Thời cổ đại xa xưa nhất vẫn chìm khuất trong sự lặng câm và quên lãng, ngoại trừ những di sản còn sót lại trong các sách thánh. Sự im lặng ấy nối tiếp bằng những câu chuyện ngụ ngôn thơ ca, rồi cuối cùng đến những trước tác mà chúng ta đang thụ hưởng ngày nay; thế nên nền học vấn ẩn giấu và thầm kín của người xưa dường như bị tách biệt khỏi lịch sử và tri thức của các thời đại sau bằng một bức màn, hay bức tường ngăn cách của những câu chuyện hoang đường, đứng chắn giữa những gì đã mất và những gì còn lại.

Nhiều người có thể tưởng tượng rằng tôi đang dấn thân vào một công trình của trí tưởng tượng hoặc sự giải trí, và có ý định dùng sự tự do của thi ca để giải thích những câu chuyện hoang đường thơ ca. Quả thực, các tích truyện nói chung vốn được làm bằng chất liệu dễ uốn, có thể nhào nặn thành muôn hình vạn trạng bởi một tài năng thông tuệ hay một trí óc sáng tạo, để rồi gán cho chúng những ý nghĩa hợp lý mà chưa từng có bên trong chúng. Nhưng tiến trình này vốn đã bị đẩy đi quá xa; và rất nhiều kẻ, nhằm mượn sự bảo chứng của thời cổ đại cho những quan niệm và phát minh của chính mình, đã bóp méo và lạm dụng một cách thảm hại các tích truyện của người xưa.

Đây không phải là một tập quán mới mẻ hay hiếm hoi, mà đã có từ lâu đời và phổ biến mãi cho đến tận ngày nay. Chẳng hạn, Chrysippus, giống như một kẻ giải mộng, đã gán những quan điểm của phái khắc kỷ cho các nhà thơ thời cổ; và các nhà hóa học hiện nay, một cách trẻ con hơn, đang áp dụng các phép biến hóa trong thơ ca vào các thí nghiệm lò nung của họ. Dù tôi đã cân nhắc và suy xét kỹ lưỡng tất cả những điều này, đồng thời nhìn thấu tận tâm lý dễ dãi mà trí tuệ thường dành cho các ẩn dụ và điển tích, tôi vẫn không thể không giữ lại lòng trân trọng lớn lao dành cho thần thoại cổ đại. Và chắc chắn, sẽ là vô cùng thiếu khôn ngoan nếu để sự say mê và phóng túng của một vài cá nhân làm tổn hại đến phẩm giá của toàn bộ ngụ ngôn và ẩn dụ nói chung. Điều đó thật nhẹ dạ, và suýt chút nữa là bất kính; bởi vì, một khi tôn giáo ưa chuộng những bóng tối và sự cải trang ấy, thì việc xóa bỏ chúng chẳng khác nào cấm đoán mọi mối giao thiệp giữa những điều thiêng liêng và phàm tục.

Sau khi suy tính thấu đáo, phán đoán của tôi là một thứ tri thức ẩn giấu và ẩn dụ vốn dĩ đã được gửi gắm từ thủa ban đầu trong rất nhiều câu chuyện cổ tích. Quan điểm này, một phần có thể xuất phát từ lòng tôn kính của tôi đối quan niệm cổ xưa, nhưng phần nhiều là do tôi nhận thấy một số câu chuyện có sự tương đồng, liên hệ và kết nối lớn lao và hiển nhiên với sự vật mà chúng biểu thị, thể hiện rõ cả trong cấu trúc của câu chuyện lẫn sự chính xác của tên gọi dùng để khắc họa các nhân vật hoặc tác nhân; đến mức không ai có thể phủ nhận rằng một ý nghĩa nào đó đã thực sự được định hình từ đầu và được ngầm gửi gắm qua chúng một cách có chủ đích. Bởi vì ai có thể nghe câu chuyện rằng Nữ thần Danh tiếng, sau khi các cỗ thần khổng lồ bị tiêu diệt, đã vươn lên như người em gái sinh sau đẻ muộn của họ, mà lại không liên hệ nó với những tiếng la ó của các phe phái cùng những tin đồn nổi loạn thường lan truyền một thời sau khi các cuộc dấy loạn bị dập tắt? Hay ai có thể đọc về việc tên khổng lồ Typhon đã khoét và mang đi gân của thần Jupiter — thứ mà thần Mercury sau đó đã đánh cắp và trả lại cho Jupiter — mà lại không nhận ra ngay rằng ẩn dụ này biểu thị cho những cuộc nổi loạn mạnh mẽ và hùng hậu, thứ đã tước bỏ gân cốt của các vị vua, bao gồm cả tiền tài lẫn quyền uy; và rằng cách để khôi phục chúng chính là sự khoan dung, niềm nở và những sắc lệnh khôn ngoan, những thứ sẽ sớm xoa dịu và, có thể nói, chiếm lấy tình cảm của thần dân? Hoặc ai, khi nghe về cuộc viễn chinh đáng nhớ của các vị thần chống lại những kẻ khổng lồ, nơi tiếng kêu của con lừa thuộc về Silenus đã góp phần to lớn trong việc đánh đuổi kẻ thù, lại không hiểu rõ rằng điều này đang ám chỉ trực tiếp đến những hành động quái đản của những thần dân nổi loạn, những kẻ thường bị cản trở và phá sản bởi những nỗi sợ hãi viển vông cùng những lời đồn đại trống rỗng.

