Một gia đình ba thế hệ

Ngày hôm đó chính là "Đông Chí", thời tiết không lạnh, nhưng trông như sắp mưa. Khi trời chạng vạng khoảng năm giờ chiều, trời đã tối sầm lại. Trên sân ga của ga Bắc Thượng Hải, đèn điện đã được bật sáng trưng. Nhiều hành khách đang tuôn ra từ những chuyến tàu vừa cập bến, chạy ùa về phía cửa ra như thể có ma đuổi phía sau. Chẳng mấy chốc, đoạn sân ga sát với đoàn tàu đã không còn bóng người, trong khi cửa ra sân ga lại chật ních một đám đông đủ mọi màu sắc. Đúng lúc này, từ cửa toa hạng hai của đoàn tàu vắng vẻ, ba bóng người xuất hiện. Người đầu tiên nhảy xuống tàu là một thanh niên tầm hai mươi tuổi, mặc chiếc áo khoác thể thao có khóa kéo, tay vắt một chiếc măng tô, đầu không đội mũ. Sau khi xuống tàu, cậu ta xoay người, khoác chiếc áo lên vai, thực hiện một động tác vươn vai uốn dẻo, vừa quay sang phía cửa toa hô lớn: "Ba! Chiếc vali nhỏ đưa con cầm cho ạ."

"Phải cẩn thận đấy," vừa đáp lời, một chiếc vali xách tay kiểu Tây cỡ 24x14 inch liền được một quý ông trung niên ở cửa toa chuyền xuống cho chàng thanh niên mặc áo khóa kéo, ông lại dặn thêm: "Con cứ chuyên tâm giữ cái đó thôi. Việc đỡ ông nội, đã có ba!"

Vị quý ông trung niên sắc mặt rất hồng hào, trông nhiều nhất chỉ ngoài bốn mươi, mặc áo bào lông lạc đà, bên ngoài khoác chiếc áo trung sơn bằng dạ dày. Ông một tay vén vạt áo, một tay dìu một cụ già râu trắng từ từ xuống tàu. Vị lão giả này chính là ông nội của chàng thanh niên. Chỉ nhìn bộ râu trắng kia, bạn ít nhất cũng đoán cụ gần tám mươi tuổi, nhưng nếu nhìn kỹ khuôn mặt hồng hào và đôi mắt tinh anh của cụ, bạn sẽ thấy cụ cao nhất cũng chỉ sáu mươi bốn, sáu mươi lăm tuổi; thực ra cụ đã bảy mươi hai tuổi rồi. Vào năm Hàm Phong thứ 12 (năm 1862 dương lịch) thời tiền Thanh, khi Lý Tú Thành, Trung vương của Thái Bình Thiên Quốc, dẫn năm đường quân tấn công Thượng Hải, vị lão nhân này vừa mới chào đời. Khi đó, cụ thân sinh của ông nội đang dẫn theo gia quyến lánh nạn tại Tô giới Anh ở Thượng Hải. Lúc ấy, vùng ga Bắc này làm gì có nhà cửa, phía bắc sông Tô Châu toàn là ruộng đồng, ngay cả trường đua ngựa ở trung khu Tô giới Công cộng bây giờ hồi đó còn có những ngôi làng nhỏ!

Ba thế hệ ông cháu đi ra ngoài ga, liền thuê một chiếc xe ô tô hãng Tường Sinh để đến "khách sạn". Trong ba thế hệ này, người ông nội đã rời khỏi Thượng Hải cùng gia quyến từ năm mười tuổi, sau đó chỉ quay lại một lần vào năm mười lăm tuổi; còn người cha, từ năm Dân Quốc thứ 10 trở lại đây, mỗi năm đều đến Thượng Hải một lần, mỗi lần ở lại chừng một tháng, ông được coi là "người Thượng Hải cũ"; còn chàng thanh niên, đây là lần đầu tiên cậu đến, nhưng ngôi trường cậu đang theo học cũng nằm ở một thành phố đô thị hóa, nên cậu cũng không cảm thấy lạ lẫm gì trước Thượng Hải xa lạ này. Chỉ duy nhất vị ông nội bảy mươi hai tuổi, Thượng Hải trong ký ức của cụ vẫn là Thượng Hải của sáu mươi năm trước. Lúc này ngồi trong ô tô, nhìn những căn nhà kiểu Tây cao vút hai bên đường, nhìn dòng người và xe cộ đông đúc trên phố, nhìn những quảng cáo "Nê Hồng" (Neon) đỏ rực lạ mắt lắp trước cửa hiệu và trên những ô kính lớn — cụ không khỏi mở to mắt, miệng chép chép "tặc tặc", trong lòng nghĩ thầm: Hóa ra Thượng Hải ngày trước đến bóng dáng cũng chẳng còn!

Họ đến một khách sạn lớn ở đường Tây Tạng, gặp gỡ gia quyến đã đến đây trước một ngày. Đó là một đám đông nam nữ: có người con trai cả hơn năm mươi tuổi của ông nội là Khắc Cần cùng phu nhân và con cái, có phu nhân của người con thứ hai là Khắc Nhượng (chính là vị quý ông trung niên đi cùng ông nội) cùng cô con gái nhỏ hơn mười tuổi; còn có vợ chồng người con trai cả của đại phòng cùng đứa con ba tuổi. Ông nội gặp mặt mọi người, vừa ngồi xuống chưa nóng chỗ, bỗng nghe phía trên đỉnh đầu vang lên một tràng cười ha hả, cười xong là tiếng í ới giống như nói chuyện lại giống như hát hí khúc, xen lẫn tiếng xào xạc. Ông nội ngẩng đầu nhìn kỹ, trên tường không có lấy một lỗ nhỏ, chỉ có một chiếc hộp gỗ bé xíu, âm thanh kia như thể phát ra từ chiếc hộp gỗ này.

"Ba, đây là phát thanh vô tuyến! Ba có thấy nó ồn ào không? Tắt nó đi ạ."

Kế Thành, con trai của Khắc Cần, đại thiếu gia của đại phòng, nói với ông nội; đồng thời phu nhân của Kế Thành, một người phụ nữ trẻ kiểu cách thị thành hai mươi ba, hai mươi bốn tuổi, vươn tay ra cửa nhấn một cái, tiếng í ới đó liền biến mất.

"Ơ, ơ, sao lại không kêu nữa?" Ông nội nhìn chiếc hộp gỗ trên tường.

"Con tắt rồi ạ. Đây là công tắc." Người cháu dâu sành điệu cười khúc khích, ngón tay chỉ vào cái nút bên cửa. Ông nội quay đầu nhìn lại, thấy cái nút đó cũng chẳng khác mấy cái nút công tắc đèn điện ở nhà dưới quê của mình, liền gật đầu ngồi xuống nói với người con cả Khắc Cần: "Thượng Hải thời ta còn nhỏ đến bóng dáng cũng chẳng còn nữa. Cái gì cũng kỳ kỳ quái quái!"

"Chẳng phải sao! Con mới chỉ ba bốn năm không đến Thượng Hải, lần này gần như ngay cả đường cũng không nhận ra. Hôm qua lần đầu tiên nghe thấy cái đài vô tuyến này kêu ỉ eo trên đầu, con cũng giật cả mình!" Khắc Cần cười đáp. Mọi người cũng cười theo.

Thượng Hải sáu mươi năm trước

Sau bữa tối, đại lão gia Khắc Cần, nhị lão gia Khắc Nhượng cùng đôi vợ chồng trẻ Kế Thành ra ngoài thăm người thân. Lão thái gia ngồi trên ghế sofa, nghe chương trình phát thanh "Ngư Quang Khúc". Nghe một lát, cụ xua tay bảo "tắt đi", vuốt chòm râu trắng từ từ nói:

"Khắc Cần bọn họ đến thăm nhà thông gia họ Chu ở cái gọi là đường Bắc Kinh gì đó sao? Các con gọi là đường Bắc Kinh, ta chẳng biết nó ở đâu, lúc nãy Khắc Cần nói đó chính là Lý gia trang, nơi cụ thân sinh của ông nội từng đến lánh nạn tại Thượng Hải vào năm Hàm Phong thứ mười, thì ta mới nhớ ra. Hồi đó, ta còn chưa chào đời. Sau này, nghe ông nội các con kể, ban đầu phía bắc Di trường (khu vực người nước ngoài) chỉ đến Lý gia trang là hết, còn phía tây, ồ, thì đến Giới lộ (đường Hà Nam hiện nay), phía đông đến sông Hoàng Phố, phía nam đến Dương Kính Bang,..."

"Dương Kính Bang á? Giờ không còn rạch nữa rồi. Giờ gọi là đường Edward ạ." Chàng thanh niên mặc áo khóa kéo, nhị thiếu gia Kế Mỹ, chen lời; chút kiến thức này cậu có được là do nghe cha kể về con đường rộng nhất Thượng Hải trên tàu hôm nay.

"Ồ, ồ, Di trường lúc đó chỉ có tám trăm ba mươi mẫu đất," ông nội vừa vuốt râu vừa tiếp tục nói, "lúc đó cũng chỉ có Tô giới của một nước Anh — đây là vụ án do đạo đài Thượng Hải họ Cung giải quyết vào tháng Tám năm Đạo Quang thứ hai mươi sáu."

"Có phải là năm một nghìn tám trăm bốn mươi hai, Chiến tranh Thuốc phiện ký kết 'Điều ước Nam Kinh' mở năm cảng thông thương không ạ?" Kế Mỹ lại chen lời.

"Năm một nghìn mấy trăm gì chứ? Chiến tranh Thuốc phiện là năm Đạo Quang thứ hai mươi hai!" Ông nội không hiểu cái gọi là "Dương lịch"; cụ trợn mắt suy nghĩ một lúc, rồi lại nói tiếp: "Nhưng, khi cụ thân sinh đưa ông nội của các con cùng những người khác chạy loạn đến Thượng Hải, là năm Hàm Phong thứ mười. Quân Trường Mao đã chiếm được Tô, Hàng, khi đó Di trường cũng lớn hơn trước, Lý gia trang cũng được sáp nhập vào Tô giới Anh, biên giới phía bắc đến tận sông Tô Châu, phía tây cũng mở rộng đến rạch Nê Thành..."

"Ôi, nhắc đến mới nhớ," tiểu thư Trân, con gái thứ hai của đại lão gia Khắc Cần, cũng không kìm được chen lời, "hôm qua ba nói, đường Tây Tạng này ngày trước chính là rạch Nê Thành, dưới chân khách sạn chúng ta đang ở, không chừng ngày trước toàn là những bãi tha ma ấy chứ! Thật là thay đổi nhanh quá! Ba, đã gọi là rạch, chắc ngày trước ở đây có nước ạ?"

"Sao lại không!" Ánh mắt ông nội lộ vẻ đắc ý, "Còn có cầu nữa, gọi là cầu Nê Thành. Nơi người nước ngoài đua ngựa đằng kia mà các con gọi là trường đua ngựa bây giờ, ta nhìn thấy hồi còn nhỏ chỉ là một ngôi làng nhỏ."

"Đúng rồi, hôm qua ba còn nói nơi người nước ngoài đánh bóng, đua ngựa ngày trước nằm ở phía bắc đường Nam Kinh hiện nay, phía tây đường Hà Nam (năm Đạo Quang thứ ba mươi, dương lịch 1850), nên nơi đó bây giờ vẫn gọi là Sân Ném Bóng. Ba, có chuyện đó thật sao?" Tiểu thư Trân vội vàng hỏi tiếp, cô có vẻ không tin lắm vào những lời của cha mình.

