Công tước, Claudio và Ngục quan bước vào.

CÔNG TƯỚC

Thế ra anh vẫn hy vọng được Lãnh chúa Angelo ân xá chứ?

CLAUDIO

Những kẻ khốn khổ nào còn phương dược nào khác

Ngoài niềm hy vọng đâu.

Tôi vẫn hy vọng được sống, và cũng đã sẵn sàng để chết.

CÔNG TƯỚC

Hãy quyết chí đón nhận cái chết đi. Cả cái chết lẫn sự sống

Nhờ thế mà sẽ ngọt ngào hơn. Hãy suy ngẫm về sự sống thế này:

Nếu ta đánh mất ngươi, ta chỉ đánh mất một thứ

Mà chẳng kẻ ngốc nào lại muốn giữ làm gì. Ngươi chỉ là một hơi thở,

Nô lệ cho mọi sự xoay vần của bầu trời<Cái thứ luôn đè nặng và làm khổ sở từng giờ

Cái chốn nương thân mà ngươi đang ngự trị. Thực ra, ngươi chỉ là trò hề của tử thần;

Chính vì muốn trốn chạy hắn mà ngươi phải nhọc nhằn lao dịch,

Thế mà ngươi vẫn cứ lao đầu về phía hắn. Ngươi chẳng có gì cao quý cả;

Bởi vì mọi sự tiện nghi mà ngươi mang trên mình

Đều được nuôi dưỡng từ sự hèn hạ. Ngươi hoàn toàn chẳng can đảm chút nào;

Bởi vì ngươi vẫn khiếp sợ trước cái nọc mềm mại và nhỏ nhoi

Của một con sâu bọ tội nghiệp. Sự nghỉ ngơi tuyệt vời nhất của ngươi là giấc ngủ,

Và ngươi vẫn thường tìm đến nó, thế nhưng lại vô cùng sợ hãi

Cái chết của mình, vốn chẳng khác gì giấc ngủ ấy. Ngươi chẳng phải là chính ngươi;

Bởi vì ngươi tồn tại dựa vào muôn vàn hạt bụi

Sinh ra từ cát bụi. Ngươi chẳng lấy gì làm hạnh phúc;

Bởi vì những gì không có thì ngươi vẫn cứ mải miết tranh giành,

Còn những gì đang có trong tay thì lại quên bẵng. Ngươi chẳng có gì là chắc chắn;

Bởi vì sắc diện của ngươi xoay vần theo những biến đổi kỳ lạ

Của vầng trăng. Nếu ngươi giàu có, thực chất ngươi vẫn nghèo hèn;

Bởi vì, giống như con lừa mang nặng những thỏi vàng trên lưng,

Ngươi chỉ mang vác thứ tài sản nặng nề ấy trong một chặng đường,

Rồi cái chết sẽ cởi trút nó đi hộ ngươi. Bạn bè thì ngươi chẳng có lấy một ai;

Ngay cả những giọt máu ruột thịt gọi ngươi bằng cha,

Thứ tinh chất xuất phát từ chính thắt lưng của ngươi,

Cũng đang nguyền rủa chứng gút, lở loét và phong hàn

Sao vẫn chưa cướp đi mạng sống của ngươi cho sớm. Ngươi chẳng còn trẻ mà cũng chẳng phải già,

Mà giống như giấc ngủ sau bữa ăn trưa

Đang mơ màng về cả hai trạng thái ấy; bởi vì toàn bộ tuổi trẻ diễm phúc của ngươi

Rồi cũng trở nên già nua, và phải đi xin sự rủ lòng bố thí

Từ tuổi già run rẩy; và khi ngươi đã vừa già vừa giàu có,

Ngươi lại chẳng còn chút hơi ấm, tình cảm, sức lực hay sắc đẹp nào

Để tận hưởng sự giàu sang ấy một cách dễ chịu. Thế thì trong cái gọi là sự sống này

Còn lại gì đáng mặt nữa chứ? Thế mà ẩn giấu trong cuộc đời này

Lại là hàng ngàn cái chết khác; vậy mà chúng ta cứ sợ hãi cái chết,

Thứ làm cho mọi sự chênh lệch ấy trở nên bình đẳng.

