Aufidius bước vào cùng viên Trung uý.

AUFIDIUS.

Bọn họ vẫn chạy theo tên người La Mã chứ?

TRUNG UÝ.

Tôi chẳng hiểu hắn có bùa phép gì, nhưng binh lính của ngài coi hắn như lời cầu nguyện trước bữa ăn, là đề tài bàn tán trên bàn tiệc, và là lời cảm tạ khi tàn tiệc; và ngài đang bị lu mờ trong chiến dịch này, thưa ngài, chính bởi những người của ngài.

AUFIDIUS.

Bây giờ tôi không thể cứu vãn, trừ khi dùng biện pháp làm tổn hại đến bước đi của đại cục. Hắn tỏ ra kiêu ngạo hơn nhiều, ngay cả với cá nhân tôi, so với những gì tôi tưởng tượng khi lần đầu đón nhận hắn. Tuy nhiên, bản tính của hắn trong chuyện đó không hề thay đổi, và tôi buộc phải tha thứ cho những gì không thể sửa đổi.

TRUNG UÝ.

Nhưng tôi ước gì, thưa ngài—ý tôi là vì lợi ích riêng của ngài—ngài đã không cùng hắn nhận chung trọng trách, mà hoặc là tự mình gánh vác chiến dịch, hoặc là khoán trắng hoàn toàn cho hắn.

AUFIDIUS.

Ta hiểu rõ ý ngươi, và hãy tin chắc rằng, khi hắn phải thanh toán sòng phẳng, hắn không hề biết ta có thể trưng ra những gì để chống lại hắn, dẫu cho có vẻ như thế—và hắn cũng nghĩ vậy, đồng thời ai nấy đều thấy rõ trước mắt—rằng hắn đang xử lý mọi việc suôn sẻ, tỏ ra là người quản lý tài tình cho nhà nước Volscian, chiến đấu tựa loài rồng, và cứ tuốt gươm là lập chiến công; thế nhưng hắn đã bỏ dở việc mà sẽ làm gãy cổ hắn hoặc đe dọa tính mạng ta bất cứ khi nào chúng ta phải tính sổ.

TRUNG UÝ.

Thưa ngài, tôi xin ngài cho biết, ngài có nghĩ hắn sẽ chiếm được Rome không?

AUFIDIUS.

Mọi nơi đều đầu hàng trước khi hắn kịp hạ trại, và giới quý tộc Rome đều thuộc về hắn; các Nghị viên và Quý patrician cũng yêu mến hắn. Các Quan hộ dân chẳng phải là binh lính, và dân chúng của họ sẽ hấp tấp gọi hắn về chẳng kém gì lúc vội vã trục xuất hắn đi. Ta nghĩ hắn đối với Rome cũng như loài chim ưng cá đối với bầy cá, loài chim khuất phục con mồi bằng quyền năng tự nhiên. Đầu tiên, hắn là một kẻ tôi trung đáng kính của họ, nhưng hắn không thể giữ cho danh hiệu của mình được vững vàng. Dù đó là sự kiêu ngã, thứ luôn làm vấy bẩn kẻ gặp vận đỏ từ những may mắn hằng ngày; dù là sự kém cỏi về phán quyết, khiến hắn thất bại trong việc định đoạt những cơ hội mà hắn làm chủ; hay dẫu là bản tính, không thể thay đổi chính mình, không thể chuyển từ chiếc mũ trụ sang chiếc đệm ghế, mà vẫn duy trì sự khắc khổ và cung cách cai trị thời bình y hệt như lúc hắn thống lĩnh chiến tranh; nhưng chỉ cần một trong số những điều ấy—dù hắn mang chút ít của tất cả, chứ không phải tất cả, vì ta dám minh oan cho hắn đến mức đó—đã khiến hắn bị khiếp sợ, bị căm ghét, và bị lưu đày. Song hắn lại có một công trạng đủ để bóp nghẹt mọi lời chê bai ngay trên đầu môi. Thế nên những đức hạnh của chúng ta hoàn toàn phụ thuộc vào cách nhìn nhận của thời đại, và quyền lực, dẫu tự hào về chính mình đến đâu, cũng chẳng có nấm mồ nào rõ mười mươi cho bằng một chiếc ghế chuyên ca tụng những gì nó đã làm.

Lửa này trừ lửa nọ, đinh này nhổ đinh kia;

Lẽ phải đụng lẽ phải khựng, sức mạnh đụng sức mạnh lì.

Nào, chúng ta đi thôi. Này Caius, khi Rome thuộc về ngươi,

Ngươi sẽ là kẻ nghèo hèn nhất; bấy giờ ngươi sớm sẽ thuộc về ta.

[Cùng lui.]