[TIÊU ĐỀ CHƯƠNG GỐC: XXIV.—OF INNOVATIONS]

Giống như những sinh linh mới chào đời thuở ban đầu thường mang hình hài dị dạng, mọi sự đổi mới cũng vậy, bởi chúng chính là những đứa con của thời gian. Thế nhưng, dẫu cho là vậy, cũng như những kẻ đặt nền móng cho vinh quang của dòng tộc thường đáng trân trọng hơn đa số hậu duệ nối dõi, tiền lệ đầu tiên (nếu là điều tốt đẹp) hiếm khi có kẻ bắt chước mà bì kịp. Bởi vì đối với bản tính con người trong trạng thái sa ngã, điều xấu mang một chuyển động tự nhiên mạnh mẽ nhất khi được duy trì lâu dài, trong khi điều tốt, tựa như một chuyển động bị cưỡng ép, lại mạnh mẽ nhất vào thủa ban đầu. Thật vậy, mọi thứ thuốc đều là một sự đổi mới, và kẻ nào không chịu áp dụng những phương thuốc mới ắt phải chờ đón những tai họa mới, bởi thời gian chính là nhà đổi mới vĩ đại nhất. Và nếu thời gian, theo quy luật, làm vạn vật biến chuyển theo chiều hướng xấu đi, mà sự khôn ngoan cùng lời khuyên can lại chẳng thể xoay chuyển chúng theo hướng tốt hơn, thì kết cục sẽ ra sao đây? Quả thực, những gì đã được định hình bởi thói quen, dẫu không hẳn là tốt, ít ra cũng thích hợp; và những sự vật đã gắn bó lâu đời với nhau thì tựa như đã ngầm liên minh với nội bộ chúng; trong khi những thứ mới mẻ lại không dễ bề khăng khít như vậy. Dẫu chúng mang lại ích lợi nhờ tính hữu dụng, nhưng chúng lại gây phiền toái bởi sự lạc lõng; hơn thế nữa, chúng cũng giống như những kẻ tha hương, được ngợi khen nhiều hơn là được ưu ái. Tất cả điều này chỉ đúng nếu thời gian đứng yên một chỗ; ngặt một nỗi, thời gian lại chuyển động liên tục đến mức việc khăng khăng bám giữ lề thói cũ cũng gây ra nhiều náo động chẳng kém gì một cuộc đổi mới, và những kẻ quá đỗi tôn sùng thời đại cũ sẽ trở thành trò cười cho thời đại mới. Do đó, thật khôn ngoan biết bao nếu con người ta, khi tiến hành những cải tân, biết noi theo chính tấm gương của thời gian—một kẻ đổi mới vô cùng mạnh mẽ nhưng lại âm thầm và tiến hành từng bước một hầu như chẳng ai nhận ra. Bởi vì suy cho cùng, bất cứ điều gì mới mẻ đều là thứ nằm ngoài dự liệu, nó luôn vừa vá víu cho chỗ này lại vừa làm tổn hại chỗ khác. Kẻ được giúp đỡ thì coi đó là vận may và tạ ơn thời gian, còn kẻ bị tổn thương lại xem đó là sự bất công và trút hận lên kẻ chủ mưu. Ngoài ra, cũng thật khôn ngoan khi không nên đem các quốc gia ra làm vật thí nghiệm, trừ phi tình thế cấp bách hoặc lợi ích rành rành trước mắt; đồng thời phải hết sức cẩn trọng để chính công cuộc cải cách mới là động lực thúc đẩy sự đổi mới, chứ không phải sự thèm khát đổi mới lại mượn danh nghĩa cải cách. Và cuối cùng, dẫu cho những điều mới mẻ không bị chối bỏ, chúng vẫn phải được nhìn nhận với cặp mắt hoài nghi, và như Kinh Thánh đã dạy: “Chúng ta hãy dừng chân trên con đường cổ xưa, rồi nhìn ngắm xung quanh để nhận ra đâu là con đường ngay chính, và hãy bước đi trên đó.”