Nhiều kẻ có cái nhìn sai lầm rằng việc một vị quân vương trị vì đất nước, hay một đại thần điều hành công việc theo lề lối bè phái, là một bộ phận trọng yếu của chính trị; trong khi trái lại, sự khôn ngoan tột đỉnh nằm ở chỗ hoặc sắp xếp những vấn đề chung mà những kẻ thuộc các phe phái khác nhau vẫn có thể đồng thuận, hoặc ứng xử khôn khéo với từng cá nhân một; nhưng tôi không hề nói rằng ta có thể phớt lờ việc xem xét các phe phái. Những kẻ thấp cổ bé họng khi mới bước chân lên đường danh vọng buộc phải nương bóng kẻ khác; nhưng những bậc đại nhân, vốn đã có sẵn thực lực trong tay, tốt hơn hết là giữ thái độ trung lập và bàng quan; thế mà, ngay cả với những kẻ mới bắt đầu, việc gia nhập phe phái một cách ôn hòa sao cho mình vẫn được phe kia chấp nhận nhiều nhất, thường sẽ mở ra con đường thuận lợi nhất. Phe phái nào thấp kém và yếu thế hơn thì lại gắn kết chặt chẽ hơn; và ta thường thấy rằng một nhúm kẻ cứng đầu có thể làm kiệt quệ cả một khối đông đảo những kẻ ôn hòa hơn. Khi một trong các phe phái bị tiêu diệt, phe còn lại sẽ tự phân rẽ; chẳng hạn như cuộc đối đầu giữa phe của Lucullus cùng phần còn lại của tầng lớp quý tộc nguyên lão viện (mà họ gọi là phe “optimates”) đã chống chọi được một thời gian trước phe của Pompey và Caesar; nhưng khi quyền lực của nguyên lão viện bị san bằng, Caesar và Pompey chẳng bao lâu sau đã trở mặt thành thù. Phe phái của Antonius và Octavianus Caesar chống lại Brutus và Cassius cũng trụ vững được một thời gian; thế nhưng khi Brutus và Cassius bị lật đổ, thì ngay sau đó Antonius và Octavianus cũng rạn nứt và chia rẽ. Những ví dụ này xuất hiện trong chiến tranh, nhưng quy luật ấy cũng đúng với các bè phái trong đời tư; và do đó, những kẻ đứng hàng phó tướng trong các phe phái đôi khi, khi phe phái phân rẽ, lại trở thành thủ lĩnh; song cũng không ít lần chúng chỉ là những con số không tròn trĩnh và bị gạt ra rìa, bởi vì sức mạnh của nhiều kẻ chỉ nằm ở sự chống đối; và khi thế lực ấy tiêu tan, chúng trở nên thừa thãi. Ta thường thấy rằng những kẻ một khi đã đạt được địa vị, liền ngả theo phe đối lập với phe đã đưa họ lên; có lẽ họ nghĩ rằng phe trước đã chắc chắn nằm trong tay, và giờ đây họ đã sẵn sàng cho một cuộc mưu tính mới. Kẻ phản bội trong bè phái thường là kẻ vớ bẫm nhất; bởi vì khi sự việc cứ giằng co bất phân thắng bại, việc lôi kéo được dù chỉ một người cũng đủ làm lệch bàn cân, và kẻ đó sẽ thâu tóm mọi công trạng. Thái độ dung hòa giữa hai phe phái đôi khi không xuất phát từ sự ôn hòa, mà từ lòng ích kỷ nhằm mưu lợi từ cả hai phía. Quả thực, ở Ý, người ta thường hoài nghi các giáo hoàng khi họ cứ mở miệng ra là nói “Padre commune;” và xem đó là dấu hiệu của kẻ chỉ muốn quy mọi thứ về sự hưng thịnh của gia tộc mình. Các vị vua cần phải hết sức dè chừng khi ngả theo một bên nào đó và tự biến mình thành một phe phái hay một đảng phái; bởi vì những liên minh ngầm trong lòng quốc gia luôn là hiểm họa khôn lường đối với các chế độ quân chủ, vì chúng tạo ra một thứ nghĩa vụ vượt lên trên cả nghĩa vụ đối với vương quyền, và biến nhà vua thành “tanquam unus ex nobis,” như đã từng thấy rõ trong Liên minh tại Pháp. Khi các bè phái trỗi dậy quá cao và quá bạo động, đó là dấu hiệu cho thấy sự suy yếu của các bậc quân vương, đồng thời gây tổn hại nghiêm trọng đến cả uy quyền lẫn việc nước của họ. Sự vận động của các bè phái dưới triều đại các vị vua phải giống như sự vận động (theo cách gọi của các nhà thiên văn học) của các tầng thiên cầu hạ cấp, tuy có quỹ đạo riêng nhưng vẫn được cuốn đi một cách tĩnh lặng bởi chuyển động tối cao của “primum mobile.”