Các Tiểu Luận Và Trí Tuệ Của Người Xưa Của Bacon

Lượt đọc: 325 | 0 Đánh giá: 0/10 Sao
★★★★★★★★★★
★★★★★★★★★★
« Lùi Tiến »
Liii. — Bàn Về Lời Ca Ngợi.

❊ ❊ ❊

Lời ca ngợi là hình bóng của đức hạnh, nhưng chính tấm gương hoặc thể chất mới là thứ tạo nên hình bóng ấy. Nếu nó xuất phát từ dân chúng bình dân, thì thường là giả dối và vô giá trị, chuộng những kẻ phù phiếm hơn là người đức hạnh; bởi vì dân chúng không tài nào thấu hiểu được nhiều đức hạnh cao siêu. Những đức hạnh thấp kém nhất mới thu hút được lời tán dương từ họ, những đức hạnh bậc trung khơi gợi ở họ sự kinh ngạc hoặc ngưỡng mộ, thế nhưng đối với những đức hạnh cao cả nhất thì họ hoàn toàn không có cảm nhận hay nhận thức gì; mà chính những hình thức bề ngoài cùng với “những vẻ bề ngoài giống như đức hạnh” mới là thứ hợp gu với họ nhất. Quả thực, tiếng tăm cũng tựa như dòng sông, cuốn phơi phới những gì nhẹ nhàng và trương phồng, đồng thời nhấn chìm những gì nặng nề và đặc chắc; thế nhưng nếu những người có phẩm giá và sự phán đoán cùng đồng tình, thì khi ấy (như Kinh Thánh đã chê): “Danh thơm tốt tựa dầu thơm ngát:” nó lan tỏa khắp chốn xung quanh và không dễ gì phai nhạt; bởi vì hương thơm của các loại dầu xức thì bền lâu hơn hương hoa.

Có vô vàn khía cạnh giả dối của lời ca ngợi, khiến một người hoàn toàn có lý khi tỏ ra hoài nghi về nó. Vài lời tán dương xuất phát thuần túy từ sự nịnh hót; và nếu đó là một kẻ nịnh hót tầm thường, hắn sẽ dùng những phẩm chất chung chung có thể áp dụng cho bất cứ ai; còn nếu hắn là một kẻ nịnh hót ranh mãnh, hắn sẽ noi theo kẻ nịnh hót lớn nhất chính là bản thân mỗi người, và kẻ nịnh hót sẽ hùa theo đúng điểm mà một người tự hào nhất về bản thân mình. Thế nhưng nếu hắn là một kẻ nịnh hót trơ trẽn, hắn sẽ nhắm vào chính điểm mà một người tự cảm thấy mình kém cỏi nhất và xấu hổ nhất, để rồi ép gán cho người đó điều ấy, bất chấp cả lương tâm. Vài lời ca ngợi xuất phát từ những thiện ý và sự kính trọng, đó là hình thức lịch sự tối thiểu dành cho các bậc vua chúa và người cao quý, “lấy việc ca ngợi để răn dạy;” khi mà qua việc nói cho họ biết họ là ai, ta bày tỏ cho họ thấy họ nên là gì; một số người lại bị ca ngợi một cách hiểm độc nhằm gây tổn hại cho họ, qua đó khơi gợi lòng đố kỵ và ganh ghét đối với họ: “Loại kẻ thù tệ hại nhất là kẻ thù cất lời ca ngợi;” đến mức từng có một câu ngạn ngữ trong người Hy Lạp rằng “kẻ nào bị ca ngợi đến mức tổn hại, kẻ đó sẽ mọc một nhọt cóc trên mũi;” cũng như ta hay nói rằng ai nói dối thì lưỡi sẽ mọc mụn; quả thực, lời ca ngợi ở mức độ vừa phải, đúng thời điểm và không phàm tục mới là thứ mang lại điều tốt lành. Vua Solomon từng nói rằng: “Kẻ nào lớn tiếng ca ngợi bạn mình, cất tiếng từ sớm tinh mơ, thì điều đó chẳng khác nào một lời nguyền rủa dành cho hắn.” Việc quá đề cao con người hay sự việc chỉ chuốc lấy sự phản kháng, đồng thời rước lấy lòng đố kỵ cùng sự khinh miệt.

Tự ca ngợi bản thân là điều khó lòng xem là phải phép, trừ những trường hợp hiếm hoi; thế nhưng việc ca ngợi chức vụ hoặc nghề nghiệp của mình thì một người hoàn toàn có thể làm với vẻ tao nhã và một khí phách hào hiệp nào đó. Các Hồng y ở Roma, những bậc thức giả thần học, cùng các tu sĩ và học giả kinh viện, thường có thái độ khinh miệt và coi thường rõ rệt đối với các công việc trần thế; bởi vì họ gọi mọi công việc thế tục bao gồm chiến tranh, sứ mạng ngoại giao, tòa án và các chức vụ khác là sbirrerie, nghĩa là bọn nha lại sai vặt, cứ như thể chúng chỉ là chuyện dành cho lính lệ và sai dịch; dẫu cho nhiều khi chính những công việc nha lại ấy lại mang lại nhiều điều tốt đẹp hơn là những sự chiêm nghiệm cao siêu của họ. Thánh Phaolô, mỗi khi khoe khoang về bản thân, ngài thường đan xen câu: “Tôi nói như một kẻ kh-ờ;” nhưng khi nói về sứ mệnh của mình, ngài lại tuyên bố: “Ta sẽ tôn vinh chức vụ tông đồ của ta.”

Nguồn: Việt Nam Thư Quán dịch từ Project Gutenberg
Được bạn: Mọt Sách đưa lên
vào ngày: 2 tháng 11 năm 2026

« Lùi Tiến »

1 Trong Tổng Số 2 tác phẩm của Francis Bacon

💬 Thảo luận

Chưa có bình luận nào — hãy là người đầu tiên chia sẻ cảm nhận của bạn!

Đăng nhập để tham gia bình luận.