"Tất nhiên là thật. Con nói đường gì đó, ta nhớ không chuẩn, nhưng nghĩ lại thì không sai đâu. Chỉ là Sân Ném Bóng lúc đó nghe nói chỉ có tám mươi mẫu đất, con nhìn trường đua ngựa bây giờ lớn hơn bao nhiêu?"

"Thời đó Thượng Hải đã có nhà cao hai mươi hai tầng chưa ạ?" Thiếu gia Kế Mỹ tò mò hỏi. Câu này làm ông nội mở to mắt không trả lời được. Hai mươi hai tầng ư? Cụ không thể hình dung nổi những tòa nhà cao như vậy — cao hơn cả ba cái bảo tháp đứng sừng sững ở đó thì làm sao không sợ gió to thổi đổ. Khi cụ còn nhỏ ở Thượng Hải, đừng nói hai mươi hai tầng, ngay cả nhà ba tầng cụ cũng chưa từng thấy.

Lúc này, phu nhân của đại lão gia Khắc Cần cười nói: "Thằng bé ngốc, câu này mà con cũng hỏi được. Thượng Hải lúc đó còn chẳng bằng thị trấn của chúng ta bây giờ ấy chứ! Mẹ nghe cụ thân sinh ngày trước nói, thuở sơ khai khi Di trường (Tô giới Anh) mới mở, toàn là ruộng đồng, sông ngòi rạch nhỏ cũng không ít, đến mùa hè, lau sậy mọc đầy, chẳng khác gì nông thôn của chúng ta. Khi đó giá đất khu vực này nhiều thì khoảng ba mươi lăm nghìn văn (tiền đồng), ít thì mười lăm nghìn văn, rẻ hơn đất ở nông thôn chúng ta bây giờ nhiều!"

"Là ba mươi lăm nghìn đồng xu lẻ ạ? Quy ra đại dương (đồng bạc) là bao nhiêu ạ?" Kế Mỹ càng không hiểu rõ.

"Cái đó thì mẹ không rõ lắm. Đại khái là khoảng ba mươi đồng!"

"Ha ha, ba mươi đồng một mẫu cơ à! Bây giờ vùng đường Nam Kinh, nơi người ta gọi là khu trung tâm, giá đất một mẫu phải đáng giá hơn ba trăm nghìn đồng đấy ạ!" Kế Mỹ kêu lên đầy phấn khích, nhưng rồi lại ân hận nói tiếp: "Tại sao ngày trước cụ không mua lấy vài mẫu nhỉ? Nếu là con, ít nhất cũng mua vài chục mẫu!"

"Ai mà lường được sau này lại tăng đến mức đó chứ! Anh hai, anh lại nói nhảm rồi." Tiểu thư Trân cười phản bác.

Ông nội cũng không nhịn được cười ha hả. Sau khi cười xong, cụ nghiêm giọng nói: "A Mỹ, con đừng xem thường ba mươi đồng thời đó. Hồi đó, cái gì cũng rẻ hơn bây giờ, ba mươi đồng đó có thể đáng giá ba mươi nghìn của bây giờ đấy!"

"Thời đó người nước ngoài ở Thượng Hải có đông như bây giờ không ạ?" Kế Mỹ lại hỏi.

"Không đông, không đông!" Ông nội lắc đầu đáp, nghĩ một lát rồi nói tiếp, "Sách viết, khi Thượng Hải mới mở cảng, lãnh sự Anh là Balfour, vốn làm việc trong đội pháo binh Ấn Độ, đã thuê ba mươi hai gian nhà lớn ở Tân Nha Hạng, đường Đông Tây trong thành, làm nhà ở và công sở, tiền thuê mỗi năm chỉ có bốn trăm tệ. Đó là chuyện vào tháng Chín năm Đạo Quang thứ hai mươi ba (tháng 11 năm 1843 dương lịch). Balfour này chính là vị lãnh sự đầu tiên. Ngày ông chính thức làm việc là ngày 23 tháng Chín (ngày 14 tháng 11 dương lịch). Lúc đó rốt cuộc có bao nhiêu người nước ngoài ở Thượng Hải, cũng không rõ lắm, chỉ biết họ đều sống trong dân cư của người Trung Quốc dọc sông Hoàng Phố bên ngoài thành Nam Kinh. Tính đến cuối năm đó, trong sáu tuần, tàu ngoại nhập khẩu có bảy chiếc, hàng nhập khẩu trị giá tổng cộng hơn bốn trăm ba mươi ba nghìn bảy trăm lượng bạc, hàng xuất khẩu trị giá hơn một trăm bốn mươi bảy nghìn một trăm lượng bạc, thuế nhập khẩu đã nộp là hơn mười sáu nghìn năm trăm sáu mươi lượng, thuế xuất khẩu là hơn bảy nghìn năm trăm ba mươi lượng, thuế tấn chỉ có chín trăm tám mươi lăm lượng. —"

"Chà! So với tiền thuế quan một tháng bây giờ có tới năm sáu triệu thì đúng là kém xa quá!" Kế Mỹ lại ngắt lời ông nội; đồng thời, cậu nhìn chằm chằm vào khuôn mặt hồng hào và đôi mắt tinh anh của ông nội, thầm nghĩ trí nhớ của lão nhân gia thật là tốt.

"Con đừng chen ngang. Lúc đó tuy đã có lãnh sự Anh, nhưng vẫn chưa có Tô giới Anh đâu! Vị lãnh sự Anh Balfour đó có lẽ đã sớm nhắm được khu đất, muốn thiết lập Tô giới, nhưng cách thuê đất vẫn chưa xong, nên nhất thời chưa làm được. Vốn dĩ 'Điều ước Nam Kinh' cũng không ghi rõ cách thuê đất. Lúc đó Balfour yêu cầu mua đứt đất đai, nhà Thanh không đồng ý; mãi sau đến năm Đạo Quang thứ hai mươi lăm (năm 1845 dương lịch) mới do đạo đài Thượng Hải thời đó là Cung Mộ Cửu thương lượng xong cách thuê đất với Balfour, đó chính là cái gọi là 'Chương trình địa bì' (Điều lệ thuê đất) hiện nay. Đến năm sau, lại xác định rõ bốn ranh giới của Tô giới Anh, lúc này Thượng Hải mới lần đầu tiên có Tô giới Anh chính thức."

Ông nội nói đến đây, liền nhìn các cháu của mình. Thấy Kế Mỹ và tiểu thư Trân đều há hốc mồm nhìn cụ, đều rất thích nghe, ông nội càng vui vẻ; cụ vuốt chòm râu trắng, từ từ nói tiếp:

"Theo Chương trình địa bì mà đạo đài Cung thương lượng với lãnh sự Ba, chủ quyền đất đai Tô giới vẫn thuộc về Trung Quốc, người canh đêm trong Tô giới, giống như tuần bộ bây giờ, cũng phải do đạo đài Thượng Hải phối hợp với lãnh sự Anh lựa chọn bổ nhiệm, điều này cho thấy quan lại Trung Quốc vẫn quản lý được các công việc hành chính trong Tô giới. Trong Tô giới nếu có kẻ xấu gây rối trật tự, phải do lãnh sự làm văn thư gửi đạo đài, yêu cầu (xử lý theo pháp luật), điều này lại cho thấy quyền tư pháp cũng vẫn thuộc về Trung Quốc, ít nhất người Trung Quốc phạm tội, phải do quan lại Trung Quốc xử lý! — Nhưng sau khi quân Trường Mao loạn, tình hình đã khác. Việc hành chính của Tô giới, quan lại Trung Quốc đừng hòng can thiệp nữa; năm Đồng Trị thứ bảy (năm 1868 dương lịch) lại ký kết 'Mười điều lệ Hội thẩm công đường Dương Kính Bang Thượng Hải', từ đó mới có 'Hội thẩm công đường', trên danh nghĩa là hội thẩm, và nói phàm là các vụ án thuần túy người Trung Quốc, sẽ do quan viên hội thẩm Trung Quốc căn cứ theo luật pháp thông hành của Trung Quốc xử lý riêng, nhưng thực tế thì sao? Quan lại Trung Quốc chỉ là hữu danh vô thực mà thôi. Người nước ngoài cứ thế mà tiến từng bước một đấy!"

"Bây giờ Hội thẩm công đường này cũng không còn nữa." Kế Mỹ lại tranh lời, "Con nghe cha nói, là năm Dân Quốc thứ mười lăm đã thay đổi, gọi là Tòa án Lâm thời. Năm mười chín lại tổ chức lại thành Tòa án Địa phương Đặc khu thứ nhất Thượng Hải và Phân viện Cao đẳng thứ hai Giang Tô, Hội thẩm công đường của Tô giới Pháp cũng không còn, cũng đổi thành Tòa án Địa phương Đặc khu thứ hai Thượng Hải và Phân viện Cao đẳng thứ ba Giang Tô."

"Ồ, nhưng mà ta không nhớ nổi cái tên dài như vậy." Ông nội mỉm cười đáp. Không ngờ tiểu thư Trân ở bên cạnh lại nghe đến mất kiên nhẫn, cô nói với ông nội: "Ba ơi, rốt cuộc thời đó người nước ngoài ở Thượng Hải có bao nhiêu ạ?"

"À, nói lan man quá, suýt chút nữa quên mất chủ đề chính." Ông nội cười hiền hậu, "Hai đứa hôm nay cứ như đến để khảo ta vậy. May mà đống sắt vụn trong đầu ta vẫn còn vài gánh, không đến mức nộp giấy trắng. Chậm đã, để ta nghĩ xem — Ồ, năm Đạo Quang thứ hai mươi ba (1843), người Anh đăng ký tại lãnh sự Anh chỉ có hai mươi lăm người; năm Đạo Quang thứ hai mươi tư, người nước ngoài định cư ở Thượng Hải đại khái cũng chỉ có khoảng năm mươi người; năm Đạo Quang thứ hai mươi lăm, nói là có chín mươi người. Đến năm Đạo Quang thứ hai mươi tám (1848), đại khái có hơn một trăm người, trong đó có bảy phụ nữ. Lúc đó đại khái có hai mươi bốn dương hành (công ty thương mại), ba là do người Mỹ mở, số còn lại toàn là người Anh. Năm Đạo Quang thứ hai mươi chín, nghe nói người nước ngoài ở Thượng Hải tổng cộng có một trăm bảy mươi lăm người."

"Cái này thì kém xa bây giờ. Bây giờ nghe nói ngoại kiều ở Thượng Hải tổng cộng có hơn bốn mươi ba nghìn người, đại diện cho bốn mươi ba quốc gia!" Kế Mỹ nói với vẻ cảm khái. Nhưng tiểu thư Trân lập tức lại đến cãi chày cãi cối với cậu. Cô bĩu môi nói: "Nghĩ lại thì chắc không đông nhanh bằng người Trung Quốc đâu nhỉ? Năm ngoái điều tra, nói là Thượng Hải có tổng cộng hơn ba triệu hai trăm bốn mươi nghìn dân, trừ đi bốn mươi nghìn người nước ngoài, người Trung Quốc tròn trĩnh có ba triệu hai trăm nghìn! Một phần hai mươi sáu của ba triệu hai trăm nghìn là hơn mười hai vạn, ba ơi, lúc đó người Trung Quốc ở Thượng Hải có được mười vạn không ạ?"

Câu này làm ông nội ngạc nhiên. Cụ nhất thời không nghĩ ra cách tính này của tiểu thư Trân là thế nào. Cụ đang ngẩn ngơ, thì phu nhân của nhị lão gia Khắc Nhượng nói: "Ba mệt rồi, các con đừng quấn lấy ông hỏi đông hỏi tây nữa!"

