Hồi còn nhỏ, ở quê nhà, tôi thường thích xem tiệm vàng mã nhà hàng xóm dán "âm ốc" cũng như những thứ như "thuyền, cầu, kho". Ông chủ tiệm vàng mã ấy đeo đôi kính lão viền đồng, vừa làm vừa trò chuyện rôm rả với mấy tay nhàn rỗi đang dựa vào quầy, tay ôm túi thuốc lào, thái độ vô cùng tiêu sái. Ông dùng những ngón tay thuần thục của mình uốn một thanh tre, phết một miếng hồ, hay cắt một tờ giấy, tất cả đều ung dung tự tại, đầy phong thái của một nghệ sĩ.

Hai hoặc ba ngày, ông dán xong một tòa "âm ốc". Nó chỉ rộng chừng ba thước, cao hai thước. Thế nhưng lại có chính sảnh, có phòng bên, có lầu, có sân vườn; trong sân vườn có bồn hoa, có cây cối. Mọi thứ đều rất tinh xảo, rất đầy đủ. Tranh chữ trong sảnh, ông đều thỉnh giáo họa sĩ và thư gia trong trấn. Đây thật sự có thể coi là một "tác phẩm nghệ thuật" rồi. Một "tác phẩm nghệ thuật" dưới chế độ sản xuất thủ công nghiệp!

Giá của nó chỉ là vài đồng bạc lẻ.

Tháng Mười năm ngoái, có một bà cụ nhà người thân "hoàn thọ kinh". Tôi đến "bái ấp", nán lại gần như cả ngày. Thế là tôi được chứng kiến tiệm vàng mã ở đại đô thị Thượng Hải đã dùng phương pháp thế nào để dán "âm ốc" cũng như "thuyền, cầu, kho"! Những "minh khí" mà nhà người thân đặt, tổng trị giá hơn bốn trăm đồng bạc; "Đó quả là một công việc nặng nề!" — tôi thầm nghĩ như vậy. Thế mà công trình lớn như thế lại phải làm ngay trong ngày, đốt ngay trong ngày. Hơn nữa, còn bốn tiếng trước giờ hỏa hóa, công trình mới bắt đầu khởi động. Các bà các cô kinh ngạc không hiểu tiệm vàng mã làm sao kịp, nhưng thực tế lại vừa vặn kịp đúng giờ hỏa hóa đã định. Sự tính toán chính xác của ông chủ tiệm vàng mã thật đáng khâm phục.

Tôi tận mắt chứng kiến công trình này bắt đầu, chứng kiến nó hoàn thành; dùng cái sự thích thú y hệt hồi nhỏ để theo dõi.

Đây vẫn là thủ công nghiệp, là nghề thủ công, không hề dùng máy móc; thế nhưng quá trình tiến hành công trình, về mặt tổ chức, về mặt phương pháp, đều là công nghiệp hóa hiện đại chính cống! Kết quả, đây là hàng hóa; cái giá hơn bốn trăm đồng bạc!

Công trình bắt đầu ngay tại sân ngôi chùa lớn nơi làm lễ Phật. Huy động hơn mười người lớn nhỏ, ba tiếng đồng hồ căng thẳng như đang tác chiến! "Thuyền" to như con thuyền dưới sông ở trấn chúng tôi, "cầu" cũng gần bằng cây cầu nhỏ ở trấn, "âm ốc" thì quả thực là kiểu nhà ba lầu ba trệt ở Thượng Hải, chỉ là không cao bằng. Công trình lớn như vậy, từ đan khung đến trang trí, làm một mạch xong ngay, ba tiếng đồng hồ căng thẳng! Mọi thứ đều làm tại chỗ, ngoại trừ đồ đạc và bài trí bằng giấy bên trong "âm ốc". Cuộc tổng động viên hơn mười người có sự phân công tỉ mỉ, những động tác liên kết căng thẳng, so với thái độ ung dung tự tại khi ông chủ tiệm vàng mã ở quê nhà mà tôi thấy hồi nhỏ phết một miếng hồ, tán gẫu một câu chuyện, thì thật sự là khác biệt một trời một vực! Hứng thú "chế tác nghệ thuật" đương nhiên không còn nữa; mấy chục vị "kỹ sư âm ốc" kiểu Thượng Hải này chỉ đang chế tác một cách máy móc. Một loáng sau, tất cả những thuyền, cầu, kho, âm ốc đó đều bị hỏa hóa; còn những "kỹ sư" từng dùng tinh thần tác chiến ba tiếng đồng hồ để tạo ra chúng, vẫn tiếp tục dùng sự căng thẳng tác chiến tương tự để giúp đỡ việc hỏa hóa.

Cùng hỏa hóa với những thứ này, nghe nói còn có phân nửa tờ khế đất âm phủ (nửa còn lại để lại đến lúc đó mới đốt).

Dấu ấn của thời đại cũng in hằn lên những nghi thức mê tín phong kiến này.

Ngày 8 tháng 11 năm 1932.