Việc vị bác sĩ lại bước ra khỏi phòng, trùm kín áo khoác lông và đội mũ trên đầu, khiến nét mặt ông ta trông gần như tức giận và khó chịu, tựa hồ như sợ bị vấy bẩn. Ông đưa mắt liếc qua hành lang, nhìn Alyosha và Kolya với vẻ nghiêm khắc. Alyosha vẫy tay gọi người đánh xe ngoài cửa, và chiếc xe ngựa chở vị bác sĩ liền tiến lại gần. Viên đại úy lật đật đuổi theo sau, cúi đầu xin lỗi và chặn ông lại để cố níu lấy một câu nói cuối. Con người tội nghiệp trông suy sụp hoàn toàn; ánh mắt hiện lên nỗi sợ hãi tột cùng.
– Thưa ngài đại nhân, thưa ngài đại nhân... liệu có còn hy vọng gì không? – lão lắp bắp nhưng không nói hết câu, hai tay đan vào nhau đầy tuyệt vọng. Thế nhưng, lão vẫn khẩn khoản nhìn vị bác sĩ, như thể một lời từ ông vẫn có thể xoay chuyển được số phận của đứa trẻ tội nghiệp.
– Tôi chịu thôi, tôi đâu phải Chúa Trời! – vị bác sĩ đáp cụt lủn, dù vẫn giữ cái vẻ uy nghi quen thuộc.
– Bác sĩ... thưa ngài đại nhân... vậy còn kịp không, liệu có còn sớm chăng?
– Anh phải chuẩn bị tinh thần cho mọi tình huống, – vị bác sĩ cất giọng quả quyết và sắc lạnh, rồi cụp mắt định bước lên xe.
– Thưa ngài đại nhân, vì ơn Chúa! – viên đại úy đang hoảng loạn lại chặn ông lại. – Thưa ngài đại nhân! Chẳng lẽ không còn cách nào, tuyệt đối không còn gì cứu được thằng bé nữa sao?
– Giờ thì việc đó không nằm trong tay tôi nữa, – vị bác sĩ thiếu kiên nhẫn đáp, – nhưng... hừm!... – ông chợt khựng lại. – Nếu như anh có thể, chẳng hạn... đưa... bệnh nhân của anh... đi ngay lập tức, không chậm trễ – (cụm từ “đi ngay lập tức, không chậm trễ” được vị bác sĩ thốt lên với vẻ nghiêm khắc gần như thị nộ khiến viên đại úy giật mình) – đến Syracuse, sự thay đổi về điều kiện khí hậu mới mẻ có thể sẽ mang lại...
– Đến Syracuse! – viên đại úy kêu lên, không thể hiểu nổi những gì vừa nghe.
– Syracuse ở Sicily, – Kolya bất ngờ xen vào giải thích. Vị bác sĩ liền nhìn cậu.
– Sicily! Thưa ngài đại nhân, – viên đại úy ấp úng, – nhưng ngài cũng thấy đấy – lão dang hai tay chỉ quanh căn phòng – mẹ cháu và gia đình tôi thì sao?
– Kh—không, Sicily không phải là nơi dành cho gia đình; gia đình anh nên đến Kavkaz vào đầu mùa xuân... con gái anh phải đến Kavkaz, còn vợ anh... sau khi đắp nước khoáng chữa bệnh thấp khớp ở Kavkaz... phải được đưa thẳng đến Paris để gặp chuyên gia tâm thần Lepelletier; tôi có thể viết cho anh một giấy giới thiệu, và khi đó... may ra mới có sự thay đổi...
– Bác sĩ, thưa bác sĩ! Nhưng ngài thấy đấy chứ! – Viên đại úy lại tuyệt vọng dang rộng hai tay, chỉ về những bức vách gỗ trần trụi ngoài hành lang.
– Chà, đó không phải là việc của tôi, – vị bác sĩ nhếch mép. – Tôi chỉ cho anh biết câu trả lời của y học về phương pháp điều trị có thể áp dụng. Còn những chuyện khác, thật lấy làm tiếc...
