Việc tìm cách dập tắt hoàn toàn cơn giận chẳng qua chỉ là sự khoe mẽ của phái khắc kỷ. Chúng ta có những lời răn dạy hay hơn: “Hãy giận, nhưng chớ phạm tội; chớ để mặt trời lặn xuống trên cơn giận của các ngươi.” Sự giận dữ phải được giới hạn và kìm chế, cả về cường độ lẫn thời gian. Trước hết, chúng ta sẽ bàn về cách làm dịu và thuần hóa khuynh hướng cũng như thói quen “hay giận”; thứ hai, cách kìm nén những bộc phát cụ thể của cơn giận, hoặc ít nhất là ngăn không để chúng gây hại; thứ ba, cách khơi gợi hoặc xoa dịu cơn giận ở người khác.
Về vấn đề thứ nhất, không có cách nào khác ngoài việc suy ngẫm và nghiền ngẫm thật kỹ về hậu quả của cơn giận, cách nó làm xáo trộn cuộc đời con người; và thời điểm tốt nhất để làm điều này là nhìn lại cơn giận khi cơn thịnh nộ đã hoàn toàn qua đi. Seneca đã nói rất đúng rằng: “Cơn giận giống như đống đổ nát, tự vỡ nát trên chính vật mà nó đè lên.” Sách Thánh khuyên chúng ta “hãy dùng sự kiên nhẫn mà giữ lấy tâm hồn mình”; bất cứ ai mất đi sự kiên nhẫn đều đánh mất quyền làm chủ tâm hồn mình. Con người chớ nên biến thành loài ong:—
“animasque in vulnere ponunt.”
Sự giận dữ chắc chắn là một thứ hèn hạ; điều đó hiển hiện rõ qua sự yếu đuối của những đối tượng mà nó ngự trị, như trẻ em, phụ nữ, người già, người bệnh. Chỉ là con người phải cẩn trọng sao cho khi mang giận dữ trong mình, họ tỏ ra khinh miyệt hơn là sợ hãi; để họ có vẻ như đứng cao hơn sự tổn thương thay vì bị nó quật ngã; đó là điều dễ dàng thực hiện nếu một người biết tự đặt ra kỷ luật cho chính mình.
Về điểm thứ hai, các nguyên nhân và động cơ của cơn giận chủ yếu có ba điều. Thứ nhất, là quá nhạy cảm trước sự tổn thương, bởi không ai nổi giận mà lại thấy mình không bị tổn thương; và do đó những kẻ yếu đuối, mỏng manh ắt phải thường xuyên nổi giận, vì họ có quá nhiều thứ phiền muộn mà những bản tính mạnh mẽ hơn ít khi cảm nhận thấy: điều tiếp theo là sự lĩnh hội và suy diễn về hành vi tổn thương phải gánh chịu, rằng trong các tình huống của nó, đầy rẫy sự khinh miệt; bởi sự khinh miệt chính là thứ mài sắc cơn giận nhiều bằng, hoặc hơn cả bản thân sự tổn thương; và do đó, khi con người tài tình trong việc bới móc những chi tiết mang tính khinh miệt, họ càng bùng ngọn lửa giận của mình dữ dội hơn: cuối cùng, quan niệm về việc chạm đến danh dự của một người sẽ nhân lên và làm sắc bén thêm cơn giận; trong trường hợp này, phương thuốc chữa trị là một người nên có được, như Gonsalvo từng quen nói, “Một chiếc khiên danh dự dày hơn.” Nhưng trong mọi hành động kìm hãm cơn giận, phương thuốc hay nhất là kéo dài thời gian, và tự huyễn hoặc bản thân rằng cơ hội trả thù của mình chưa tới; mà là mình đang trù tính một thời điểm thích hợp cho nó, nhờ đó mà trấn tĩnh lại trong lúc này và để dành nó sau.
Để ngăn chặn cơn giận gây ra tai họa, dẫu nó đã bủa vây con người, có hai điều bạn phải hết sức cẩn trọng: một là, sự cay độc tột cùng trong lời nói, nhất là khi chúng sắc bén và đúng trúng chỗ ngứa, bởi những lời lăng mạ chung chung chẳng thấm tháp vào đâu; và thêm nữa, rằng trong cơn giận người ta không được để lộ những bí mật, vì điều đó khiến họ trở nên không còn thích hợp để sống trong xã hội: điều thứ hai là bạn không được dứt khoát buông xuôi bất kỳ công việc gì trong một cơn thịnh nộ; mà dù bạn có tỏ ra cay đắng đến đâu đi nữa, cũng đừng hành động bất cứ điều gì có thể không vãn hồi được.
Đối với việc khơi gợi và xoa dịu cơn giận ở người khác, điều đó được thực hiện chủ yếu bằng cách chọn những thời điểm khi con người ta bướng bỉnh và có tâm trạng tồi tệ nhất để khiêu khích họ; mặt khác, bằng cách thu thập (như đã đề cập ở trên) tất cả những gì bạn có thể tìm thấy để làm trầm trọng thêm sự khinh miệt: và hai phương thuốc giải quyết chính là đi ngược lại những điều đó; phương thuốc đầu tiên là chọn những thời điểm thuận lợi, trước tiên để kể lại cho một người nghe một câu chuyện gây bực bội, bởi ấn tượng ban đầu rất sâu sắc; và phương thuốc thứ hai là tách biệt, hết sức có thể, sự suy diễn về hành vi tổn thương ra khỏi yếu tố khinh miệt; hãy quy nó cho sự hiểu lầm, nỗi sợ hãi, sự bồng bột, hay bất cứ điều gì bạn muốn.
