“Thưa các ngài,” hắn mở đầu, giọng vẫn đầy xúc động, “tôi muốn thú nhận toàn bộ sự thật: số tiền đó là của chính tôi.” Vẻ mặt của hai vị quan tòa bỗng dài ra. Đó hoàn toàn không phải là điều họ mong đợi.

“Ý anh là sao?” Nikolay Parfenovitch ngập ngừng hỏi, “trong khi vào lúc năm giờ chiều hôm đó, chính theo lời khai của anh—”

“Mặc quỷ cái giờ năm giờ chiều hôm đó với lại lời khai của tôi đi! Giờ thì chuyện đó chẳng dính dáng gì nữa cả! Số tiền đó là của tôi, của chính tôi, nghĩa là, do tôi lấy cắp... không phải của tôi, ý tôi là, do tôi lấy cắp, đúng một nghìn rúp rưỡi, và tôi vẫn luôn mang theo người suốt thời gian qua, suốt thời gian qua...”

“Nhưng anh lấy nó ở đâu?”

“Tôi tháo nó ra từ cổ mình, thưa các ngài, chính từ cái cổ này đây... nó ở đây, quấn quanh cổ tôi, được khâu trong một mảnh vải giẻ rách, và tôi đã đeo nó quanh cổ mình từ lâu lắm rồi, đã một tháng nay từ khi tôi quấn nó vào cổ... vì sự hổ thẹn và nhục nhã của tôi!”

“Và anh đã... chiếm đoạt nó từ ai?”

“Ý các ngài là ‘lấy cắp’? Cứ nói thẳng ra đi nào. Về phần mình, tôi thấy thực chất tôi đã lấy cắp nó, nhưng nếu các ngài thích, thì cứ gọi là ‘chiếm đoạt’. Tôi tự nhận là mình đã lấy cắp. Và tối hôm qua tôi đã chính thức tước đoạt nó luôn.”

“Tối hôm qua ư? Nhưng anh đã nói là đã một tháng trôi qua kể từ khi anh... có được nó cơ mà?...”

“Vâng. Nhưng không phải từ cha tôi. Không phải từ cha tôi đâu, các ngài cứ yên tâm. Tôi không lấy cắp nó từ cha tôi, mà từ cô ấy. Xin hãy để tôi kể mà đừng ngắt lời. Chuyện này khó nói lắm, các ngài biết đấy. Số là, cách đây một tháng, tôi được Katerina Ivanovna, vị hôn thê cũ của tôi, cho gọi đến. Các ngài có biết cô ấy không?”

“Vâng, dĩ nhiên là có.”

“Tôi biết là các ngài có biết. Cô ấy là một con người cao quý, cao quý nhất trong những người cao quý. Nhưng cô ấy đã căm ghét tôi từ lâu lắm rồi, ồ, từ rất lâu... và căm ghét có lý do chính đáng, vô cùng chính đáng!”

“Katerina Ivanovna!” Nikolay Parfenovitch kinh ngạc thốt lên. Viên công tố viên cũng trân trân nhìn hắn.

“Ồ, xin đừng nhắc đến tên cô ấy một cách vô cơ! Tôi là một kẻ khốn nạn khi lôi cô ấy vào chuyện này. Vâng, tôi đã thấy cô ấy căm ghét mình... từ lâu lắm rồi.... Ngay từ đầu, thậm chí ngay từ buổi tối hôm đó ở phòng trọ của tôi... nhưng thôi, thế là đủ. Các ngài thậm chí không xứng đáng để biết về chuyện đó. Chẳng cần phải bận tâm làm gì.... Tôi chỉ cần nói với các ngài rằng cô ấy đã gọi tôi đến cách đây một tháng, đưa cho tôi ba nghìn rúp để gửi cho chị cô ấy và một người họ hàng ở Moskva (cứ như thể tự cô ấy không gửi được không bằng!) và tôi thì... đúng vào thời điểm định mệnh ấy trong đời khi tôi... à, thực ra là khi tôi vừa đem lòng yêu một người khác, chính là cô ấy, người đang ngồi dưới nhà lúc này kìa, Grushenka. Hồi đó tôi đã đưa cô ấy trốn đến Mokroe này, rồi nướng sạch một nửa của cái đống ba nghìn rúp chết tiệt ấy chỉ trong vòng hai ngày, nhưng nửa còn lại thì tôi giữ lại bên mình. Chà, tôi đã giữ nửa còn lại ấy, một nghìn rúp rưỡi, giống như một chiếc mề-đay đeo quanh cổ, nhưng ngày hôm qua tôi đã tháo ra và tiêu xài hết. Phần còn lại, tám trăm rúp, hiện đang nằm trong tay các ngài rồi đấy, thưa Nikolay Parfenovitch. Đó là tiền thừa của một nghìn rúp rưỡi mà tôi có ngày hôm qua.”

“Xin lỗi anh. Sao lại thế được nhỉ? Chẳng phải khi anh ở đây cách đây một tháng, anh đã tiêu ba nghìn rúp chứ không phải một nghìn rúp rưỡi sao, ai mà chẳng biết điều đó.”

“Ai biết? Ai đã đếm số tiền đó? Tôi có cho phép ai đếm đâu nào?”

“Chính anh đã tự nói với mọi người rằng anh đã tiêu đúng ba nghìn rúp cơ mà.”

“Đúng thế, tôi có nói. Tôi đã nói với cả thị trấn như vậy, và cả thị trấn đều đồn đại thế. Cả ở Mokroe này, ai nấy cũng đinh ninh đó là ba nghìn rúp. Vậy mà tôi không hề tiêu ba nghìn, mà chỉ là một nghìn rúp rưỡi. Và một nghìn rúp rưỡi còn lại thì tôi khâu vào một chiếc túi nhỏ. Sự tình là thế đấy, thưa các ngài. Đó là nơi tôi có được số tiền ngày hôm qua...”

