Các Tiểu Luận Và Trí Tuệ Của Người Xưa Của Bacon

Lượt đọc: 325 | 0 Đánh giá: 0/10 Sao
★★★★★★★★★★
★★★★★★★★★★
« Lùi Tiến »
Chương 33
Về Các Thuộc Địa

❊ ❊ ❊

Thuộc địa vốn là những công trình cổ xưa, nguyên sơ và mang tính anh hùng. Khi thế giới còn trẻ trung, nó sinh ra nhiều tôi tớ hơn; nhưng nay đã già nua, nó sinh ít đi; bởi ta có thể công bằng xem những thuộc địa mới chính là hậu duệ của các vương quốc thuở trước. Ta ưa thích một thuộc địa được lập trên một mảnh đất thuần khiết; nghĩa là nơi không có ai bị trục xuất để nhường chỗ cho kẻ khác đến lập ấp, vì bằng không, đó là một cuộc tận diệt chứ chẳng phải lập thuộc địa. Việc khai khẩn các xứ sở cũng giống như trồng rừng, bởi bạn phải tính toán chịu mất đi lợi nhuận gần như trong hai mươi năm, và chờ đợi sự đền đáp ở hồi kết; vì điều cốt yếu từng gây ra sự hủy diệt cho hầu hết các thuộc địa chính là sự vơ vét lợi nhuận thấp hèn và vội vã ngay trong những năm đầu tiên. Quả thật, lợi nhuận nhanh chóng không phải là điều hoàn toàn phải gạt bỏ, miễn là nó song hành với sự hưng thịnh của thuộc địa, chứ không phải bằng mọi giá.

Thật là một điều ô nhục và bất hạnh khi dung túng đám cặn bã của xã hội và những kẻ phạm tội bị kết án làm cư dân cho vùng đất mới của bạn; không những thế, điều đó còn hủy hoại thuộc địa; bởi chúng sẽ mãi sống như những tên vô lại, chẳng chịu làm ăn, mà chỉ lười biếng, gây rối, tiêu tốn lương thực, rồi nhanh chóng kiệt sức và quay về tố cáo quê nhà nhằm bôi nhọ thuộc địa. Những người được chọn để lập ấp phải là làm vườn, thợ cày, phu phen, thợ rèn, thợ mộc, thợ mộc tinh xảo, ngư phu, thợ săn chim, cùng một số ít dược sĩ, bác sĩ phẫu thuật, đầu bếp và thợ làm bánh. Tại một xứ sở thuộc địa, trước tiên hãy quan sát xem vùng đất ấy tự mình sinh ra những loại lương thực nào sẵn có; như hạt dẻ, quả óc chó, quả thông, ô liu, quả chà là, mận, anh đào, mật ong rừng, và những thứ tương tự, rồi tận dụng chúng. Sau đó, hãy cân nhắc xem có những loại lương thực hoặc hoa màu nào mọc nhanh trong vòng một năm; như củ cải trắng, cà rốt, củ cải đỏ, hành tây, củ cải ngựa, atisô Jerusalem, ngô, và những thứ tương tự. Về lúa mì, đại mạch và yến mạch, chúng đòi hỏi quá nhiều công sức; nhưng với đậu Hà Lan và đậu lăng, bạn có thể bắt đầu, bởi chúng vừa ít tốn công vừa dùng làm thức ăn cũng như làm bánh được; và gạo cũng vậy, mang lại sản lượng lớn, lại là một thứ lương thực thiết yếu. Hơn hết, cần phải mang theo thật nhiều bánh quy, bột yến mạch, bột mì, bột gạo và các loại tương tự vào lúc ban đầu, cho đến khi thu hoạch được bánh mì. Về gia súc hay gia cầm, hãy chọn chủ yếu những loại ít chịu bệnh tật và sinh sôi nhanh nhất; như lợn, dê, gà trống, gà mái, gà tây, ngỗng, bồ câu nhà và những loại tương tự. Lương thực trong các thuộc địa cần phải được chi tiêu gần như trong một thị trấn bị vây hãm, nghĩa là có định mức rõ ràng; và phần lớn đất đai dùng cho làm vườn hoặc trồng ngũ cốc phải thuộc về kho chung; được cất giữ, tích trữ, rồi phát ra theo tỷ lệ; bên cạnh một số mảnh đất nhỏ mà bất kỳ cá nhân nào muốn tự tay vun trồng cho nhu cầu riêng của họ.