CLAUDIO

Tôi xin cúi đầu cảm ơn ngài.

Cầu xin được sống, hóa ra tôi đang tìm kiếm cái chết,

Và khi tìm kiếm cái chết, tôi lại tìm thấy sự sống. Cứ để nó đến đi.

ISABELLA

[Bên trong.] Có ai ở đây không! Xin bình an cho chốn này; chúc ơn phước và sự an lành!

NGỤC QUAN

Ai ở ngoài đó thế? Mời vào. Lời chúc ấy thật đáng được chào đón.

CÔNG TƯỚC

Thưa anh bạn quý, chẳng bao lâu nữa tôi sẽ ghé thăm anh.

CLAUDIO

Thưa ngài đáng kính, tôi xin cảm ơn ngài.

Isabella bước vào.

ISABELLA

Việc của tôi là muốn trao đổi một vài lời với Claudio.

NGỤC QUAN

Và rất hoan nghênh cô. Kìa thưa ngài, em gái của ngài đây rồi.

CÔNG TƯỚC

Ngục quan, tôi muốn nói chuyện riêng với ông một lát.

NGỤC QUAN

Bao lâu tùy ý ngài.

CÔNG TƯỚC

Hãy dẫn tôi đến một nơi khuất để có thể nghe họ trò chuyện.

[Công tước và Ngục quan rời đi.]

CLAUDIO

Này em gái, có tin gì an ủi không?

ISABELLA

Ôi,

Như mọi niềm an ủi khác, rất tốt đẹp, thực sự rất tốt đẹp.

Lãnh chúa Angelo, do có việc bận trên thiên đàng,

Định chọn anh làm sứ giả đi thật nhanh đến đó,

Nơi anh sẽ trở thành một sứ thần thường trú vĩnh viễn.

Vì thế, hãy nhanh chóng chuẩn bị hành trang cho thật chu đáo;

Ngày mai anh sẽ lên đường.

CLAUDIO

Không còn cách nào cứu vãn sao?

ISABELLA

Không có, trừ một cách cứu vãn duy nhất là: để cứu lấy cái đầu,

Thì phải chẻ đôi trái tim ra.

CLAUDIO

Nhưng thực sự có cách nào không?

ISABELLA

Có chứ, thưa anh, anh có thể sống.

Vị quan tòa ấy có một thứ lòng thương xót mang tính quỷ quái,

Nếu anh chịu cầu xin, nó sẽ tha cho mạng sống của anh,

Nhưng lại xiềng xích anh cho đến tận lúc chết.

CLAUDIO

Giam cầm vĩnh viễn ư?

ISABELLA

Vâng, chính xác là thế; giam cầm vĩnh viễn; một sự kìm hãm,

Dù anh có cả sự mênh mông của thế giới này đi nữa,

Vẫn bị giới hạn trong một khuôn khổ nhất định.

CLAUDIO

Nhưng là dưới hình thức nào?

ISABELLA

Là hình thức mà nếu anh đồng ý,

Sẽ lột sạch danh dự khỏi tấm thân mà anh đang mang,

Và để anh trần trụi hoàn toàn.

CLAUDIO

Hãy nói rõ cho tôi biết điểm ấy xem nào.

ISABELLA

Ồ, em thực sự sợ anh đấy, Claudio, và em đang run rẩy,

Sợ rằng anh sẽ ham hố bám lấy một cuộc sống đầy bệnh tật,

Và coi trọng thêm sáu bảy mùa đông nữa

Hơn cả danh dự vĩnh hằng. Anh có dám chết không?

Cảm giác về cái chết chủ yếu nằm trong sự tưởng tượng của chúng ta;

Và con bọ hung tội nghiệp mà chúng ta dẫm lên dưới chân

Trong nỗi đau thể xác cũng cảm nhận thấy một sự nhói đau lớn lao

Hệt như lúc một gã khổng lồ lâm chung.

CLAUDIO

Sao em lại đem điều sỉ nhục này ra để nói với anh?

Em nghĩ anh có thể vớt vát được sự kiên định

Từ những lời mềm mỏng ẻo lả đó sao? Nếu anh phải chết,

Anh sẽ đón nhận bóng tối như đón một người cô dâu

Và siết chặt nó vào lòng.

