Thượng đế Toàn năng trước hết đã trồng một khu vườn; và quả thực, đó là niềm vui thuần khiết nhất của con người, là sự sảng khoái lớn lao nhất cho tâm hồn nhân thế. Nếu không có nó, những tòa nhà và cung điện chỉ là những công trình thô kệch do bàn tay con người tạo ra. Ta sẽ luôn nhận thấy rằng, khi các thời đại tiến tới sự văn minh và tao nhã, con người ta chuộng việc xây cất những công trình uy nghi trước khi biết cách làm vườn cho tinh tế, như thể nghệ thuật làm vườn đại diện cho một đỉnh cao hoàn mỹ hơn vậy. Theo quan điểm của tôi, trong việc sắp đặt vương giả cho các khu vườn, cần phải có những khu vườn dành cho tất cả các tháng trong năm, trong đó từng loại cây mang vẻ đẹp riêng sẽ nở hoa đúng mùa. Cho các tháng Mười Hai, tháng Giêng và giai đoạn cuối tháng Mười Một, ta phải chọn những loài cây xanh tươi suốt mùa đông: ô-rô, thường xuân, nguyệt quế, bách xù, trắc bách diệp, thông thủy, thông thơm, hương thảo, oải hương; dừa cạn với các sắc trắng, tím và xanh; cỏ cẩm quỳ, diên vĩ, cam, chanh và sim — nếu được sưởi ấm trong nhà — cùng kinh giới cay được trồng ở nơi ấm áp. Tiếp theo đó, cho giai đoạn cuối tháng Giêng và tháng Hai, là cây huệ tây mezereon nở hoa vào lúc ấy; nghệ tây vàng và xám; hoa anh thảo, hải quỳ, uất kim hương sớm, lan dạ hương phương Đông, và hoa diên vĩ đốm. Cho tháng Ba, có hoa violet, đặc biệt là loài violet đơn màu xanh lam nở sớm nhất; thủy tiên vàng, hoa cúc dại, cây hạnh đào trổ hoa, cây đào trổ hoa, cây thù du trổ hoa, và tầm xuân thơm. Vào tháng Tư, tiếp nối là hoa violet trắng kép, hoa tường vi, hoa cải thơm, hoa anh thảo vàng, hoa diên vĩ, và đủ các loại huệ; hoa hương thảo, uất kim hương, mẫu đơn kép, thủy tiên nhạt, kim ngân hoa Pháp, cây anh đào trổ hoa, cây mận damascene và các giống mận trổ hoa, cây táo gai đâm chồi, và cây tử đinh hương. Vào tháng Năm và tháng Sáu xuất hiện các loại cẩm chướng, đặc biệt là cẩm chướng hồng phớt; đủ mọi loại hoa hồng, trừ hồng xạ hương nở muộn hơn; kim ngân hoa, dâu tây, lưỡi bò, bồ câu, cúc vạn thọ Pháp, cúc vạn thọ Phi, cây anh đào kết trái, lý chua, vả kết trái, mâm xôi, hoa nho, oải hương nở hoa, lan satyrian thơm với cánh hoa trắng; hoa linh lan, hoa lan chuông, và cây táo trổ hoa. Vào tháng Bảy có đủ các giống hoa cẩm chướng, hồng xạ hương, cây đoạn trổ hoa, lê sớm, mận kết trái, táo geniting và táo codlin. Vào tháng Tám có đủ các loại mận kết trái, lê, mơ, hoàng liên berberis, phỉ, dưa xạ, ô đầu với đủ màu sắc. Vào tháng Chín có nho, táo, anh túc đủ màu, đào, đào mật melocotone, đào trơn nectarine, thù du, lê warden, mộc qua. Vào tháng Mười và đầu tháng Mười một, có thanh lương trà, sơn tra, mận hoang bullace, hoa hồng được cắt tỉa hoặc dời chỗ để nở muộn, thúng hồng, cùng các loài tương tự. Những chi tiết này là dành cho khí hậu Luân Đôn; nhưng ý của tôi đã rõ, là các bạn có thể tạo ra một "mùa xuân vĩnh hằng" tùy theo thổ nhưỡng nơi mình sống.