"Không mệt, không mệt!" Ông nội cười ha hả nói, "Trân nhi! Con không biết đâu, thuở đầu trong Tô giới không cho phép người Trung Quốc đến ở; 'Chương trình địa bì' đã ghi rõ là Hoa Dương phân cư (người Hoa và người nước ngoài ở riêng). Sau này, quân Trường Mao nổi dậy, người các tỉnh khác lánh nạn đến Thượng Hải; ngày mùng năm tháng Tám năm Hàm Phong thứ ba (ngày 7 tháng 9 năm 1853 dương lịch), Tiểu Đao Hội chiếm đóng thành huyện Thượng Hải, người Trung Quốc trong thành lũ lượt lánh vào Tô giới, từ đó Tô giới mới cho người Trung Quốc tạp cư, cuối năm đó, nghe nói người Trung Quốc trong Tô giới có khoảng năm vạn. Đến cuối những năm Hàm Phong, Tiểu Đao Hội trong thành Thượng Hải tuy bại lui, nhưng quân Trường Mao đã chiếm đóng nhiều vùng đất ở Giang, Chiết, người Trung Quốc lánh nạn đến Thượng Hải càng đông hơn, gia đình chúng ta cũng là trốn đến vào lúc đó. Năm Đồng Trị thứ nhất, người Trung Quốc trong Tô giới Thượng Hải nghe nói đã có khoảng một triệu năm trăm nghìn. Không lâu sau, quân Trường Mao bị đánh đuổi, người lánh nạn phần lớn quay về, nhưng đến năm Đồng Trị thứ tư (1865), nghe nói trong Tô giới Anh Mỹ vẫn còn chín vạn người Trung Quốc, trong Tô giới Pháp có năm vạn."

Ông nội nói xong đoạn này, dường như thực sự có chút mệt mỏi, liền nhắm mắt dưỡng thần.

"Rốt cuộc vẫn là người Trung Quốc đông." Tiểu thư Trân lẩm bẩm một mình. Bỗng nhiên cô mím môi cười, quay mặt đi hỏi nhỏ mẹ mình: "Mẹ! Con ngày trước còn nghe mẹ Lâm của nhà chúng ta kể — chính là mẹ của bà Lâm đã ẵm bế ba lớn lên ấy — khi người nước ngoài lúc đầu dọn đến Tô giới ở, chắc có lẽ là chuyện cuối những năm Đạo Quang nhỉ, đường sá trong Tô giới tệ lắm, ngày mưa chẳng đi nổi, rác rưởi chất đống ở bến Hoàng Phố, nhà cửa phần lớn là ván gỗ dựng lên, còn không bằng nhà nông thôn chúng ta dùng gạch ngói, thời đó, buổi tối mùa hè, người nước ngoài ngồi xe bò nhỏ, chạy lạch cạch vài vòng ở bến Hoàng Phố, coi như là sảng khoái nhất rồi — Mẹ! Những chuyện này có thật không ạ?"

Mẹ của tiểu thư Trân chưa kịp trả lời, thiếu gia Kế Mỹ bên kia đã bật cười khúc khích. Ông nội mở mắt ra, nói: "Sao lại không thật được chứ! Năm Đạo Quang thứ hai mươi sáu (1846), người nước ngoài trong Tô giới Anh lập ra cái gọi là hội đường sá bến bãi gì đó, chuyên sửa đường xây bến, nhưng đến những năm Hàm Phong, đường sá tuy xây được nhiều con, mặt đường vẫn như cũ, cho thấy Thượng Hải lúc đó tiến bộ cũng chậm lắm, đâu so được với bây giờ, cứ một hai năm là nhà cửa đổi mới, đường sá làm rộng làm phẳng, đổi thay hoàn toàn. Những thứ chúng ta đang dùng, con đường chúng ta đang đi, ngôi nhà chúng ta đang ở trước mắt, sáu mươi năm trước đến nằm mơ cũng không nghĩ tới!"

Thế là mọi người đều như có cảm xúc rất sâu sắc, cúi đầu im lặng. Một lát sau, thiếu gia Kế Mỹ bỗng thở dài nói: "Một nơi mà người đông, thì sẽ càng ngày càng tốt; con nghĩ Tô giới Thượng Hải chắc luôn là vì sau cuộc cách mạng quân Thái Bình Thiên Quốc, tự nhiên thêm mười bốn mươi nghìn người Trung Quốc, nên mới phát triển nghìn dặm một ngày. Sự phồn hoa của Thượng Hải rốt cuộc vẫn là người Trung Quốc tạo nên!"

Ông nội nghe xong những lời này, gật đầu không ngừng. Tiểu thư Trân lần này không cãi lại, thấy mọi người đều không nói gì nữa, cô cười nói: "Con nhớ ra rồi, lúc đó người nước ngoài ngồi trên xe bò, chạy lạch cạch vòng quanh bến Hoàng Phố, coi như là sảng khoái không gì bằng, con cứ không nhịn được mà muốn cười. Anh hai, ngày mai anh có dũng khí già đó ra bến Hoàng Phố ngồi xe bò hóng gió không, em sẽ phục anh!"

Nói xong, tiểu thư Trân tự mình cười ha hả trước, ông nội, hai vị phu nhân và Kế Mỹ cũng không nhịn được đều cười theo. Đúng lúc này, cửa phòng mở ra, đại lão gia và nhị lão gia lần lượt đi vào, thấy họ cười tươi như vậy, đại lão gia cũng cười hỏi: "Có chuyện gì mà vui thế? Kể cho ta nghe với."

Thượng Hải: Vị thế đặc thù được tạo thành như thế nào

Nói về Kế Mỹ, đang định trả lời bác mình, thì nghe thấy ông nội hỏi: "Thông gia nhà họ Chu đã tìm giúp chúng ta được nhà chưa? Sao không thấy Kế Thành và vợ nó cùng về vậy?"

"Nhà thì, thông gia họ Chu bảo là có," đại lão gia Khắc Cần vừa nói vừa nhíu mày, "nhưng nghe nói tiền thuê nhà quá đắt. Nhà nhỏ thì chúng ta lại không đủ dùng. Ngày mai đến Tô giới Pháp xem thử vậy. Kế Thành và vợ nó đi xem cái phim 'Đào Lý Kiếp' rồi. Đó là bộ phim mới dựng," nói đến đây ông thở dài một tiếng, "nghe nói là kể về sinh viên tốt nghiệp đại học không có cơm ăn, đến mức phải trộm cắp, ngồi tù."

"Anh hai, anh nghe thấy chưa!" Tiểu thư Trân bên kia khẽ nói với Kế Mỹ. "Chẳng phải tháng trước báo có đăng tin một sinh viên đại học không tìm được việc làm, nghèo đến nỗi phải làm kẻ trộm sao? Sao mà đã dựng thành phim rồi?"

Tiểu thư Trân dù nói nhỏ, nhưng đã bị nhị lão gia Khắc Nhượng nghe thấy rõ ràng. Ông mỉm cười với họ một cái: "Không phải đâu. Người ta quay phim trước, sinh viên đại học thực sự làm kẻ trộm sau, cái gọi là ngẫu nhiên thôi. Người viết kịch bản phim chỉ thấy Thượng Hải nơi này quá nhiều người thất nghiệp, nên giả tạo ra câu chuyện sinh viên đại học làm kẻ trộm, nào ngờ lại trở thành dự ngôn."

"Nhắc đến chuyện người nhiều việc ít," đại lão gia Khắc Cần tiếp lời, "lúc nãy thông gia họ Chu vừa nhắc đến chuyện hai tháng trước ngân hàng của ông ấy tuyển tập sự sinh. Chỉ cần tám người, nhưng người ứng tuyển lại có hai ba trăm; chỉ cần trình độ trung học là được, nhưng người ứng tuyển lại có không ít sinh viên đại học. Người tìm việc quá nhiều, bát cơm quá ít. Người sống không nổi ở nội địa cứ tưởng đến Thượng Hải là có cơm ăn, nào ngờ người không có cơm ăn ở Thượng Hải đông không kém gì nội địa, vài tháng lưu lạc, ngoại trừ làm kẻ trộm thì cũng chẳng còn con đường thứ hai. Ta thấy Thượng Hải bây giờ thực sự không thể so với ba mươi năm trước. Ngày trước chỉ cần con có một kỹ nghệ sở trường, chỉ cần con không lười biếng, đến Thượng Hải là vẫn còn cách. Hồi đó, Thượng Hải là nơi dung nạp con người; đến bao nhiêu, nó sẽ dung nạp bấy nhiêu; đâu có như cái dáng vẻ tích thực không tiêu hóa được như bây giờ!"

"Chẳng phải sao! Bọn con vừa nghe ông nội kể về Thượng Hải sáu mươi năm trước đấy!" Kế Mỹ nhân cơ hội dẫn dắt chủ đề. "Hình như trong mười hai mươi năm đầu Tô giới Thượng Hải mới mở, tiến bộ chậm lắm, sau này là lúc cách mạng Thái Bình Thiên Quốc, Thượng Hải tự nhiên thêm mấy chục vạn người Trung Quốc, lúc này mới nhanh chóng phồn thịnh lên. Có phải vì nguyên nhân này không ạ?"

"Con nói thế cũng đúng." Đại lão gia Khắc Cần trầm ngâm nói. "Xét theo những gì ta tận mắt chứng kiến, mỗi lần Trung Quốc có một biến động, thế lực Tô giới lại lớn thêm một chút, thị trường lại tốt hơn một chút. Chủ quyền của Trung Quốc cũng mất đi một chút. Ví dụ như khi Tiểu Đao Hội chiếm đóng thành huyện Thượng Hải, thuế quan ngoài cửa Bắc thành huyện bị đốt sạch, quan lại thuế vụ cũng tan tác, tàu buôn các nước đến Thượng Hải từ đó đều không nộp thuế; sau này vẫn đồng ý với đề nghị của lãnh sự Anh, để người nước ngoài giám sát quản lý hải quan Trung Quốc, lúc này mới lập lại hải quan, nhưng thực quyền thuế quan của Trung Quốc từ đó đã mất. Đây là một việc. Người nước ngoài lại nhân cơ hội hỗn loạn lúc đó, thay đổi Chương trình địa bì, cải tổ hội đường sá bến bãi cũ thành Công bộ cục, coi như là cơ quan tự trị công cộng của ba Tô giới Anh Mỹ Pháp. Công bộ cục có bảy đổng sự, do đại hội người thuê đất của người nước ngoài bầu ra. Họ lại thiết lập tuần bộ, thành lập tuần bộ phòng (đồn cảnh sát), đặt dưới quyền chỉ huy của Công bộ cục. Như vậy, hành chính và quyền cảnh sát trong Tô giới hoàn toàn không cho quan lại Trung Quốc can thiệp nữa. Đây là việc thứ hai. Có tuần bộ phòng, chi phí cũng lớn, thế là người Trung Quốc lánh nạn vào Tô giới cũng phải nộp đủ loại thuế, nhưng người Trung Quốc tuy nộp thuế, lại không có lấy một chút quyền lợi. Sau này các vụ án dân hình sự của người Trung Quốc trong Tô giới cũng quy về cho lãnh sự Anh Mỹ thẩm vấn, quyền tư pháp của Trung Quốc cũng mất đi. Đây là việc thứ ba. Tóm lại, nhân loạn Hồng Dương, Tô giới Thượng Hải từng chút từng chút mở rộng thế lực, mang tiếng là Tô giới, kỳ thực đã là thuộc địa rồi."

"Chính phủ Mãn Thanh tại sao lại vô dụng như vậy, người nước ngoài muốn gì, nó đều đưa cái đó?" Kế Mỹ phẫn nộ hỏi.