“Chuyện này quả là kỳ lạ gần như phép lạ,” Nikolay Parfenovitch thì thào.

“Cho phép tôi được hỏi,” cuối cùng viên công tố viên lên tiếng, “trước đây anh đã từng cho bất cứ ai biết về hoàn cảnh này chưa, ý tôi là việc anh còn giữ lại một nghìn rúp rưỡi quanh người từ một tháng trước ấy?”

“Tôi không nói với ai cả.”

“Thật lạ lùng. Ý anh là tuyệt đối không một ai ư?”

“Tuyệt đối không một ai. Không một mống nào sất.”

“Lý do gì khiến anh giữ kín như bưng thế? Động lực nào khiến anh phải giữ bí mật về nó một cách cẩn mật như vậy? Nói một cách chính xác hơn nhé: Cuối cùng thì anh cũng đã thổ lộ bí mật của mình, theo cách nói của anh là ‘đáng hổ thẹn’, mặc dù trên thực tế — ý tôi là, dĩ nhiên, nói một cách tương đối — hành động này, tức là việc chiếm đoạt ba nghìn rúp của người khác và dĩ nhiên, chỉ là tạm thời — theo quan điểm của tôi ít nhất, thì đó chỉ là một hành động liều lĩnh tột cùng chứ không đến mức đáng hổ thẹn, nếu người ta xét đến tính cách của anh... Thậm chí ngay cả khi thừa nhận rằng đó là một hành động mất phẩm giá ở mức độ cao nhất, thì mất phẩm giá vẫn chưa phải là ‘đáng hổ thẹn’... Nhiều người trong suốt tháng qua đã đoán được về khoản tiền ba nghìn rúp của Katerina Ivanovna mà anh đã tiêu sạch, và bản thân tôi cũng nghe được lời đồn đó, ngoài lời thú nhận của chính anh ra.... Chẳng hạn như Mihail Makarovitch cũng từng nghe nói đến, thế nên thực ra đó chẳng phải là lời đồn gì xa vời, mà là chuyện ba hoa của cả thị trấn. Hơn nữa, nếu tôi không nhầm thì cũng có những dấu hiệu cho thấy chính anh đã thú nhận điều này với ai đó, ý tôi là việc số tiền đó là của Katerina Ivanovna, và vì thế, tôi vô cùng ngạc nhiên khi cho đến tận bây giờ, nghĩa là cho đến khoảnh khắc này, anh lại giữ bí mật một cách kỳ lạ đến thế về khoản một nghìn rúp rưỡi mà anh nói là đã cất đi, dường như anh còn gắn liền một cảm giác ghê sợ thực sự với cái bí mật đó.... Thật khó mà tin được rằng việc thú nhận một bí mật như thế lại có thể gây cho anh nhiều nỗi thống khổ đến vậy... Vừa rồi anh đã la lên rằng thà đi tù ở Siberia còn hơn là phải thú nhận nó...”

Vier công tố viên ngừng lời. Ông ta đang bực bội. Ông ta không giấu giếm sự khó chịu của mình, thứ gần như đã biến thành cơn thịnh nộ, và tuôn ra tất cả nỗi bực dọc tích tụ bấy lâu một cách rời rạc, lộn xộn, chẳng thèm chọn lọc từ ngữ.

“Cái đáng hổ thẹn không phải là một nghìn rúp rưỡi, mà là việc tôi tách riêng nó ra khỏi phần còn lại của ba nghìn rúp,” Mitya kiên quyết đáp.

“Tại sao chứ?” viên công tố viên mỉm cười đầy bực dọc. “Theo ý anh thì có gì là đáng hổ thẹn trong việc anh đã để dành lại một nửa của số ba nghìn rúp mà anh đã chiếm đoạt một cách mờ ám, hay nếu anh thích, thì là ‘đáng hổ thẹn’? Việc anh lấy ba nghìn rúp đó còn quan trọng hơn nhiều so với những gì anh làm với nó. Nhân tiện, tại sao anh lại làm thế — tại sao anh lại tách riêng một nửa đó ra, vì mục đích gì, nhằm mục đích gì mà anh lại làm vậy? Anh có thể giải thích điều đó cho chúng tôi nghe được không?”

“Ồ, thưa các ngài, mục đích mới là mấu chốt của vấn đề!” Mitya kêu lên. “Tôi cất riêng nó đi vì tôi đê tiện, nghĩa là vì tôi đầy tính toán, và việc tính toán trong một trường hợp như thế là vô cùng đê tiện... và sự đê tiện đó đã kéo dài suốt cả một tháng trời.”

“Thật không thể tài nào hiểu nổi.”