Và bởi vì hương thơm của các loài hoa tỏa ra trong không khí — khi nó đến rồi đi như khúc nhạc ngân nga — thì dễ chịu hơn nhiều so với khi cầm hoa trên tay, thế nên không gì thích hợp hơn cho sự thưởng ngoạn ấy là việc nắm rõ đâu là những loài hoa và thực vật làm thơm không khí tuyệt vời nhất. Hoa hồng, dù là hồng damask hay hồng đỏ, đều giữ hương rất chặt bên mình, khiến ta có thể đi dọc cả một luống hồng mà chẳng cảm nhận được chút hương ngọt ngào nào, vâng, dẫu đó là vào lúc sương sớm đi nữa. Cây nguyệt quế cũng vậy, không tỏa hương khi đang lớn; hương thảo hay kinh giới cay cũng chỉ tỏa chút ít. Loài mang lại hương thơm ngào ngạt nhất trong không khí, vượt lên trên tất cả những loài khác, chính là hoa violet — đặc biệt là loài violet kép màu trắng, nở hai lần trong năm, vào khoảng giữa tháng Tư và khoảng lễ hội Saint Bartholomew. Xếp sau đó là hoa hồng xạ hương; rồi đến lá dâu tây khi héo tàn mang một mùi hương bổ dưỡng vô cùng tuyệt diệu; kế tiếp là hoa nho, chỉ là một lớp bụi phấn nhỏ như phấn cỏ lồng vực mọc trên chùm nho khi mới nhú; rồi đến tầm xuân thơm; tiếp đến là hoa tường vi, rất thích hợp để trồng dưới cửa sổ phòng khách hoặc phòng ở tầng dưới; rồi đến cẩm chướng và hoa cẩm chướng đinh hương, đặc biệt là dòng cẩm chướng bện thảm và cẩm chướng hương đinh hương; rồi đến hoa của cây đoạn; tiếp đến là kim ngân hoa, miễn là chúng được trồng ở khoảng cách hơi xa một chút. Về hoa đậu, tôi không nhắc đến vì chúng là loài hoa ngoài đồng; nhưng những loài làm thơm không khí một cách tuyệt diệu nhất — không phải lướt qua như những loài khác mà là khi bị giẫm lên và nghiền nát — có ba loài, đó là: cây thạch thảo cỏ cháy, cỏ xạ hương dại, và bạc hà nước; thế nên bạn hãy trồng thành cả những lối đi bằng các loài này để có được niềm vui sướng mỗi khi dạo bước hay giẫm lên chúng.
Về các khu vườn (nói đến những khu vườn thực sự mang tầm vóc vương giả, như chúng ta đã bàn về các công trình kiến trúc), diện tích lý tưởng không nên dưới ba mươi mẫu Anh, và được chia thành ba phần: một thảm cỏ xanh ở lối vào, một khoảng hoang vu hay đồng cỏ dại ở lối ra, và khu vườn chính ở giữa, bên cạnh các lối đi ở cả hai bên; và tôi rất thích việc dành bốn mẫu Anh cho thảm cỏ xanh, sáu mẫu cho vùng hoang dã, mỗi bên bốn mẫu, và mười hai mẫu cho khu vườn chính. Thảm cỏ xanh mang lại hai niềm vui: một là, không gì đẹp mắt hơn thảm cỏ xanh được cắt tỉa gọn gàng tinh tế; hai là, nó sẽ tạo cho bạn một lối đi thẳng tắp ở giữa, từ đó bạn có thể phóng tầm nhìn trực diện về phía bức rào cây uy nghi bao quanh khu vườn. Nhưng vì lối đi ấy sẽ rất dài, và vào những ngày hay mùa trời nắng gắt, bạn không nên mua lấy bóng râm trong vườn bằng cách đi dưới ánh nắng qua thảm cỏ xanh; thế nên ở hai bên thảm cỏ xanh, bạn cần trồng một lối đi