Quản Ninh đặt sách xuống, hai tay rụt lại vào trong tay áo, khóe miệng khẽ nhếch, trong ánh mắt lộ ra vài phần khinh thị. "Nghe danh Tôn quân có tài biện luận đã lâu, hôm nay mới coi như được lĩnh giáo. Ninh tuy là kẻ thư sinh, không am hiểu thế sự, nhưng cũng không đến nỗi dễ bị lừa gạt như vậy." Ông khựng lại một chút, cười lạnh một tiếng. "Nếu ngài nói là năm mươi tiền, có lẽ ta còn tin."

"Chính thế, sách hay như vậy làm sao có thể rẻ thế được." Ngô Đạc vẫn đứng đó không đi, hắn xoa tay lên áo mấy lần, nhưng vẫn không dám đưa tay ra sờ vào cuốn sách. Con trai hắn theo Quản Ninh học tập, không có sách sẵn, chỉ có thể dùng dao khắc chữ lên tấm gỗ, khắc rất vất vả. Nếu có được bộ sách như thế này, hắn sẽ không cần phí công phí sức khắc chữ nữa, chắc chắn sẽ vui lắm.

Tôn Càn không chút biến sắc, nụ cười trên mặt vẫn như cũ. Đợi một lát, ông mới chậm rãi nói: "Tiên sinh hiểu rất rõ về tại hạ, dám hỏi tiên sinh, đã từng nghe nói có kẻ nào bị ta lừa gạt chưa?"

Quản Ninh ngẩn người, thần sắc có chút lúng túng. Ông thẳng thắn nói Tôn Càn lừa mình trước mặt, là vì ông cảm thấy cuốn sách này tuyệt đối không thể rẻ đến mức năm tiền, ngoài ra, ông không hề có bằng chứng xác thực. Theo những gì ông biết về Tôn Càn, cũng chưa từng nghe thấy ông ta có vết nhơ lừa đảo, nếu không ông tuyệt đối sẽ không mời Tôn Càn vào cửa. Nếu cuốn sách này đúng là năm tiền, vậy thì ông đã vu oan cho người khác, đó không phải là việc quân tử nên làm.

Tôn Càn nói tiếp: "Lại hỏi tiên sinh, trước kia đã từng thấy cuốn sách nào có hình dáng như thế này chưa?"

Quản Ninh nhìn lướt qua cuốn sách trên án, lắc đầu. Sách trước kia hoặc là sách lụa xếp lại, hoặc là từng cuộn giấy, hay là thẻ tre thẻ gỗ, chưa từng thấy loại sách nào cắt giấy thành từng trang, cắt gọt chỉnh tề, rồi dùng chỉ khâu lại như thế này. Thế nhưng cái lợi của việc làm như vậy là quá rõ ràng, ông chỉ mới lật qua đã không thể rời tay, cảm thấy vô cùng tiện lợi. Cũng chính vì thế, ông mới dám khẳng định cuốn sách này tuyệt đối không chỉ năm tiền.

"Nếu có người trước khi ta tới đây mà nói với tiên sinh rằng trên đời có loại sách này, ngài cũng sẽ nói hắn là tự lừa mình dối người sao?"

Quản Ninh lông mày nhíu chặt, im lặng một lát, rời khỏi chỗ ngồi hành lễ với Tôn Càn. "Ninh vọng ngôn về phẩm hạnh của Tôn quân, thất lễ thất lễ, đáng tội đáng tội."

Tôn Càn đáp lễ, lại nói: "Tiên sinh lánh cư ở Liêu Đông, không biết rõ tình hình Trung Nguyên, nên cũng dễ hiểu thôi." Ông khẽ cười một tiếng. "Không giấu gì tiên sinh, nếu không phải tận mắt nhìn thấy, chính ta cũng không dám tin."

"Nói vậy, những cuốn sách này... thật sự là năm tiền một cuốn sao?"