"Cái này cũng có nguyên nhân. Thứ nhất, Tiểu Đao Hội là dựa vào binh lực của người nước ngoài để dẹp yên; thứ hai, lúc đó chính phủ Mãn Thanh đang muốn mượn binh lính Tây để đánh Hồng Dương, đương nhiên cũng phải lấy lòng người nước ngoài. Lúc đó triều đình Mãn Thanh sớm tối khó giữ, quyền chủ quyền Tô giới Thượng Hải bé nhỏ này, làm sao họ để trong lòng chứ!"

Đại lão gia Khắc Cần nói xong, liền quay sang bàn với ông nội chuyện "đi xem nhà". Bàn bạc một lúc, cũng khoảng chín giờ, ông nội đi ngủ, anh em Khắc Cần lại bàn bạc kỹ lưỡng về việc mua sắm đồ đạc sau khi chốt được nhà, Kế Mỹ ở bên cạnh lặng lẽ nghe, trong lòng chỉ muốn đợi cơ hội hỏi tiếp về lịch sử Thượng Hải. Sau đó thấy hai vị lão nhân không nói gì nữa, mỗi người hút một điếu thuốc, ngẩng mặt nhìn cảnh đêm ngoài cửa sổ, cậu vội vàng hỏi:

"Bác cả, bác vẫn chưa kể hết đâu, thời Thái Bình Thiên Quốc Tô giới còn giành được những lợi ích gì nữa ạ?"

"Ồ! Con không chịu đi ngủ, hóa ra là còn muốn nghe chuyện cũ!" Đại lão gia Khắc Cần cười một cái. "Ừ, ừ, lúc nãy nói đến đâu rồi nhỉ? Ồ, vậy thì kể tiếp chuyện Tô giới nhân cơ hội mở rộng nhé. Ban đầu Thượng Hải chỉ có Tô giới Anh, nhưng người Mỹ tiếp đó cũng tới. Tháng Năm năm Đạo Quang thứ hai mươi tư (tháng 7 năm 1844 dương lịch), toàn quyền công sứ Mỹ Caleb Cushing ký kết 'Điều ước Vọng Hạ' với Lưỡng Quảng tổng đốc Kỳ Anh tại một ngôi làng nhỏ ở Ma Cao gọi là Vọng Hạ, quy định người Mỹ cũng có thể hưởng quyền thông thương cư trú tại năm cảng. Nhưng điều ước tuy đã ký, người Mỹ đến Thượng Hải làm ăn, vào năm Đạo Quang thứ hai mươi sáu vẫn chỉ có một người, tên là Alcock. Lúc đó công sứ Mỹ liền chỉ định thương nhân Alcock này làm lãnh sự đại lý trú tại Thượng Hải, lập cơ quan lãnh sự trong Tô giới Anh thời bấy giờ. Sau này thương nhân Mỹ dần đông lên, cũng đều sống trong Tô giới Anh. Chỉ có giáo sĩ truyền giáo thì lại mua đất xây nhà ngoài phạm vi, vì giá đất rẻ hơn. Thời đó giám mục William Jones Boone của Thánh công hội Mỹ đã xây nhà thờ tại vùng Hồng Khẩu, phía bắc sông Tô Châu. Năm Đạo Quang thứ hai mươi tám (1848), vị giám mục Boone này đã giao thiệp nhiều lần với đạo đài Thượng Hải, cuối cùng cũng được lấy vùng Hồng Khẩu làm khu cư trú của ngoại kiều Mỹ, tuy nhiên không có thỏa thuận chính thức, hơn nữa cũng không định rõ ranh giới. Mãi đến năm Đồng Trị thứ bảy (1868), lãnh sự Mỹ Seward cùng đạo đài Thượng Hải mới vạch định địa chỉ Tô giới Mỹ, từ đường Tây Tạng Bắc hiện nay, dọc sông Tô Châu, đến Hoàng Phố, qua Dương Thụ Phố ba dặm. Nhưng đến năm Quang Tự thứ hai mươi lăm (1899), hai Tô giới Anh Mỹ lại sáp nhập, gọi là Tô giới Công cộng, một mặt địa bàn của Tô giới Công cộng này mở rộng về phía tây bắc đến chùa Tĩnh An và Tiểu Sa Độ, phía đông dọc sông Hoàng Phố đến cửa rạch Cố Gia, chỉ có phía nam vẫn theo cũ, vì có Tô giới Pháp ở đó, muốn đẩy cũng không đẩy qua được. Khu vực của Tô giới Công cộng này, đến nay vẫn chưa có biến động gì lớn; tuy nhiên từ năm Quang Tự thứ hai mươi bảy (1901) trở đi, Công bộ cục lại dùng phương pháp xây đường vượt giới để biến tướng mở rộng Tô giới; hiện nay phía tây, bắc, nam Thượng Hải đều có những con đường vượt giới rất dài, đường xây đến đâu, quyền lực Tô giới lại vươn đến đó, quan lại Trung Quốc đã giao thiệp nhiều lần, muốn thu hồi những con đường vượt giới này, nhưng đến nay vẫn chưa giải quyết xong."

"Ồ ồ, chả trách, lần trước con nghe chị dâu nói cửa trước nhà chị ấy thuộc quản lý của Tô giới, còn cửa trong lại thuộc Trung Quốc, nghĩ lại chắc là do ở đoạn đường xây vượt giới đó rồi." Tiểu thư Trân bỗng chen lời. Cô ngồi trên chiếc ghế tựa lưng cao ở góc phòng, mọi người đều không để ý, cứ tưởng cô đã đi ngủ từ lâu. Đại lão gia gật đầu, vứt mẩu thuốc lá vào ống nhổ, vươn vai một cái. Nhưng Kế Mỹ vẫn chưa thỏa mãn, cậu lại hỏi: "Tô giới Pháp lại từ thời kỳ nào ạ? Tại sao khi Tô giới Anh Mỹ sáp nhập thành Tô giới Công cộng, không sáp nhập luôn cả Tô giới Pháp vào?"

"Chuyện này, kể ra cũng dài lắm đấy!" Lần này là nhị lão gia Kế Nhượng cha của Kế Mỹ lên tiếng. "Ngày mai chúng ta phải đến đường Montigny ở Tô giới Pháp xem nhà, con cũng đi cùng, lúc đó rồi kể tiếp nhé!"

"Ngày mai con phải đến nhà chị dâu chơi, Tô giới Pháp con không đi; chú hai, đừng bán quan tử (làm cao) nữa, kể ngay bây giờ đi ạ." Tiểu thư Trân giành nói trước, đứng dậy từ chiếc ghế tựa lưng cao đó, đến ngồi xuống chiếc ghế đẩu bên cạnh Kế Mỹ, bày ra bộ dạng chuyên tâm lắng nghe.

Thế là nhị lão gia cười cười nói: "Các con thật là nôn nóng! Ngôi nhà ngày mai chúng ta định xem, nằm ở đường Montigny; tên con đường này chính là tên của vị lãnh sự Pháp đầu tiên tại Thượng Hải. Ông phụng mệnh chính phủ Pháp chuyên đến đàm phán để muốn dựng lên một Tô giới Pháp, năm ông đến Thượng Hải, chính là lúc giám mục Boone của Mỹ đòi vùng Hồng Khẩu làm Tô giới Mỹ. Ông cũng xuất thân từ hải quân. Sau khi đến Thượng Hải, ông liền quyết định tìm địa điểm đặt cơ quan lãnh sự ngoài Tô giới Anh. Rất nhanh, chỉ trong vòng ba ngày, ông đã thuê được từ một vị giám mục Triệu của Thiên Chúa giáo một căn nhà nằm trên đất Trung Quốc, vị trí nằm giữa Dương Kính Bang và thành huyện Thượng Hải, tiền thuê mỗi năm bốn trăm tệ. Cơ quan lãnh sự này của ông, diện tích rất lớn, ông muốn biến nha môn lãnh sự này thành nền móng của Tô giới Pháp. Nhưng lúc đó không có người Pháp nào làm ăn ở Thượng Hải. Mãi cho đến khi Montigny làm lãnh sự được hơn nửa năm, lúc này mới có một thương nhân Pháp vốn bán đồng hồ và rượu ở Quảng Đông tên là Rémi đến Thượng Hải yêu cầu thay ông thuê đất. Montigny mong còn không được, lập tức gửi công hàm cho đạo đài Thượng Hải yêu cầu chỉ định phạm vi Tô giới Pháp. Ban đầu Montigny hy vọng, chính là đoạn đất giữa Dương Kính Bang và thành huyện Thượng Hải. Đàm phán nửa năm, cuối cùng cũng đồng ý; thương nhân đồng hồ Rémi đó muốn mua một miếng đất dọc bờ sông Dương Kính Bang, khoảng mười hai mẫu. Trên đất đã xây bốn mươi sáu gian nhà cấp bốn, còn chất hơn một trăm cái quan tài, có sáu bảy cây thấp và hai cái hố xí lộ thiên; miếng đất này thuộc về mười hai chủ sở hữu, lúc đó giá họ đòi là: mỗi mẫu đất phải bán ba trăm lượng, mỗi gian nhà phải bán một trăm lượng, mỗi cái quan tài phải bán năm mươi lượng, cây thấp phải bán hai trăm lượng, hố xí lộ thiên phải bán bốn trăm lượng..."

"Ha ha ha, thú vị quá!" Kế Mỹ và tiểu thư Trân đồng thanh kêu cười. Nhưng nhị lão gia không cười, ông nói tiếp:

"Giá tiền này, nhìn ở hiện tại mà nói, có thể coi là rẻ vô cùng, tổng cộng cũng chỉ hơn năm nghìn lượng bạc, bây giờ giá đất khu này một mẫu đã đáng giá hơn hai trăm nghìn lượng rồi! Nhưng lúc đó lãnh sự Pháp Montigny nhìn thấy bản kê này, liền nhảy dựng lên. Ông nói là người Trung Quốc chúng ta không theo điều ước, đang tống tiền ở đó, ông lại cùng đạo đài Thượng Hải giao thiệp. Ông xuất thân từ hải quân, ông liền đe dọa đạo đài Thượng Hải; cuối cùng là người Trung Quốc nhượng giá xuống mỗi mẫu định giá một trăm sáu mươi nghìn tiền, cộng thêm một nghìn năm trăm văn tiền thuế, Rémi cũng nhượng bộ, thuê ít đi, chỉ thuê hai mẫu ba phần ba ly. Ông tổng cộng đã bỏ ra bốn trăm năm mươi bảy tệ và ba nghìn bảy trăm năm mươi tám văn tiền lẻ. Đây có thể coi là địa bàn Tô giới Pháp từ đó đóng được cọc đầu tiên!"

"Rốt cuộc quan tài và hố xí lộ thiên có được tính giá không ạ?" Tiểu thư Trân quan tâm hỏi. Điều này lại làm Kế Mỹ cười lên.

"Cái đó thì không rõ lắm," nhị lão gia đáp, cũng cười. "Nhưng so với giá đất Tô giới Anh năm năm trước, đã đắt rồi. Lúc này, Tô giới Pháp coi như đã thành lập; ngày 14 tháng Ba năm Đạo Quang thứ hai mươi chín (ngày 6 tháng 4 năm 1849) đạo đài Thượng Hải và lãnh sự Pháp Montigny hai bên nghị định phạm vi Tô giới Pháp là: ngoài cửa Bắc Thượng Hải, phía nam đến sông thành, phía bắc đến Dương Kính Bang, phía tây đến cầu Chử gia miếu Quan Đế, phía đông đến ven sông của Hội quán Triều Châu Quảng Đông đến góc đông Dương Kính Bang, miếng đất này so với Tô giới Anh ban đầu, nhỏ hơn chút ít, nhưng lúc đó người Pháp sống trong Tô giới Pháp này, tổng cộng chỉ có chín người, đó là: lãnh sự Montigny, mẹ của ông, vợ ông, hai cô con gái của ông; một phiên dịch của lãnh sự quán, thương nhân đồng hồ Rémi, một nhân viên của ông ta. Ngoài ra còn một thương nhân Pháp nữa, nhưng ông ta lại sống trong Tô giới Anh. Lúc này toàn Thượng Hải chỉ có mười người Pháp."