có mái che, dựng bằng khung gỗ cao khoảng mười hai foot, nhờ đó bạn có thể bước đi trong bóng râm để vào khu vườn. Còn về việc tạo ra các nút thắt hay hình họa bằng đất có màu sắc khác nhau để chúng nằm ngay dưới cửa sổ ngôi nhà phía có khu vườn, thì đó chỉ là những trò chơi nhỏ; bạn có thể ngắm những cảnh trí đẹp không kém trên những chiếc bánh nướng. Khu vườn tốt nhất nên có hình vuông, được bao bọc ở cả bốn phía bằng một hàng rào vòm uy nghi: các vòm dựng trên các trụ cột bằng gỗ cao chừng mười foot, rộng sáu foot, và khoảng cách giữa các trụ có kích thước bằng bề rộng của vòm. Phía trên các vòm, hãy làm một hàng rào liền mạch cao chừng bốn foot, cũng được tạo khung bằng gỗ; và trên hàng rào phía trên ấy, ngay phía trên mỗi vòm, là một tháp canh nhỏ có phần phình đủ rộng để đặt một chiếc lồng chim; còn phía trên mỗi khoảng trống giữa các vòm là một hình trang trí nhỏ khác với những tấm kính màu tròn dát vàng lớn để ánh mặt trời chiếu rọi vào. Tuy nhiên, hàng rào này tôi dự định sẽ được tôn lên trên một bờ đất, không dốc đứng mà thoai thoải nhẹ nhàng, cao chừng sáu foot, được trồng toàn hoa xung quanh. Thêm nữa, tôi hiểu rằng hình vuông của khu vườn này không nên chiếm trọn bề rộng của mảnh đất, mà phải chừa lại ở mỗi bên khoảng đất đủ rộng cho các lối đi phụ đa dạng, nơi mà hai lối đi có mái che của thảm cỏ xanh có thể dẫn bạn tới; nhưng tuyệt đối không được làm các lối đi có rào ở hai đầu của khoảng không gian lớn này: không được làm ở đầu phía này để tránh làm khuất tầm nhìn của bạn từ thảm cỏ xanh hướng về phía hàng rào đẹp đẽ ấy, cũng không được làm ở đầu phía kia để tránh làm khuất tầm nhìn từ hàng rào qua các vòm hướng ra vùng hoang dã.
Về việc sắp đặt mặt bằng bên trong hàng rào lớn, tôi để ngỏ cho sự đa dạng trong thiết kế; tuy nhiên, tôi khuyên rằng dù tạo hình theo bất kỳ dáng dấp nào đi nữa, khu vườn cũng không nên quá rậm rạp hay quá cầu kỳ chi tiết. Về phần mình, tôi không thích những hình thù được cắt tỉa từ cây bách xù hay các loại cây vườn khác; chúng chỉ dành cho trẻ con. Những hàng rào thấp nhỏ, tròn vo như đường viền mép áo, cùng vài ngọn tháp chóp xinh xắn, là những thứ tôi rất ưa chuộng; và ở một số nơi, cần có những cột trụ đẹp mắt dựng trên khung gỗ. Tôi cũng muốn các lối đi phải rộng rãi và đẹp đẽ. Bạn có thể làm các lối đi khuất kín hơn ở các dải đất bên sườn, nhưng tuyệt đối không làm lối đi kiểu đó ở khu vườn chính. Tôi cũng mong muốn ngay chính giữa sẽ có một ngọn đồi nhỏ đẹp đẽ, với ba lối lên và các bậc đường đủ cho bốn người đi song song, mà tôi muốn chúng phải là những vòng tròn hoàn hảo không có ụ đất hay gò nổi nào; toàn bộ ngọn đồi cao ba mươi foot, trên đỉnh có một ngôi nhà yến tiệc xinh xắn với những chiếc ống khói được xây khéo léo và không dùng quá nhiều kính.