– Đừng sợ, ngài dược sĩ, chó của tôi không cắn ông đâu, – Kolya lớn tiếng nói cộc lốc khi thấy vị bác sĩ có vẻ ái ngại nhìn Perezvon đang đứng ở ngưỡng cửa. Giọng Kolya mang theo một âm điệu phẫn nộ. Cậu cố tình dùng từ “dược sĩ” thay cho “bác sĩ”, và như sau đó cậu giải thích, là để “lăng mạ ông ta”.
– Gì thế hả? – Vị bác sĩ ngẩng phắt đầu lên, trân trân nhìn Kolya đầy kinh ngạc. – Cậu này là ai? – Ông quay sang hỏi Alyosha, như thể muốn đòi lời giải thích.
– Chủ của Perezvon đây, xin ngài đừng bận tâm, – Kolya lại đáp bằng giọng sắc bén.
– Perezvon ư? – vị bác sĩ ngơ ngác nhắc lại.
– Nó nghe thấy tiếng chuông, nhưng chuông ở đâu thì nó chịu. Thôi chào ngài, chúng ta sẽ gặp nhau ở Syracuse.
– Ai thế này? Ai thế này? – Vị bác sĩ nổi cơn thịnh nộ khủng khiếp.
– Cậu ta là học sinh, thưa bác sĩ, chỉ là một đứa trẻ nghịch ngợm thôi, xin ngài đừng để ý, – Alyosha cau mày, vội vã nói. – Kolya, câm miệng ngay! – cậu quát Krassotkin. – Xin ngài cứ bỏ qua cho, – cậu lặp lại với vẻ hơi mất kiên nhẫn.
– Nó cần phải ăn đòn, một trận đòn nên thân! – Vị bác sĩ giậm chân giận dữ tột cùng.
– Mà này, ngài dược sĩ, con Perezvon của tôi có thể cắn đấy nhé! – Kolya tái mặt, giọng run run và ánh mắt lóe lên giận dữ nói. – Ici, Perezvon!
– Kolya, nếu cậu còn nói thêm một lời nào nữa, tớ sẽ cắt đứt quan hệ với cậu đấy, – Alyosha nghiêm khắc quát.
– Trên đời này chỉ có một người duy nhất có quyền ra lệnh cho Nikolay Krassotkin – chính là người này đây; – Kolya chỉ tay về phía Alyosha. – Tôi tuân lệnh anh ấy, chào ngài!
Cậu bước lên một bước, mở cửa và nhanh chóng đi vào căn phòng bên trong. Perezvon lon ton chạy theo sau. Vị bác sĩ đứng sững lại năm giây vì kinh ngạc, nhìn Alyosha; rồi văng tục một tiếng, ông bước nhanh ra xe, vừa đi vừa lẩm bẩm thành tiếng: “Thế này là... thế này là... tôi không hiểu nổi nữa!”. Viên đại úy lao tới giúp ông bước lên xe. Alyosha đi theo Kolya vào phòng. Cậu bé lúc này đã ở bên giường bệnh của Ilusha. Đứa trẻ đang nắm lấy tay anh và gọi bố. Chỉ một phút sau, viên đại úy cũng quay lại.
– Bố ơi, bố ơi, đến đây... chúng ta... – Ilusha ấp úng trong cơn kích động dữ dội, nhưng hình như không thể nói hết câu, cậu bé vòng đôi tay gầy guộc ôm lấy bố và Kolya, kéo cả hai vào một cái ôm thật chặt hết sức có thể. Viên đại úy chợt run lên bần bật với những tiếng nấc nghẹn ngào, còn cằm và môi Kolya thì giật giật.
– Bố ơi, bố ơi! Con thương bố biết nhường nào! – Ilusha đau đớn rên rỉ.
– Ilusha... con yêu... bác sĩ đã bảo rồi... con sẽ khỏe lại thôi... chúng ta sẽ được hạnh phúc... bác sĩ đã... – viên đại úy bắt đầu nói.
– Ồ, bố ơi! Con biết vị bác sĩ mới đã nói gì với bố về con rồi... con thấy hết! – Ilusha kêu lên, và cậu bé lại dùng hết sức ôm chặt lấy cả hai, vùi mặt vào vai bố.
