Nhà được xây để ở, chứ không phải để ngắm, vì vậy, hãy đặt công năng lên trên sự đồng đều, trừ khi có thể vẹn toàn cả hai. Hãy để những công trình nhà cửa nguy nga chỉ cốt để làm đẹp cho những cung điện ma mị của các nhà thơ, vốn là những kẻ xây nhà với chi phí rất ít. Kẻ nào xây một ngôi nhà đẹp trên một vị thế xấu, thì chẳng khác nào tự tống giam chính mình; và tôi không chỉ coi đó là vị thế xấu khi không khí không lành mạnh, mà còn khi không khí bất ổn. Như ta thường thấy nhiều dinh thự đẹp tọa lạc trên một mô đất được bao bọc xung quanh bởi những ngọn đồi cao hơn, khiến cho cái nóng của mặt trời bị nén lại, và gió lùa vào như trong những chiếc máng; để rồi ta sẽ cảm nhận được, và điều đó xảy ra rất đột ngột, sự khác biệt lớn về nóng và lạnh chẳng khác nào khi ta sống ở nhiều nơi khác nhau. Không khí xấu không thôi chưa đủ làm nên một vị thế xấu; mà còn do đường xá gập ghềnh, chợ búa bất tiện, và, nếu bạn muốn hỏi ý kiến của Momus, thì là những người hàng xóm tồi.
Tôi không kể hết những điều bất lợi khác: thiếu nước, thiếu củi, bóng râm và nơi trú ẩn, thiếu sự màu mỡ, và sự pha trộn của những vùng đất có tính chất khác nhau; thiếu cảnh quan, thiếu đất bằng phẳng, thiếu những khoảng không gian ở cự ly gần để chơi các môn thể thao săn bắn, dùng chim ưng săn mồi, và đua ngựa; ở quá gần biển, hay quá xa biển; có sự thuận lợi của các con sông có thể đi lại được, hoặc bất lợi do lũ lụt của chúng; ở quá xa các thành phố lớn, điều có thể gây trở ngại cho công việc; hoặc ở quá gần chúng, nơi vơ vét mọi nguồn lương thực và làm cho mọi thứ trở nên đắt đỏ; nơi một người có một cơ ngơi rộng lớn liền một dải, hoặc nơi mà anh ta bị gò bó; tất cả những điều này, dẫu có lẽ không thể tìm thấy cùng một lúc, nhưng việc biết đến chúng và suy ngẫm về chúng là điều hữu ích, để một người có thể tránh được càng nhiều càng tốt; và nếu anh ta có nhiều nơi cư trú, anh ta hãy sắp xếp chúng sao cho những gì còn thiếu ở nơi này có thể được bù đắp ở nơi khác. Lucullus đã đáp lời Pompey rất hay, khi ông ta nhìn thấy những hành lang uy nghi cùng những căn phòng rộng lớn và sáng sủa tại một trong những dinh thự của Lucullus, và thốt lên rằng, “Quả thực là một nơi tuyệt vời cho mùa hè, nhưng ngài sống thế nào vào mùa đông?” Lucullus đáp rằng, “Sao, ngài không nghĩ ta khôn ngoan bằng một số loài chim, vốn luôn thay đổi chỗ ở khi mùa đông đến hay sao?”
Để chuyển từ vị thế sang chính ngôi nhà, chúng ta sẽ làm như Cicero trong nghệ thuật hùng biện, người đã viết các cuốn sách De Oratore và một cuốn sách mang tựa đề Orator; trong đó cuốn trước trình bày những nguyên tắc của nghệ thuật, còn cuốn sau trình bày sự hoàn mỹ. Do đó, chúng ta sẽ miêu tả một cung điện vương giả, phác họa một mô hình ngắn gọn về nó; bởi thật lạ lùng khi thấy ngày nay ở châu Âu, có những công trình khổng thế như Vatican và Escurial, cùng một số nơi khác, thế mà hiếm có lấy nổi một căn phòng thực sự đẹp bên trong chúng.
