Lòng tham vọng giống như dịch mật, một thứ thể dịch khiến con người ta trở nên năng nổ, nhiệt tình, hăng hái và xốc vác nếu không bị kìm hãm; thế nhưng, một khi bị chặn đứng và không thể hoành hành theo ý muốn, nó sẽ trở nên khô cằn, từ đó sinh ra độc ác và hiểm độc. Tương tự như vậy, những kẻ có tham vọng, nếu thấy con đường thăng tiến rộng mở và vẫn tiến bước không ngừng, họ thường tỏ ra bận rộn hơn là nguy hiểm; nhưng nếu bị kìm hãm những ham muốn, họ sẽ ngấm ngầm bất mãn, nhìn đời và nhìn người bằng con mắt hằn học, và cảm thấy đắc ý nhất khi mọi sự tụt lùi – đây lại là phẩm chất tệ hại nhất ở một bề tôi phục vụ vương hầu hay đất nước. Do đó, nếu các bậc quân chủ trọng dụng những kẻ tham vọng, họ khôn ngoan nhất là nên điều tiết sao cho những kẻ ấy luôn tiến lên chứ không bao giờ thụt lùi; song vì điều này khó tránh khỏi những phen phiền toái, tốt hơn hết là đừng nên sử dụng những còn người có bản chất ấy làm gì; bởi nếu họ không thăng tiến cùng với công việc của mình, họ sẽ tìm cách khiến công việc sụp đổ theo họ.
Nhưng dẫu chúng ta đã bàn rằng không nên trọng dụng những kẻ có bản chất tham vọng trừ khi bất đắc dĩ, thiết tưởng cũng cần phải nêu rõ trong những trường hợp nào thì sự trọng dụng ấy là bắt buộc. Những vị tướng tài nơi trận mạc phải được trọng dụng, dẫu cho họ có tham vọng đến mức nào đi nữa; bởi ích lợi từ công việc của họ dư sức bù đắp cho tất cả những điều khác; và việc tuyển mộ một binh sĩ không có tham vọng chẳng khác nào tước đi đôi cựa của một con gà chọi. Người ta cũng rất cần đến những kẻ tham vọng để làm lá chắn cho các bậc quân chủ trong những vấn đề đầy hiểm nguy và đố kỵ; bởi chẳng ai chịu gánh vác vai trò ấy, trừ khi kẻ đó giống như một con bồ câu bị khâu mắt, cứ cất cánh bay cao mãi vì chẳng thể nhìn thấy gì xung quanh. Người ta cũng cần đến những kẻ tham vọng để hạ bệ thế lực của bất kỳ kẻ bề tôi nào tỏ ra quá lấn lướt; chẳng hạn như Tiberius từng sử dụng Macro để triệt hạ Sejanus. Vì thế, một khi buộc phải trọng dụng họ trong những hoàn cảnh như vậy, vấn đề còn lại là làm thế nào để kìm cương họ nhằm giảm bớt mối hiểm họa.
Sự nguy hiểm từ họ sẽ ít hơn nếu họ xuất thân hèn kém thay vì dòng dõi quý tộc; nếu bản tính họ có phần khô khan, cay nghiệt thay vì niềm nở và được lòng dân chúng; và nếu họ mới nổi lên hơn là đã trở nên mưu mô và củng cố được thế lực của mình. Có người cho rằng việc các quân vương sủng ái bề tôi là một điểm yếu, nhưng trên thực tế, đó lại là phương thuốc hiệu quả nhất để chống lại những kẻ có thế lực tham vọng; bởi khi mọi con đường ban ơn hay giáng họa đều phải thông qua sủng thần, sẽ chẳng kẻ nào có thể trở nên quá lướt vượt trội. Một cách khác để kìm chế họ là dùng những kẻ kiêu ngạo không kém để kiềm chế lẫn nhau; nhưng khi đó, cần phải có những vị cận thần ở tầng trung dung để giữ cho ván cờ được cân bằng, bởi nếu thiếu thứ đối trọng ấy, con thuyền sẽ tròng trành quá mức.
Ít ra, một vị quân vương có thể khích lệ và tôi luyện một số kẻ có xuất thân thấp kém hơn để họ đóng vai trò như những chiếc roi da quất vào bọn tham vọng. Còn về việc khiến cho những kẻ tham vọng dễ bề rơi vào cảnh diệt vong, nếu chúng có bản tính nhút nhát, cách đó có thể hữu hiệu; nhưng nếu chúng gan lì và táo bạo, điều ấy chỉ làm gia tăng tốc độ các mưu đồ của chúng và trở nên nguy hiểm khôn lường. Về việc hạ bệ chúng, nếu thời cuộc bắt buộc và không thể ra tay đột ngột một cách an toàn, con đường duy nhất là liên tục ban ơn rồi lại giáng họa đan xen, khiến chúng chẳng thể đoán trước điều gì sẽ xảy ra và rơi vào cảnh mù mịt như đang lạc lối trong rừng sâu.
Trong các loại tham vọng, tham vọng để giành lấy thành công trong những việc lớn ít hại hơn so với thứ tham vọng muốn nhúng tay vào tất cả mọi chuyện; bởi điều đó chỉ sinh ra sự hỗn loạn và phá hỏng công việc; tuy nhiên, để một kẻ tham vọng khuấy đảo công việc vẫn đỡ nguy hiểm hơn là để kẻ ấy có quá nhiều vây cánh phụ thuộc. Kẻ nào tìm cách vươn lên thành người kiệt xuất giữa những người tài giỏi sẽ phải đối mặt với một thử thách lớn, nhưng điều đó luôn mang lại lợi ích cho công chúng; trái lại, kẻ mưu mô để trở thành con số đứng đầu giữa một bầy con số không chính là mầm mống hủy hoại cả một thời đại.
Danh vọng bao hàm ba yếu tố: vị thế thuận lợi để làm việc thiện; cơ hội tiếp cận các bậc vua chúa và nhân vật quyền quý; cùng với việc tạo dựng cơ nghiệp cho chính mình. Kẻ nào mang những mục đích cao đẹp nhất trong số này khi vươn lên chính là một người chính trực; và vị quân vương nào có thể nhìn thấu những tâm tư ấy ở một kẻ đang mưu cầu thăng tiến chính là một vị quân vương anh minh. Nói chung, các bậc vương hầu và quốc gia hãy lựa chọn những bề tôi đặt ý thứcnhiệm vụ lên trên lòng ham muốn thăng tiến, những kẻ yêu mến công việc vì tiếng gọi của lương tâm hơn là vì sự hào nhoáng bề ngoài; đồng thời, họ cũng cần phân biệt rõ giữa một bản tính hay xớ rớ vụ lợi và một tâm hồn tận tụy sẵn sàng vì việc công.
