Hắn đang chạy đi đâu thế? “Cô ta có thể ở đâu ngoài nhà Fyodor Pavlovitch chứ? Hắn phải chạy thẳng đến đó từ nhà Samsonov, điều đó bây giờ đã rõ mười mươi. Toàn bộ âm mưu, toàn bộ trò lừa đảo đã phơi bày trước mắt.” ... Mọi thứ cứ cuồn cuộn lướt qua trong tâm trí hắn. Hắn không chạy đến nhà Marya Kondratyevna. “Chẳng có lý do gì phải đến đó cả ... hoàn toàn không cần thiết ... hắn không được gây động tĩnh ... bọn chúng sẽ chạy đi mách lẻo ngay lập tức... Marya Kondratyevna rõ ràng nằm trong kế hoạch, cả Smerdyakov nữa, hắn ta nữa, tất cả đều đã bị mua chuộc!”

Hắn vạch ra một kế hoạch hành động khác: hắn chạy vòng một đoạn thật xa tránh ngôi nhà của Fyodor Pavlovitch, cắt ngang qua con hẻm, chạy dọc xuống phố Dmitrovsky, rồi qua chiếc cầu nhỏ, và cứ thế đi thẳng đến con hẻm vắng vẻ phía sau, nơi trống trải và không một bóng người, với một bên là hàng rào liếp khu vườn rau của nhà hàng xóm, bên kia là hàng rào cao và chắc chắn bao quanh khu vườn của Fyodor Pavlovitch. Tại đây, hắn chọn một điểm, dường như chính là nơi mà theo truyền miệng, hắn biết Lizaveta từng trèo qua: “Nếu cô ta có thể trèo qua,” ý nghĩ ấy chẳng biết vì sao lại lóe lên trong đầu hắn, “chắc chắn mình cũng làm được.” Quả nhiên hắn chồm người bật dậy, ngay lập tức bám lấy được đỉnh hàng rào. Rồi hắn dùng sức kéo người lên và vắt vẻo ngồi trên đó. Ngay gần đó, trong khu vườn là ngôi nhà tắm hơi, nhưng từ hàng rào hắn cũng có thể nhìn thấy những khung cửa sổ sáng đèn của ngôi nhà chính.

“Ừm, phòng ngủ của lão già đang sáng đèn. Cô ấy ở đó!” và hắn nhảy từ trên hàng rào xuống khu vườn. Dù biết Grigory đang ốm và rất có thể cả Smerdyakov nữa, và chẳng có ai ở đây để nghe thấy mình, hắn vẫn theo bản năng tự vệ mà nép mình, đứng yên và bắt đầu lắng nghe. Nhưng xung quanh là một sự im lặng chết chóc và, tựa như có sự sắp đặt trước, tĩnh mịch hoàn toàn, không một chút gió thoảng.

“Và chẳng có gì ngoài sự im lặng thì thầm,” câu thơ ấy vì lý do gì lại văng vẳng trong tâm trí hắn. “Giá mà không ai nghe thấy mình nhảy qua hàng rào! Chắc là không ai đâu.” Đứng im lặng trong một phút, hắn rón rén bước trên thảm cỏ trong vườn, né tránh các lùm cây và bụi rậm. Hắn đi chậm rãi, rón rén trong từng bước chân, lắng nghe tiếng bước chân của chính mình. Phải mất năm phút hắn mới đến được khung cửa sổ đang sáng đèn. Hắn nhớ rằng ngay dưới cửa sổ có mấy bụi cơm cháy và thanh lương trà dày và cao. Cánh cửa từ nhà ra vườn bên phía tay trái đang đóng; hắn đã cẩn thận liếc nhìn để kiểm tra khi đi qua. Cuối cùng hắn cũng đến được lùm bụi và ẩn nấp sau đó. Hắn nín thở. “Bây giờ mình phải đợi,” hắn nghĩ, “để họ yên tâm, nhỡ đâu họ nghe thấy tiếng bước chân mà đang lắng nghe... miễn là mình không ho hay hắt xì.”