Về các đài phun nước, chúng mang lại vẻ đẹp lớn và sự sảng khoái tuyệt vời; nhưng các hồ nước lại làm hỏng tất cả, khiến khu vườn trở nên ẩm thấp, đầy ruồi và ếch nhái. Tôi dự định đài phun nước sẽ có hai dạng: một dạng phun nước thành tia hoặc bắn nước lên; dạng thứ hai là một hồ chứa nước rộng chừng ba mươi hoặc bốn foot vuông, nhưng hoàn toàn không có cá, không có chất nhờn hay bùn lắng. Đối với dạng đầu tiên, các vật trang trí bằng tượng điếu dát vàng hoặc bằng đá cẩm thạch vốn đang thịnh hành rất thích hợp; nhưng điều cốt lõi là phải dẫn nước sao cho nó không bao giờ đọng lại trong các chậu hay bể chứa, để nước không bao giờ vì đứng yên mà bị đổi màu, ngả xanh, đỏ hoặc tương tự, hay sinh ra rêu mốc và sự phân hủy. Bên cạnh đó, đài phun phải được cọ rửa bằng tay mỗi ngày; ngoài ra, việc xây vài bậc thềm dẫn lên đó cùng một lớp lát nền tinh xảo xung quanh cũng rất đẹp mắt. Còn đối với dạng đài phun thứ hai, mà ta có thể gọi là hồ tắm, nó cho phép áp dụng nhiều sự cầu kỳ và vẻ đẹp mà chúng ta sẽ không đi sâu vào chi tiết: chẳng hạn như đáy hồ được lát tinh xảo có chạm trổ hình tượng; các thành hồ cũng vậy; đồng thời được tô điểm bằng kính màu và những vật liệu lấp lánh tương tự; xung quanh còn được bao bọc bởi những hàng lan can tinh xảo gắn các bức tượng nhỏ. Nhưng điểm chính yếu vẫn giống như điều chúng ta đã đề cập ở loại đài phun trước, đó là nước phải luôn chuyển động không ngừng, được cung cấp bởi một nguồn nước cao hơn hồ và đổ vào hồ qua những vòi phun đẹp mắt, rồi sau đó được xả đi ngầm dưới đất qua các ống có tiết diện đồng đều để nước không bị đọng lại lâu. Còn về những thiết kế khéo léo để tạo vòm nước mà không làm tràn ra ngoài, hay làm nước phun lên thành nhiều hình thù khác nhau (như hình chiếc lông chim, ly uống nước, lọng che và những thứ tương tự), đó chỉ là những thứ xinh xắn để ngắm nhìn, chứ chẳng mang lại ích lợi gì cho sức khỏe và sự thơm ngát.
Về vùng hoang dã — phần thứ ba trong bản thiết kế của chúng ta — tôi muốn nó được tạo hình sao cho mang nét hoang dã tự nhiên nhất có thể. Tôi không muốn có bất kỳ cây lớn nào ở đó, ngoại trừ một số bụi rậm chỉ thuần túy làm bằng tầm xuân và kim ngân hoa, xen lẫn một ít dây leo dại; và mặt đất được trồng hoa violet, dâu tây và hoa anh thảo, bởi vì những loài này mang hương thơm ngọt ngào, phát triển tốt trong bóng râm, và chúng sẽ mọc rải rác đây đó trong vùng hoang dã theo lối tự nhiên chứ không theo bất kỳ trật tự nào. Tôi cũng thích những mô đất nhỏ mang hình dáng của những ụ chuột chũi (như những gì ta thấy trên các đồng hoang) được phủ lên, một số bằng cỏ xạ hương dại, một số bằng cẩm chướng, một số bằng cỏ cẩm quỳ mang lại sắc hoa đẹp mắt; một số trồng dừa cạn, một số trồng violet, dâu tây, anh thảo vàng, hoa cúc dại, hoa hồng đỏ, linh lan, cẩm chướng đỏ, ô rô, và những loài hoa thấp tương tự vừa có hương thơm vừa đẹp mắt. Một phần trong số các mô đất này sẽ được cắm thêm những thân cây bụi nhỏ nhô lên ở đỉnh, phần thì không; các thân cây bụi ấy sẽ là hồng, bách xù, ô rô, hoàng liên berberis (nhưng chỉ trồng đây đó vì mùi hương hoa của chúng), lý chua đỏ, lý gai, hương thảo, nguyệt quế, tầm xuân và những loài tương tự; nhưng những cây thân gỗ này phải được cắt tỉa thường xuyên để không mọc lộn xộn.
