Những mối hoài nghi trong tâm trí giống như loài dơi giữa bầy chim, chúng luôn bay trong chập choạng tối. Chắc chắn rằng chúng cần phải bị kìm chế, hoặc ít nhất là phải được canh chừng cẩn thận; bởi vì chúng làm u tối tâm trí, làm mất đi bạn bè, và gây cản trở cho công việc, khiến cho công việc không thể tiến hành một cách trôi chảy và liên tục. Chúng xui khiến các vị vua trở nên bạo ngược, những người chồng trở nên ghen tuông, và những bậc hiền triết trở nên do dự cùng sầu muộn. Chúng là những khiếm khuyết, không phải ở trái tim mà ở bộ óc; vì chúng xuất hiện cả ở những bản tính kiên cường nhất, như trong trường hợp của vua Henry VII nước Anh. Không có ai đa nghi hơn, cũng chẳng có ai quả cảm hơn ông, và trong một con người có cấu trúc tâm lý như vậy, chúng gây ra ít tổn hại; bởi vì thông thường chúng không được chấp nhận nếu chưa qua việc xem xét xem chúng có hợp lý hay không; nhưng ở những kẻ có bản tính sợ sệt, chúng lại lấn tới quá nhanh.
Không gì khiến một người hoài nghi nhiều hơn việc biết ít điều; và do đó, con người ta nên khắc phục sự hoài nghi bằng cách tìm hiểu cho nhiều hơn, chứ không nên ém nhẹm những mối hoài nghi của mình trong lòng. Con người ta muốn gì chứ? Lẽ nào họ nghĩ rằng những kẻ họ thuê mướn và giao dịch cùng đều là các bậc thánh nhân sao? Lẽ nào họ không nghĩ rằng những kẻ đó sẽ mưu cầu mục đích riêng của họ, và sẽ trung thành với chính bản thân mình hơn là với họ sao? Do đó, không có cách nào tốt hơn để làm dịu đi những mối hoài nghi, ngoài việc coi những mối hoài nghi ấy là thật, nhưng đồng thời lại kìm hãm chúng như thể chúng là giả: bởi vì một người chỉ nên tận dụng sự hoài nghi ở mức độ đủ để đề phòng, sao cho dù điều mình nghi ngờ có là sự thật đi nữa, thì nó cũng không thể gây tổn hại cho mình. Những mối hoài nghi mà tâm trí tự thu lượm lấy chỉ là những tiếng vo ve vô định; nhưng những mối hoài nghi được nuôi dưỡng một cách có dụng ý, và được nhét vào đầu con người ta qua những câu chuyện kể cùng lời thì thầm của kẻ khác, lại mang theo những chiếc nọc độc.
Chắc chắn rằng, phương kế tốt nhất để dọn đường trong khu rừng hoài nghi này, chính là thẳng thắn trao đổi chúng với chính kẻ mà người ta đang nghi ngờ: vì nhờ đó, người ta chắc chắn sẽ biết được nhiều sự thật hơn trước; và đồng thời, cũng khiến kẻ đó trở nên thận trọng hơn, không để lộ thêm nguyên nhân gây ra sự nghi ngờ. Nhưng điều này không nên được áp dụng với những kẻ có bản tính đê tiện; bởi vì chúng, một khi nhận thấy bản thân bị nghi ngờ, sẽ chẳng bao giờ còn giữ được lòng trung thực nữa. Người Ý có câu rằng, “Sospetto licentia fede;” như thể sự nghi ngờ ban hành giấy phép cho đức tin từ bỏ nhiệm vụ; nhưng đúng ra nó phải khơi dậy đức tin để tự giải thoát khỏi sự nghi ngờ ấy.