“Tôi lấy làm lạ với các ngài đấy. Nhưng tôi sẽ làm cho nó sáng tỏ hơn. Có lẽ thực sự là khó hiểu đối với các ngài. Thế này nhé, hãy chú ý lắng nghe tôi đây. Tôi chiếm đoạt ba nghìn rúp được giao phó cho danh dự của mình, tôi nướng sạch nó vào những cuộc ăn chơi trác táng, giả sử là tôi tiêu sạch sành sanh đi, rồi đến sáng hôm sau tôi đến gặp cô ấy và nói: ‘Katya, anh đã làm sai, anh đã nướng sạch ba nghìn rúp của em rồi,’ chà, thế có đúng không? Không, chẳng đúng chút nào — thế là bất lương và hèn nhát, tôi đúng là một con thú, chẳng có nổi một chút tự chủ nào giống như loài vật, phải vậy không? Nhưng dẫu sao thì tôi có phải là kẻ trộm đâu nào? Các ngài phải công nhận là tôi không phải là một tên trộm đường hoàng chứ! Tôi đã nướng sạch tiền, nhưng tôi không hề lấy cắp nó. Giờ sang một trường hợp thứ hai, có phần khả quan hơn một chút: hãy theo dõi tôi cho kỹ, kẻo tôi lại lộn xộn nữa — đầu óc tôi đang quay mòng mòng đây — và vì thế, đến trường hợp thứ hai: tôi chỉ tiêu ở đây một nghìn rúp rưỡi trong tổng số ba nghìn rúp, nghĩa là chỉ một nửa. Ngày hôm sau, tôi đến và mang nửa số tiền đó trả cho cô ấy: ‘Katya, hãy cầm lấy một nghìn rúp rưỡi này từ em, anh là một con thú hèn hạ, một tên khốn nạn không đáng tin cậy, vì anh đã tiêu phí một nửa số tiền, và anh cũng sẽ tiêu phí nốt phần này thôi, thế nên hãy ngăn anh lại trước những cám dỗ!’ Chà, trường hợp đó thì sao nào? Tôi vẫn là một con thú và một tên khốn, và bất cứ thứ gì các ngài muốn; nhưng không phải là kẻ trộm, không hoàn toàn là kẻ trộm, bằng không thì tôi đã chẳng mang trả lại phần còn lại mà giữ luôn cả nó rồi. Cô ấy sẽ nhận ra ngay rằng một khi tôi đã mang trả lại một nửa, thì tôi cũng sẽ trả nốt số tiền đã tiêu, rằng tôi sẽ không bao giờ từ bỏ việc đó, rằng tôi sẽ làm lụng để kiếm tiền mà trả lại. Thế nên trong trường hợp đó, tôi là một tên khốn, nhưng không phải là kẻ trộm, các ngài có nói gì đi nữa thì tôi cũng không phải là kẻ trộm!”

“Tôi thừa nhận là có một sự khác biệt nhất định,” viên công tố viên lạnh lùng mỉm cười nói. “Nhưng thật lạ lùng khi anh lại nhìn nhận ra một sự khác biệt trọng đại đến thế.”

“Vâng, tôi thấy có một sự khác biệt to lớn chứ! Ai cũng có thể là kẻ khốn, và có lẽ ai cũng là kẻ khốn cả, nhưng không phải ai cũng có thể làm kẻ trộm được, phải là một đại bợm thì mới làm nổi điều đó. Ồ, dĩ nhiên là tôi chẳng biết cách nào để vạch ra những ranh giới tinh vi ấy... nhưng một tên trộm thì thấp hèn hơn một kẻ khốn, đó là niềm tin chắc chắn của tôi. Lắng nghe đây, tôi mang theo số tiền bên mình suốt một tháng trời, ngày mai tôi có thể quyết định trả lại nó, và tôi sẽ không còn là kẻ khốn nữa, thế nhưng tôi lại không thể quyết định nổi, các ngài thấy đấy, mặc dù ngày nào tôi cũng tự nhủ phải quyết định, và ngày nào cũng tự hối thúc bản thân làm điều đó, vậy mà suốt cả một tháng trời tôi không sao dứt khoát nổi, các ngài thấy đấy. Theo ý các ngài thì làm thế có đúng không, thế có đúng không hả?”

“Chắc chắn là không đúng rồi, điều đó thì tôi hoàn toàn có thể hiểu được, và tôi không tranh cãi,” viên công tố viên điềm đạm đáp. “Và xin chúng ta hãy dẹp bỏ mọi bàn tán về những sự tinh vi hay khác biệt này đi, và nếu các ngài rộng lòng cho phép, xin hãy quay lại vấn đề chính. Vấn đề chính là, anh vẫn chưa nói cho chúng tôi biết, dẫu cho chúng tôi đã hỏi đi hỏi lại, rằng tại sao ngay từ đầu, anh lại chia đôi số tiền ra, nướng sạch một nửa và giấu đi nửa còn lại? Chính xác thì với mục đích gì mà anh lại giấu nó đi, anh định làm gì với một nghìn rúp rưỡi đó? Tôi nhất định phải đòi câu trả lời cho câu hỏi đó, Dmitri Fyodorovitch.”

“Vâng, dĩ nhiên rồi!” Mitya kêu lên, đập tay vào trán; “xin các ngài hãy tha thứ cho tôi, tôi cứ làm phiền các ngài mãi mà lại không chịu giải thích cái ý chính, bằng không thì các ngài đã hiểu ngay lập tức rồi, bởi vì chính cái động lực của nó mới là điều đáng hổ thẹn! Các ngài thấy đấy, tất cả mọi chuyện đều là vì ông già, người cha đã khuất của tôi. Ông ấy cứ bám riết lấy Agrafena Alexandrovna mãi, còn tôi thì ghen tuông; lúc đó tôi cứ nghĩ rằng cô ấy đang do dự giữa tôi và ông ta. Thế là ngày nào tôi cũng tự nghĩ, nhỡ đâu cô ấy lại đột ngột quyết định thay đổi, nhỡ đâu cô ấy thôi dằn vặt tôi và bất ngờ nói với tôi rằng: ‘Em yêu anh, chứ không phải ông ta; hãy đưa em đi đến tận cùng thế giới.’ Trong khi tôi chỉ có vỏn vẹn bốn mươi kopeck; làm sao tôi đưa cô ấy đi đây, tôi phải làm gì bây giờ? Thôi thế là đời tôi tiêu tơi bời. Các ngài thấy đấy, lúc đó tôi chưa hiểu rõ cô ấy, tôi chưa thấu hiểu con người cô ấy, tôi cứ tưởng cô ấy hám tiền, và cô ấy sẽ không bao giờ tha thứ cho sự nghèo khó của tôi. Và thế là trong tâm can tột cùng của sự độc ác, tôi đã đếm lấy một nửa của số ba nghìn rúp đó, khâu nó lại, đặt hết hy vọng vào nó, khâu lại trước khi tôi say rượu, và sau khi đã khâu xong, tôi liền lăn đi uống cho say túy lú với phần còn lại. Vâng, hành động đó thật đê tiện. Các ngài đã hiểu chưa bây giờ?”