– Bố ơi, đừng khóc nữa, và khi con mất đi, hãy nhận nuôi một đứa bé ngoan, một đứa khác nhé... hãy chọn trong số chúng một đứa thật ngoan, đặt tên nó là Ilusha và hãy yêu thương nó thay cho con...
– Thôi đi cậu nhóc, rồi cậu sẽ khỏe lại thôi, – Krassotkin bỗng cất giọng vẻ cáu kỉnh.
– Nhưng bố đừng bao giờ quên con nhé, bố nhé, – Ilusha tiếp tục, – hãy đến thăm mộ con... và bố hãy chôn con cạnh hòn đá lớn của chúng ta, nơi chúng ta vẫn thường hay dạo bước, và hãy ra đó với Krassotkin vào buổi chiều... cả Perezvon nữa... con sẽ chờ mọi người... Bố ơi, bố ơi!
Giọng cậu nghẹn lại. Cả ba lặng thấu đi trong cái ôm siết chặt. Nina đang lặng lẽ khóc trên ghế, và cuối cùng, khi thấy tất cả cùng khóc, “mẹ” cũng oà khóc nức nở.
– Ilusha! Ilusha! – bà kêu lên.
Krassotkin bỗng buông tay khỏi cái ôm của Ilusha.
– Chào cậu nhóc nhé, mẹ đang đợi tớ về ăn cơm, – cậu nói nhanh. – Tiếc quá tớ lại quên không nói trước với u! U sẽ lo lắng lắm cho mà xem... Nhưng ăn cơm xong tớ sẽ quay lại với cậu cả ngày, cả buổi tối, và tớ sẽ kể cho cậu nghe đủ thứ chuyện trên đời. Tớ sẽ dắt theo cả Perezvon nữa, nhưng bây giờ tớ phải mang nó đi cùng, vì vắng tớ nó sẽ hú hét và làm phiền cậu mất. Chào nhé!
Rồi cậu chạy vụt ra hành lang. Cậu không muốn khóc, nhưng ra đến hành lang thì oà khóc nức nở. Alyosha tìm thấy cậu đang đứng khóc ở đó.
– Kolya, cậu nhớ phải giữ lời hứa quay lại đấy nhé, nếu không thì em ấy sẽ thất vọng lắm đấy, – Alyosha nhấn mạnh.
– Tớ nhất định đến! Ồ, sao tớ lại tự nguyền rủa bản thân vì đã không đến sớm hơn cơ chứ! – Kolya mếu máo khóc, chẳng còn chút hổ thẹn nào.
Đúng lúc đó, viên đại úy từ trong phòng phóng vụt ra và lập tức khép cửa lại sau lưng. Gươn mặt lão đờ đẫn, đôi môi run rẩy. Lão đứng trước hai người và dang hai tay lên trời.
– Tôi không cần một đứa trẻ ngoan! Tôi không cần đứa trẻ nào khác hết! – lão lẩm bẩm trong tiếng thì thào hoang dại, nghiến chặt răng. – Hỡi Jerusalem, nếu ta quên ngươi, nguyện cho lưỡi ta... – Lão nghẹn ngào nấc lên và quỵ xuống trước chiếc ghế dài bằng gỗ. Tì hai nắm tay lên trán, lão bắt đầu khóc rấm rức với những tiếng rên rỉ kỳ quái, cố hết sức để trong phòng không nghe thấy tiếng khóc của mình.
Kolya chạy vội ra đường.
– Chào nhé, Karamazov? Cậu có tự mình đến không đấy? – cậu cộc cằn và bực dọc hỏi với theo Alyosha.
– Tớ nhất định sẽ đến vào buổi tối.
– Thế câu hắn vừa nói về Jerusalem là thế nào?... Ý hắn là gì chứ?
– Đó là trong Kinh Thánh. “Hỡi Jerusalem, nếu ta quên ngươi”, nghĩa là nếu ta quên đi những gì quý giá nhất đối với mình, nếu ta để thứ gì khác chiếm mất chỗ của nó, thì nguyện cho...
– Tớ hiểu rồi, thế là đủ! Nhớ phải đến đấy nhé! Ici, Perezvon! – cậu quát con chó với vẻ hung dữ rõ rệt, rồi sải những bước dài đi về nhà.