"Chính xác không sai. Tất nhiên, cũng không dễ dàng mà có được." Tôn Càn nhân cơ hội kể lại việc Tôn Sách năm ngoái công bố kỹ nghệ xưởng in ở Tương Dương, đặc biệt nhấn mạnh Tôn Sách làm vậy chỉ có một mục tiêu: để bách tính bình thường cũng có thể mua được sách, đọc được sách. Nay các châu huyện Trung Nguyên dưới quyền Tôn Sách đều xây dựng lượng lớn xưởng in sách, giá sách giảm nhanh chóng, như "Luận Ngữ" là tài liệu phổ cập chỉ cần năm tiền một cuốn, các loại thi tập thì đắt hơn một chút, hai mươi, ba mươi đều có, nhưng những thứ đó không liên quan nhiều tới bách tính bình thường, là chuyện trong giới đọc sách mà thôi. Thanh Châu hơi tụt hậu một chút, nhưng tốc độ rất nhanh, rất nhiều xưởng in đang đi vào hoạt động, sang xuân tới, những đứa trẻ nhập học mới có thể dùng tới loại giáo trình này.

Tôn Càn nói xong, cười híp mắt nhìn Quản Ninh. "Giá sách đã giảm, mục tiêu của Ngô Hầu đã đạt được một nửa, tiếp theo không phải là việc ông ấy có thể giải quyết, cần sự tương trợ của Ấu An tiên sinh. Hôm nay ta tới đây, chính là muốn mời tiên sinh xuất sơn, giúp Ngô Hầu một tay."

Nghe về chính sách của Tôn Sách, Quản Ninh đang cảm khái muôn vàn, bỗng nghe thấy câu này của Tôn Càn, thoáng chốc ngẩn ra, ngay sau đó lắc đầu. "Ninh không màng hoạn lộ, sợ là phải phụ tấm lòng tốt của Ngô Hầu rồi."

"Ngô Hầu biết tiên sinh thanh đạm không màng danh lợi, không dám làm phiền tiên sinh bởi chuyện giấy mực, chỉ muốn mời tiên sinh dạy dỗ trẻ nhỏ, để chúng có thể đọc hiểu được cuốn sách này. Có sách rồi, không biết chữ cũng là uổng phí, ngài nói đúng không?"

"Để ta dạy dỗ trẻ nhỏ?" Quản Ninh vuốt râu, mỉm cười. "Ta ở đây cũng làm được." Ông nhìn về phía chiếc rương gỗ trên án. "Đã như vậy, vậy thì ta nhận những cuốn sách này. Xin tiên sinh chuyển lời cảm ơn của ta tới Ngô Hầu. Tính ta sơ lười, không đích thân tới tạ ơn nữa."

"Ta nhất định sẽ chuyển lời của tiên sinh tới Ngô Hầu." Tôn Càn không chút do dự, đáp ứng ngay.

Tôn Càn đáp ứng sảng khoái, Quản Ninh ngược lại có chút nghi hoặc. Tôn Càn đặc biệt tới mời ông, ông chỉ từ chối một câu là Tôn Càn không mời nữa, trông như thể Tôn Càn chỉ là khách sáo, không hề nhất định phải mời ông xuất sơn. Tuy nhiên ông cũng không nói gì, như vậy cũng tốt, ông cũng thật sự không muốn xuất sơn.

Quản Ninh bảo con trai cất hai rương sách đi, lại múc một ít cháo trong nồi, mời ba người Tôn Càn dùng bữa. Cháo rất loãng, bên trong có một ít thịt, ngửi rất thơm. Quản Ninh nói với Tôn Càn, đây là vật rừng do dân trong núi gần đây mang tới. Nơi này vốn không có mấy người ở, sau khi ông tới Tương Bình, có không ít hương đảng đi theo tới, tụ cư ở vùng lân cận, dần dần hình thành một ngôi làng như vậy. Ông là người đọc sách, không giỏi mưu sinh, trước kia đều tới Tương Bình mua lương thực, sau này người dần dần đông lên, những việc này đều do người khác làm thay, ông thì dạy lũ trẻ đọc sách, để tỏ lòng cảm ơn.

Tôn Càn trước khi tới đã bỏ công thăm dò tình hình liên quan, đối với những gì Quản Ninh nói cũng không lấy làm lạ. Những nạn dân từ Thanh Châu, Từ Châu vượt biển tới đa số không có ý định định cư ở Liêu Đông, nên họ sống ở vùng phía nam nhiều hơn, ví dụ như vùng Đạp Thị, Bình Quách, một khi Trung Nguyên yên ổn, họ có thể quay về quê nhà. Duy chỉ có Quản Ninh là khác biệt, ông ở lại gần Tương Bình, để tỏ ý không có ý định quay về quê.