ISABELLA

Đúng là giọng nói của anh tôi đây rồi! Ngôi mộ của cha tôi

Đã cất lên tiếng nói qua lời ấy. Phải, anh phải chết.

Anh quá cao quý để mà giữ gìn một mạng sống

Bằng những thủ đoạn hèn hạ. Tên phó vương bề ngoài ra vẻ thánh thiện này,

Với bộ mặt điềm tĩnh và lời lẽ đong đếm từng chữ

Bóp chết tuổi trẻ ngay từ trong trứng nước, và săn đuổi những thói hư tật xấu

Hệt như chim ưng săn mồi, kỳ thực vẫn là một con quỷ.

Nếu lớp bụi bẩn bên trong hắn bị lật tẩy, hắn trông sẽ chẳng khác nào

Một cái đìa sâu thẳm như địa ngục.

CLAUDIO

Gã Angelo luôn tỏ ra nghiêm nghị ấy á?

ISABELLA

Ồ, đó chính là chiếc áo choàng xảo quyệt của địa ngục

Dùng để khoác lên và che đậy những kẻ tội lỗi đáng nguyền rủa nhất

Trong những viền áo nghiêm trang! Anh có nghĩ rằng, hỡi Claudio,

Nếu em dâng hiến sự trinh trắng của mình cho hắn

Thì anh có thể được tha bổng không?

CLAUDIO

Ôi trời đất ơi, điều đó không thể nào xảy ra được.

ISABELLA

Đúng thế, hắn sẽ ban nó cho anh, bắt nguồn từ tội lỗi đồi bại này,

Để rồi anh cứ tiếp tục phạm tội với hắn mãi. Đêm nay chính là lúc

Mà em phải làm điều mà em kinh tởm không dám gọi tên,

Bằng không thì ngày mai anh phải chết.

CLAUDIO

Em không được làm thế.

ISABELLA

Ôi, nếu đó chỉ là sinh mạng của em,

Em sẽ sẵn sàng vứt bỏ nó để cứu lấy anh

Dễ dàng như vứt một chiếc ghim cài.

CLAUDIO

Cảm ơn em, Isabel dấu yêu.

ISABELLA

Hãy chuẩn bị sẵn sàng cho cái chết vào ngày mai đi, Claudio.

CLAUDIO

Ừ. Liệu hắn có những cảm xúc trong lòng

Nhận tâm bẻ mũi pháp luật ra như thế

Khi hắn muốn ép buộc nó hay không? Chắc chắn đó không phải là tội lỗi;

Hoặc nếu có trong bảy tội đại hình thì đó cũng là tội nhẹ nhất.

ISABELLA

Tội nào là nhẹ nhất cơ chứ?

CLAUDIO

Nếu đó là tội đáng đọa đày, khi mà hắn uyên bác đến thế,

Sao hắn lại vì một phút bốc đồng nhất thời

Mà bị trừng phạt đời đời kiếp kiếp cơ chứ? Ôi Isabel!

ISABELLA

Anh tôi muốn nói gì nào?

CLAUDIO

Cái chết là một điều đáng sợ.

ISABELLA

Và một cuộc sống bị sỉ nhục là một điều đáng tởm.

CLAUDIO

Phải, nhưng chết đi, rồi đi đến một nơi ta hoàn toàn không biết là đâu;

Phải nằm trong sự lạnh lẽo tê cứng, rồi thối rữa đi;

Cái thể xác ấm áp, đầy cảm giác này sẽ biến thành

Một cục đất nhào nặn; và linh hồn từng hân hoan

Sẽ phải tắm mình trong những dòng sông lửa dữ, hoặc trú ngụ

Trong những vùng băng giá buốt thấu xương;

Phải bị giam cầm trong những cơn gió vô hình

Và bị thổi văng đi với bạo lực cuồng nộ không dứt quanh

Thế gian lơ lửng này; hoặc trở nên tồi tệ hơn cả những kẻ tồi tệ nhất

Mà trí tưởng tượng vô luật lệ và mông lung

Đang hình dung là đang gào thét — điều đó quá ư kinh khủng.