Hắn đợi hai phút. Tim hắn đập thình thịch dữ dội, và có những lúc, hắn hầu như không thể thở nổi. “Không, tiếng đập này trong ngực mình sẽ không dừng lại đâu,” hắn nghĩ. “Mình không thể chờ thêm được nữa.” Hắn đang đứng sau một lùm cây trong bóng râm. Ánh sáng từ cửa sổ chiếu rọi lên phần trước của bụi cây.

“Quả thanh lương trà đỏ làm sao!” hắn lẩm bẩm, chẳng vì lý do gì. Nhẹ nhàng và không một tiếng động, từng bước một, hắn tiến lại gần cửa sổ và nhón gót đứng bằng đầu ngón chân. Toàn bộ căn phòng ngủ của Fyodor Pavlovitch mở ra trước mắt hắn. Đó không phải là một căn phòng lớn, và được ngăn đôi bởi một tấm bình phong đỏ, loại bình phong “Trung Hoa,” như Fyodor Pavlovitch vẫn thường gọi. Từ “Trung Hoa” xẹt qua tâm trí Mitya, “và đằng sau tấm bình phong chính là Grushenka,” Mitya nghĩ. Hắn bắt đầu quan sát Fyodor Pavlovitch, người đang mặc chiếc áo choàng bằng lụa sọc mới tinh mà Mitya chưa từng thấy bao giờ, thắt dải đai lụa có tua rua quanh eo. Chiếc áo sơ mi sạch sẽ, chải chuốt bằng vải lanh mịn với khuy măng sét bằng vàng ló ra dưới cổ áo choàng. Trên đầu Fyodor Pavlovitch quấn chiếc băng đỏ y hệt như Alyosha từng thấy.

“Lão ta diện quá nhỉ,” Mitya thầm nghĩ.

Cha hắn đang đứng gần cửa sổ, dường như chìm đắm trong suy tư. Bỗng lão giật nấc đầu lên, lắng nghe một lát, và chẳng nghe thấy gì bèn tiến lại cái bàn, rót nửa ly rượu mạnh từ chiếc bình pha lê rồi nốc cạn. Sau đó lão thở dài một hơi thật sâu, lại đứng thẫn thờ một lát, thản nhiên bước đến chiếc gương treo trên tường, dùng tay phải nhấc nhẹ chiếc băng đỏ trên trán lên và bắt đầu soi những vết thâm tím cùng vết sẹo vẫn chưa biến mất của mình.

“Lão ở một mình,” Mitya nghĩ, “rất có thể lão chỉ có một mình.”

Fyodor Pavlovitch rời khỏi chiếc gương, đột ngột quay đầu về phía cửa sổ rồi nhìn ra ngoài. Mitya lập tức nép mình vào bóng râm.

“Cô ấy có thể ở đó, sau tấm bình phong. Có lẽ giờ này cô ấy đang ngủ rồi,” hắn nghĩ với một nhói đau ở tim. Fyodor Pavlovitch rời khỏi cửa sổ. “Lão đang ngóng cô ấy ngoài cửa sổ, thế nghĩa là cô ấy không có ở đây. Tại sao lão cứ trừng trừng nhìn vào bóng đêm làm gì? Lão đang phát điên vì sốt ruột đấy thôi” ... Mitya lập tức lùi lại, tiếp tục dán mắt nhìn vào cửa sổ. Lão già đang ngồi xuống bàn, có vẻ thất vọng. Cuối cùng lão chống khuỷu tay lên bàn, áp má phải vào bàn tay. Mitya chăm chú quan sát lão.

“Lão ở một mình, một mình đấy!” hắn lặp lại lần nữa. “Nếu cô ấy có ở đây, nét mặt lão đã khác rồi.”