"Nghe nói hiện nay ngoại kiều trong Tô giới Pháp đông nhất là Bạch Nga, khoảng bốn nghìn, tiếp đến là người Anh, hơn hai nghìn hai trăm, tiếp nữa là người Mỹ, hơn một nghìn năm trăm, người Pháp cũng chỉ có hơn một nghìn hai trăm, xếp hàng thứ tư. Ngày trước họ chỉ có mười người, mà còn muốn một miếng đất lớn như vậy." Kế Mỹ lại mang Tô giới Pháp ngày trước so với hiện nay, ngoài lời còn có ý rất coi thường mối quan hệ thương mại Pháp đối với Trung Quốc.

"Nhưng họ cũng đang từng giây từng phút muốn mở rộng đấy!" Nhị lão gia lại nói, "Cơ hội mở rộng đầu tiên cho họ chính là Tiểu Đao Hội chiếm đóng thành huyện Thượng Hải. Vụ biến cố Tiểu Đao Hội đó, lãnh sự Pháp ban đầu là giữ trung lập, sau này lại giúp nhà Thanh. Đợi đến khi dẹp yên Tiểu Đao Hội, lãnh sự Pháp liền nhân cơ hội yêu cầu mở rộng Tô giới Pháp đến vùng Tiểu Đông Môn. Đầu năm Quang Tự, người Pháp lại xây nhà làm đường ở vùng Từ Gia Hối. Vì cậy mạnh di dời mộ phần của Hội quán Ninh Ba, gây ra sự phản kháng của người Trung Quốc, binh lính Pháp bắn chết hơn mười người Trung Quốc, kích động thành bãi thị. Đồng thời người Pháp liền giao thiệp với chính phủ Thanh yêu cầu mở rộng Tô giới, nào ngờ người Anh lại âm thầm ngăn cản, nên kết quả Tô giới Pháp không thể mở rộng sang bờ phải sông Hoàng Phố, chỉ có thể đi về phía tây; vụ án này, mãi đến năm Dân Quốc thứ ba mới chính thức giải quyết, cho phép Tô giới Pháp mở rộng, phía bắc đến đường Trường Bang. — Con đường này, đoạn phía đông hiện gọi là đường Foch, đoạn phía tây gọi là đường Haig, phía tây đến Từ Gia Hối, phía nam đến rạch Từ Gia Hối: khu vực này, hiện nay tục gọi là Tô giới Pháp mới."

Vừa nói đến đây, đồng hồ điểm mười giờ, đại lão gia liền đứng dậy nói: "Ngày mai kể tiếp đi. Những chuyện cũ này, kể một đêm cũng không hết đâu." Nhưng Kế Mỹ và tiểu thư Trân làm sao chịu thôi, nhất quyết yêu cầu kể tiếp tại sao Tô giới Pháp không sáp nhập vào trong Tô giới Công cộng.

"Chuyện này cũng chỉ có thể nói đại khái vài câu thôi," nhị lão gia cười cười. "Nguyên là Thượng Hải kể từ sau khi có Tô giới Anh, các nước cường quốc đều muốn đến nhúng một tay, phía người Anh lại cứ muốn độc chiếm, nên ban đầu lãnh sự Mỹ đầu tiên mượn ở trong Tô giới Anh, treo cờ Mỹ tại cơ quan lãnh sự, đã gây nên sự phản đối của lãnh sự Anh. Sau này loạn Tiểu Đao Hội, — Tiểu Đao Hội có thông đồng với Thái Bình Thiên Quốc, thái độ của lãnh sự Anh, Pháp, Mỹ chẳng lẽ không nhất quán. Sau này nhất quán rồi, mọi người giúp triều đình Thanh đối phó Thái Bình Thiên Quốc, nhưng ba phía Anh, Pháp, Mỹ mỗi bên lại muốn mở rộng thế lực của chính mình tại Thượng Hải, ít nhiều cũng có ý tranh làm người giúp đỡ. Đến năm Hàm Phong thứ tư (1854), lãnh sự Anh đề nghị tổ chức một Công bộ cục, muốn ba Tô giới Anh, Pháp, Mỹ đều chịu sự chỉ huy của Công bộ cục này, bề ngoài như là hóa tư thành công, kỳ thực trong thâm tâm lãnh sự Anh muốn dùng Công bộ cục làm công cụ thao túng, thực hiện tiêu diệt tính độc lập của hai Tô giới Pháp, Mỹ; nên sau này hoạt động quân sự gần Thượng Hải đã dừng lại, Tô giới Pháp liền tuyên ngôn không chịu sự quản lý của Công bộ cục, tự tổ chức cơ quan thị chính, hoàn toàn độc lập. Người ta vốn dĩ một lòng muốn độc lập, làm sao lại chịu gia nhập cái gọi là Tô giới Công cộng mà thế lực người Anh cực kỳ lớn kia chứ?"

Lúc này, Kế Mỹ và tiểu thư Trân dường như đã nghe đủ, ngược lại nhị lão gia bỗng lại hứng thú, rít một hơi thuốc, rồi nói tiếp:

"Lúc nãy bác cả các con đã nói, mỗi lần Trung Quốc có biến động, thế lực Tô giới lại lớn thêm một chút, thời Thái Bình Thiên Quốc là thời kỳ chủ quyền của Trung Quốc trong Tô giới mất đi cả đợt; vị thế đặc thù của Tô giới có thể nói là gieo mầm vào lúc đó. Sau này chiến tranh Trung Pháp, chiến tranh Trung Nhật, phong trào Nghĩa Hòa Đoàn, chiến tranh Nhật Nga, từ thời Dân Quốc lại có vô số cuộc nội chiến, — những biến loạn này đều không nằm gần Thượng Hải, lại khéo thay đẩy người và tiền bạc khắp nơi dồn về Thượng Hải, thành toàn cho sự phồn hoa của Thượng Hải. Ngay như gia đình chúng ta hiện giờ cả nhà chuyển đến Thượng Hải, cũng đâu phải vì nông thôn phá sản, nội địa phỉ tặc hoành hành, lúc này mới chạy nạn mà đến sao? Nên nếu như sau Thái Bình Thiên Quốc Trung Quốc cứ mãi thái bình, Tô giới Thượng Hải quyết không thể trở thành vị thế đặc thù như bây giờ được...."

"Sau này nhìn lại hôm nay, cũng giống như hôm nay nhìn lại ngày xưa nhỉ!" Đại lão gia bỗng cảm khái sâu sắc ngâm một câu cổ văn.

Lúc này mọi người đều cảm thấy mệt mỏi, tùy tiện nói vài câu, liền đi ngủ, không nói thêm nữa.

Thị trường đầu cơ cuồng nhiệt và những ống khói không nhả khói

Sáng hôm sau, thông gia họ Chu ở ngân hàng đường Bắc Kinh bỗng gọi điện thoại tới, nói rằng phía Dương Thụ Phố có một ngôi nhà muốn chuyển nhượng, tiền thuê nhà không đắt, chỉ là giá chuyển nhượng quá lớn, muốn mời đại lão gia nhị lão gia đích thân đến thương thảo. Thế là đại lão gia liền bàn với nhị lão gia, một mặt vẫn đến đường Montigny xem nhà, một mặt cũng không ngại đến phía thông gia họ Chu để nói chuyện. Đại lão gia mang theo Kế Thành đến Tô giới Pháp, nhị lão gia mang theo Kế Mỹ đến đường Bắc Kinh. Tiểu thư Trân một lòng muốn xem thế nào là bên ngoài cửa là Tô giới, bên trong cửa là địa giới Trung Quốc, liền kéo phu nhân của Kế Thành đến Trát Bắc. Trong khách sạn chỉ để lại hai vị phu nhân cùng ông nội trêu đùa đứa trẻ ba tuổi của Kế Thành để giải khuây.

Kế Mỹ lúc này đã nhìn thấy trung khu sầm uất nhất của Tô giới Công cộng. Đập vào mắt nhất, là những lá cờ "Đại giảm giá" phấp phới khắp phố. Nhìn kỹ lại, gần như mỗi cửa hàng "Đại giảm giá" đều có quà tặng đặc biệt; chỗ kia là trước cửa một bách hóa công ty đặt một chiếc ô tô hoa lệ, trên xe cắm cờ giấy, viết to chữ "Giải nhất", chỗ kia lại là một bách hóa công ty khác lại có phương pháp tặng vé thưởng hàng không, nói là có hy vọng trúng một triệu tệ. Ngay cả những lá cờ nhỏ chẳng mấy ai để mắt tới, cũng dán những khẩu hiệu bằng giấy đỏ xanh lên ô kính lớn, tuyên bố nơi đó là "Tặng thêm quà", đợi khách hàng phát một khoản hoạnh tài (tiền bất ngờ). Ngay cả tiệm cắt tóc, cũng ngoài giảm giá còn tặng thêm "vé thưởng", giải nhất cũng là ô tô, giải nhì giải ba là đài vô tuyến hoặc toàn bộ nội thất gỗ hồng mộc. Kế Mỹ tuy cũng là lần đầu tiên đến Thượng Hải, rốt cuộc cũng khác với ông nội đã từng ở Thượng Hải sáu mươi năm trước, cậu biết đây là vì "không cảnh khí" (suy thoái), thương nhân chỉ đành lợi dụng tâm lý muốn phát hoạnh tài của mọi người để thu hút khách hàng, nếu là ông nội cậu nhìn thấy, có lẽ sẽ nghi là đã đến "Nước Quân Tử", người làm ăn chỉ cầu lỗ vốn, để khách hàng đi phát tài.

Không lâu sau, đã đến đường Bắc Kinh. Kế Mỹ lúc này mới biết cái Lý gia trang ngày trước nay đã trở thành điểm tập trung của ngân hàng tiền trang Trung Quốc. Cậu theo sát cha, đi từ đường Ninh Ba, đường Thiên Tân khu đó lại, trên đường cậu ước chừng đếm thử, ngân hàng tiền trang lớn nhỏ đã có ba bốn mươi cái; tại một góc đường cậu nhìn bốn phía, chỉ thấy những tòa nhà kiểu Tây cao lớn toàn là ngân hàng, qua đó nữa lại là ngân hàng. Vốn chỉ thấy tiền giấy của ba ngân hàng Trung Quốc, Giao thông, Trung ương ở quê nhà, cậu thực sự không ngờ Thượng Hải còn có nhiều ngân hàng chưa từng nghe tên đến thế! Những cái này đều là tư bản của người Trung Quốc! Nhưng tại sao còn nghe nói nhiều nhà máy Trung Quốc thiếu vốn, đến mức phá sản nhỉ? Kế Mỹ nhất thời không hiểu nổi.

Hơn nữa cậu cũng không thể nghĩ tiếp được nữa. Vì họ đã đến ngân hàng của thông gia họ Chu đó. Đây là một ngân hàng không lớn không nhỏ, đương nhiên là không phát hành tiền giấy, nhưng có bộ phận tiết kiệm, cũng gọi là "người đến tấp nập". Nhị lão gia thường xuyên đến, nhân viên trong ngân hàng phần lớn đều quen ông. Vừa thấy ông vào, liền có một người chào: "Xin đợi một chút ạ. Ông Chu đến sở giao dịch rồi."

"Ồ ồ, chắc sẽ về sớm thôi nhỉ?" Nhị lão gia buột miệng hỏi, trong lòng lại hối hận vì đến muộn một bước; người trong ngân hàng của họ lên sở giao dịch, luôn là có mua bán, biết ông ấy đến bao giờ mới về đây.