Một người như vậy, nếu không tìm được điểm hứng thú của ông ta thì không thể mời ông ta được. Tôn Càn chậm chạp chưa tới, chính là đang tìm điểm đột phá. Sau khi Công Tôn Độ đầu hàng, đường buôn bán thông suốt trở lại, thương nhân mang tới sách mới từ Trung Nguyên, Tôn Càn mới mua một ít, tới thăm Quản Ninh. Trong hai rương sách đó, một rương là mười quyển giáo trình "Luận Ngữ", rương còn lại lại là bản thảo thơ, văn tập mới xuất bản, trong đó có hai bộ rất quan trọng, một bộ là văn bia cổ mới chép lại của Nam Dương Quận Học, một bộ là khảo luận về cổ sử Ngô Việt mới xuất bản của Ngô Quận Quận Học. Hiện tại Quản Ninh vẫn chưa xem, nhưng Tôn Càn tin rằng sau khi ông xem xong, chắc chắn sẽ không thể giữ được vẻ bình thản như bây giờ.

Quản Ninh chỉ là không hứng thú với việc làm quan, chứ đối với học vấn không những có hứng thú, mà còn rất nồng nhiệt. Loại người đọc sách sùng bái kinh điển Nho gia đến mức cực độ này, một khi phát hiện có người mưu toan lật đổ quan điểm hiện có, thì còn lâu mới giữ được vẻ bình thản. Lần gặp mặt tới có lẽ sẽ không ở nơi này nữa.

Mời Quản Ninh xuất sơn, sao bằng việc Quản Ninh chủ động tới thành Tương Bình bái kiến Thái thú Đổng Tập gây chấn động hơn.

Hai người đều là người Bắc Hải, tự nhiên nói chuyện bằng tiếng quê hương. Nghe được giọng quê, Quản Ninh hứng thú rất cao, hỏi không ít chuyện. Tôn Càn nhân cơ hội kể lại tình hình của Thái Sử Từ, đặc biệt nhắc tới "Hóa Hồ luận" của Thái Sử Từ. Quản Ninh vô cùng hứng thú, một là Thái Sử Từ là cố nhân của ông, ông có ấn tượng rất tốt về Thái Sử Từ, nay Thái Sử Từ đã có đất dụng võ, ông đương nhiên mừng cho Thái Sử Từ. Hai là Nho gia trọng nhất là giáo hóa, "Hóa Hồ luận" của Thái Sử Từ khá hợp với khẩu vị của ông. Chỉ có điều ông cảm thấy người Hồ e là khó mà giáo hóa, chi bằng trước hết hãy phổ cập giáo dục cho người Hán ở U Châu. Ông ở Liêu Đông mấy năm, cảm thấy sâu sắc dân chúng Liêu Đông biết lễ nghĩa thì ít, nhưng tình trạng tập nhiễm phong tục người Hồ lại rất nghiêm trọng.

Tôn Càn đang có ý đó, hai người càng nói càng tâm đầu ý hợp, tới khi hết hứng mới chia tay.

Tiễn Tôn Càn đi, Quản Ninh trở về nhà, lấy hai rương sách đó ra, chuẩn bị đọc. Phu nhân Vương thị ngồi xuống đối diện ông, hành lễ một cái. "Phu quân, chàng quyết định tiếp tục ở lại Liêu Đông sao?"

"Phu nhân cho rằng không được sao?"

"Phu quân muốn ở, thiếp sẽ theo chàng. Thế nhưng phu quân có từng nghĩ tới những người khác chưa?"

"Những người khác?" Quản Ninh đặt sách xuống, ngẩng đầu nhìn phu nhân. "Những người khác làm sao?"

"Vừa rồi khi các ngài nói chuyện, thiếp thấy thần sắc của Ngô Đạc, sợ là sẽ không ở lại đây nữa đâu."

Quản Ninh nghĩ ngợi, có chút ngộ ra. Ngô Đạc quả thực đã hỏi Tôn Càn không ít câu hỏi, Thanh Châu có yên ổn hay không, ruộng đất phân chia thế nào, có tàu thuyền để đi hay không, quả thực có ý muốn quay về quê. "Thế thì có gì không tốt? Thanh Châu yên ổn, bách tính lại có thể an cư lạc nghiệp, quay về cũng tốt." Ông nhìn Vương thị một cái. "Nàng cũng muốn quay về?"