Thật kỳ lạ, một nỗi bực bội quái gở, phi lý trào lên trong lòng hắn vì cô ấy không có ở đây. “Không phải là cô ấy không có ở đây,” hắn tự giải thích ngay lập tức, “mà là tôi không thể biết chắc chắn cô ấy có ở đó hay không.” Mitya nhớ lại sau đó rằng tâm trí hắn lúc bấy giờ vô cùng minh mẫn, rằng hắn thu nhận mọi thứ đến từng chi tiết nhỏ nhất và không bỏ sót điểm nào. Nhưng cảm giác khổ sở, sự khổ sở của sự bất định và do dự đang lớn dần trong tim hắn qua từng khoảnh khắc. “Cô ấy có ở đây hay không?” Nỗi hoài nghi giận dữ lấp đầy trái tim hắn, và bỗng nhiên, quyết định dứt khoát, hắn giơ tay gõ nhẹ lên khung cửa sổ. Hắn gõ đúng tín hiệu mà lão già đã thỏa thuận với Smerdyakov, hai tiếng chậm và ba tiếng sau nhanh hơn, tín hiệu có nghĩa là “Grushenka đã đến!”

Lão già giật mình, ngẩng phắt đầu lên, và nhanh chóng chồm dậy, chạy bổ ra cửa sổ. Mitya nép mình vào bóng râm. Fyodor Pavlovitch mở tung cửa sổ và rướn cả đầu ra ngoài.

“Grushenka, có phải em không? Có phải em không?” lão cất giọng bán tín bán nghi run rẩy. “Em ở đâu, thiên thần của tôi, em ở đâu?” Lão vô cùng hoảng hốt và thở không ra hơi.

“Lão ở một mình.” Mitya đưa ra quyết định.

“Em ở đâu?” lão già lại gào lên; và lão rướn đầu ra xa hơn nữa, rướn đến tận vai, đảo mắt nhìn khắp mọi hướng, phải trái. “Lại đây, ta có món quà nhỏ cho em này. Lại đây, ta cho em xem...”

“Ý lão là ba nghìn rúp,” Mitya nghĩ.

“Nhưng em ở đâu? Em ở ngoài cửa à? Ta ra mở cửa ngay đây.”

Và lão già suýt trèo hẳn ra khỏi cửa sổ, ngó nghiêng sang bên phải, nơi có cánh cửa dẫn ra khu vườn, cố nheo mắt nhìn vào màn đêm. Chỉ một giây nữa thôi, chắc chắn lão sẽ chạy ra mở cửa mà không đợi câu trả lời của Grushenka.

Mitya đứng bên cạnh quan sát lão mà không nhúc nhích. Góc nghiêng khuôn mặt lão già mà hắn căm ghét đến tận xương tủy, cái yết hầu trĩu xuống, chiếc mũi khoằm, đôi môi cười đầy vẻ tham lam mong chờ, tất cả đều được chiếu sáng rõ mồn một bởi luồng ánh sáng đèn hắt xéo từ trong phòng sang phía bên trái. Một cơn thịnh nộ kinh hoàng của lòng căm thù bất chợt trào dâng trong tim Mitya: “Kìa lão ta, tình địch của hắn, kẻ đã hành hạ hắn, đã hủy hoại cuộc đời hắn!” Đó là luồng cảm xúc giận dữ, trả thù đột ngột bùng nổ mà hắn từng nói, như thể đã đoán trước được, với Alyosha cách đây bốn ngày trong cái chòi xanh, khi đáp lại câu hỏi của Alyosha rằng, “Sao anh lại nói là anh sẽ giết cha chúng ta chứ?” — “Anh không biết, anh không biết,” lúc đó hắn đã nói vậy. “Có lẽ anh sẽ không giết ông ấy, có lẽ anh sẽ giết. Anh sợ rằng có lúc anh sẽ đột sự căm ghét lão ta đến tột cùng vào khoảnh khắc đó. Anh căm ghét cái cằm ngấn mỡ, chiếc mũi, đôi mắt, nụ cười vô liêm sỉ của lão. Anh cảm thấy ghê tởm tận xương tủy. Đó là điều anh sợ, đó là điều có thể vượt quá sức chịu đựng của anh”... Sự ghê tởm cá nhân này đang lớn dần đến mức không thể chịu nổi. Mitya hoàn toàn mất kiểm soát, hắn bất ngờ rút chiếc chày đồng trong túi ra.

