Tashkent đẹp đẽ và thơm ngát biết bao: ánh thu sáng lạng, núi xa tựa nét mày kẻ; cây xanh rợp bóng, lá chuối chưa tàn, hoa hồng vẫn đang khoe sắc lần cuối cùng trong mùa; những đóa cúc đủ màu, hoa thược dược và các loài hoa dại không tên khác đã biến những góc đường và bãi cỏ nhỏ trước các khu nhà của thành phố thành những tấm thảm sặc sỡ đậm chất dân tộc Uzbekistan; dọc hai bên đại lộ rợp bóng cây là những tòa lầu trắng cao vút, những hàng cột tròn cao và hành lang mang phong cách dân tộc của các tòa lầu này mang lại cảm giác khoáng đạt, cao thượng mà lại dịu dàng, dễ chịu.

Xanh vỏ đỏ lòng, đó là dưa hấu; sắc hồng lạnh buốt, đó là dưa vàng; đào vỏ tím, đào vỏ xanh, quả to như quả táo tàu, quả nhỏ như hạt chuỗi, lấp lánh ánh ngọc; lựu, lê, na cùng những loại trái cây quý khác, đều tỏa ra hương thơm say đắm lòng người.

Thế nhưng, tất cả vẻ đẹp và hương thơm ấy, vì có yếu tố "người" mà càng trở nên tươi sáng và đáng yêu hơn!

Đây là chữ "Người" cần phải được viết hoa!

Đó là vì nhân dân Tashkent — toàn thể nhân dân Uzbekistan, là những người nắm giữ vận mệnh trong tay mình, là những người đã xóa bỏ chế độ bóc lột, bằng lao động tập thể và trí tuệ, xây dựng đất nước mình từ chỗ nghèo nàn lạc hậu trở thành thiên đường trần gian tráng lệ, giàu có và hạnh phúc như ngày nay; hơn nữa, họ là những con người vĩ đại đang tiếp tục xóa bỏ sự khác biệt giữa thành thị và nông thôn, giữa lao động trí óc và lao động chân tay, đang xây dựng xã hội cộng sản!

Chính những con người như vậy, cùng với những "kỹ sư tâm hồn" của họ - các nhà văn, đã dùng toàn bộ nhiệt huyết để đón tiếp những vị khách quý đến từ hơn bốn mươi quốc gia - những người đồng nghiệp.

Chính vì lẽ đó, Tashkent đã khoác lên mình bộ trang phục lễ hội.

Mọi nẻo đường đều treo đèn kết hoa và cờ phướn, tung bay những khẩu hiệu chúc mừng:

— Tình hữu nghị và đoàn kết của nhân dân Á - Phi muôn năm!

— Tình hữu nghị và đoàn kết của các nhà văn Á - Phi muôn năm!

— Tình hữu nghị và đoàn kết của nhân dân các nước trên thế giới muôn năm!

— Hòa bình thế giới muôn năm!

Nhà hát Ca múa nhạc Alisher Navoi hùng vĩ đã khoác lên mình lễ phục, quốc kỳ của hơn bốn mươi quốc gia tung bay trên mái nhà.

Quảng trường Navoi, nhờ có khách sạn Tashkent phong cách dân tộc mới được xây dựng, đẹp đẽ mỹ miều đối diện với nhà hát từ xa, càng trở nên lộng lẫy và khoáng đạt hơn.

Ban ngày, ánh mặt trời xuyên qua đài phun nước trên quảng trường, tạo thành cầu vồng bảy sắc; ban đêm, vô số ánh đèn màu xung quanh quảng trường tạo nên chốn tiên cảnh mộng ảo: tất cả những điều này đều gợi cho người ta nhớ đến những thi phẩm của Navoi. Hiện thực và thơ ca hòa làm một.

