Du lịch, đối với người trẻ tuổi, là một phần của nền giáo dục; đối với người lớn tuổi, là một phần của trải nghiệm. Kẻ nào du ngoạn đến một xứ sở khi chưa có chút hiểu biết nào về ngôn ngữ nơi đó, kẻ ấy đi học việc chứ không phải đi du lịch. Việc thanh niên đi du lịch có gia sư hoặc người hầu cận đứng đắn đi cùng, tôi hoàn toàn tán thành, miễn là người đó thông thạo ngôn ngữ và đã từng đến xứ sở ấy; nhờ vậy, họ có thể chỉ cho các cậu chủ biết những gì đáng chiêm ngưỡng ở nơi họ đặt chân đến, những mối quan hệ nào cần tìm kiếm, những bài học hay kỷ luật mà vùng đất đó mang lại; bằng không, thanh niên sẽ đi như bị bịp mắt và chẳng quan sát được bao nhiêu trong chuyến đi. Thật là kỳ lạ khi trong những chuyến hải hành, nơi chẳng có gì để ngắm nhìn ngoài trời và biển, người ta lại viết nhật ký; thế nhưng trong những chuyến du lịch đường bộ, nơi có biết bao điều để quan sát, phần lớn họ lại bỏ qua, cứ như thể sự tình cờ đáng được ghi chép hơn là sự quan sát. Vậy nên, hãy đưa việc viết nhật ký vào thói quen. Những điều cần thấy và quan sát là: triều đình của các bậc vương tôn, đặc biệt là khi họ tiếp kiến các đại sứ; các tòa án tư pháp trong lúc xét xử và nghe kiện tụng, và tương tự là các hội đồng giáo hội; các nhà thờ và tu viện cùng với các di tích hiện tồn nơi đó; tường thành và hệ thống phòng thủ của các thành phố, thị trấn; rồi đến các cảng biển và vũng tàu, các di tích cổ và phế tích, thư viện, các trường đại học, các buổi tranh biện và bài giảng nếu có; tàu thuyền và hải quân; dinh thự và khu vườn hoàng gia, cũng như vườn giải trí gần các thành phố lớn; kho vũ khí, xưởng quân khí, kho tàng, sở giao dịch, nhà thương mại, nhà kho; các hoạt động luyện mã, đấu kiếm, huấn luyện binh lính và những thứ tương tự; các vở kịch có tầng lớp người khá giả lui tới; kho báu gồm ngọc ngà và y phục; các phòng trưng bày hiện vật quý hiếm; và tóm lại, bất cứ thứ gì đáng nhớ tại những nơi họ qua. Về tất cả những điều này, các gia sư hoặc người hầu cận phải tiến hành tìm hiểu một cách tận tình. Còn về các cuộc thi đấu khải hoàn, vũ hội hóa trang, yến tiệc, đám cưới, tang lễ, các vụ hành quyết tử hình và những buổi biểu diễn tương tự, người ta không cần phải nhắc nhở cũng tự khắc thấy; tuy nhiên, chúng cũng không nên bị bỏ qua.

Nếu bạn muốn một thanh niên thu hẹp hành trình của mình trong phạm vi nhỏ gọn và thu thuỷ được nhiều điều trong thời gian ngắn, bạn phải làm thế này: trước hết, như đã nói, cậu ta phải có một số hiểu biết nền tảng về ngôn ngữ trước khi lên đường; kế đó, cậu phải có người hầu hoặc gia sư am hiểu về xứ sở đó, cũng như đã nói; hãy để cậu mang theo bên mình một tấm bản đồ hoặc cuốn sách miêu tả vùng đất mình đặt chân đến, đó sẽ là chiếc chìa khóa hữu ích cho việc tìm hiểu của cậu; hãy để cậu duy trì việc viết nhật ký; đừng để cậu lưu lại quá lâu ở một thành phố hay thị trấn nào, có thể lâu hơn hoặc ngắn hơn tùy theo mức độ đáng xem của nơi đó, nhưng nhìn chung là không nên ở lại lâu; hơn thế nữa, khi ở lại một thành phố hay thị trấn, hãy để cậu đổi chỗ ở từ khu vực này sang khu vực khác của thị trấn, đó là một cách tuyệt vời để thu hút các mối quan hệ; hãy để cậu tách mình ra khỏi nhóm đồng hương và ăn uống tại những nơi có đông đảo người bản xứ của xứ sở cậu đang du lịch; hãy để cậu, mỗi khi di chuyển từ nơi này sang nơi khác, mang theo thư giới thiệu gửi cho một nhân vật có địa vị cư trú tại điểm đến, để cậu có thể cậy nhờ sự giúp đỡ của họ trong những việc mình muốn xem hoặc muốn biết: bằng cách này, cậu có thể rút ngắn hành trình mà vẫn thu về vô vàn lợi ích.

Về các mối quan hệ cần tìm kiếm trong chuyến du lịch, hữu ích nhất chính là mối quan hệ với các thư ký và tùy viên của các đại sứ, bởi nhờ đó, khi du hành ở một quốc gia, người ta có thể thâu tóm kinh nghiệm của nhiều người; cậu ta cũng nên diện kiến và thăm hỏi những nhân vật lỗi lạc thuộc mọi lĩnh vực có danh tiếng lớn ở nước ngoài, để có thể kiểm chứng xem phong thái thực tế của họ có xứng với tiếng tăm hay không. Về những cuộc cãi vã, chúng phải được tránh né bằng sự cẩn trọng và khôn ngoan; chúng thường nảy sinh vì phụ nữ, vì những lời chúc rượu, vì thứ bậc chỗ ngồi, và vì lời ăn tiếng nói; và con người hãy cẩn trọng khi giao du với những kẻ nóng tính và hay gây sự, bởi họ sẽ lôi kéo ta vào những rắc rối của chính họ. Khi một lữ khách trở về quê hương, chớ nên bỏ lại hoàn toàn những xứ sở mình từng qua lại đằng sau, mà hãy duy trì việc liên lạc thư tín với những người quen đáng giá nhất; và hãy để chuyến du lịch của anh ta thể hiện qua lời ăn tiếng nói nhiều hơn là qua trang phục hay dáng điệu; đồng thời trong cách nói năng, anh ta nên tỏ ra thận trọng trong câu trả lời hơn là hào hứng kể chuyện; và hãy cho thấy rằng anh ta không thay đổi phong tục bản quán để chạy theo thói ngoại lai, mà chỉ chấm phá thêm vài nhành hoa học hỏi được từ xứ người vào trong nếp sống của quê hương mình.