“Chúa đã phù hộ cho tôi lúc đó,” chính Mitya đã nói như vậy sau này. Đúng vào khoảnh khắc đó Grigory tỉnh giấc trên chiếc giường bệnh. Đầu buổi tối hôm ấy, lão đã trải qua liệu pháp mà Smerdyakov từng kể cho Ivan nghe. Lão đã xoa khắp người bằng rượu vodka pha với một thứ nước sắc bí truyền rất mạnh, uống phần dung dịch còn thừa trong lúc vợ lão đọc một “lời cầu nguyện nào đó” cho lão, sau đó lão đi ngủ. Marfa Ignatyevna cũng nếm thử thứ nước đó, và vì không quen uống rượu mạnh, bà ngủ say như chết bên cạnh chồng.

Nhưng Grigory đã tỉnh dậy trong đêm, một cách hoàn toàn bất ngờ, và sau một lát ngẫm nghĩ, dù ngay lập tức cảm thấy một cơn đau nhói ở lưng, lão vẫn ngồi dậy trên giường. Rồi lão lại trầm ngâm suy nghĩ, đứng dậy và vội vã mặc quần áo. Có lẽ lương tâm lão không yên khi nghĩ đến cảnh mình ngủ say trong lúc ngôi nhà không có người canh giữ “vào những thời điểm hiểm nghèo thế này.” Smerdyakov, kiệt sức vì cơn bệnh giật kinh niên, đang nằm bất động ở căn phòng bên cạnh. Marfa Ignatyevna không nhúc nhích. “Thứ thuốc đó quá sức chịu đựng của đàn bà rồi,” Grigory nghĩ khi liếc nhìn vợ, rồi rên rỉ bước ra hiên nhà. Chắc chắn lão chỉ định đứng ở hiên nhìn ra ngoài thôi, vì lão hầu như không thể đi nổi, cơn đau ở lưng và chân phải quá đỗi khủng khiếp. Nhưng bỗng nhiên lão nhớ ra rằng tối hôm đó mình chưa khóa cánh cổng nhỏ dẫn vào khu vườn. Lão là con người đúng giờ và cẩn trọng nhất, một người luôn tuân thủ nguyên tắc sống không thay đổi và những thói quen đã duy trì suốt bao năm trời. Vừa què quặt lê lết vừa nhăn nhó vì đau đớn, lão đi xuống bậc thềm và hướng về phía khu vườn. Phải, cánh cổng đang mở toang. Một cách máy móc, lão bước vào khu vườn. Có lẽ lão tưởng tượng ra điều gì đó, có lẽ thoáng nghe thấy âm thanh nào đó, và khi liếc sang bên trái, lão nhìn thấy cửa sổ của chủ nhân đang mở. Lúc đó không có ai ló đầu ra cả.

“Sao lại mở cửa thế nhỉ? Đâu phải mùa hè,” Grigory nghĩ, và ngay khoảnh khắc đó, lão thoáng thấy một bóng hình kỳ lạ ngay trước mặt mình trong khu vườn. Cách lão bốn mươi bước chân, dường như có một bóng người đang chạy trong bóng tối, một dạng bóng đen đang di chuyển rất nhanh.

“Chúa ơi!” Grigory hét lên khi mất hết bình tĩnh, và quên đi cơn đau ở lưng, lão vội vã lao theo để chặn đứng bóng người đang chạy. Lão đi đường tắt, rõ ràng lão thuộc khu vườn này hơn; bóng người đang chạy hướng về phía nhà tắm hơi, chạy vòng ra sau đó và lao thốc về phía hàng rào khu vườn. Grigory bám theo, không rời mắt khỏi kẻ đó và cắm cổ chạy, quên đi tất cả mọi thứ. Lão tới chân hàng rào đúng lúc kẻ kia đang trèo qua. Grigory thét lên, mất trí, chồm tới và túm lấy chân hắn bằng cả hai tay.

Phải, điềm báo của lão đã không lừa dối lão. Lão đã nhận ra hắn, chính là hắn, “con quái vật,” kẻ “giết cha.”

“Giết cha!” lão già thét lên để cả khu phố đều nghe thấy, nhưng lão không còn kịp thét thêm lần nào nữa, lão ngã quỵ xuống ngay tức khắc, tựa như bị sét đánh trúng.

