Tháng sáu, Stockholm nở rộ muôn loài hoa. Ấn tượng nhất phải kể đến hoa đinh hương. Đinh hương tím và đinh hương trắng, bông hoa to và dày đặc, tiếc là không thơm. Những bông hoa tulip đỏ thắm cũng đủ khiến người ta lưu luyến chẳng muốn rời. Hãy thử tưởng tượng, bạn đang đối diện với làn nước biển xanh biếc, bên kia là núi non xanh mướt với cây cối và cỏ dại nở hoa, trên núi thấp thoáng những căn biệt thự nhỏ mái ngói đỏ. Phía sau lưng bạn lại là những khóm đinh hương đang nở rộ, tím trắng đan xen, dưới gốc đinh hương là hai ba bụi tulip đầy sức sống—bạn sẽ chợt nghĩ, những người dân bình thường sống ở thành phố này, hẳn không thể không cảm nhận được ý nghĩa của hòa bình đối với họ.

Tháng sáu, bảy, tám là ba tháng được gọi là mùa du lịch ở Stockholm. Khách du lịch nam nữ già trẻ từ khắp châu Âu, từ Bắc Mỹ và Nam Mỹ đổ về, suýt chút nữa làm nổ tung cả thành phố này.

Tại khách sạn nơi chúng tôi ở (nghe nói khách sạn này cũng chỉ phục vụ theo mùa, vốn là ký túc xá của trường đại học kỹ thuật), có một nhóm du khách đến từ Mỹ Latinh. Có lẽ chiếc xe du lịch họ sử dụng, hoặc giả là chính họ mang theo, trên thân xe chằng chịt những dòng chữ và hình vẽ biếm họa. Họ là đồng hương của thi hào Neruda, người hiện đang kỷ niệm sinh nhật lần thứ năm mươi.

Các thương nhân ở Stockholm vào mùa du lịch này đều kiếm được một món hời, năm nào cũng vậy, tất nhiên thời chiến thì không phải là ngoại lệ.

Trong hai cuộc chiến tranh thế giới, các đại tư bản Thụy Điển cũng đã kiếm được món hời lớn—nhờ vào sự "trung lập". Có người nói: Người ta đánh nhau, họ "trung lập" để buôn bán, thế thì đâu có gì là tệ; cho nên, nếu các đại tư bản Thụy Điển ngày nay bày tỏ nguyện vọng "trung lập", thì chắc là chân thành. Điều này cũng chân thành giống như việc các thương nhân Stockholm chẳng hề muốn có cuộc chiến nào ảnh hưởng đến khách du lịch vậy.

Thế nhưng, sự cuồng loạn của chiến tranh vẫn chưa hoàn toàn tan biến. Ở trung tâm của thành phố núi non tú lệ này, một đường hầm xuyên núi đã bắt đầu được xây dựng từ hai năm trước—nghe nói là để chống lại bom nguyên tử—đến nay công trình vẫn chưa hoàn thành.

Kỳ lạ là, đường hầm phòng không này, dường như cũng giống như "Công viên Hoàng tử" nổi tiếng, đã trở thành một trong những danh thắng của thành phố; du khách ngồi trên xe du lịch dạo quanh thành phố thường được người ta chỉ trỏ cho xem từ xa.

Đa số thị dân Stockholm cảm thấy mùa du lịch năm nay có chút khác biệt so với mọi năm. Điểm đặc biệt nhất là: những vị khách phương xa đến từ châu Á đi lại nghênh ngang trên phố dường như đông hơn mọi năm. Những người dân quan tâm đến thời sự chắc hẳn sớm đã biết, lý do mùa du lịch này khác với mọi năm, cũng như việc khách châu Á đặc biệt đông đảo là vì có một hội nghị quốc tế liên quan đến an toàn của tất cả mọi người—nói nhỏ thì là liên quan đến việc làm ăn thịnh vượng mỗi mùa hè ở Stockholm—đang được tổ chức tại đây. Về sau, ngay cả bà lão ở tiệm thuốc lá cũng có thể chỉ vào bóng lưng của một khách hàng phương Đông vừa mua một bao thuốc lá rồi khẽ nói: "Đến để họp đấy." Có lẽ bà thực sự biết rằng khách đến họp còn có cả người từ châu Âu, châu Phi, châu Úc, Bắc Mỹ và Nam Mỹ, chẳng qua bà không thể nhìn ra ngay từ vẻ ngoài giống như đối với khách châu Á mà thôi.

Nhưng mặc dù hội nghị này đã là điều ai cũng biết, từ già đến trẻ, vẫn có những người sống trong thành phố này cố tình giả vờ như không biết; đó có lẽ là vài tay phóng viên với những mối quan tâm khác biệt.

Hội nghị này chính là "Hội nghị quốc tế làm dịu tình hình" bắt đầu từ ngày 19 tháng 6.

Nếu xét về số lượng người, hội nghị này không tính là quá lớn, nhưng cũng không nhỏ: 164 người; xét về quốc gia thì là 31 nước. Nhưng xét về thành phần đại biểu bao trùm mọi phương diện, tức là xét về tính đại diện rộng rãi của hội nghị, thì là chưa từng có. Đại biểu các nước châu Á tổng cộng 71 người, đại diện cho 8 quốc gia (Trung Quốc, Triều Tiên, Việt Nam, Lào, Campuchia, Nhật Bản, Ấn Độ, Pakistan), đây cũng là điều chưa từng có.

