Sự trả thù vốn là một thứ công lý hoang dã, bản tính con người càng hướng về nó bao nhiêu, luật pháp lại càng phải nhổ tận gốc bấy nhiêu; bởi vì hành vi sai trái ban đầu chỉ xúc phạm đến luật pháp, nhưng việc trả thù hành vi đó lại truất quyền của luật pháp. Chắc chắn rằng, khi báo thù, một người chỉ ngang bằng kẻ thù của mình, nhưng khi bỏ qua, người ấy vượt lên trên hẳn; vì tha thứ là đặc ân của bậc quân vương, và tôi chắc rằng Solomon đã phán: “Vinh quang của con người là bỏ qua lỗi lầm.” Những gì thuộc về quá khứ đã qua đi và không thể vãn hồi, người khôn ngoan đã bận túi bụi với hiệnate tại và tương lai; thế nên những kẻ cứ hoài công bận tâm đến chuyện quá khứ chỉ là đang tự đùa cợt với chính mình. Không có kẻ nào gây điều ác chỉ vì sự ác, mà là để mưu cầu cho bản thân lợi lộc, sự hoan lạc, danh tiếng, hay những thứ đại loại như vậy; thế nên, tại sao ta phải giận một kẻ yêu bản thân hắn ta hơn yêu ta? Và nếu có ai làm điều ác thuần túy chỉ vì bản tính xấu xa, thì chà, điều đó cũng giống như gai góc, chúng đâm và cào cấu đơn giản vì chúng chẳng thể làm khác được.

Loại trả thù có thể dung tha nhất là đối với những hành vi sai trái mà luật pháp không có điều khoản cứu chữa; nhưng khi ấy, người ta phải cẩn trọng sao cho sự trả thù nằm ngoài tầm trừng phạt của luật pháp, bằng không kẻ thù sẽ nắm đằng chuôi, và ta thành kẻ thua thiệt. Vài kẻ, khi báo thù, lại muốn đối phương biết rõ nguồn cơn từ đâu tới. Cách này quang minh chính đại hơn; bởi niềm vui dường như không nằm ở việc gây tổn thương cho bằng làm cho đối phương phải hối hận; nhưng những kẻ tiểu nhân hèn nhát và xảo quyệt lại giống như mũi tên bay trong bóng tối. Cosmus, Công tước xứ Florence, từng có một câu nói cay độc nhắm vào những người bạn phản bội hoặc thờ ơ, coi như những lỗi lầm đó là không thể tha thứ. “Ngươi sẽ đọc thấy,” ông nói, “rằng chúng ta được truyền lệnh phải tha thứ cho kẻ thù; nhưng ngươi chưa từng đọc thấy rằng chúng ta được truyền lệnh phải tha thứ cho bạn bè.” Thế nhưng tinh thần của Job lại ở một cung bậc tốt đẹp hơn: “Chẳng lẽ chúng ta,” ông nói, “nhận điều lành từ tay Đức Chúa Trời, lại không bằng lòng nhận cả điều dữ nữa sao?” và đối với bạn bè cũng theo tỷ lệ ấy.

Điều này chắc chắn rằng, kẻ nào nung nấu ý định trả thù thì cũng tự giữ cho vết thương của chính mình mãi rỉ máu, trong khi lẽ ra chúng đã lành lặn và bình phục. Những cuộc trả thù công khai phần lớn mang lại kết quả may mắn; như vụ trả thù cho cái chết của Caesar; cho cái chết của Pertinax; cho cái chết của Henry Đệ tam nước Pháp; và nhiều vụ khác nữa. Nhưng trong những cuộc trả thù tư gia thì không được như vậy; trái lại, những kẻ mang tâm địa thù hằn sống cuộc đời của những kẻ phù thủy, vốn dĩ vừa gây hại, lại vừa kết thúc trong bất hạnh.