Thế nên, đầu tiên tôi xin nói rằng, bạn không thể có một cung điện hoàn hảo, trừ khi bạn có hai phần riêng biệt: một phần dành cho các buổi yến tiệc, như được nhắc đến trong sách Esther, và một phần dành cho sinh hoạt gia đình; một bên dành cho những buổi tiệc tùng khải hoàn, và bên kia để ở. Tôi hiểu cả hai phần này không chỉ là những phần thụt lùi, mà là những phần của mặt tiền, và phải đồng đều ở bên ngoài, dẫu được phân chia khác nhau ở bên phải; và nằm ở hai bên của một tòa tháp lớn và uy nghi ở chính giữa mặt tiền, tòa tháp ấy như thể gắn kết chúng lại với nhau ở cả hai phía. Tôi muốn rằng, ở phía dự yến tiệc tại mặt tiền, chỉ có một căn phòng đẹp ở trên lầu, cao chừng bốn mươi phút; và bên dưới nó là một căn phòng dùng làm nơi thay trang phục hoặc chuẩn bị vào những dịp khải hoàn. Ở phía bên kia, tức là phía sinh hoạt gia đình, tôi muốn nó được chia ngay từ đầu thành một đại sảnh và một nhà nguyện (có vách ngăn ở giữa), cả hai đều có quy mô và kích thước bề thế; và những căn phòng đó không kéo dài hết chiều dài, mà ở đầu phía xa sẽ có một phòng khách nhỏ dùng cho mùa đông và mùa hè, cả hai đều đẹp; và bên dưới những căn phòng này là một tầng hầm đẹp và rộng được đào sâu xuống dưới lòng đất; cùng với một số phòng bếp riêng, kết hợp với phòng đựng chén đĩa, phòng đựng thức ăn, và những thứ tương tự. Còn về tòa tháp, tôi muốn nó cao hai tầng, mỗi tầng cao mười tám phút ở bên trên hai cánh nhà; và một mái vòm chì đẹp mắt ở trên đỉnh, có lan can bao quanh, đan xen giữa các bức tượng; và chính tòa tháp ấy sẽ được chia thành các phòng tùy theo sự sắp xếp thích hợp. Những bậc thang dẫn lên các phòng phía trên, hãy để chúng nằm trên một trục xoắn ốc mở tuyệt đẹp, có lan can tinh xảo chạm trổ hình những bức tượng bằng gỗ mạ đồng, và một chiếu nghỉ rất đẹp ở trên đỉnh. Nhưng điều này chỉ áp dụng nếu bạn không dùng bất kỳ căn phòng tầng dưới nào làm nơi ăn uống cho gia nhân; vì nếu không, bạn sẽ phải ngửi mùi thức ăn của gia nhân sau bữa ăn của chính mình; bởi hơi nước từ đó sẽ bốc lên như trong một cái ống khói. Và thế là đủ cho phần mặt tiền; chỉ có điều tôi hiểu chiều cao của bậc thang đầu tiên là mười sáu phút, đó là chiều cao của căn phòng phía dưới.
Phía sau mặt tiền này phải là một khoảng sân đẹp, nhưng ba mặt của nó có công trình thấp hơn hẳn mặt tiền; và ở cả bốn góc của khoảng sân đó là những cầu thang đẹp được xây nhô ra thành các tháp pháo ở phía bên ngoài, chứ không nằm bên trong dãy nhà chính; nhưng những tòa tháp đó không được cao bằng mặt tiền, mà phải tương xứng với dãy nhà thấp hơn. Khoảng sân đó không được lát đá, vì điều đó sẽ bốc lên hơi nóng dữ dội vào mùa hè, và cái lạnh thấu xương vào mùa đông; mà chỉ nên có những lối đi bên cạnh cắt chéo nhau, còn các khoảnh đất thì để cỏ mọc, được cắt xén thường xuyên nhưng không quá ngắn. Dãy nhà thụt lùi ở phía yến tiệc, hãy để nó toàn là những hành lang uy nghi; trong những hành lang đó, hãy bố trí ba hoặc năm mái vòm đẹp dọc theo chiều dài, đặt cách đều nhau, cùng với những ô cửa sổ có màu sắc tinh xảo với nhiều hoa văn khác nhau; ở phía gia đình, là các phòng khánh tiết và phòng tiếp khách thông thường, cùng một số phòng ngủ; và hãy để cả ba mặt đều là nhà hai lớp, không có cửa sổ thông thấu hai bên, để bạn có thể có những phòng đón nắng cho cả buổi sáng lẫn buổi chiều. Hãy tính toán sao cho bạn có thể có phòng cho cả mùa hè lẫn mùa đông; râm mát cho mùa hè, và ấm áp cho mùa đông. Đôi khi bạn sẽ thấy những ngôi nhà đẹp có quá nhiều kính đến mức người ta chẳng biết trốn đi đâu để tránh nắng hay tránh gió. Đối với những ô cửa sổ lồi, tôi cho rằng chúng rất hữu ích; (thực ra ở các thành phố, cửa sổ thẳng đứng thì phù hợp hơn, xét về tính đồng đều đối với đường phố); bởi chúng là những chốn lui chân xinh xắn để trò chuyện; và ngoài ra, chúng còn chắn được cả gió lẫn nắng; vì thứ ánh sáng có thể rọi xuyên qua căn phòng thì hầu như không lọt qua nổi khung cửa sổ: nhưng hãy để số lượng cửa sổ ấy ít thôi, chỉ bốn cái ở trong sân, nằm ở hai bên.