Cả hai vị quan tòa đều cười lớn thành tiếng.

“Tôi thì sẽ gọi hành động không nướng sạch tất cả mọi thứ của anh là khôn ngoan và có đạo đức đấy chứ,” Nikolay Parfenovitch khúc khích cười, “vì suy cho cùng thì chuyện đó có to tát gì cho cam?”

“Là vì tôi đã ăn cắp nó chứ sao, vấn đề là ở chỗ đó đấy! Ồ, lạy Chúa, các ngài làm tôi phát hoảng lên vì sự không thấu hiểu của các ngài mất thôi! Mỗi ngày tôi đeo chiếc túi một nghìn rúp rưỡi đó khâu quanh cổ, mỗi ngày và mỗi giờ tôi đều tự nhủ với bản thân: ‘Mày là một tên trộm! Mày là một tên trộm!’ Vâng, chính vì thế mà suốt cả tháng nay tôi mới trở nên hung hăng cục cằn như vậy, chính vì thế mà tôi mới gây sự đánh nhau ở quán rượu, chính vì thế mà tôi mới lao vào tấn công cha tôi, tất cả chỉ vì tôi cảm thấy mình là một tên trộm. Tôi không tài nào quyết định nổi, tôi thậm chí còn chẳng dám kể cho Alyosha, em trai tôi, nghe về khoản một nghìn rúp rưỡi đó: tôi cảm thấy mình là một kẻ khốn nạn và một tên móc túi đê hèn. Nhưng các ngài có biết không, trong suốt khoảng thời gian đeo nó, giờ nào tôi cũng tự nhủ với chính mình rằng: ‘Không đâu, Dmitri Fyodorovitch, mày vẫn chưa phải là một tên trộm đâu.’ Tại sao ư? Bởi vì tôi có thể đến gặp Katya vào ngày hôm sau và trả lại một nghìn rúp rưỡi đó. Và chỉ đến ngày hôm qua, tôi mới quyết định giật tung chiếc bùa hộ mệnh đó ra khỏi cổ mình, trên đường từ chỗ Fenya đến chỗ Perhotin. Cho đến tận khoảnh khắc đó, tôi vẫn không sao dứt khoát nổi. Và chỉ khi tôi giật nó ra, tôi mới chính thức biến thành một tên trộm thực thụ, một kẻ trộm và một kẻ bất lương cho đến hết quãng đời còn lại. Tại sao ư? Bởi vì cùng với hành động đó, tôi cũng đã hủy hoại luôn cả giấc mơ được đến gặp Katya và nói rằng: ‘Anh là một kẻ khốn, nhưng không phải là một tên trộm!’ Các ngài đã hiểu chưa? Các ngài đã hiểu chưa hả?”

“Điều gì đã khiến anh quyết định làm điều đó vào ngày hôm qua vậy?” Nikolay Parfenovitch cắt ngang.

“Tại sao ư? Thật ngớ ngẩn khi hỏi câu đó. Bởi vì tôi đã tự án tử cho mình vào lúc năm giờ sáng nay, ở ngay nơi này, vào lúc bình minh. Tôi cứ nghĩ rằng chết như một tên trộm hay một người danh dự thì cũng chẳng có gì khác biệt. Nhưng hóa ra không phải vậy, kết quả là nó lại có sự khác biệt rất lớn. Xin các ngài hãy tin tôi, điều khiến tôi đau đớn nhất trong suốt đêm qua không phải là ý nghĩ rằng mình đã giết chết lão gia nhân, và rằng tôi đang đứng trước nguy cơ phải đi đày ở Siberia ngay đúng lúc tình yêu của tôi đang được đền đáp và thiên đường đang mở rộng cửa đón tôi lần nữa. Ồ, chuyện đó có dằn vặt tôi chứ, nhưng không phải theo cách đó: không đau đớn bằng cái ý thức chết tiệt rằng cuối cùng thì tôi đã giật tung số tiền khốn kiếp đó ra khỏi ngực mình rồi đem tiêu xài, để rồi biến thành một tên trộm chính hiệu! Ồ, các ngài ơi, tôi lại xin nói với các ngài bằng cả cõi lòng rỉ máu rằng, đêm nay tôi đã vỡ vạc ra được rất nhiều điều. Tôi đã học được rằng không chỉ không thể sống như một kẻ khốn, mà còn không thể chết như một kẻ khốn được... Không, các ngài ạ, người ta phải chết trong sự thanh bạch...”

Mitya tái mét. Gương mặt hắn trông hốc hác và phờ phạc, dẫu cho tinh thần vẫn đang vô cùng kích động.