Suốt cả ngày, đôi khi đến tận đêm khuya, trên quảng trường luôn đông đúc những nhóm các cụ ông, cụ bà, những chàng trai, cô gái — người lao động từ Tashkent và từ nơi khác đến, bày tỏ sự chúc mừng đối với hội nghị nhà văn có ý nghĩa lịch sử này, bày tỏ sự ngưỡng mộ đối với các nhà văn đến từ hơn bốn mươi quốc gia.

Những cậu bé, cô bé đeo khăn quàng đỏ, tốp này nhóm kia, bao quanh những vị khách quý đang phơi phới niềm vui, đôi bàn tay nhỏ nhắn chìa ra những cuốn sổ nhỏ xin chữ ký làm kỷ niệm.

Quang cảnh thật hùng vĩ, điều này khiến người ta nhớ lại hơn một ngàn năm trước, liệu Tashkent với tư cách là trạm dừng chân của Con đường Tơ lụa, những phiên chợ định kỳ có từng vui vẻ và náo nhiệt như thế này không?

Nhưng hôm nay, trên một nền tảng hoàn toàn mới, các cuộc giao lưu và tụ họp Á - Phi đã bắt đầu, "hội chợ" lịch sử lần đầu tiên của các nhà văn Á - Phi đã bắt đầu; những gì được trao đổi hôm nay là kinh nghiệm quý báu và tình hữu nghị hỗ trợ lẫn nhau của các nhà văn Á - Phi trong cuộc đấu tranh vì độc lập dân tộc, chống chủ nghĩa thực dân và phát triển văn hóa dân tộc của mỗi nước!

Trong sáu đại sảnh tráng lệ và tao nhã của Nhà hát Navoi (nơi diễn ra hội nghị), đang trưng bày triển lãm sách — các bản dịch văn học cổ điển và hiện đại Á - Phi bằng tiếng Nga, bằng ngôn ngữ của các dân tộc khác trong Liên Xô, bằng tiếng Trung và các ngôn ngữ khác. Đây mãi là nơi các đại biểu các nước lưu luyến không muốn rời, cũng mãi là nơi các phóng viên nhiếp ảnh tranh nhau chụp ảnh.

Trên diễn đàn đại hội, bên cạnh bàn tròn của các tiểu ban, những lời lẽ thẳng thắn và phân tích cặn kẽ bằng đủ loại ngôn ngữ, thực sự là một ngôn ngữ chung: phản đối sự thống trị của chủ nghĩa thực dân, tố cáo tác hại của chủ nghĩa thực dân đối với văn hóa dân tộc, bảo vệ truyền thống văn hóa dân tộc, tăng cường giao lưu văn hóa bình đẳng và cùng có lợi!

Đây là lần đầu tiên các nhà văn Á - Phi, đại diện cho nhân dân Á - Phi đã thức tỉnh và đứng lên, tuyên bố một cách trang nghiêm với toàn thế giới:

"Chúng tôi, các nhà văn của những quốc gia này, kế thừa truyền thống văn hóa cổ đại nhân đạo vĩ đại, tiếp tục đóng góp cho nền văn hóa thế giới hiện đại và sự nghiệp tiến bộ của nhân loại.

"Chúng tôi tin tưởng sâu sắc rằng các quốc gia chúng tôi và nền văn học của chúng tôi có tiền đồ rộng lớn, chúng tôi được truyền cảm hứng bởi lý tưởng cao cả về hòa bình và hữu nghị của nhân dân các nước.

"Chúng tôi tất cả đều tin tưởng nhất trí rằng: sự nghiệp văn học có mối liên hệ không thể tách rời với vận mệnh nhân dân các nước chúng tôi, chỉ trong điều kiện nhân dân giành được tự do, độc lập và tự chủ, văn học mới có thể thực sự phồn vinh hưng thịnh, xóa bỏ chủ nghĩa thực dân và chủ nghĩa phân biệt chủng tộc là điều kiện để sáng tác văn học phát triển đầy đủ.