"Nhanh thôi, nhanh thôi. Quá mười một giờ, nhất định sẽ về." Là câu trả lời phía bên kia.

Nhị lão gia nhìn đồng hồ, mới chỉ chín giờ ba khắc. Ông nghĩ thầm, hỏng rồi, mười một giờ mới gặp được thông gia họ Chu, thì làm sao còn thời gian đến Dương Thụ Phố nữa? Kế Mỹ ở bên cạnh rất hiểu ý cha mình, liền nhân cơ hội xúi giục ông già đến sở giao dịch tìm thông gia họ Chu đó. Nhị lão gia cũng thấy cứ đứng đợi ở đây không phải là cách, quay về khách sạn cũng chẳng có việc gì, chi bằng cũng lên sở giao dịch nghe ngóng tình hình thị trường; thế là hỏi qua người trong ngân hàng, biết nếu sở giao dịch chứng khoán Hoa thương không có ông Chu, thì nhất định ở sở giao dịch vải sợi, nhị lão gia liền mang theo Kế Mỹ từ "phố ngân hàng" chuyển sang đường Hán Khẩu nơi sở giao dịch chứng khoán đó tọa lạc.

"Ba, ngân hàng Thượng Hải đều ở khu đường Thiên Tân, đường Ninh Ba, đường Bắc Kinh đó ạ?" Trên đường, Kế Mỹ không kìm được hỏi.

"Cũng không hẳn. Khu bên kia đông hơn một chút thôi." Nhị lão gia đáp, "Ngân hàng nước ngoài và các ngân hàng lớn Trung Quốc, Giao thông, Trung ương, Thông thương đều ở Bến Thượng Hải. Cái gọi là ngân hàng Bến Thượng Hải mới là bộ não tài chính của Thượng Hải."

"Con thấy ngân hàng của thông gia họ Chu kia chỉ có bộ phận tiết kiệm là náo nhiệt, nhưng vừa nãy con để ý nhìn kỹ, người gửi tiết kiệm phần lớn lại là những người lẻ tẻ mười đồng năm đồng; nhà ông ấy lại không phát hành tiền giấy, trong ngân hàng dùng nhiều người, chi phí nghĩ lại cũng không nhỏ, họ làm sao còn kiếm được tiền nhỉ?"

"Ha ha, câu hỏi này mới thú vị. Quay lại con đến sở giao dịch, con sẽ biết thôi."

Nhưng Kế Mỹ, người nôn nóng này, làm sao có thể đợi đến "quay lại"; cậu quấn lấy ông già nói: "Sợ là con không nhìn ra cái gì đâu ạ. Thôi thì kể trước cho con nghe đi. Trong ngân hàng của họ nhận tiền tiết kiệm, cũng trả lãi suất, con nhìn chương trình của họ, thời hạn càng dài, lãi suất càng hậu, có đến hai phân rưỡi; lẽ nào họ cho vay lại có thể đạt được lãi suất ba phân ạ?"

"Cho vay ấy à, tự nhiên không thể đến ba phân, hơn nữa mấy năm gần đây trăm nghề tiêu điều, cũng không có nơi nào ổn định để cho vay. Họ hấp thu tiền tiết kiệm, toàn bộ đều mang đến sở giao dịch để mua bán công trái. Cách làm ổn định là ăn chênh lệch lãi suất, mạo hiểm, thì chính là đầu cơ. Nông thôn phá sản, lại không thái bình, tiền bạc đều chạy trốn đến Thượng Hải. Các nhà ngân hàng Thượng Hải hấp thu nhiều tiền tiết kiệm, cũng không có chỗ để vận dụng, cái đó chẳng phải là sắp trương bụng chết à? Tự nhiên đều đến sở giao dịch để giở trò cả thôi. — Ồ, con nhìn tòa nhà kiểu Tây thể diện đằng trước đó chính là sở giao dịch chứng khoán thị trường công trái rồi." Nhị lão gia vừa nói vừa rẽ qua một góc phố, quả nhiên một tòa nhà kiểu Tây mới tinh cao lớn hiện ra trước mắt, trước cửa đỗ một số ô tô và xe kéo. Những người mặc áo bào bên ngoài khoác một chiếc măng tô dạ quần cưỡi ngựa như nhị lão gia ra vào rất nhiều.

Kế Mỹ theo cha vào cái "thị trường" đó, thì không biết nên nhìn gì, nghe gì. Cậu chỉ thấy trong một đại sảnh rất lớn toàn là những người tầng tầng lớp lớp, mà ở giữa các lớp người có một lõi trung tâm, âm thanh ồn ào vô cùng. Cậu lại thấy phía sau có một cái bệ cao, trên bệ có hai ba người, một người tay cầm ống nghe điện thoại, mặt đỏ bừng không ngừng hét; nghe thì toàn là con số. Cậu biết ở đây giao dịch toàn là khố phiếu hoặc công trái, nhưng cậu tìm tới tìm lui không thấy có người nào trên tay cầm cái phiếu công trái hoa hoa lá lá đó! Cậu kỳ lạ vô cùng, vừa định hỏi cha mình, chợt thấy cha mình chạy tới trước hai bước, chen vào lớp người đó. Kế Mỹ cũng theo qua, thì nhìn thấy thông gia họ Chu đã ở đó đang ghé tai nói chuyện với cha. Lúc đó tiếng người trong sân hơi nhỏ xuống. Kế Mỹ thấy thông gia họ Chu chắp tay nói lớn:

"Vậy thì, xin thứ lỗi không phụng bồi được. Thực sự hôm nay bận quá. Thông gia, ông thuê một chiếc ô tô mà đi vậy. Là ở tận cùng Dương Thụ Phố đấy! Biển số ba mươi sáu. Thông gia, ông cứ lo xem nhà. Nhà vừa ý thì, phí chuyển nhượng tôi sẽ thương lượng với tiền đồ."

Lúc này trung tâm sân lại ồn ào hò hét lên, bên cạnh họ không ngừng có người chen qua. Nhị lão gia cùng thông gia họ Chu liên tục nói "hẹn gặp lại", liền chen ra khỏi lớp người đó, đứng lại, lau một vệt mồ hôi, mỉm cười nói với Kế Mỹ: "Hôm nay có tin đồn, công trái lên xuống rất mạnh. Thông gia họ Chu chắc là chưa đến mười hai giờ, thì không dứt ra được. Chúng ta tự đến Dương Thụ Phố xem nhà vậy."

Balfour = Balfour

Caleb Cushing = Caleb Cushing

William Jones Boone = William Jones Boone

Seward = Seward

Montigny = Montigny

Rémi = Rémi

Nhị lão gia và mọi người quả thực đã thuê một chiếc ô tô, chạy thẳng đến Dương Thụ Phổ. Khi xe từ đường Nhân Ký đi ra phía Bến Thượng Hải, Kế Mỹ thấy hai bên đường toàn là những ngôi biệt thự cao lớn, trên nhà cũng gắn mấy tấm biển hiệu chữ Tây, nhưng trước cửa đều vắng ngắt, chỉ có mấy tay cảnh sát Ấn Độ gác cổng đang dựa nghiêng vào khung cửa. Kế Mỹ biết những nơi này đương nhiên là cửa hiệu, nhưng không hiểu tại sao trước cửa lại vắng vẻ đến thế. Cậu liền hỏi:

"Cha, khu này vắng lặng quá, chắc cũng vì lý do kinh tế suy thoái chăng?"

Câu hỏi này làm Nhị lão gia bật cười. "Ha ha ha! Ở đây ấy à, ngay cả trong những năm kinh tế phồn vinh cũng lạnh lẽo như vậy thôi. Đây toàn là các hãng buôn xuất nhập khẩu, ngày xưa còn có đường Bác Vật Viện, đường Viên Minh Viên, đều là những con đường ngắn, nhưng lại toàn là các hãng xuất nhập khẩu này. Họ chỉ cần vài gian văn phòng, vài chiếc điện thoại, việc làm ăn hàng ngàn hàng vạn, chỉ dựa vào một câu nói. Con đừng coi thường sự vắng vẻ của nó, sự náo nhiệt của cả thành phố Thượng Hải, thậm chí thương mại của các tỉnh dọc sông Trường Giang đều từ chỗ này mà xoay chuyển đấy!"

"Nhưng con thấy một tòa biệt thự ba tầng đóng năm sáu cái biển hiệu, đó đương nhiên là năm sáu hãng buôn ở chung một chỗ rồi. Chỉ là biệt thự ba tầng, cũng không rộng, chỉ có năm sáu gian mặt tiền, làm sao chứa nổi hàng hóa của năm sáu hãng buôn ạ?"

"Đồ ngốc, con tưởng đây là cửa hàng bán lẻ sao? Hàng hóa phải chất trong kho. Các hãng xuất nhập khẩu chỉ có vài gian văn phòng, vài quyển sổ sách, nhiều nhất là vài tập mẫu hàng; hàng của họ đều để ở kho bãi lớn. Con đến Phố Đông xem một chuyến là biết kho bãi trông như thế nào ngay. Gần hơn chút, dọc sông Tô Châu cũng có không ít kho bãi! Kho bãi đều có chủ, chứ không nhất định là do hãng xuất nhập khẩu tự xây."

Kế Mỹ dường như đã hiểu ra, cậu chợt vỗ tay nói: "Hèn chi vừa nãy ở sở giao dịch cũng chẳng thấy nổi một nửa tờ công trái nào!"

Câu nói này lại khiến Nhị lão gia cười lớn. Thế là ông giải thích thêm, việc mua bán công trái ở sở giao dịch không nhất định là phải có hàng, rất nhiều người đầu cơ chưa chắc đã có hàng trong tay. Cho nên mới có câu "mua khống bán khống". Thẳng thắn mà nói thì chỉ là "đánh bạc" thôi.

"Vậy thì trong sở giao dịch sợi cũng không thấy sợi ạ? Ở bên đó giao dịch, có phải dựa vào mẫu hàng không? Tiếc là vừa nãy không ghé qua xem thử." Kế Mỹ lại hỏi.

"Không phải!" Nhị lão gia lắc đầu, dường như ngạc nhiên sao Kế Mỹ mãi vẫn không hiểu ra. "Không phải! Sở giao dịch sợi, còn có sở giao dịch ngũ cốc dầu bánh ở đường Ái Đa Á, sở giao dịch bột mì ở đường Dân Quốc, sở giao dịch vàng bạc ở đường Cửu Giang, sở giao dịch chứng khoán hàng hóa ở đường Tứ Xuyên, tất cả đều giống như sở giao dịch chứng khoán, là một thị trường ồn ào náo nhiệt, mua bán đều chỉ là đưa tay ra mà thôi."

"Những sở giao dịch đó cũng ồn ào đến phát khiếp như sở giao dịch chứng khoán ạ?"

"Đương nhiên! Con không nghe nói thông gia Chu cũng chạy đến sở giao dịch sợi sao? Tuy nhiên, người mua bán chính ở sở giao dịch sợi hay bột mì đương nhiên vẫn là mấy ông vua bột mì, vua bông sợi thôi."

Nói đến đây, bên ngoài ô tô lóe lên một tòa biệt thự cao lớn. Nhị lão gia vừa liếc mắt nhìn thấy, liền chỉ cho Kế Mỹ xem: "Đây chính là một cái kho bãi." Kế Mỹ vội vàng nhìn, nhưng cái kho đó đã lùi lại phía sau rồi. Bây giờ ô tô đã đến đường Dương Thụ Phổ, bèn tăng tốc chạy tiếp. Kế Mỹ cảm thấy nơi này lại khác với những chỗ khác, bèn chăm chú nhìn, tạm thời không nói gì.