Cuộc đời trần tục mệt mỏi và đáng ghét nhất

Mà tuổi già, bệnh tật, sự túng quẫn và ngục tù

Có thể giáng lên tạo vật cũng hãy còn là thiên đường

So với những gì chúng ta hằng sợ hãi về cái chết.

ISABELLA

Trời ơi, trời ơi!

CLAUDIO

Em gái ngọt ngào, hãy để cho anh được sống.

Bất kỳ tội lỗi nào em phạm phải để cứu mạng sống của một người anh,

Thì tự nhiên cũng châm chước cho hành động ấy đến mức

Nó biến thành một đức hạnh.

ISABELLA

Ôi, đồ súc vật! Ôi kẻ hèn nhát bội bạc! Ôi tên khốn đồi bại!

Anh định dùng sự dâm ô của tôi để làm nên một con người chắc chắn ư?

Đó chẳng phải là một dạng loạn luân khi lấy sự sống

Từ sự ô nhục của chính em gái mình sao? Tôi phải nghĩ thế nào đây?

Trời cao hãy phù hộ để mẹ tôi chung thủy với cha tôi,

Chứ một mầm mống hoang dại và lệch lạc đến thế

Thưa rằng chưa từng xuất phát từ dòng máu của ông. Hãy nhận lấy sự thách thức của tôi,

Hãy chết đi, hãy tiêu đời đi! Dù chỉ cần tôi cúi đầu

Là có thể tha bổng cho anh khỏi số phận, tôi cũng nhất quyết không làm.

Tôi sẽ cầu nguyện hàng ngàn lời cầu cho anh chết,

Và không một lời nào để cứu anh đâu.

CLAUDIO

Thôi nào, hãy nghe tôi đã, Isabel.

ISABELLA

Ôi nhục nhã, nhục nhã, nhục nhã!

Tội lỗi của anh không phải do vô ý, mà là một nghề kiếm sống.

Sự khoan dung dành cho anh hóa ra lại thành kẻ dắt mối.

Tốt nhất là anh hãy chết quách đi cho rồi.

[Đang bước đi.]

CLAUDIO

Ôi, hãy nghe tôi nói đi, Isabella.

Công tước trong trang phục tu sĩ bước vào.

CÔNG TƯỚC

Xin hãy rủ lòng ban ơn một lời, thưa cô em trẻ tuổi, chỉ một lời thôi.

ISABELLA

Ngài muốn gì?

CÔNG TƯỚC

Nếu cô có chút thời gian rảnh rỗi, tôi muốn trao đổi với cô đôi điều ngay bây giờ. Sự thỏa mãn mà tôi mong muốn cũng chính là lợi ích của chính cô.

ISABELLA

Tôi chẳng có chút thời gian dư dả nào đâu, thời gian ở đây tôi phải bớt xén từ những công việc khác, nhưng tôi sẽ đứng lại nghe ngài một lát.

CÔNG TƯỚC

[Nói riêng với Claudio.] Này con trai, ta đã nghe lén tất cả những gì diễn ra giữa ngươi và em gái ngươi. Angelo chưa bao giờ có ý định hủ hóa con bé; hắn chỉ thử thách lòng chung thủy của nó để tập dượt khả năng phán đoán của mình trước bản tính của con người. Con bé, vốn mang bản chất danh dự chân chính, đã đưa ra lời từ chối đầy cao quý mà hắn vô cùng vui mừng khi nhận được. Ta là cha giải tội của Angelo, và ta biết điều này là sự thật; vì thế hãy chuẩn bị tinh thần đón nhận cái chết. Đừng tự thỏa mãn ý chí của mình bằng những hy vọng sai lầm. Ngày mai ngươi phải chết; hãy quỳ xuống và chuẩn bị đi.

CLAUDIO

Xin cho tôi được tạ lỗi với em gái mình. Tôi đã chán ngấy cuộc đời này đến mức sẽ cầu xin để được tống khứ nó đi.

CÔNG TƯỚC

Cứ giữ vững lập trường ấy đi. Vĩnh biệt.

[Claudio rời đi.]

Ngục quan bước vào.

NGỤC QUAN

Cha muốn gì ạ?