Hơn nữa, sự tương hợp và ý nghĩa của các tên gọi thường rất rõ ràng và hiển nhiên. Chẳng hạn, Metis, vợ của thần Jupiter, mang ý nghĩa rõ ràng là mưu lược; Typhon là sự phình nở; Pan là tính vạn vật; Nemesis là sự trả thù, v.v. Cũng chẳng có gì lạ nếu thỉnh thoảng một mảnh sự việc lịch sử hoặc những thứ khác được đưa vào như một phần trang trí; hoặc nếu thời gian của hành động bị đảo lộn; hoặc nếu một phần của câu chuyện này được chắp nối vào câu chuyện khác; hoặc nếu ẩn dụ được xoay chuyển theo hướng mới; bởi vì tất cả những điều này tất yếu phải xảy ra, khi mà các tích truyện là phát minh của những con người sống ở các thời đại khác nhau, và có những góc nhìn khác nhau; một số thì cổ xưa, số khác hiện đại hơn; một số hướng về triết học tự nhiên, số khác hướng về đạo đức hoặc chính trị dân sự.

Có thể xem đây là một dấu hiệu nữa cho thấy một tầng ý nghĩa ẩn giấu và thầm kín, đó là một số câu chuyện ngụ ngôn này vốn vô lý và ngớ ngẩn đến mức phô bày và loan báo về một ẩn dụ ngay từ cái nhìn đầu tiên. Một câu chuyện mang tính khả thi có thể được cho là phát minh để giải trí, hoặc phỏng theo lịch sử; nhưng những câu chuyện không bao giờ có thể được quan niệm hay kể lại theo cách đó chắc chắn phải có một công dụng khác. Chẳng hạn, thật là một sự bịa đặt quái đản làm sao khi thần Jupiter lấy Metis làm vợ, và ngay khi phát hiện nàng mang thai liền nuốt chửng nàng, nhờ đó ngài cũng thụ thai và từ đỉnh đầu sinh ra Pallas mang giáp trụ. Chắc chắn không phàm nhân nào lại có thể, nếu không vì bài học đạo đức mà nó ẩn chứa, phát minh ra một giấc mơ vô lý như thế này, một thứ hoàn toàn đi lệch khỏi lối suy nghĩ thông thường!

Nhưng lập luận có sức nặng lớn nhất đối với tôi là việc nhiều câu chuyện ngụ ngôn này hoàn toàn không có vẻ gì là do những kẻ kể và truyền bá chúng phát minh ra, dù đó là Homer, Hesiod hay những người khác; bởi vì nếu tôi chắc chắn rằng chúng xuất phát từ những thời đại và tác giả sau này là những người truyền lại cho chúng ta, tôi sẽ chẳng bao giờ mong đợi bất cứ điều gì thực sự vĩ đại hay cao cả từ một nguồn gốc như vậy. Nhưng bất cứ ai cân nhắc kỹ lưỡng sự việc sẽ nhận thấy rằng những câu chuyện ngụ ngôn này được các trước tác gia đó truyền lại và kể lại, không phải như những thứ lần đầu được phát minh và đề xuất vào thời điểm đó, mà như những điều đã được tiếp nhận và ôm ấp từ các thời kỳ trước đó. Bên cạnh đó, vì chúng được kể lại một cách khác nhau bởi các nhà văn sống gần như cùng thời đại, người ta dễ dàng nhận thấy rằng những người kể đã rút ra từ kho tàng chung của truyền thống cổ đại, và chỉ thay đổi ở phần trang trí, vốn là dấu ấn cá nhân của họ. Và điều này chủ yếu nâng cao sự kính trọng của tôi đối với những câu chuyện ngụ ngôn đó, những thứ mà tôi đón nhận, không phải như sản phẩm của thời đại hay phát minh của các nhà thơ, mà như những di tích thiêng liêng, những lời thì thầm dịu êm, và hơi thở của những thời đại tốt đẹp hơn, từ truyền thống của các quốc gia cổ đại hơn, cuối cùng đã hòa vào tiếng sáo và tiếng kèn của người Hy Lạp. Nhưng nếu bất chấp điều đó, có ai vẫn cho rằng các ẩn dụ luôn là thứ ngoại lai, hoặc được gán ghép vào các câu chuyện cổ tích, chứ không hề mang tính bản địa hay chứa đựng một cách chân nguyên trong đó, chúng ta có thể để mặc anh ta chìm đắm trong sự nghiêm nghị mà anh ta ra vẻ (dù chúng ta không khỏi thấy nó có phần tẻ nhạt và đờ đẫn), và nếu việc đó đáng công, chúng ta sẽ chuyển sang một loại lập luận khác.