Một lát sau, Kế Mỹ tự nhủ: "Hóa ra đây là khu vực nhà máy. Đã đi qua mấy nhà máy sợi rồi."

Nhị lão gia vốn có chút quan hệ với phía nhà máy sợi, nghe con trai nói vậy, không kìm được thở dài: "Không sai, đây là nơi tập trung các nhà máy quy mô lớn, nhà máy sợi đặc biệt nhiều, nhà máy của Anh bốn cái, của Nhật tám cái, nhà máy do người Trung Quốc điều hành cũng tám cái, tổng số cọc sợi khoảng tám mươi vạn chín ngàn, trong đó Trung Quốc chiếm chưa đầy một nửa; nhưng con phải biết gần đây các nhà máy Trung Quốc đều chỉ mở nửa công suất."

"Cả Thượng Hải có tổng cộng bao nhiêu nhà máy sợi ạ?" Kế Mỹ cũng rất quan tâm hỏi.

"Ồ, ồ, khoảng chừng nhà máy Trung Quốc là hai mươi bốn nhà, bảy mươi bảy vạn sáu ngàn cọc sợi; nhà máy thương nhân Anh ba nhà, lại có đến mười lăm vạn ba ngàn cọc sợi, nhà máy của thương nhân cũ có ba mươi nhà, hừm, thế là có tới một trăm lẻ một vạn cọc sợi đấy! Thế lực mạnh nhất là nhà máy sợi của Nhật. Về phía Trung Quốc, vốn liếng hùng hậu nhất là Công ty Dệt may Thân Tân, nhưng gần đây cũng không ổn, chẳng phải con đã thấy báo đăng tin Thân Tân muốn chỉnh đốn đó sao? Chẳng phải nói Bộ Thực nghiệp đã phái người điều tra qua rồi sao?"

"Con nghe nói Thượng Hải còn có hơn một trăm nhà máy tơ lụa nữa mà, sao dọc đường đi lại không thấy cái nào?"

"Nhà máy tơ lụa ư? Đa số đều ở Trát Bắc. Cả Thượng Hải nghe nói có một trăm mười nhà máy, tổng số guồng tơ là hơn hai vạn bốn ngàn, số nữ công nhân khoảng năm vạn người; nhưng hiện nay chỉ còn hơn mười nhà máy đang lay lắt hoạt động; số còn lại thì ống khói đã lâu lắm không thấy khói rồi! Con nghĩ xem: ngành công nghiệp tơ lụa của Trung Quốc chẳng phải đã phá sản hoàn toàn rồi sao? Hơn nữa, hơn một trăm nhà máy tơ lụa chỉ còn lại mười mấy nhà, hàng xuất ra ít đi, con tưởng hàng tồn kho chắc sẽ bán hết được sao? Nhưng không phải thế. Thượng Hải hiện nay vẫn còn rất nhiều tơ lụa cũ chất đống trong kho, khoản tiền cầm cố mà các chủ ngân hàng cho vay vẫn chưa tất toán được!"

"Nhiều nhà máy tơ lụa như vậy, tổng cộng có bao nhiêu vốn ạ?"

"Cái này thì không rõ lắm. Ước chừng khoảng hai trăm năm mươi vạn đi. Quy mô nhà máy tơ lụa không lớn lắm, vốn mỗi nhà nhiều thì năm vạn, ít thì một vạn năm ngàn cũng có. Vốn dĩ một năm mười hai tháng, ngày chúng thực sự chạy máy cũng không quá tám tháng, từ trước khi kinh tế phồn vinh cũng như vậy. Vốn lưu động của chúng cũng không nhiều. Mùa xuân thu kén tằm cần tiền, đa số đều đi vay ngân hàng, bán tơ rồi mới trả nợ; gặp lúc tơ bán không chạy, đương nhiên là xoay vòng không nổi. Huống chi tơ lụa Nhật Bản lại đang giảm giá cạnh tranh trên thị trường Âu Mỹ! Thực sự là không còn cách nào!"

Nhị lão gia nói xong lại thở dài một tiếng. Tạm thời hai người không nói gì. Lúc này ô tô chạy chậm lại, vì phía trước có hai chiếc xe vận tải lớn chặn đường. Trên xe chở toàn những kiện bông Mỹ lớn, chất rất cao, xe kêu cọc cạch mãi mà không chạy nhanh được.

"Cha, mở nhà máy sợi chắc là cần vốn lớn lắm phải không ạ?" Kế Mỹ đột nhiên như có cảm nghĩ hỏi. "Trong công nghiệp Thượng Hải, có phải nhà máy sợi là ngành đầu tư số vốn lớn nhất không?" Nhị lão gia gật đầu, nhưng không lên tiếng. Kế Mỹ lại hỏi: "Vậy vị trí thứ hai là gì ạ?"

"Vị trí thứ hai ư? Con nói đến vốn liếng đúng không? Cái đó, cái đó, nghe nói là nhà máy thuốc lá. Cả thành phố Thượng Hải có bốn mươi tám chín công ty thuốc lá, công ty do người Trung Quốc điều hành chiếm đa số, tổng số vốn khoảng bốn ngàn một trăm vạn. Công nghiệp dệt may được coi là vị trí thứ nhất, tổng số vốn cũng chỉ một ngàn chín trăm vạn mà thôi. Hơn nữa mấy năm nay, các ngành công nghiệp đều không khởi sắc, chỉ riêng ngành công nghiệp thuốc lá là vẫn còn kiếm được tiền; có một công ty thuốc lá cổ phiếu tăng lên gấp ba lần. Trong bốn mươi tám công ty thuốc lá toàn thành phố, lại có hơn một nửa là mới mở trong ba bốn năm gần đây! Sở giao dịch náo nhiệt, việc buôn bán thuốc lá phát đạt, đây thực sự không phải là chuyện vẻ vang gì!"

"Vậy tình hình công nghiệp máy móc thì sao ạ?" Kế Mỹ lại hỏi; cậu nhớ thầy giáo từng nói, công nghiệp máy móc phát triển mới là công nghiệp hưng thịnh.

"Cái này, nói ra thì tệ lắm. Nghe nói chỉ có hơn hai trăm chín mươi nhà, tổng số vốn hai trăm bốn mươi bốn vạn. Có thể thấy người Trung Quốc mở nhà máy đều hướng ra nước ngoài mua máy móc. Ngược lại là công nghiệp in ấn, nghe nói có tổng số vốn hơn một ngàn một trăm vạn đấy! Chuyện này cũng không có gì lạ. Hộp thuốc lá cũng như bao bì giấy của rất nhiều hàng hóa đều cần in ấn lòe loẹt, hơn nữa con nhìn xem, tạp chí xuất bản ở Thượng Hải gần đây nhiều không kể xiết! Còn về phía công nghiệp hóa chất, cũng có hơn chín trăm vạn vốn, điều này cũng là đương nhiên. Chẳng phải mỹ phẩm của người Trung Quốc gần đây nhiều lắm sao, đến cả cô bé nông thôn cũng không thể thiếu kem dưỡng da và nước dưỡng tóc ư? Chuyện này cũng giống như việc buôn bán thuốc lá phát đạt vậy, thật là những chuyện khiến người ta thở dài!"

Nhị lão gia nói xong thật sự lại thở dài một tiếng. Lúc này xe đang từ từ dừng lại, nhưng Nhị lão gia đã càm ràm thì không chịu dứt lời, ông lại nói: "Nhà máy thuốc lá tuy người Trung Quốc điều hành nhiều, nhưng nguyên liệu lại phải dựa vào nước ngoài; chiếu theo báo cáo hải quan năm Dân Quốc thứ mười chín, năm đó lượng thuốc lá ngoại nhập khẩu vào Thượng Hải tổng trị giá tới hai trăm sáu mươi hai vạn lượng hải quan đấy! Cái gọi là thuốc lá hàng nội chẳng phải cũng là một nửa hàng ngoại sao?"

Đúng lúc này, chiếc ô tô kêu "cục" một tiếng rồi dừng hẳn. Tài xế quay mặt lại nói, đường phía trước hỏng, xe không vào được. Cũng may chỉ còn hai ba mươi bước là đến con hẻm mà Nhị lão gia và Kế Mỹ cần đến. Thế là xuống xe, trả tiền xe xong, hai cha con chậm rãi đi tới. Nhị lão gia vẫn không ngừng cau mày thở dài. Kế Mỹ theo sau, cũng không lên tiếng, đột nhiên Nhị lão gia quay mặt lại nói với Kế Mỹ:

"Tổng số vốn của các nhà máy ở toàn Thượng Hải khoảng ba vạn hai ngàn vạn, trong đó vốn của các nhà máy do thương nhân Hoa điều hành chỉ có hơn một vạn vạn, vốn của nhà máy thương nhân Nhật lại có một vạn năm ngàn vạn. Người Nhật ở Thượng Hải có thế lực kinh tế vượt hơn người Trung Quốc một nửa đấy!"

"Ồ, ồ, nhưng mà, cha, khu công nghiệp Thượng Hải chỉ có ở khu vực Dương Thụ Phổ này thôi sao?" Kế Mỹ nói rồi bước lên trước một bước.

"Không phải! Phía đông Thượng Hải là khu vực Dương Thụ Phổ, Dẫn Tường Cảng; phía tây Thượng Hải ở khu vực Tiểu Sa Độ, Tào Gia Độ cũng có các nhà máy lớn, rất nhiều nhà máy sợi của Nhật nằm ở bên đó. Ngoài ra, khu vực Đàm Tử Loan, Cố Gia Loan ở Trát Bắc, trước kia cũng có không ít các loại nhà máy nhỏ do người Trung Quốc tự điều hành, chỉ là sau sự kiện 1-2-8, cái thì bị pháo đạn phá hủy, cái thì đình chỉ hoạt động, bây giờ chỉ còn lác đác thôi. Phía nam ở khu vực Cao Xương Miếu, Nhật Huy Cảng, khu vực Lục Gia Chủy, Lạn Nê Độ ở Phố Đông, khu vực Uẩn Tảo Bân ở Ngô Tùng, cũng đều là khu vực nhà máy. —— Nhưng, gần đây rất nhiều ống khói không còn nhả khói, công nghiệp Thượng Hải thực sự là không thể tưởng tượng nổi!"

"Cha, đến rồi, đến rồi! Cha! Đi quá rồi!"

Nhị lão gia đang nói say sưa, thế mà lại đi quá cửa nhà đó; may mà Kế Mỹ mắt nhanh phát hiện ra, nhờ thế mà chỉ đi quá thêm mấy gian mặt tiền.

Năm: Lồng chim bồ câu

Hóa ra ngôi nhà mà Nhị lão gia cùng Kế Mỹ muốn "xem" nằm trên một con đường ở cực đông của Tô giới công cộng, ngay ranh giới với khu thuê mướn của người Hoa. Bề ngoài của "con hẻm" đó trông có vẻ khá "thượng hạng", bên trong lối đi cũng rộng rãi, chỉ là bên cạnh thùng rác trông quá kinh khủng, —— rác thải tràn ra khỏi thùng, chiếm cả lối đi. Cũng may Nhị lão gia vốn không phải đến để "xem" thùng rác, nên không để ý. Ông thấy dãy nhà đó là lầu ba; vật liệu xây dựng có vẻ vẫn chắc chắn, trong lòng đã mừng trước ba phần.