CÔNG TƯỚC

Đã đến lúc ông nên lui ra rồi. Hãy để ta ở lại với người thiếu nữ này một lát; bộ y phục này đảm bảo với ta rằng sẽ không có tổn hại nào giáng lên cô ấy vì sự hiện diện của ta.

NGỤC QUAN

Vâng, xin tùy ngài.

[Ngục quan rời đi.]

CÔNG TƯỚC

Bàn tay đã nhào nặn nên sắc đẹp của cô cũng đồng thời ban cho cô sự lương thiện. Sự lương thiện rẻ rúng trong nhan sắc sẽ khiến cho nhan sắc chẳng thể bền vững với đức hạnh; nhưng ơn phước, vốn là tâm hồn trong nét đẹp của cô, sẽ giữ cho thể xác của nó mãi mãi tinh khôi. Cuộc tấn công mà Angelo giáng xuống cô, định mệnh đã đưa đẩy cho ta thấu hiểu; và nếu như sự yếu đuối không có sẵn những tấm gương sa ngã, thì ta đã phải kinh ngạc về Angelo rồi. Cô sẽ làm thế nào để vừa làm vừa lòng tên phó vương này, lại vừa cứu được người anh trai?

ISABELLA

Bây giờ tôi đang trên đường đến để trả lời dứt khoát với hắn đây. Thà rằng để anh tôi chết theo luật pháp còn hơn là đứa cháu của tôi ra đời một cách bất hợp pháp. Nhưng, ôi, vị Công tước nhân từ đã lầm tưởng về Angelo biết bao! Nếu ngài ấy trở về và tôi có cơ hội nói chuyện với ngài, thì tôi thà ngậm miệng còn hơn, hoặc sẽ vạch trần bộ máy cai trị của hắn.

CÔNG TƯỚC

Điều đó cũng không có gì là sai trái lắm. Tuy nhiên, hoàn cảnh hiện tại ra sao thì hắn vẫn sẽ né tránh lời cáo buộc của cô: hắn chỉ thử thách cô mà thôi. Vì thế, hãy lắng nghe những lời khuyên của ta, vì lòng yêu mến việc hành thiện, một giải pháp đã xuất hiện. Ta tin chắc rằng cô có thể một cách vô cùng chính trực mang lại một ân huệ xứng đáng cho một người phụ nữ tội nghiệp bị oan ức; chuộc lại người anh trai khỏi luật pháp giận dữ; không làm vấy bẩn thân thể cao quý của chính mình; và làm hài lòng vị Công tước đang vắng mặt, nhỡ đâu có ngày ngài trở về để nghe thấu câu chuyện này.

ISABELLA

Xin ngài cứ nói tiếp đi. Tôi có đủ dũng khí để làm bất cứ điều gì không tổn hại đến sự thật trong tâm hồn mình.

CÔNG TƯỚC

Đức hạnh thì táo bạo, và sự lương thiện chẳng bao giờ sợ hãi. Cô đã từng nghe nói về Mariana chưa, người em gái của Frederick, vị danh tướng từng gặp tai nạn hiểm nghèo trên biển?

ISABELLA

Tôi đã từng nghe danh người phụ nữ ấy, và những lời ngợi ca luôn đi kèm tên tuổi của nàng.

CÔNG TƯỚC

Đáng lẽ nàng đã kết hôn với chính Angelo này, đã đính ước bằng lời thề, và ngày cưới cũng đã được ấn định. Giữa khoảng thời gian đính ước và thời hạn cử hành hôn lễ ấy, người anh trai Frederick của nàng đã gặp tai nạn đắm tàu trên biển, mang theo trên con tàu gặp nạn ấy cả của hồi môn của em gái mình. Nhưng hãy nhìn xem điều bất hạnh ấy đã giáng xuống người phụ nữ tội nghiệp nặng nề biết nhường nào. Ở đó, nàng vừa mất đi một người anh trai cao quý và nổi tiếng, người vẫn luôn vô cùng nhân hậu và yêu thương nàng hết mực; mất đi cả phần tài sản và huyết mạch cho vận mệnh của mình, chính là của hồi môn mùa cưới; và mất đi cả người chồng hứa hôn của cả hai, chính là gã Angelo bề ngoài đạo mạo này.

ISABELLA

Chuyện đó có thể xảy ra sao? Angelo lại đối xử với nàng như thế ư?