“Tôi bắt đầu hiểu anh rồi đấy, Dmitri Fyodorovitch,” viên công tố viên chậm rãi nói, giọng dịu dàng và mang đầy vẻ trắc ẩn. “Nhưng tất cả những chuyện này, nếu anh cho phép tôi được nói thẳng, theo quan điểm của tôi thì chỉ là vấn đề thần kinh... hệ thần kinh căng như dây đàn của anh, mọi chuyện chỉ có thế mà thôi. Và tại sao, ví dụ như anh lại không tự giải cứu mình khỏi nỗi thống khổ kéo dài gần suốt một tháng trời bằng cách đến trả lại một nghìn rúp rưỡi đó cho người phụ nữ đã trao phó nó cho anh? Và tại sao anh lại không giải thích mọi chuyện với cô ấy, và đứng trước hoàn cảnh của anh mà anh mô tả là vô cùng tồi tệ ấy, tại sao anh lại không nhờ cậy đến một phương án vốn dĩ rất tự nhiên xuất hiện trong đầu con người, nghĩa là sau khi đã thành thật thú nhận những sai lầm của mình với cô ấy, tại sao anh lại không xin cô ấy cho mượn khoản tiền cần thiết cho các chi phí của mình — với trái tim nhân hậu của cô ấy, chắc chắn cô ấy sẽ không từ chối anh trong cơn hoạn nạn, nhất là khi anh có thể đưa ra một sự đảm bảo nào đó, hoặc thậm chí là cầm cố thứ tài sản mà anh từng đề nghị với thương gia Samsonov và phu nhân Hohlakov? Tôi cho rằng anh vẫn đánh giá cao giá trị của những thứ đảm bảo đó chứ?”

Mitya chợt đỏ bừng mặt.

“Chẳng lẽ các ngài lại nghĩ tôi là một tên khốn tận cùng đến thế cơ à? Các ngài không nói đùa đấy chứ?” hắn phẫn nộ thốt lên, nhìn thẳng vào mắt viên công tố viên như thể không thể tin vào tai mình nữa.

“Tôi đảm bảo với anh là tôi nói nghiêm túc... Sao anh lại cứ nghĩ là tôi không nghiêm túc cơ chứ?” Đến lượt viên công tố viên tỏ ra ngạc nhiên.

“Ồ, làm thế thì đê tiện biết nhường nào! Các ngài ơi, các ngài có biết là các ngài đang tra tấn tôi không! Thôi được, để tôi kể cho các ngài nghe tất cả luôn cho rồi. Tôi sẽ thú nhận mọi sự độc ác địa ngục của tôi, nhưng để rồi các ngài sẽ phải xấu hổ, và chính các ngài cũng sẽ phải ngạc nhiên trước độ sâu thẳm của sự đê hèn mà sự pha trộn của muôn vàn cảm xúc con người có thể chìm xuống. Các ngài phải biết rằng bản thân tôi cũng đã từng có ý định đó, cái ý định mà chính anh vừa nhắc đến đấy, thưa ngài công tố viên! Vâng, thưa các ngài, trong suốt tháng qua, trong đầu tôi cũng từng lóe lên ý nghĩ đó, đến mức tôi suýt chút nữa thì quyết định đến gặp Katya — tôi đã đê tiện đến mức độ đó đấy. Nhưng mà đến gặp cô ấy, kể cho cô ấy nghe về sự phản bội của mình, rồi chính nhờ sự phản bội đó để thực hiện mưu đồ, lấy tiền chi phí cho cuộc trốn chạy ấy từ chính cô Katya (đi ăn xin đấy, các ngài nghe cho rõ nhé, là đi ăn xin đấy), rồi chạy thẳng từ chỗ cô ấy đi theo người đàn bà khác, tình địch của cô ấy — người mà cô ấy căm ghét và lăng múc — nghĩ đến điều đó mà xem! Chắc anh điên rồi, ngài công tố viên ơi!”

“Tôi không điên, nhưng quả thực tôi đã nói hơi vội vàng, không kịp suy nghĩ... về cái sự ghen tuông đàn bà đó... nhỡ đâu trong trường hợp này lại có sự ghen tuông, như anh khẳng định... vâng, có lẽ cũng có một chút gì đó tương tự thế,” viên công tố viên mỉm cười nói.

“Nhưng làm thế thì thật là đồi bại vô cùng!” Mitya giáng mạnh một đấm xuống bàn đầy hung hăng. “Làm thế thì bẩn thỉu không gì sánh được! Vâng, các ngài có biết rằng cô ấy hoàn toàn có thể đưa cho tôi số tiền đó không, vâng, và cô ấy chắc chắn sẽ đưa ấy chứ; thể nào cô ấy cũng sẽ đưa, chỉ để trả thù tôi, cô ấy sẽ đưa để thỏa mãn sự trả thù của mình, để bày tỏ sự khinh bỉ đối với tôi, bởi vì bản tính của cô ấy cũng quỷ quái chẳng kém gì ai, và cô ấy là một người phụ nữ vô cùng thâm độc. Rồi tôi cũng sẽ nhận số tiền đó thôi, ồ, tôi sẽ nhận chứ lỵ; tôi sẽ nhận nó, và rồi trong suốt quãng đời còn lại... Ồ, lạy Chúa! Xin các ngài hãy tha thứ cho tôi, tôi cứ la lối om sòm lên như thế là bởi vì ý nghĩ đó vừa mới xuất hiện trong đầu tôi cách đây chưa lâu, chỉ mới ngày hôm kia thôi, vào cái đêm mà tôi cứ phải giải quyết rắc rối với lão Lyagavy, rồi tiếp đó là ngày hôm qua, suốt cả ngày hôm qua, tôi nhớ là cho đến khi chuyện đó xảy ra...”

“Chuyện gì xảy ra?” Nikolay Parfenovitch tò mò chõ lời vào, nhưng Mitya chẳng hề nghe thấy.

