấy đau không?
– Giờ thì đỡ nhiều rồi ạ.
– Cậu có thấy sợ nước không đấy? – Lise hỏi.
– Thôi nào, thế là đủ rồi Lise ạ, có lẽ lúc nãy mẹ hơi vội vàng khi nói thằng bé đó bị dại, để rồi con được đà chớp lấy cơ hội ngay. Katerina Ivanovna vừa hay tin cậu ở đây đấy, Alexey Fyodorovitch, cô ấy chồm ngay lấy mẹ, cô ấy đang khát khao được gặp cậu lắm đấy, thèm thuồng gặp lắm rồi!
– Ái chà mẹ ơi, mẹ cứ sang bên đó đi. Anh ấy chưa đi được lúc này đâu, anh ấy đang đau thế này cơ mà.
– Đâu có, tôi đi hoàn toàn được chứ ạ, – Alyosha nói.
– Gì cơ! Anh định đi ư? Ý anh là thế đấy phỏng?
– À vâng, khi gặp họ xong, tôi sẽ quay lại đây và chúng ta muốn nói chuyện bao lâu tùy ý. Nhưng tôi muốn gặp Katerina Ivanovna ngay bây giờ, vì tôi rất nóng lòng muốn trở về tu viện càng sớm càng tốt.
– Mẹ đưa anh ấy đi ngay đi. Alexey Fyodorovitch, anh chẳng cần phải bận tâm quay lại thăm em sau đó đâu, cứ đi thẳng một mạch về tu viện của anh luôn đi cho khuất mắt. Em muốn đi ngủ, suốt đêm qua em chẳng chợp mắt được tí nào.
– À này Lise, con chỉ giỏi trêu ngươi thôi, nhưng mẹ ước gì con thực sự ngủ được biết bao! – Bà Hohlakov kêu lên.
– Con cũng chẳng biết mình vừa làm gì nữa... Con sẽ ở lại thêm ba phút, năm phút nếu mẹ thích, – Alyosha lầm bầm.
– Thêm tận năm phút cơ à! Mau đưa anh ấy đi hộ con cái, mẹ ơi, anh ta đúng là một con quái vật.
– Con điên thật rồi Lise ạ. Nào chúng ta đi thôi, Alexey Fyodorovitch, hôm nay con bé ương bướng quá chừng. Mẹ chẳng dám trái ý nó đâu. Ôi, có con cái tuổi dậy thì đúng là khổ sở hết chỗ nói! Chắc là con bé sẽ ngủ được sau khi gặp cậu đấy. Cậu vừa làm nó buồn ngủ nhanh thật đấy, thật là may mắn làm sao!
– Ôi mẹ ơi, sao mẹ nói ngọt ngào thế chứ! Con phải thơm mẹ một cái vì câu nói này mới được, mẹ ạ.
– Mẹ cũng thơm con nữa, Lise nhé. Lắng nghe này, Alexey Fyodorovitch, – Bà Hohlakov bắt đầu với vẻ đầy bi ẩn và quan trọng, cất giọng thì thầm nhanh nhẩu. – Tôi không có ý gợi ý điều gì đâu, tôi chẳng muốn vạch trần tấm màn che làm gì, rồi tự cậu sẽ thấy những chuyện đang diễn ra. Thật kinh khủng. Đó là một thứ hề kịch hoang đường nhất. Cô ấy yêu anh trai cậu, anh Ivan, thế mà lại đang cố gắng hết sức để tự thuyết phục bản thân rằng cô ấy yêu anh trai cậu, anh Dmitri. Thật khủng khiếp! Tôi sẽ vào cùng cậu, và nếu họ không đuổi cổ tôi ra, tôi sẽ ở lại đến tận cùng.