CÔNG TƯỚC

Bỏ rơi nàng trong nước mắt, và chẳng thèm lau lấy một giọt bằng sự an ủi nào, nuốt trọn những lời thề nguyền, viện cớ rằng đã phát hiện ra những điều ô nhục ở nàng; nói tóm lại, phó mặc nàng cho nỗi đoạn trường của chính mình, thứ mà nàng vẫn còn mang theo vì hắn; còn hắn, lạnh lùng như bức tượng đá trước những giọt nước mắt của nàng, chỉ để chúng xối qua chứ chẳng hề mủi lòng.

ISABELLA

Thật là một phúc đức lớn lao biết bao nếu cái chết mang người phụ nữ tội nghiệp này khỏi cõi đời! Thật là một sự mục ruỗng trong cuộc đời này khi nó lại để cho một kẻ như thế được sống! Nhưng nàng có thể dựa vào đâu để tìm lại công lý từ hoàn cảnh này đây?

CÔNG TƯỚC

Đó là một vết rách mà cô có thể dễ dàng hàn gắn, và phương thuốc chữa lành nó không chỉ cứu được anh trai cô, mà còn giữ cho cô không bị vấy bẩn danh dự khi thực hiện điều đó.

ISABELLA

Xin ngài hãy chỉ cho tôi cách với, thưa cha nhân hậu.

CÔNG TƯỚC

Người thiếu nữ vừa được nhắc tới ấy vẫn còn giữ nguyên vẹn mối tình đầu trong tim. Sự tàn nhẫn bất công của hắn, thứ lẽ ra theo mọi lý Lẽ phải dập tắt tình yêu của nàng, nay lại giống như một khúc gỗ chắn ngang dòng nước, khiến nó càng trở nên dữ dội và cuồng nộ hơn. Cô hãy đến gặp Angelo; đáp lại yêu cầu của hắn bằng một sự vâng lệnh đầy khôn khéo; đồng ý với những đòi hỏi của hắn đến từng chi tiết. Chỉ cần lưu ý điểm lợi thế này: thứ nhất, cuộc gặp gỡ của cô với hắn không được kéo dài; thời gian phải thật kín đáo và tĩnh lặng; và địa điểm phải thật thuận tiện. Khi điều đó đã mặc nhiên được chấp thuận, thì đây là toàn bộ kế hoạch tiếp theo. Chúng ta sẽ khuyên người phụ nữ bị oan ức ấy đến thay thế chỗ của cô, bước vào vị trí của cô. Nếu cuộc gặp gỡ ấy sau này bị phanh phui, nó có thể buộc hắn phải đền bù cho nàng; và bằng cách này, anh trai cô được cứu, danh dự của cô tinh tuyết, nàng Mariana tội nghiệp được đền bù, và tên phó vương đồi bại bị lột mặt nạ. Ta sẽ dàn xếp và huấn luyện người thiếu nữ ấy cho cuộc hẹn hò của hắn. Nếu cô thấy có thể thực hiện việc này một cách suôn sẻ, thì tính chất đôi bên cùng có lợi của nó sẽ che chở cho sự lừa dối này khỏi mọi búa rìu dư luận. Cô nghĩ sao về kế hoạch này?

ISABELLA

Hình ảnh của nó đã mang lại cho tôi sự thỏa mãn ngay lúc này rồi, và tôi tin rằng nó sẽ tiến triển đến một kết cục tốt đẹp nhất.

DUKE.

Điều đó phụ thuộc rất nhiều vào sự kiên định của cô. Hãy mau chóng đến gặp Angelo; nếu tối nay hắn nài nỉ cô lên giường với hắn, hãy hứa hẹn sẽ làm hắn thỏa mãn. Ta sẽ đến tu viện Saint Luke ngay lập tức; vị Mariana sầu muộn ấy đang trú ngụ tại căn trang trại có hào nước bao quanh ở đó. Hãy ghé qua đó gặp ta; và hãy giải quyết nhanh gọn với Angelo, để mọi việc được tiến hành sớm.

ISABELLA

Tôi cảm ơn ngài vì lời an ủi này. Kính chào ngài, thưa cha.

[Isabella rời đi.]