“Tôi đã thú nhận với các ngài một bí mật khủng khiếp,” Mitya ủ rũ kết luận. “Các ngài phải trân trọng điều đó, và hơn thế nữa, các ngài phải kính trọng nó, bởi vì nếu không, nếu điều đó chẳng mảy may chạm đến tâm can các ngài, thì tức là các ngài chẳng mảy may tôn trọng tôi một chút nào cả, thưa các ngài, tôi nói cho các ngài biết đấy, và tôi sẽ chết vì hổ thẹn khi đã thú nhận nó với những kẻ như các ngài! Ồ, tôi sẽ tự sát mất thôi! Vâng, tôi thấy rồi, tôi thấy rõ là các ngài chẳng tin tôi gì cả. Gì cơ, các ngài lại muốn ghi cả điều đó vào biên bản nữa ư?” hắn hoảng hốt kêu lên.

“Vâng, cả những gì anh vừa nói lúc nãy,” Nikolay Parfenovitch ngước nhìn hắn với vẻ ngạc nhiên, “nghĩa là, cho đến tận giờ phút cuối cùng anh vẫn còn đang dự tính đến gặp Katerina Ivanovna để xin khoản tiền đó từ cô ấy... Tôi đảm bảo với anh rằng, đó là một bằng chứng vô cùng quan trọng đối với chúng tôi, Dmitri Fyodorovitch, ý tôi là đối với toàn bộ vụ án... và đặc biệt là đối với anh, vô cùng quan trọng đối với anh đấy.”

“Xin các ngài hãy rủ lòng thương!” Mitya dang rộng hai tay. “Dù sao thì cũng xin đừng ghi điều đó vào; hãy chút liêm sỉ đi chứ. Ở đây tôi đã phanh thung cõi lòng mình ra trước mặt các ngài, thế mà các ngài lại chớp lấy cơ hội để thọc tay vào ngoáy những vết thương ở cả hai nửa con tim tôi... Ôi, lạy Chúa tôi!”

Trong nỗi tuyệt vọng tột cùng, hắn úp mặt vào hai bàn tay.

“Xin anh đừng quá lo lắng, Dmitri Fyodorovitch,” viên công tố viên lên tiếng, “tất cả những gì được ghi lại sẽ được đọc lại cho anh nghe sau, và điều nào anh không đồng ý thì chúng ta sẽ sửa lại theo ý anh muốn. Còn bây giờ, tôi xin hỏi anh một câu hỏi nhỏ lần thứ hai. Có ai, tuyệt đối không một ai, từng nghe anh kể về số tiền khâu trong áo đó chưa? Tôi phải nói thật với anh rằng, điều đó nghe gần như không thể tin nổi.”

“Không một ai, không một ai cả, tôi đã nói với các ngài từ trước rồi, hay là các ngài chẳng hiểu gì sất! Mặc kệ tôi đi!”

“Thôi được, vấn đề này rồi sẽ được làm sáng tỏ thôi, và chúng ta còn rất nhiều thời gian cho nó, nhưng trong lúc chờ đợi, hãy suy nghĩ xem: chúng ta có lẽ có tới cả tá nhân chứng khẳng định rằng chính anh là người đã loan truyền nó ra ngoài, thậm chí còn la oai oái khắp mọi nơi về khoản ba nghìn rúp mà anh đã tiêu xài ở đây; ba nghìn rúp chứ không phải một nghìn rúp rưỡi. Và ngay cả lúc này đây, khi có được số tiền ngày hôm qua, anh cũng đã để cho rất nhiều người hiểu lầm rằng anh mang theo ba nghìn rúp bên mình.”

“Các ngài không chỉ có vài chục, mà có tới hàng trăm nhân chứng, hai trăm nhân chứng, hai trăm người đã nghe thấy điều đó, hàng ngàn người đã nghe thấy!” Mitya hét lên.

“Thế đấy, tất cả đều làm chứng cho điều đó. Và từ ‘tất cả’ mang một trọng lượng nhất định.”

“Nó chẳng có trọng lượng gì sất. Tôi toàn nói nhảm, rồi mọi người cứ thế đồn đại lại với nhau.”

“Nhưng anh có cần thiết phải ‘nói nhảm’ như anh gọi không?”

“Quỷ tha ma bắt tôi đi. Chắc là vì muốn làm phách... vì đã tiêu quá nhiều tiền... Có lẽ để cố quên đi số tiền mà tôi đã khâu trong áo chăng... vâng, chính vì thế đấy... chó chết thật... các ngài còn định hỏi tôi câu đó bao nhiêu lần nữa đây? Vâng, tôi đã nói dối, và thế là hết chuyện, một khi đã thốt ra rồi thì tôi chẳng thèm đính chính lại nữa. Đôi khi con người ta nói dối vì lý do gì cơ chứ?”

“Thật rất khó để quyết định, Dmitri Fyodorovitch, điều gì khiến một con người phải nói dối,” viên công tố viên đầy vẻ ra oai lên tiếng. “Tuy nhiên, hãy nói cho tôi biết, cái ‘bùa hộ mệnh’ mà anh gọi đó, đeo trên cổ anh, có lớn không?”

“Không, không lớn.”

“Lớn cỡ nào, ví dụ thế?”

“Nếu anh gập đôi tờ một trăm rúp lại, thì kích cỡ của nó đúng bằng chừng đó.”

“Tốt hơn là anh nên cho chúng tôi xem phần còn lại của nó đi. Chắc chắn anh phải giữ chúng ở đâu đó chứ.”

“Chết tiệt thật, toàn những chuyện nhảm nhí! Tôi chẳng biết chúng ở đâu nữa.”

“Nhưng xin lỗi anh nhé: anh đã tháo nó ra khỏi cổ ở đâu và vào lúc nào? Theo lời khai của chính anh thì anh có về nhà đâu.”

“Lúc tôi đang đi từ nhà Fenya đến chỗ Perhotin, dọc đường tôi đã giật nó ra khỏi cổ và rút tiền ra.”

“Trong bóng tối ư?”

“Tôi cần ánh sáng làm gì chứ? Tôi dùng các ngón tay tháo ra trong vỏn vẹn một phút là xong.”