"Mục tiêu của nhân dân chính là mục tiêu của chúng tôi, cuộc đấu tranh của nhân dân chính là cuộc đấu tranh của chúng tôi; chúng tôi cùng nhân dân kiên quyết phản đối độc tố của sự thống trị thực dân, phản đối mối đe dọa chiến tranh hạt nhân, phấn đấu vì hòa bình và sự đoàn kết hữu nghị giữa nhân dân các dân tộc chúng ta." (Những điều trên đều được trích dẫn từ tuyên ngôn đại hội)

Những người tham gia hội nghị — đại biểu các nước, đã dùng đủ loại từ ngữ mới mẻ để mô tả hội nghị này cũng như tinh thần mà hội nghị thể hiện:

— Hội nghị Bandung của văn học,

— Hội nghị phục hưng văn nghệ Á - Phi,

— Tinh thần Tashkent, v.v.

Những từ ngữ mới này đã giải thích rất ngắn gọn và súc tích tinh thần chủ đạo của hội nghị cũng như mục tiêu cao cả của tất cả các đại biểu. Ngày 22 tháng 10, Chính phủ Liên Xô đã chiêu đãi các đại biểu đại hội nhà văn Á - Phi tại Điện Kremlin, Chủ tịch Hội đồng Bộ trưởng Liên Xô Khrushchev trong bài phát biểu khi nhắc đến thuật ngữ "Tinh thần Tashkent", đã nói như sau: "Thuật ngữ này của các bạn có nghĩa là sự hiểu biết lẫn nhau một cách hữu nghị, là sự đoàn kết của các bậc thầy văn học các dân tộc khác nhau trong cuộc đấu tranh vì mục tiêu vĩ đại của nhân loại, là mối liên hệ khăng khít giữa nhà văn và cuộc sống của dân tộc mình, là sự tham gia tích cực của văn học vào cuộc đấu tranh vì tự do và độc lập của đất nước các bạn, và sự tham gia tích cực vào việc xây dựng cuộc sống mới ở những quốc gia đã giành được tự do và độc lập." (Xem tờ "Pravda" ngày 23 tháng 10). Các đại biểu đã nhiệt liệt hoan nghênh lời giải thích này đối với "Tinh thần Tashkent".

Chính tinh thần như vậy đã xuyên suốt hội nghị Tashkent kéo dài một tuần. Chính tinh thần như vậy khiến hội nghị Tashkent sẽ để lại ảnh hưởng không thể coi thường trên con đường phát triển văn học của các nước Á - Phi, — và cũng có thể nói mà không hề phóng đại rằng, trên cả con đường phát triển văn học thế giới.

Tiếng gọi mà đại hội nhà văn Á - Phi gửi tới toàn thế giới thật trang nghiêm và hùng tráng, bởi vì, đằng sau tiếng gọi này, đứng vững một tỷ rưỡi nhân dân đang đấu tranh vì dân tộc, tự do, độc lập, vì mục tiêu vĩ đại của nhân loại!

Ý nghĩa lịch sử của hội nghị Tashkent nằm ở đây!

Ý nghĩa thế giới của hội nghị Tashkent cũng nằm ở đây!

Nhân dân đang dùng chính cuộc đấu tranh của mình để viết nên những bản anh hùng ca ca tụng và bi tráng. Sự nghiệp của những nhà văn lấy cuộc đấu tranh của nhân dân làm cuộc đấu tranh của chính mình, chắc chắn sẽ góp phần vào thắng lợi trong cuộc đấu tranh của nhân dân.

Trong khi chúc mừng hội nghị Tashkent, chúng ta hãy cùng chúc cho đại hội nhà văn Á - Phi lần sau (đại biểu đại hội đã nhất trí chấp nhận đề nghị của đại biểu Cộng hòa Ả Rập Thống nhất, hội nghị lần sau sẽ được tổ chức tại Cairo vào năm 1962), sẽ đối mặt với tình hình quốc tế mới mẻ hơn, phấn khởi lòng người hơn, và sẽ có thêm nhiều quốc gia Á - Phi giành được tự do và độc lập dân tộc!

Ngày 2 tháng 11 năm 1958 tại Bắc Kinh.