Aesop thật có ý hay khi kể câu chuyện con ruồi đậu trên trục bánh xe ngựa mà rằng: “Ta gây ra biết bao bụi bặm đây!” Cũng vậy, có những kẻ hão huyền, dù sự việc diễn ra độc lập hay dựa trên những nguồn lực lớn lao hơn, hễ nhúng tay vào dẫu chỉ một chút là họ lại tưởng chính mình là kẻ gánh vác tất cả. Những kẻ khoe khoang ắt phải bè phái, bởi mọi sự phô trương đều dựa trên sự so sánh. Họ buộc phải hung hăng để chứng minh cho những lời khoác lác của mình; họ cũng chẳng thể giữ được bí mật, và do đó chẳng đạt được kết quả gì, mà đúng như câu tục ngữ Pháp: “Beaucoup de bruit, peu de fruit;” — “lắm tiếng nhiều điều, ít điều kết quả.” Thế nhưng, quả thực tính chất này vẫn có ích trong các công việc xã hội: khi cần tạo dựng uy tín và danh tiếng, dù là về đức hạnh hay sự vĩ đại, những kẻ này lại là những chiếc kèn tò tte rất cừ. Hơn nữa, như Titus Livius đã ghi nhận trong trường hợp của Antiochus và người Aetolia, đôi khi những lời nói dối chéo ngoe lại tạo ra hiệu quả lớn; chẳng hạn như khi một kẻ đứng giữa làm trung gian cho hai vị quân chủ nhằm kéo họ tham gia vào một cuộc chiến chống lại kẻ thứ ba, kẻ đó phóng đại lực lượng của người này trước mặt người kia vượt quá mức; hoặc đôi khi kẻ giao thiệp giữa người với người lại tự nâng cao uy tín của mình với cả đôi bên bằng cách giả vờ rằng mình có ảnh hưởng lớn hơn thực tế ở cả hai phía. Trong những trường hợp ấy và các trường hợp tương tự, thường xảy ra chuyện từ hư không mà sinh ra sự thật; bởi vì lời nói dối đủ sức tạo nên dư luận, và dư luận rồi sẽ dẫn đến thực chất.

Đối với các chỉ huy quân sự và binh lính, sự hão huyền là một yếu tố thiết yếu; bởi vì sắt mài sắt thế nào, thì lòng dũng cảm cũng nhờ sự vinh danh mà khích lệ lẫn nhau như thế. Trong những cuộc đại sự đòi hỏi chi phí và mạo hiểm, sự góp mặt của những bản tính khoe khoang sẽ thổi sức sống vào công việc; trong khi những kẻ có bản tính điềm đạm, vững vàng lại nặng về dằn mặt hơn là giương buồm. Trong danh tiếng về học thức, đường bay sẽ chậm chạp nếu thiếu đi những chiếc lông vũ của sự phô trương: “Qui de contemnendâ gloriâ libros scribunt, nomen suum inscribunt.” Socrates, Aristotle, Galen đều là những con người đầy vẻ phô trương; chắc chắn rằng sự hão huyền giúp lưu danh muôn thuở, và đức hạnh chưa bao giờ mang ơn bản tính con người nhiều đến thế khi nhận được sự ghi nhận xứng đáng qua bàn tay thứ hai. Danh tiếng của Cicero, Seneca, Plinius Secundus hẳn cũng không thể vượt qua thử thách thời gian xuất sắc đến vậy nếu không đi kèm với một chút tính hão huyền của chính họ; giống như lớp vec-ni không chỉ làm cho trần nhà bóng bẩy mà còn giúp chúng bền lâu hơn. Nhưng suốt từ nãy đến giờ, khi nói về sự hão huyền, tôi không hề có ý chỉ cái tính chất mà Tacitus đã gán cho Mucianus: “Omnium, quæ dixerat feceratque, arte quâdam ostentator;” bởi vì điều đó không bắt nguồn từ sự hão huyền, mà từ lòng cao thượng tự nhiên và sự khôn ngoan; và ở một số người, điều đó không chỉ đẹp đẽ mà còn duyên dáng; bởi vì những lời thoái thác, nhường nhịn, sự khiêm tốn tự thân, nếu được tiết chế khéo léo, cũng chỉ là những nghệ thuật phô trương mà thôi. Trong số những nghệ thuật ấy, chẳng có nghệ thuật nào tuyệt hơn điều mà Plinius Secundus đã nói tới, đó là hãy hào phóng ban phát lời khen ngợi và tán dương người khác ở chính lĩnh vực mà bản thân mình cũng có thế mạnh. Bởi vì, theo lời Pliny một cách rất hóm hỉnh: “Khi khen ngợi người khác, bạn đang làm rạng danh chính mình; vì kẻ mà bạn khen ngợi hoặc là giỏi hơn bạn trong lĩnh vực đó, hoặc kém hơn: nếu kẻ ấy kém hơn mà vẫn đáng được khen ngợi, thì bạn lại càng đáng khen ngợi hơn biết bao; nếu kẻ ấy giỏi hơn mà lại không đáng được khen ngợi, thì bạn lại càng kém cỏi hơn nhiều.”

Những kẻ khoe khoang là trò cười cho người khôn, sự ngưỡng mộ cho kẻ ngốc, thần tượng cho đám nịnh bợ, và là nô lệ cho chính những lời khoác lác của mình.