Các Tiểu Luận Và Trí Tuệ Của Người Xưa Của Bacon

Lượt đọc: 325 | 0 Đánh giá: 0/10 Sao
★★★★★★★★★★
★★★★★★★★★★
« Lùi Tiến »
Ii.—về Một Vị Vua.

❊ ❊ ❊

1. Nhà vua là một vị thần phàm trần trên mặt đất, kẻ mà Thiên Chúa hằng sống đã ban cho chính danh hiệu của Ngài như một vinh dự lớn lao; nhưng đồng thời cũng nhắc nhở rằng nhà vua rồi sẽ phải chết như một người phàm, kẻo người trở nên kiêu ngạo và tự mãn rằng Thiên Chúa đã dùng danh hiệu của mình để ban truyền cả bản tính của Ngài cho người.

2. Trong tất cả mọi hạng người, Thiên Chúa ít mang ơn họ nhất; bởi vì Ngài làm cho họ nhiều nhất, còn họ, thông thường, lại làm cho Ngài ít nhất.

3. Một vị vua không muốn cảm thấy chiếc vương miện của mình quá nặng nề thì phải đội nó mỗi ngày; nhưng nếu nhà vua cho rằng nó quá nhẹ, ngài sẽ chẳng hề hay biết nó được đúc bằng thứ kim loại nào.

4. Nhà vua phải coi tôn giáo là thước đo của việc trị nước, chứ không phải để cân bằng đĩa cân; bởi vì kẻ nào ném tôn giáo vào chỉ để làm cho hai đĩa cân thăng bằng, thì trọng lượng của chính kẻ ấy được bao hàm trong những ký tự sau: “Mene, mene, tekel, upharsin: Ngươi đã bị đánh giá là quá nhẹ, vương quốc của ngươi sẽ bị tước đoạt.”

5. Và vị vua nào không coi tôn giáo là lý do chính trị tối thượng, thì kẻ đó hoàn toàn thiếu vắng lòng đạo đức và công lý, vốn là những trụ cột của một nhà vua.

6. Nhà vua phải có khả năng tự đưa ra lời khuyên, nhưng không được quá lệ thuộc vào đó; bởi vì dẫu cho những kết quả tốt đẹp có biện minh cho mưu lược của họ, thì việc một lời khuyên hay dẫn đến kết quả tồi vẫn tốt hơn nếu để cho bề tôi chịu trách nhiệm thay vì đấng tối cao.

7. Nhà vua là nguồn cội của danh dự, dòng suối ấy không được phép rò rỉ qua ống xả, kẻo những kẻ cận thần buôn bán nguồn nước ấy, rồi như lời những tín đồ Công giáo nói về các giếng thánh của họ, nó sẽ mất đi sự linh nghiệm.

8. Nhà vua là sinh mệnh của luật pháp, không chỉ vì tự thân ngài là Lex loquens (lên tiếng), mà còn bởi ngài thổi hồn vào con chữ chết chóc, khiến nó trở nên linh hoạt đối với tất cả thần dân của mình bằng præmio et pœna (ân thưởng và hình phạt).

9. Một vị vua khôn ngoan phải hạn chế tối đa việc sửa đổi luật pháp; bởi vì chính quyền mới luôn ẩn chứa hiểm nguy. Điều đó đúng trong thân thể chính trị cũng như trong thể xác con người, rằng omnis subita immutatio est periculosa (mọi sự thay đổi đột ngột đều nguy hiểm); và dẫu cho sự thay đổi ấy hướng tới điều tốt hơn, nó vẫn đi kèm với nỗi âu lo sợ hãi; bởi vì kẻ nào thay đổi những luật lệ nền tảng của một vương quốc, kẻ đó cho rằng không có quyền lực nào chính đáng đối với ngai vàng ngoại trừ sự chinh phục.

10. Vị vua nào đem bán những ghế quan tòa chính là kẻ áp bức nhân dân; bởi vì ngài dạy cho các thẩm phán của mình cách buôn bán công lý, và pretio parata pretio venditur justitia (công lý mua bằng tiền thì cũng sẽ bị bán vì tiền).