Kết quả của hội nghị là chín văn kiện được thông qua nhất trí, những văn kiện có ý nghĩa lịch sử. (Tôi đoán độc giả của chúng ta hẳn đã biết quá trình diễn ra hội nghị này qua báo chí và đã đọc các văn kiện đó, xin phép tôi không lãng phí thời gian ở đây nữa.)

Stockholm là tập hợp của mấy hòn đảo. Ở trong khách sạn, có thể nhìn thấy núi, bước ra cửa không xa là thấy biển; có thể nói, con người đang nằm ngồi giữa sơn quang thủy sắc.

Cách qua biển Baltic, tại trung tâm lục địa châu Âu, cũng trong một khung cảnh phong quang tú lệ như thế này, một hội nghị quốc tế quyết định hòa bình hay chiến tranh của châu Á đã khai mạc tại Geneva được hơn một tháng. Đó chính là hội nghị Geneva nhằm giải quyết vấn đề Triều Tiên và Đông Dương.

Tin tức từ Geneva thường xuyên đóng vai trò cổ vũ cho hội nghị Stockholm. Những tờ báo Đại lục đăng bài phát biểu xây dựng công bằng, hợp lý của Thủ tướng kiêm Ngoại trưởng Chu Ân Lai, trưởng đoàn đại biểu nước ta, ai nấy đều tranh nhau xem trong và ngoài hội trường hội nghị Stockholm. Mọi người với tâm trạng vô cùng phấn khởi lắng nghe tin Thủ tướng Chu sẽ thăm Ấn Độ, Miến Điện.

Tất cả những điều này, độc giả hẳn đã biết cả rồi, xin phép tôi không nói thêm. Tất cả những điều này đóng vai trò gì đối với thành tựu mà hội nghị Stockholm đạt được, độc giả hẳn cũng đoán được, cũng xin phép tôi không nói thêm. Thế nhưng, tôi lại không thể không kể về phản ứng kinh ngạc mà tôi tình cờ bắt gặp khi tin tức về một sự kiện trọng đại hàng đầu của tổ quốc chúng ta truyền đến Stockholm.

Đó là việc Chính phủ Nhân dân Trung ương nước ta công bố Dự thảo Hiến pháp, và Ủy ban Bầu cử Trung ương nước ta công bố kết quả điều tra dân số toàn quốc.

Một đại biểu của một quốc gia Trung Đông, khi gặp tôi ở phòng nghỉ ngoài hội trường, đã phấn khởi giơ sáu ngón tay lên (ông ấy biết tôi không nói được tiếng Pháp, nhưng ngoài ngôn ngữ của nước mình, ông chỉ biết tiếng Pháp), lặp đi lặp lại một từ tiếng Pháp: "Tốt, tốt lắm!"

Một nữ nhân viên khách sạn biết nói tiếng Anh, khi tôi báo số phòng để lấy chìa khóa, lúc cô ấy theo lệ thường nhắc lại số phòng đó, dường như cảm thấy điều gì đó, đã đọc lại hai lần chữ "sáu" trong con số ấy, rồi vừa tìm chìa khóa vừa khẽ lẩm bẩm: "Sáu trăm triệu, ôi chao, sáu trăm triệu!" Và khi cô ấy đưa chìa khóa cho tôi, cô bỗng nghiêm túc nói: "Sáu trăm triệu, con số lớn như vậy, người Thụy Điển chúng tôi thật hơi khó tưởng tượng nổi!"

Một người bạn châu Âu biết được những điểm chính trong Dự thảo Hiến pháp của chúng ta qua bản tin của hãng thông tấn nước ngoài, anh ấy rất chú ý đến đoạn cuối cùng của lời tựa Dự thảo Hiến pháp, anh nói: "Sáu trăm triệu nhân dân có lịch sử và văn hóa lâu đời đoàn kết thân ái, trên vùng đất rộng lớn, trù phú, xây dựng chủ nghĩa xã hội, bảo vệ hòa bình thế giới, chà, đây là một nhân tố quyết định mà lịch sử loài người, lịch sử thế giới không thể không tiến lên trái với nguyện vọng của những kẻ buôn bán chiến tranh!"

Lời của người bạn châu Âu này, thực sự cũng chính là lời trong lòng của tất cả nam nữ thiện lương trên thế giới.

Sáu trăm triệu, là một con số khổng lồ, độc nhất vô nhị trong các quốc gia trên toàn thế giới. Nhưng con số này sở dĩ làm rung chuyển toàn thế giới ngày hôm nay, là bởi sáu trăm triệu nhân dân này, dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản, sau khi giành thắng lợi cách mạng, hiện đang dùng chính hiến pháp của mình để củng cố thắng lợi đó và quyết tâm xây dựng xã hội chủ nghĩa, bảo vệ hòa bình thế giới. Hiện thực vĩ đại này, ở trong nước có lẽ đã thành thói quen mà không tự giác, nhưng một khi ra nước ngoài, bạn sẽ luôn luôn cảm nhận được ở khắp mọi nơi. Ura! Tổ quốc vĩ đại của chúng ta, Đảng Cộng sản vĩ đại, Chủ tịch Mao vĩ đại!

Ngày 16 tháng 7 năm 1954.