Các Tiểu Luận Và Trí Tuệ Của Người Xưa Của Bacon

Lượt đọc: 325 | 0 Đánh giá: 0/10 Sao
★★★★★★★★★★
★★★★★★★★★★
« Lùi Tiến »
Các Tài Liệu Tản Mạn.

❊ ❊ ❊

Trong số các tài liệu tản mạn của ông, người ta đã tìm thấy sau khi ông qua đời một bài cầu nguyện đáng chú ý, mà Addison cho là đủ đẹp để được công bố trên tờ Tatler vào dịp Giáng sinh năm 1710. Chúng tôi trích dẫn một hoặc hai đoạn, có thể giúp minh họa cho vị thế hoặc tính cách của Bacon.

“Tôi đã, dẫu trong tấm áo hèn mọn, mưu cầu điều thiện cho muôn người. Nếu có ai từng là kẻ thù của tôi, tôi chẳng hề bận tâm đến họ, mặt trời cũng chưa từng lặn trên cơn giận của tôi; mà tôi đã hiền hòa như chim bồ câu, không vướng chút ác tâm dư thừa.”

“Chính đáng thay những phán quyết của Ngài giáng xuống tội lỗi của tôi, vốn nhiều hơn cát biển, nhưng chẳng thấm vào đâu so với lòng thương xót của Ngài; bởi cát biển là gì chứ? Trái đất, thiên đàng, và tất cả những điều ấy đều chẳng là gì so với lòng thương xót của Ngài.”

Addison nhận xét về bài cầu nguyện này rằng, về sự cao cả trong tư tưởng và sự vĩ đại trong diễn đạt, “nó có vẻ giống lòng sùng kính của một thiên thần hơn là của một con người.”

Khi tạm biệt cuộc đời và sự nghiệp của triết gia vĩ đại nhất, và chao ôi! cũng là kẻ tiểu nhân nhất, chúng tôi đã cố gắng trình bày một bản tường thuật cô đọng nhưng trung thực — “vinh quang của ông không bị giảm nhẹ ở những điểm ông xứng đáng, cũng không bị phóng đại những lỗi lầm, thứ khiến ông phải chịu đựng” sự phỉ báng đáng đời từ những người cùng thời và toàn thể hậu thế. Nỗ lực của chúng tôi là

Verba animi proferre et vitam impendere vero.

Nhưng những lầm lỗi của ông, dù lớn lao đến đâu, cũng đã bị lu mờ bởi công trạng siêu việt của ông; khuyết điểm của ông chỉ gây tổn hại cho ít người, và chỉ trong thời đại của chính ông; thiên tài của ông đã mang lại lợi ích cho toàn nhân loại. Hướng đi mới mà ông trao cho triết học chính là nguyên nhân gián tiếp dẫn đến mọi thành tựu hiện đại của khoa học trước vật chất, hay nói cách khác, trước tự nhiên. Những gì nó đã đạt được, và còn có thể làm được cho toàn nhân loại là không thể đo đếm. Macaulay, nhà sử học nước Anh, đồng thời cũng là người kể chuyện hùng hồn về tiến trình bắt nguồn từ thiên tài của Francis Bacon.

“Hãy hỏi một môn đồ của Bacon,” Macaulay nói, “rằng triết học mới, theo cách gọi vào thời vua Charles thứ Hai, đã mang lại điều gì cho nhân loại, và câu trả lời của ông ta có ngay: ‘Nó đã kéo dài tuổi thọ; nó đã làm dịu bớt nỗi đau; nó đã dập tắt bệnh tật; nó đã làm tăng độ phì nhiêu của đất đai; nó mang lại sự bảo đảm mới cho người thủy thủ; nó trang bị vũ khí mới cho người chiến binh; nó bắc những cây cầu với kiểu dáng xa lạ đối với cha ông chúng ta qua các con sông lớn và cửa sông; nó dẫn dụ tia sét từ trời xuống đất một cách vô hại; nó thắp sáng màn đêm bằng vẻ lộng lẫy ban ngày; nó mở rộng tầm nhìn của con người; nó nhân đôi sức mạnh cơ bắp của con người; nó gia tăng tốc độ chuyển động; nó xóa nhòa khoảng cách; nó tạo thuận lợi cho sự giao lưu, thư tín, mọi cử chỉ thân thiện, mọi công việc trôi chảy; nó giúp con người lặn xuống đáy biển, bay vút lên bầu trời, thâm nhập an toàn vào những ngóc ngách độc hại của lòng đất, băng qua lục địa trên những cỗ xe lướt đi không cần ngựa, và vượt đại dương trên những con tàu lướt ngược gió. Đây chỉ là một phần thành quả, và là những thành quả đầu tay của nó. Bởi đó là một thứ triết học không bao giờ nghỉ ngơi, chưa bao giờ dừng lại, không bao giờ hoàn hảo. Quy luật của nó là tiến bộ. Một cột mốc hôm qua còn vô hình thì hôm nay đã là đích đến, và ngày mai sẽ là vạch xuất phát.’”

Nguồn: Việt Nam Thư Quán dịch từ Project Gutenberg
Được bạn: Mọt Sách đưa lên
vào ngày: 2 tháng 11 năm 2026

« Lùi Tiến »

1 Trong Tổng Số 2 tác phẩm của Francis Bacon

💬 Thảo luận

Chưa có bình luận nào — hãy là người đầu tiên chia sẻ cảm nhận của bạn!

Đăng nhập để tham gia bình luận.