Phía bên kia khoảng sân này, hãy làm một khoảng sân trong, có cùng diện tích hình vuông và chiều cao, được bao quanh bởi khu vườn ở tất cả các mặt; và ở phía bên trong, có hành lang có mái vòm cuốn ở tất cả các mặt dựa trên những chiếc cột trang nhã và đẹp đẽ, cao bằng tầng đầu tiên; ở tầng dưới hướng về phía khu vườn, hãy biến nó thành một hang nhân tạo, hoặc nơi tránh bóng râm, hoặc nơi trú hè; và chỉ trổ các ô cửa và cửa sổ hướng về phía khu vườn, sàn nhà phải phẳng lì, không hề bị trũng xuống dưới lòng đất để tránh mọi sự ẩm ướt; và hãy đặt một đài phun nước, hoặc một tác phẩm điêu khắc tượng đài đẹp đẽ nào đó ở chính giữa khoảng sân này, và lát nền như khoảng sân kia. Những tòa tháp này dùng làm chỗ ở riêng tư ở cả hai bên, và phần đầu là những hành lang riêng tư; trong đó bạn phải trù tính trước rằng một trong số đó sẽ làm bệnh xá, nếu hoàng tử hoặc bất kỳ nhân vật đặc biệt nào ngã bệnh, với các căn phòng, phòng ngủ, “phòng đợi”, và “phòng trong” nối liền với nó; phòng này nằm trên tầng hai. Trên tầng trệt, là một hành lang đẹp, mở thông thoáng trên những hàng cột; và trên tầng ba cũng vậy, là một hành lang mở trên những hàng cột để ngắm cảnh trí và tận hưởng không khí trong lành của khu vườn. Ở cả hai góc của phía xa, theo kiểu nhà thụt lùi, hãy làm hai căn phòng nhỏ tinh tế hoặc lộng lẫy, được lát nền tinh xảo, trang hoàng lộng lẫy, lắp kính pha lê, và một mái vòm lộng lẫy ở chính giữa, cùng mọi sự tao nhã khác có thể tưởng tượng được. Ở hành lang phía trên, tôi cũng mong muốn rằng, nếu không gian cho phép, sẽ có những đài phun nước chảy róc rách ở nhiều nơi khác nhau trên tường, kèm theo những hệ thống thoát nước tinh xảo. Và thế là đủ cho mô hình cung điện, chỉ có điều trước khi đến mặt tiền, bạn phải có ba khoảng sân: một sân cỏ phẳng phiu, có tường bao quanh; một khoảng sân thứ hai cũng vậy, nhưng được trang hoàng nhiều hơn với các tháp pháo nhỏ, hoặc đúng hơn là các vật trang trí trên tường; và một khoảng sân thứ ba, để tạo thành một hình vuông với mặt tiền, nhưng không được xây dựng, cũng không được bao bọc bởi bức tường trống trải, mà được bao quanh bởi những sân thượng có mái chì ở phía trên, được trang hoàng đẹp đẽ ở ba mặt và có hành lang chống bằng cột ở phía bên trong thay vì vòm cuốn ở phía dưới. Còn về các khu vực làm việc, hãy đặt chúng ở nơi cách xa, với những hành lang thấp để đi từ đó sang chính cung điện.
