Sự trá hình chẳng qua chỉ là một dạng chính sách hoặc sự khôn ngoan yếu ớt; bởi vì phải có một trí tuệ sắc sảo và một tâm hồn vững vàng thì mới biết khi nào nên nói sự thật và thực hiện điều đó; thế nên, chính những kẻ chính trị gia kém cỏi mới là những kẻ chuyên bề ngoài giả dối.

Tacitus từng nói: “Livia hòa hợp tài tình với những mưu lược của người chồng, và sự trá hình của người con trai;” khi gán các mưu lược hay chính sách cho Augustus, và sự trá hình cho Tiberius: và lại nữa, khi Mucianus khuyến khích Vespasian nổi dậy chống lại Vitellius, ông ta nói: “Chúng ta không nổi dậy chống lại sự phán xét thấu đáo của Augustus, hay sự thận trọng và kín kẽ tột cùng của Tiberius.” Những đặc tính về mưu lược hay chính sách, cùng với sự trá hình hay kín kẽ ấy, thực chất là những thói quen và năng lực khác nhau, cần phải được phân biệt rõ ràng; bởi vì nếu một người có khả năng phán xét tinh tường đến mức có thể nhận thức rõ việc nào nên bày tỏ, việc nào nên giấu kín, việc nào nên hé lộ mập mờ, nên bày tỏ với ai và vào lúc nào (mà Tacitus đã gọi một cách đúng đắn là các nghệ thuật trị quốc và nghệ thuật sống), thì đối với người đó, thói quen trá hình chỉ là một sự cản trở và nghèo nàn. Nhưng nếu một người không thể đạt được năng lực phán xét ấy, thì người đó đành phải chọn cách sống kín kẽ và trá hình; bởi vì khi một người không thể tự lựa chọn hay biến hóa trong từng trường hợp cụ thể, thì tốt hơn hết là nên chọn con đường an toàn và thận trọng nhất nói chung, giống như việc dò dẫm bước đi của một kẻ mắt kém. Chắc chắn rằng, những con người tài năng nhất từ trước đến nay đều có sự cởi mở và thẳng thắn trong cung cách xử thế, cùng với uy tín về sự chắc chắn và trung thực: nhưng mặt khác, họ cũng giống như những con ngựa được huấn luyện tốt, bởi vì họ biết rất rõ khi nào nên dừng lại hoặc quay đầu; và vào những thời điểm mà họ thực sự thấy tình thế đòi hỏi sự trá hình, nếu họ có sử dụng nó đi chăng nữa, thì tiếng tăm lâu nay về lòng tốt và sự minh bạch trong cách hành xử của họ sẽ khiến cho hành động đó gần như trở nên vô hình.

Có ba cấp độ của việc che giấu và ngụy trang bản thân: thứ nhất là sự kín kẽ, giữ kẽ và bảo mật; khi một người không để lộ sơ hở cho người khác quan sát hoặc nắm bắt con người thật của mình: thứ hai là sự trá hình ở dạng phủ định; khi một người để lộ những dấu hiệu và lý lẽ cho thấy mình không phải là con người thật của mình: và thứ ba là sự giả mạo ở dạng khẳng định; khi một người chủ tâm và cố tình ra vẻ lẫn giả vờ mình là kẻ khác với bản chất thực.

Đối với điều đầu tiên trong số này, tức là sự kín kẽ, đó thực sự là đức tính của một vị linh mục nghe xưng tội; và quả thực, kẻ kín kẽ thường lắng nghe rất nhiều lời xưng tội, bởi vì mấy ai lại muốn bày tỏ lòng mình với một kẻ ba hoa hay lém lỉnh? Nhưng nếu một người được coi là kín kẽ, điều đó lại mời gọi sự khám phá, giống như vùng không khí tĩnh lặng hút lấy luồng không khí thoáng đãng hơn; và cũng như trong việc xưng tội, sự bộc lộ không nhằm mục đích vụ lợi trần tục, mà là để cho tâm hồn được thảnh thơi, cho nên những người kín kẽ thường thấu hiểu được rất nhiều điều theo nghĩa đó; trong khi người ta thiên về việc trút bỏ gánh nặng trong tâm trí hơn là chia sẻ tâm tư của mình. Nói ngắn gọn, những bí mật thuộc về sự kín kẽ. Bên cạnh đó (nói cho phải lẽ), sự trần trụi vốn dĩ chẳng đẹp đẽ gì, dù là trong tâm trí hay thân xác; và việc không hoàn toàn phơi bày mọi thứ sẽ góp phần tạo nên sự kính trọng không nhỏ đối với cung cách và hành động của con người. Còn những kẻ ba hoa và phù phiếm, chúng thường vừa hão huyền vừa nhẹ dạ; bởi vì kẻ nào nói ra những điều mình biết, thì cũng sẽ nói ra cả những điều mình không biết; thế nên hãy ghi nhớ điều này, thói quen giữ kín bí mật vừa mang tính khôn ngoan chính trị vừa mang tính đạo đức; và về mặt này, tốt hơn là nên để nét mặt cho phép lưỡi được cất lời; bởi vì việc để lộ bản thân qua những đường nét trên khuôn mặt là một sự yếu đuối và phản bội lớn lao, xét cho cùng thì nó thường bị để ý và tin tưởng nhiều hơn cả lời nói của một con người.