“Không cần kéo, giữa thanh thiên bạch nhật trên phố á?”

“Chắc là ở khu chợ. Cần kéo làm gì chứ? Nó chỉ là một miếng giẻ rách cũ kỹ. Xé cái một là đứt ngay.”

“Sau đó anh vứt nó ở đâu?”

“Tôi thả rơi nó ở đó chứ đâu.”

“Chính xác là ở đâu cơ chứ?”

“Ở khu chợ, ở khu chợ chứ ở đâu! Quỷ mới biết chỗ chính xác là chỗ nào. Các ngài hỏi để làm gì cơ chứ?”

“Điều đó cực kỳ quan trọng, Dmitri Fyodorovitch. Nó sẽ là vật chứng có lợi cho anh. Sao anh lại không hiểu điều đó nhỉ? Ai đã giúp anh khâu nó lại từ cách đây một tháng?”

“Không ai giúp tôi cả. Tôi tự làm một mình.”

“Anh biết may vá cơ à?”

“Lính t tráng thì ai chẳng phải biết may. Chẳng cần phải có kỹ năng gì sất để làm chuyện đó.”

“Anh lấy nguyên liệu ở đâu, ý tôi là cái mảnh vải giẻ rách mà anh dùng để khâu tiền vào ấy?”

“Các ngài đang chế nhạo tôi đấy phỏng?”

“Hoàn toàn không. Và chúng tôi chẳng có tâm trạng đâu mà chế nhạo ở đây, Dmitri Fyodorovitch.”

“Tôi không biết mình lấy mảnh giẻ đó từ đâu nữa — chắc là nhặt ở xó xỉnh nào đó thôi.”

“Tôi lại cứ tưởng là anh không thể quên được chứ?”

“Thật đấy, tôi chẳng nhớ nổi. Chắc là tôi xé một mảnh từ áo sơ-mi của mình ra.”

“Thật là thú vị. Ngày mai chúng ta có thể tìm thấy chiếc áo sơ-mi hoặc bất cứ thứ gì mà anh đã xé ra mảnh giẻ đó ở phòng trọ của anh. Thế mảnh giẻ đó loại gì, bằng vải thô hay vải lanh?”

“Chúa mới biết nó là loại gì. Đợi chút đã... Hình như tôi không xé từ thứ gì cả. Nó là một mảnh vải ca-li-cô... Hình như tôi đã khâu nó vào một chiếc mũ của bà chủ nhà trọ.”

“Trong chiếc mũ của bà chủ nhà trọ á?”

“Vâng. Tôi lấy nó từ bà ta.”

“Anh lấy nó bằng cách nào?”

“Các ngài thấy đấy, tôi nhớ có lần mình lấy một chiếc mũ làm giẻ lau, có lẽ để lau bút mực. Tôi lấy nó mà chẳng xin phép, bởi vì đó chỉ là một mảnh giẻ vô giá trị. Tôi xé nó ra, rồi lấy mấy tờ tiền khâu vào trong đó. Hình như tôi đã khâu chúng vào chính mảnh giẻ đó. Một mảnh vải ca-li-cô cũ kỹ, đã giặt qua cả ngàn lần.”

“Và giờ thì anh nhớ chắc chắn điều đó chứ?”

“Tôi không biết có chắc chắn hay không nữa. Tôi nghĩ là trong cái mũ đó. Nhưng mà quỷ tha ma bắt, chuyện đó có quan trọng gì cơ chứ?”

“Trong trường hợp đó thì bà chủ nhà trọ của anh sẽ nhớ là cái thứ đó bị mất chứ nhỉ?”

“Không, bà ấy không nhớ đâu, bà ấy có thèm để ý nó mất hay không đâu. Tôi đã nói với các ngài rồi, đó là một miếng giẻ rách cũ kỹ, một miếng giẻ chẳng đáng một xu bơ bợt nào.”

“Và anh kiếm đâu ra kim với chỉ thế?”

“Tôi tịt ngòi rồi đấy. Tôi không nói nữa đâu. Thế là đủ lắm rồi!” Mitya cuối cùng cũng nổi giận đùng đùng.

“Thật kỳ lạ khi anh lại có thể quên sạch sành sanh nơi mình đã vứt những mảnh vải đó ở khu chợ.”

“Ngày mai hãy ra lệnh quét sạch khu chợ đi, và biết đâu các ngài sẽ tìm thấy nó đấy,” Mitya mỉa mai đáp. “Thế là đủ rồi, thưa các ngài, đủ lắm rồi!” hắn quyết định bằng một giọng phờ phạc. “Tôi thấy các ngài chẳng tin tôi gì sất! Dù chỉ là một khoảnh khắc! Đó là lỗi của tôi, chứ không phải lỗi của các ngài. Đáng lẽ tôi không nên dễ dãi như thế. Tại sao, tại sao tôi lại tự hạ nhục bản thân bằng cách thú nhận bí mật của mình với các ngài cơ chứ? Đó chỉ là một trò đùa đối với các ngài mà thôi. Tôi nhìn vào mắt các ngài là tôi thấy điều đó rồi. Chính ngài công tố viên đã dụ dỗ tôi phải không? Cứ cất cao bài ca khải hoàn đi nếu các ngài có thể... Chủng mày quỷ tha ma bắt, lũ khốn kiếp chuyên tra tấn người ta!”