Hãy cân nhắc thêm xem vùng đất lập thuộc địa có những sản vật tự nhiên nào, để chúng phần nào giúp trang trải chi phí cho thuộc địa; miễn là không làm tổn hại đến đại cục một cách sớm sủa như đã nói, điều từng xảy ra với cây thuốc lá ở Virginia. Gỗ thường có thừa thãi đến mức quá mức; và do đó gỗ là một mặt hàng thích hợp. Nếu có quặng sắt và dòng suối để dựng cối xay, sắt sẽ là một mặt hàng tuyệt vời ở nơi có nhiều gỗ. Việc làm muối biển, nếu khí hậu thích hợp, rất đáng để thử nghiệm; việc nuôi tằm cũng vậy, nếu có điều kiện, là một mặt hàng triển vọng; hắc ín và nhựa thông, nơi có nhiều cây thông và linh sam, sẽ không thiếu; cũng như dược liệu và gỗ thơm, nơi nào có thì chắc chắn sẽ mang lại lợi nhuận lớn; tro xà phòng, cùng những thứ khác có thể nghĩ tới; nhưng đừng quá nhọc công dưới lòng đất vì hy vọng vào các mỏ khoáng sản rất bấp bênh và thường khiến những người lập ấp trở nên lười biếng trong các việc khác. Về bộ máy cai trị, hãy để nó nằm trong tay một người, được trợ giúp bởi một hội đồng; và hãy trao cho họ thẩm quyền thực thi luật quân sự với một số giới hạn nhất định; và trên hết, mọi người hãy tận dụng việc ở chốn hoang vu này để luôn giữ Đức Chúa Trời và việc phụng sự Ngài trước mắt. Đừng để việc cai trị thuộc địa phụ thuộc vào quá nhiều cố vấn và nhà thầu ở chính quốc, mà hãy giao cho một số lượng vừa phải; và những người đó nên là quý tộc và hơn là thương nhân, bởi thương nhân luôn chỉ nhìn vào lợi ích trước mắt.

Hãy để thuộc địa được miễn thuế quan cho đến khi lớn mạnh; và không chỉ miễn thuế, mà còn được tự do mang hàng hóa của họ đến nơi nào có thể bán được giá cao nhất, trừ khi có lý do đặc biệt cần thận trọng. Đừng nhồi nhét dân cư bằng cách gửi đoàn người này nối tiếp đoàn người khác quá nhanh; mà thay vào đó hãy nghe ngóng xem họ hao hụt ra sao để gửi tiếp viện cho tương xứng; nhưng sao cho cư dân có thể sống sung túc trong thuộc địa chứ không bị khốn đốn vì quá tải. Việc xây dựng dọc theo bờ biển và sông ngòi, ở những vùng đầm lầy và không lành mạnh, từng là mối nguy hại lớn cho sức khỏe của một số thuộc địa; do đó, dù bạn có khởi đầu ở đó để tránh việc vận chuyển và những bất tiện tương tự, hãy cứ xây dựng lùi dần lên cao thay vì dọc theo các dòng suối. Việc đảm bảo lượng muối dự trữ dồi dào để dùng trong thức ăn khi cần thiết cũng liên quan mật thiết đến sức khỏe của thuộc địa. Nếu bạn lập ấp ở nơi có người da đỏ hoang dã, đừng chỉ đối đãi với họ bằng những món đồ vặt vãnh và chuông lục lạc, mà hãy cư xử với họ một cách công bằng và nhân hậu, dẫu vậy vẫn phải có lính canh cẩn mật; và đừng chiếm lòng tin của họ bằng cách giúp họ đánh lại kẻ thù của họ, nhưng để phòng thủ cho họ thì không có gì là sai trái; và hãy thường xuyên cử người của họ sang chính quốc để họ thấy một điều kiện sống tốt hơn của mình và khen ngợi nó khi trở về. Khi thuộc địa lớn mạnh, đó là lúc đưa cả phụ nữ lẫn nam giới đến; để thuộc địa có thể sinh sôi qua nhiều thế hệ và không phải chắp vá mãi từ bên ngoài. Thật là tội lỗi nhất trên đời khi bỏ rơi hoặc làm khánh kiệt một thuộc địa đã và đang phát triển; bởi bên cạnh sự ô nhục, đó còn là tội ác gây ra cái chết của biết bao con người đáng thương.

Nguồn: Việt Nam Thư Quán dịch từ Project Gutenberg
Được bạn: Mọt Sách đưa lên
vào ngày: 2 tháng 11 năm 2026

« Lùi Tiến »

1 Trong Tổng Số 2 tác phẩm của Francis Bacon

💬 Thảo luận

Chưa có bình luận nào — hãy là người đầu tiên chia sẻ cảm nhận của bạn!

Đăng nhập để tham gia bình luận.