Đối với điều thứ hai, tức là sự trá hình, nó thường đi liền với sự kín kẽ như một tất yếu; sao cho kẻ muốn giữ bí mật thì ít nhiều cũng phải là một kẻ trá hình; bởi vì thiên hạ quá tinh ranh để có thể dung thứ cho một người duy trì thái độ trung lập giữa đôi bên, vừa muốn giữ kín bí mật mà lại không nghiêng về bên nào. Họ sẽ vây quanh một người bằng vô số câu hỏi, dẫn dụ và moi móc, đến mức nếu không muốn im lặng một cách ngớ ngẩn, người đó buộc phải tỏ ra nghiêng về một phía; hoặc nếu không làm thế, họ cũng sẽ tự suy diễn từ sự im lặng ấy chẳng khác gì từ lời nói. Còn những lời nói lắp lửng hoặc mang tính sấm truyền, chúng không thể kéo dài lâu; cho nên chẳng ai có thể giữ được bí mật trừ phi họ tự cho phép mình một chút không gian để trá hình, mà điều đó cũng giống như phần tà áo hoặc vạt áo kéo theo của sự kín kẽ mà thôi.

Nhưng đối với cấp độ thứ ba, tức là sự giả mạo và mạo nhận, ta cho rằng điều đó đáng trách hơn và ít mang tính khôn ngoan chính trị hơn, trừ khi là trong những vấn đề lớn lao và hiếm hoi; và do đó, thói quen chung là giả mạo (tức là cấp độ cuối cùng này) là một thói hư tật xấu nảy sinh từ bản chất giả dối, sự nhút nhát, hoặc từ một tâm hồn vướng phải những lầm lỗi trọng đại; vì con người ta buộc phải che đậy những lỗi lầm đó nên mới phải tập tành sự giả mạo trong những việc khác, kẻo tay nghề trở nên mai một.

Những lợi thế của sự giả mạo và trá hình có ba điều: thứ nhất là để làm chùng tay đối thủ và đánh úp họ; bởi vì khi những dự định của một người bị công khai, đó chẳng khác nào hồi còi báo động triệu tập tất cả những kẻ chống đối; thứ hai là để chừa cho mình một đường lui êm thấm; bởi vì nếu một người tự trói buộc mình bằng một tuyên bố rành mạch, anh ta buộc phải đi đến cùng hoặc ngã ngựa; thứ ba là để thấu hiểu tâm tư của kẻ khác một cách tốt hơn; bởi vì đối với kẻ công khai bày tỏ lòng mình, người ta sẽ khó lòng tỏ thái độ chống đối; trái lại, họ sẽ (một cách tốt đẹp) để mặc kẻ đó tiến bước, và chuyển sự tự do ngôn luận của họ thành sự tự do tư tưởng; và đó chính là một câu tục ngữ thâm trầm rất hay của người Tây Ban Nha: “Hãy nói dối, rồi sẽ tìm thấy sự thật;” như thể chẳng có cách nào để thấu hiểu người khác ngoài con đường trá hình. Ngược lại, cũng có ba bất lợi để cân bằng lại: thứ nhất, sự giả mạo và trá hình thường mang theo vẻ nhút nhát, điều này trong bất kỳ công việc nào cũng làm cùn mòn đôi cánh để bay vút đến đích; thứ hai, nó làm rối trí và bối rối những ai mà lẽ ra có thể hợp tác với anh ta, khiến cho một con người phải thui thủi bước đi một mình để đạt được mục đích của bản thân; thứ ba, và cũng là điều lớn nhất, là nó tước đi của con người một trong những công cụ quan trọng nhất để hành động, đó chính là lòng tin và sự tín nhiệm. Sự pha trộn và điều hòa tốt nhất là: có sự cởi mở trong danh tiếng và dư luận, có sự kín kẽ thành thói quen, có sự trá hình khi đúng thời điểm, và có khả năng giả vờ nếu thực sự không còn cách nào khác.