11. Lòng hào phóng và sự tráng lệ là những đức tính rất vương giả, nhưng một vị vua hoang phí lại gần với bạo chúa hơn là một vị vua keo kiệt; bởi vì kho tàng ở quê nhà không hướng tầm tư tưởng của ngài ra xứ người, nhưng sự thiếu thốn sẽ tự bù đắp bằng những gì có sẵn gần nhất, và rất nhiều lần là bằng con đường ngắn nhất. Do đó, nhà vua phải khôn ngoan và biết rõ những gì mình có thể đường đường chính chính làm.

12. Vị vua nào không được kính sợ thì cũng chẳng được yêu thương; và kẻ nào am tường nghệ thuật trị quốc, thì cũng phải nỗ lực để vừa được kính sợ vừa được yêu thương; tuy nhiên, không phải được yêu thương vì sợ hãi, mà là được kính sợ vì lòng yêu thương.

13. Do đó, giống như việc nhà vua phải luôn noi theo Đấng mà ngài mang đại danh, cả trong việc biểu lộ ảnh hưởng ngọt ngào của lòng thương xót lẫn đòn roi nghiêm khắc của công lý, thì trong trường hợp này cũng không được dung túng cho kẻ phạm tội tử hình được sống; bởi vì bên cạnh việc đất nước phải tang tóc, sự kìm nã công lý đối với tội lỗi còn làm thui chột tình yêu thương nhiều hơn là việc mở rộng lòng thương xót có thể nung nấu nó; và chắc chắn rằng, khi tình yêu được đặt nhầm chỗ, sự kính sợ sẽ hoàn toàn tiêu tan.

14. Kẻ thù lớn nhất của nhà vua chính là những kẻ nịnh hót; bởi vì dù chúng luôn nói những lời đứng về phía ngài, nhưng lời nói của chúng thực chất lại chống lại ngài.

15. Tình yêu mà nhà vua dành cho công ích không nên bị ép buộc quá mức vào bất kỳ cá nhân riêng lẻ nào; tuy nhiên, việc ân huệ đặc biệt hơn của ngài hướng về một vài cá nhân xứng đáng là điều có phần cần thiết, bởi vì số người đạt được năng lực ấy vốn rất ít.

16. Nhà vua phải đặc biệt cẩn trọng với năm điều, nếu ngài không muốn vương miện của mình chỉ mang lại sự infelix felicitas (hạnh phúc bất hạnh).

Thứ nhất, simulata sanctitas (sự thánh thiện giả tạo) không được tồn tại trong giáo hội; bởi vì đó là duplex iniquitas (tội ác kép).

Thứ hai, inutilis æquitas (sự công bằng vô ích) không được xuất hiện ở tòa án đại pháp quan; bởi vì đó là inepta misericordia (lòng thương xót ngớ ngẩn).

Thứ ba, utilis iniquitas (sự bất công có lợi) không được quản lý kho bạc quốc gia; bởi vì đó là crudele latrocinium (hành vi cướp bóc tàn độc).

Thứ tư, fidelis temeritas (sự liều lĩnh trung kiên) không được làm đại tướng của ngài; bởi vì điều đó sẽ chỉ mang lại seram pœnitentiam (sự hối hận muộn màng).

Thứ ba [Thứ năm], infidelis prudentia (sự khôn ngoan bất trung) không được làm thư ký của ngài; bởi vì đó là anguis sub viridi herbâ (con rắn ẩn mình dưới cỏ xanh).

Tóm lại: vì nắm giữ quyền lực lớn nhất, nhà vua cũng phải gánh vác những âu lo lớn nhất, trở thành đầy tớ của nhân dân, bằng không ngài chẳng khác nào kẻ vô nghề nghiệp.

Do đó, kẻ nào không tôn kính nhà vua thì kẻ đó chẳng khác nào một kẻ vô thần, trong tâm hồn thiếu vắng sự kính sợ Thiên Chúa.

Nguồn: Việt Nam Thư Quán dịch từ Project Gutenberg
Được bạn: Mọt Sách đưa lên
vào ngày: 2 tháng 11 năm 2026

« Lùi Tiến »

1 Trong Tổng Số 2 tác phẩm của Francis Bacon

💬 Thảo luận

Chưa có bình luận nào — hãy là người đầu tiên chia sẻ cảm nhận của bạn!

Đăng nhập để tham gia bình luận.