Mitya nhảy ngược lại vào vườn và cúi xuống nhìn kẻ vừa ngã gục. Trong tay Mitya là chiếc chày đồng, và hắn vung tay ném nó một cách máy móc xuống thảm cỏ. Chiếc chày rơi cách chỗ Grigory hai bước chân, không nằm trên cỏ mà nằm ngay lối đi, ở một vị trí vô cùng dễ thấy. Trong vài giây, hắn chăm chú kiểm tra thân hình đang nằm bất động trước mặt mình. Đầu lão già bê bết máu. Mitya đưa tay ra và bắt đầu sờ nắn. Sau đó hắn nhớ rất rõ rằng mình đã vô cùng lo lắng muốn xác định xem mình đã làm vỡ sọ lão già, hay chỉ đánh cho lão ngất đi bằng chiếc chày. Nhưng máu chảy ra quá ư khủng khiếp; và chỉ trong chớp mắt các ngón tay Mitya đã đẫm ướt dòng máu nóng hổi. Hắn nhớ mình đã rút chiếc khăn tay trắng tinh mà hắn đã chuẩn bị sẵn để đến thăm phu nhân Hohlakov ra khỏi túi, áp lên đầu lão già, vô ích cố gắng lau sạch máu trên mặt và thái dương lão. Nhưng chiếc khăn tay lập tức thấm đẫm máu.

“Trời đất ơi! Mình đang làm cái quái gì thế này?” Mitya thầm nghĩ, chợt hoàn hồn. “Nếu mình làm vỡ sọ lão, làm sao mình biết được bây giờ? Và bây giờ thì có khác gì nhau nữa đâu?” hắn bổ sung thêm bằng giọng đầy tuyệt vọng. “Nếu mình giết lão, thì là mình đã giết... Ngươi gặp nạn rồi, lão già, thế nên cứ nằm yên ở đó đi!” hắn nói lớn. Và đột ngột quay người về phía hàng rào, hắn nhảy vọt qua để ra con hẻm rồi cắm cổ chạy — tay phải hắn nắm chặt chiếc khăn tay đẫm máu vo tròn lại, và vừa chạy hắn vừa nhét nó vào túi áo khoác phía sau. Hắn chạy bán sống bán chết, và những kẻ qua đường hiếm hoi chạm mặt hắn trong bóng tối trên đường phố sau đó đều nhớ rằng họ đã gặp một kẻ đang cắm cổ chạy trong đêm hôm ấy. Hắn quay thốc trở lại ngôi nhà của góa phụ Morozov.

Ngay sau khi hắn rời đi vào tối hôm đó, Fenya đã chạy đến chỗ người gác cổng trưởng, Nazar Ivanovitch, và khẩn nấp ông vì Chúa “đừng cho viên đại-úy vào nhà nữa dù là hôm nay hay ngày mai.” Nazar Ivanovitch hứa sẽ làm theo, nhưng rồi lại đi lên lầu gặp bà chủ vừa đột ngột cho gọi mình, và trên đường đi lên, gặp cậu cháu trai hai mươi tuổi mới từ quê lên, ông dặn cậu ta canh gác thay mình nhưng lại quên béng mất việc nhắc đến “viên đại-úy.” Mitya chạy thình thịch đến cổng và gõ cửa. Cậu thiếu niên lập tức nhận ra hắn, vì Mitya đã từng cho tiền boa không chỉ một lần. Mở cổng ngay lập tức, cậu ta để hắn vào, và hớn hở thông báo với nụ cười thân thiện rằng “Agrafena Alexandrovna hiện không có nhà đâu, anh biết đấy.”

“Thế cô ấy đâu, Prohor?” Mitya hỏi, khựng lại.

“Cô ấy đi từ chiều tối nay rồi, cách đây chừng hai tiếng, đi cùng Timofey đến Mokroe.”

“Để làm gì?” Mitya hét lên.

“Cái đó thì em chịu. Đi gặp một sĩ quan nào đấy. Ai đó đã mời cô ấy và có xe ngựa đến đón.”

Mitya bỏ mặc cậu ta, chạy đi như phát rồ tìm Fenya.