Vương thị lắc đầu. "Phu quân ở đâu, thiếp ở đó. Thiếp chỉ nghĩ, nếu họ đều quay về hết, chàng còn có thể dạy ai đọc sách? Dân Liêu Đông sao? Trong vòng mấy dặm gần đây không có mấy hộ gia đình, hơn nữa nơi này cũng rất gần Tương Bình, một khi Quận học, huyện học tuyển sinh, họ rất có thể đều sẽ đưa con tới Quận học, huyện học, ở đó có ăn có ở, chẳng phải tiện hơn ở đây sao?"

Quản Ninh im lặng một hồi lâu, lại tự giễu: "Thế thì có gì không tốt? Ta vừa hay có thể yên tâm đọc sách. Đọc sách vốn không phải vì người khác, mà là vì chính mình."

Vương thị không nói thêm nữa. Nàng và Quản Ninh làm vợ chồng mười mấy năm, biết rõ tâm tư của Quản Ninh như lòng bàn tay, đã nhìn thấy sự mất mát trong ánh mắt Quản Ninh, chỉ là không thể nói toạc ra mà thôi. Lúc Quản Ninh tiễn Tôn Càn, nàng đã xem qua những cuốn sách đó, cũng đoán được ý đồ của Tôn Càn. Nàng có thể theo Quản Ninh già đi ở nơi này, nhưng nàng không hy vọng con trai Quản Mạc cũng ẩn cư ở mảnh đất tha hương này cả đời.

Không nằm ngoài dự đoán của Vương thị, trong vòng vài ngày, tin tức Thanh Châu bình định, có thể quay về quê bất cứ lúc nào đã thông qua miệng Ngô Đạc truyền khắp cả ngôi làng, biết tin Ngô Hầu có lòng muốn thi hành chính sách mới tại Thanh Châu, nhập hộ tịch cấp ruộng đất, xây xưởng, trường học, những bách tính này đều cảm thấy động lòng, không ngừng có người chạy tới từ biệt Quản Ninh, càng nhiều người không dám chắc tin tốt như vậy là thật, liền cử người đại diện, chạy tới Tương Bình để dò hỏi.

Mấy ngày sau, Tương Bình truyền tới tin tức, không chỉ tin tức Ngô Đạc nói là hoàn toàn xác thực, tân nhiệm Liêu Đông Thái thú Đổng Tập còn ban hành một đạo mệnh lệnh, ai muốn quay về quê, có thể đón tàu buôn quay về, phủ Thái thú đang thống kê nhân số, khi cần thiết có thể bao mấy chiếc tàu đưa họ đi. Nhưng phủ Thái thú càng hy vọng những bách tính Thanh Châu này định cư tại Liêu Đông, ai nguyện ý nhập hộ tịch tại Liêu Đông có thể tính đầu người cấp ruộng đất, còn có phí an gia với số lượng không nhỏ, cùng với ưu đãi cho con cái nhập học.

Đặc biệt là điều kiện cuối cùng vô cùng quan trọng, Quận học, huyện học đều có sẵn, giáo trình, thầy giáo cũng đang trong quá trình chuẩn bị, sang xuân tới là có thể nhập học rồi, cơ hội vô cùng hiếm có.

Ngôi làng vốn yên bình bỗng chốc sôi sục hẳn lên, ngay cả những người tạm thời chưa muốn quay về quê cũng ngồi không yên, lũ lượt chạy tới Tương Bình dò hỏi tin tức chính xác, hỏi han về các việc liên quan. Không lâu sau, công văn thể thức thống nhất do phủ Thái thú ấn hành đã được dán tới trong làng. Nhìn thấy quan ấn phía trên, tất cả nghi ngờ và không chắc chắn đều tan biến, trong vòng vài ngày, ngôi làng đã trống không.

Ngay lúc này, Quản Ninh cũng đã đọc xong những bài văn kia, bị kích thích đến mức nhảy dựng lên vì giận dữ, không kìm được ngọn lửa giận trong lòng, bất chấp việc vừa mới đổ một trận tuyết lớn, đi ra khỏi cửa để tìm hảo hữu Bỉnh Nguyên, Vương Liệt, cùng bàn đại kế, chiến đấu vì sự tôn nghiêm của Nho môn.