Con người đã đặt ra mục tiêu đáp ứng hai mục đích khác nhau và trái ngược nhau thông qua việc sử dụng ngụ ngôn; bởi vì ngụ ngôn vừa có tác dụng hướng dẫn, minh họa vừa có tác dụng bao bọc, che đậy; thế nên ngay cả khi tạm gác lại công dụng ẩn giấu, và giả định rằng các câu chuyện cổ tích là những thứ mơ hồ, bất định, được tạo ra để giải trí, thì công dụng kia vẫn phải tồn tại và không bao giờ có thể bị từ bỏ. Và bất kỳ ai có học thức đều phải dễ dàng thừa nhận rằng phương pháp giáo dục này mang tính trang nghiêm, điềm đạm, hoặc cực kỳ hữu ích, và đôi khi là cần thiết trong các ngành khoa học, vì nó mở ra một lối đi dễ dàng và quen thuộc cho sự hiểu biết của con người, đối với mọi khám phá mới mang tính thâm sâu và vượt ngoài lối mòn của những quan điểm thông thường. Do đó, vào những thời đại ban đầu, khi mà các phát minh và kết luận của lý trí con người vốn nay đã sáo rỗng và thông thường lại còn mới mẻ và ít được biết đến, vạn vật đều tràn ngập những câu chuyện ngụ ngôn, điển tích, ẩn dụ và sự ví von; những thứ vốn không nhằm mục đích che giấu, mà là để thông tin và giảng dạy, trong khi tâm trí con người vẫn còn thô sơ và chưa quen với các vấn đề tinh vi và suy biện, hoặc thậm chí thiếu kiên nhẫn, và gần như không có khả năng tiếp nhận những thứ không rơi trực tiếp vào và đả động đến các giác quan. Giống như chữ tượng hình từng được sử dụng trước khi chữ viết ra đời, ngụ ngôn cũng được sử dụng trước khi các lập luận xuất hiện. Và cho đến tận ngày nay, nếu ai đó muốn rọi ánh sáng mới vào sự hiểu biết của con người, và chinh phục thành kiến mà không gây ra tranh cãi, thù hằn, đối lập hay xáo trộn, thì anh ta vẫn phải đi trên con đường đó, và nhờ cậy đến phương pháp tương tự của ẩn dụ, hình ảnh và điển tích.

Tóm lại, tri thức của các thời đại sơ khai hoặc là vĩ đại, hoặc là diễm phúc; vĩ đại, nếu họ có chủ ý sử dụng cách nói ẩn dụ và hình ảnh này; diễm phúc, nếu trong khi theo đuổi những mục đích khác, họ lại cung cấp chất liệu và cơ hội cho những sự chiêm nghiệm cao cả nhường ấy. Dù là trường hợp nào đi nữa, sự nhọc nhằn của chúng ta có lẽ cũng sẽ không uổng phí, bất luận là chúng ta làm sáng tỏ thời cổ đại hay chính bản thân sự vật.

Quả thực, những điều tương tự cũng đã được những người khác thử nghiệm; nhưng thú thật, công sức to lớn và đồ sộ của họ hầu như đã hủy hoại đi năng lượng, hiệu lực và sự duyên dáng của vấn đề; khi mà họ thiếu hiểu biết về tự nhiên, và học thức của họ chẳng hơn gì những điều tầm thường, họ đã áp dụng ý nghĩa của các ngụ ngôn vào một số vấn đề chung chung và phàm tục, mà không chạm đến ý nghĩa thực sự, sự giải thích chân nguyên, và chiều sâu tận cùng của chúng. Do đó, về phần mình, tôi hy vọng sẽ mang lại một sắc thái mới mẻ trong những điều thông thường này, bởi vì khi bỏ qua những thứ đã đủ rõ ràng và cởi mở, tôi sẽ chỉ nhắm đến những gì hoặc thâm sâu hoặc phong phú.