Đối với các dải đất bên sườn, bạn hãy lấp đầy chúng bằng đủ loại lối đi khuất kín để tạo bóng râm trọn vẹn; một vài trong số đó phải được bố trí sao cho dù mặt trời ở hướng nào cũng che râm được. Bạn cũng cần thiết kế một số lối đi làm nhiệm vụ chắn gió, để khi gió thổi mạnh, bạn vẫn có thể dạo bước như trong một hành lang; và những lối đi đó cũng phải được rào kín ở cả hai đầu để ngăn gió lùa. Những lối đi khuất này phải luôn được rải sỏi thật mịn và không trồng cỏ để tránh bị ướt chân. Trên nhiều lối đi này, bạn cũng nên trồng các loại cây ăn quả, cả ở trên tường lẫn theo hàng; và cần tuân thủ nguyên tắc chung là các luống đất trồng cây ăn quả phải đẹp đẽ, rộng rãi, thấp và không dốc đứng, được trồng những loài hoa đẹp nhưng thưa thớt và tiết chế, kẻo chúng làm hại đến sự phát triển của cây. Ở cuối của cả hai dải đất bên sườn, tôi muốn có một ngọn đồi nhỏ với độ cao vừa phải, chừa lại phần tường bao cao ngang ngực để có thể phóng tầm mắt nhìn ra những cánh đồng bên ngoài.
Về khu vườn chính, tôi không phủ nhận rằng nên có một số lối đi đẹp đẽ được bố trí cây ăn quả ở hai bên, cùng một số khóm cây ăn quả xinh xắn và các giàn hoa có ghế ngồi được sắp xếp theo một trật tự trang nhã; nhưng tuyệt đối không được bố trí chúng quá dày đặc, mà phải để khu vườn chính thoáng đãng, với bầu không khí cởi mở và tự do. Về phần bóng râm, tôi muốn bạn hãy lui tới các lối đi ở dải đất bên sườn, dạo bước ở đó nếu bạn thích trong cái nóng của năm hay của ban ngày; nhưng hãy xác định rằng khu vườn chính là dành cho những thời điểm ôn hòa hơn trong năm, và vào những ngày hè oi ả thì dành cho buổi sáng, buổi chiều hoặc những ngày trời râm mát.
Về các lồng nuôi chim lớn, tôi không mặn mà lắm, trừ khi chúng đủ rộng lớn để có thể trải thảm cỏ và trồng những loài cây sống cùng bụi rậm bên trong, sao cho lũ chim có thêm không gian và chốn làm tổ tự nhiên, đồng thời không để lộ chút ô uế nào trên sàn của lồng chim. Như vậy, tôi đã phác thảo nên nền tảng của một khu vườn vương giả, một phần bằng các nguyên tắc chỉ đạo, một phần bằng bản vẽ; đây không phải là một mô hình thu nhỏ mà là một số đường nét tổng quát về nó, và trong việc này tôi đã không tiếc kém chi phí. Thế nhưng điều đó chẳng thấm vào đâu đối với các bậc vương tôn đại quý, những người phần lớn tham vấn thợ thầy, không tiếc tiền bạc để dựng nên cơ ngơi của mình, đôi khi còn thêm vào những bức tượng cùng các vật phẩm tương tự để thể hiện sự uy nghi và lộng lẫy, nhưng lại chẳng đóng góp gì cho niềm vui đích thực của một khu vườn.