Hắn cúi gằm đầu xuống, úp mặt vào đôi bàn tay. Hai vị quan tòa im lặng như tờ. Một phút sau, hắn ngẩng đầu lên và nhìn họ với ánh mắt gần như ngây dại. Gương mặt hắn lúc này lộ rõ vẻ tuyệt vọng hoàn toàn, không một tia hy vọng, và hắn cứ ngồi lặng thím bất động như thể chẳng ý thức nổi chuyện gì đang xảy ra xung quanh. Trong khi đó, họ buộc phải hoàn thành nốt công việc dang dở. Họ sẽ phải lập tức tiến hành thẩm vấn các nhân chứng. Lúc này trời đã điểm tám giờ sáng. Những ngọn đèn đã được tắt từ lâu lắm rồi. Cả Mihail Makarovitch và Kalganov, những người cứ ra vào căn phòng liên tục trong suốt buổi thẩm vấn nãy giờ, lúc này cũng đã đi ra ngoài. Hai vị quan tòa trông cũng vô cùng mệt mỏi. Đó là một buổi sáng tồi tệ, cả bầu trời âm u xám xịt, và mưa trút xuống như thể ai đó đang dội từng thùng nước. Mitya thẫn thờ nhìn ra ngoài cửa sổ.

“Tôi có được nhìn ra ngoài cửa sổ không?” hắn bất chợt hỏi Nikolay Parfenovitch.

“Ồ, anh muốn nhìn thế nào cũng được,” người kia đáp gọn lỏn.

Mitya đứng dậy và bước về phía cửa sổ... Mưa tạt vào những ô kính nhỏ màu xanh ngọc. Hắn có thể nhìn thấy con đường lầy lội ngay dưới chân ngôi nhà, và xa hơn nữa, trong làn mưa mù mịt là một loạt những mái tranh nghèo nàn, đen đúa, ảm đạm, trông còn đen sì và nghèo thảm hại hơn dưới màn mưa. Mitya nghĩ đến “Phœbus tóc vàng,” và cách mà hắn từng định tự sát ngay dưới ánh nắng đầu tiên của ngài. “Có lẽ chết vào một buổi sáng thế này lại còn tốt chán,” hắn thầm nghĩ với một nụ cười, rồi bất thình lình, vung mạnh tay xuống, hắn quay phắt lại phía những kẻ đang “tra tấn” mình.

“Thưa các ngài,” hắn hét lên, “tôi thấy đời mình tiêu tơi bời rồi! Nhưng còn cô ấy? Xin các ngài hãy nói cho tôi biết về cô ấy, tôi van xin các ngài đấy. Chắc chắn là cô ấy không phải chịu chung số phận tàn lược với tôi chứ? Cô ấy vô tội mà, các ngài biết đấy, tối qua cô ấy đã quẫn trí đến mức thốt lên rằng ‘Tất cả là lỗi tại em!’ Cô ấy chẳng làm gì sai cả, không một chút gì! Suốt cả đêm ngồi với các ngài mà lòng tôi cứ quặn thắt vì lo lắng cho cô ấy... Các ngài có thể, các ngài sẽ nói cho tôi biết các ngài định làm gì với cô ấy bây giờ chứ?”

“Anh có thể hoàn toàn yên tâm về điều đó, Dmitri Fyodorovitch,” viên công tố viên lập tức đáp lại với vẻ hăng hái thấy rõ. “Cho đến lúc này, chúng tôi chưa có căn cứ nào để can thiệp vào người phụ nữ mà anh quan tâm sâu sắc đến vậy. Tôi hy vọng rằng mọi chuyện vẫn sẽ suôn sẻ như thế trong tiến trình tiếp theo của vụ án... Ngược lại, chúng tôi sẽ làm mọi thứ trong khả năng của mình đối với vấn đề đó. Anh cứ hoàn toàn yên tâm đi.”

“Thưa các ngài, tôi xin chân thành cảm ơn. Tôi biết rằng các ngài là những con người chính trực, thẳng thắn dẫu cho có chuyện gì xảy ra đi nữa. Các ngài đã trút bỏ được một gánh nặng ngàn cân khỏi cõi lòng tôi... Chà, bây giờ chúng ta phải làm gì tiếp theo đây? Tôi đã sẵn sàng rồi.”

“À, chúng ta phải khẩn trương lên thôi. Phải chuyển sang việc thẩm vấn các nhân chứng ngay lập tức không được chậm trễ. Việc đó buộc phải tiến hành dưới sự chứng kiến của anh và do đó—”

“Hay là chúng ta uống chút trà trước đã nhỉ?” Nikolay Parfenovitch chen vào, “tôi nghĩ là chúng ta hoàn toàn xứng đáng được thưởng thức nó đấy chứ!”

Họ quyết định rằng nếu trà dưới nhà đã sẵn sàng (chắc chắn là Mihail Makarovitch đã xuống dưới đó để lấy trà) thì họ sẽ uống một ly rồi sau đó “tiếp tục tiến lên không ngừng,” đành hoãn bữa sáng chính thức lại cho đến một cơ hội thuận lợi hơn. Trà thực sự đã sẵn sàng ở dưới nhà và nhanh chóng được mang lên. Ban đầu Mitya từ chối ly trà mà Nikolay Parfenovitch lịch sự mời, nhưng sau đó chính hắn lại cất tiếng đòi và uống một cách ngấu nghiến. Trông hắn kiệt sức một cách đáng ngạc nhiên. Cứ theo sức vóc lực điền của hắn thì người ta có thể đinh ninh rằng chỉ một đêm trác táng, dù cho có đi kèm với những cảm xúc dữ dội nhất đi nữa, cũng chẳng thể tác động mấy đến hắn. Thế nhưng hắn cảm thấy bản thân hầu như chẳng thể nhấc nổi đầu lên được nữa, và cứ chốc chốc là mọi vật xung quanh hắn lại như chao đảo và nhảy múa trước mắt. “Thêm chút nữa thôi là tôi phát điên mất,” hắn tự nhủ với chính mình.