Số ba mươi sáu đã tìm thấy. Gõ cạch cạch vào tay nắm cửa, bên trong có người hỏi "Làm gì?". Nghe nói là đến "xem nhà", bên trong liền im lặng, một lúc sau mới trả lời: "Xin mời ra cửa sau hỏi nhị phòng đông nhé!" Nhị lão gia lúc này mới biết ở đây không phải chỉ có một gia đình, bèn vòng ra cửa sau. Người mở cửa là một người phụ nữ Giang Bắc, tiếp đó chủ nhà cũng từ trên lầu đi xuống. Hai bên chào hỏi xã giao ở bên cầu thang, rồi mời lên lầu. Chủ nhà chỉ vào căn phòng phía ngoài bị khóa trái nói: "Ở đây, to bằng căn bếp phía dưới, bên trong mới quét vôi lại. Người đã ra ngoài rồi, không vào xem được, thật không khéo!"

Nhị lão gia gật đầu qua loa, trong lòng nghĩ: "Được! Lại thêm một nhà! Vậy là ba nhà chia nhau ở!" Tuy nhiên điều khiến ông kinh ngạc là lầu ba cũng lại chia hai nhà ở. Kế Mỹ chưa từng thấy lối ở "kiểu chồng đĩa" như thế này, trợn tròn mắt chỉ biết ngẩn người. Lúc này cậu mới phát hiện ra ở đầu cầu thang và các góc nhà đâu đâu cũng là đồ đạc linh tinh, nào là nôi trẻ con, tã lót, trộn lẫn thành một "thế giới cực lạc", cậu suýt nữa không dám đặt chân xuống, chỉ sợ vừa đặt chân xuống là sẽ va vào cái gì đó. Nhị lão gia lại còn muốn xem sân thượng. Không xem thì thôi, vừa nhìn thì chỉ thấy sân thượng của căn phòng này trông như người lùn đứng giữa hai người cao lớn: hàng xóm bên trái phải đều xây thêm "gác" trên sân thượng, trên gác lại xây thêm sân thượng.

"Đất tấc vàng, ở đây mọi người đều tính toán đào bới như vậy cả đấy!" Chủ nhà thấy Nhị lão gia cau mày, bèn cười giải thích.

"Đúng vậy! Nhưng nhỡ có hỏa hoạn gì bất cẩn, thì chẳng phải nguy hiểm lắm sao!" Nhị lão gia đáp.

Khi xuống lầu, chủ nhà lại chỉ vào một căn "giả tầng hai" cạnh cầu thang nói: "Đây là chỗ người giúp việc ngủ. Nếu quý phủ không nhiều người, —— độ mười hai mười ba vị, thì bản thân ở lầu dưới và tầng hai, tầng ba vẫn có thể cho thuê."

"Cảm ơn, cảm ơn!" Nhị lão gia vừa khách sáo vừa đi ra cửa sau. "Có cần hay không, lát nữa tôi sẽ nhờ người nhà là ông Chu đến dặn dò sau." Ở cửa sau lại nói một câu như vậy, Nhị lão gia liền đưa Kế Mỹ đi. Lúc này, ông mới thấy ở đây gần như cửa nhà nào cũng dán mảnh giấy đỏ nhỏ ghi "Cho thuê phòng dư". Tuyệt nhất là hai gia đình hàng xóm bên trái phải tự xây tầng bốn cũng đang "đăng biển cho thuê" bếp núc đấy.

"Thực sự là lồng chim bồ câu!" Kế Mỹ như trút được gánh nặng nói, rồi theo cha đi ra khỏi cửa hẻm.

"Thật ra cũng không thể trách họ! Chỉ là người đông nhà hỏng, hỏa hoạn khó mà tránh khỏi việc không cẩn thận, nếu mà cháy, chắc chắn có mấy người không thoát được tính mạng!" Nhị lão gia vừa nói vừa lắc đầu. "Tình trạng như vậy cũng là chuyện của những năm gần đây. Một mặt Hội đồng Công bộ muốn tăng thuế nhà đất, đẩy giá đất lên cao, mặt khác giới ngân hàng dùng tiền gửi hấp thụ được để thu mua bất động sản, trên đất hoang đều xây biệt thự kiểu mới, nhà cũ cũng lần lượt xây lại; loại phổ biến là nhà lầu ba tầng, nhiều phòng. Nhưng giá thuê cũng cao. Người thuê nhà ngoài việc nghĩ mọi cách chia nhỏ ra cho thuê, thì còn cách nào khác nữa? Người ta chỉ thấy nhà ở Thượng Hải đột nhiên tăng nhiều, hơn nữa ngày nào cũng có xây mới, hơn nữa nhà xây mới luôn là lầu ba tầng, tưởng rằng mặt hàng Thượng Hải ngày một tốt lên, nào đâu biết thực chất bên trong thì hoàn toàn ngược lại!"

"Con nghe nói Thượng Hải còn có cái gọi là khu bình dân, tình trạng đó lại như thế nào ạ?" Kế Mỹ hỏi, trong lòng tưởng rằng nếu còn phải ở đông người hơn căn nhà vừa rồi thì chỉ đành mỗi tầng xây thêm một cái gác xép thôi. Nhưng Nhị lão gia lại trả lời:

"Khu bình dân chính là lều cỏ! Còn có người ở trong thuyền nữa. Nhưng chiếc thuyền này không phải ở dưới nước, mà ở trên cạn, chính là lấy con thuyền nát lật ngược lại, coi như một ngôi nhà! Thượng Hải có hai mươi hai vạn công nhân, e rằng một nửa số đó là ở trong những căn lều cỏ và thuyền nhà như vậy. Những người ở nhà phố kiểu lồng chim bồ câu, đa số vẫn là những gia đình trung lưu không thoát nổi chiếc áo dài. Trước đây có thấy trên tờ "Tự Lâm Tây Báo" nói, người nước ngoài ở Thượng Hải, gia đình vợ chồng nhỏ, mỗi tháng thu nhập sáu trăm lượng, vẫn không đủ chi tiêu. Hừ! Người Trung Quốc thì sao? Nghe nói vợ chồng ở Thượng Hải, thuê một căn phòng gác mái, mỗi tháng cũng phải mất sáu bảy mươi đồng chi phí. Chưa kể tiền may quần áo đấy!"

"Tại sao lại cần nhiều thế ạ?" Kế Mỹ cũng thấy bất ngờ, cậu biết lúc gia đình ở quê, bao gồm cả cụ tổ trở xuống cũng có năm sáu người, mỗi tháng cũng chỉ chi tiêu bảy tám chục đồng là cùng, hơn nữa còn sống rất thoải mái.

"Ai! Nghe thì khó tin, tính toán lại thì không thể tiết kiệm hơn được nữa; vợ chồng chi tiêu sáu bảy mươi đồng, thật ra cũng không thể coi là lãng phí, chỉ là cuộc sống của tầng lớp trung lưu thôi. Nhưng chỗ ở thì chỉ có thể là phòng gác mái, mấy gia đình chia nhau ở. Ở Thượng Hải, cuộc sống lồng chim bồ câu lại là chuyện bình thường lắm!"

Nhị lão gia nói xong liền dẫn Kế Mỹ rẽ qua một góc, "Bên kia là trạm xe điện rồi, chúng ta ngồi xe điện về đi."

Sáu: "Tương lai của Thượng Hải"

Lại là buổi tối rồi. Khách sạn nơi Kế Mỹ và mọi người ở lại bắt đầu ồn ào. Một nhóm khách mới đến ở phòng bên cạnh, vừa vào phòng đã đập bàn đánh mạt chược rào rào; những cô gái trẻ ăn mặc diễm lệ, —— trông bộ dạng đều có chút "hoang dã", không ngừng chạy tới chạy lui trên hành lang ngoài cửa phòng. Đột nhiên có một tờ giấy từ khe cửa nhét vào, Kế Mỹ nhặt lên xem, hóa ra là quảng cáo của nữ thầy bói nào đó, trên đó còn in ảnh của nữ thầy bói kia. Lúc này trong phòng chỉ có một mình Kế Mỹ. Cụ tổ được Kế Thành và vợ đưa đến Mộng Xuân Các nghe "kể chuyện" rồi, hai bà vợ vừa ra ngoài mua đồ, hai ông già có việc xã giao, tiểu thư Trân chưa về.

Kế Mỹ được phân công ở lại đây canh giữ "đại bản doanh". Cậu chốc lát lại ra cửa sổ ngắm nhìn ánh đèn điện của "tòa nhà hai mươi hai tầng", chốc lát lại mở "ra-đi-ô"; cuối cùng cậu lật giở những cuốn sách trong giỏ lưới, đột nhiên lật đến một tờ phụ bản của tạp chí "Tân Trung Hoa", "Tương lai của Thượng Hải".

"Ồ, tương lai của Thượng Hải?" Kế Mỹ tự nhủ, rồi xem từng trang một. Đang cảm thấy cái "Tương lai của Thượng Hải" này không phải là thứ "hàng đặt trước" trong lý tưởng của cậu, đột nhiên cửa phòng vang lên tiếng xoẹt một cái, tiểu thư Trân nhảy vào.

"Sao chỉ có mình em thế? Mọi người đều đi đâu hết rồi?" Tiểu thư Trân vừa cởi áo khoác, thuận tay ném lên ghế sofa, vừa như con ruồi không đầu kêu gào loạn xạ: "Á! Nhị ca! Hôm nay em không cùng đi với anh, thật là đáng tiếc! Em lại nhìn thấy Thượng Hải sáu mươi năm trước rồi! Sáu mươi năm trước! Ha ha, anh trợn mắt lên trông y như con cá vàng! Nói cho anh biết, Thượng Hải sáu mươi năm trước! Có hai cái Thượng Hải!"

"Á á, giả vờ giống lắm, nhưng chẳng ai tin chị đâu!" Kế Mỹ lạnh lùng nói, lại cúi đầu xuống xem tờ "Tương lai của Thượng Hải".

"Lừa anh thì em không phải là người! Nghe em nói này!" Tiểu thư Trân giật phắt cuốn sách đó, ném lên bàn, "Chẳng phải em đến Trát Bắc sao? Chậc chậc, nhà mà người Nhật đốt trong sự kiện '1-2-8' vẫn chưa xây lại. Nhưng, em lại đến chỗ nào... - À, muốn nói mà lại quên mất! Ai ai, ồ! Khu trung tâm thành phố. Đúng rồi, 'đã qua khu trung tâm thành phố' rồi. Nhị ca, đó vốn là một dải đất rộng, những ngôi làng nhỏ, nhưng nay đã mở đường, xây nhà, nhà mới của chính quyền thành phố rất đẹp, —— anh xem, đây chẳng phải gần giống với Thượng Hải sáu mươi năm trước mà cụ tổ kể sao? Nhưng đó là Tô giới, đây là Trung Quốc! Chẳng phải có hai cái Thượng Hải sao? Ở đây, Thượng Hải của Tô giới, phồn hoa đến tột độ; bên kia, Thượng Hải của Trung Quốc, bắt đầu muốn xây dựng lên!"

"Chị nói không đầu không đuôi thế này, chẳng ai hiểu được đâu!" Kế Mỹ vẫn lạnh lùng.

"Vẫn không hiểu? Thật kỳ lạ! Anh cả nhà chị dâu nói với em: chính là người Trung Quốc muốn xây dựng một cái gọi là... - ồ, 'Đại Thượng Hải' mới ở bên ngoài Tô giới, muốn đem sự náo nhiệt của Tô giới chuyển sang bên kia đấy! Chúng em còn ngồi ô tô dạo con đường Trung Sơn đó, mới mở, dài và rộng lắm, chỉ tiếc là bên cạnh đường vẫn chỉ toàn là ruộng đồng, hố xí lộ thiên, ha ha ha, tối qua cụ tổ nói về hố xí lộ thiên!..."

"Cảm ơn chị nhé! Nghe mà em chóng mặt quá! Chị kể đầu đuôi rõ ràng hộ em được không?"

"Dư dư! Nghe mà anh chóng mặt sao?" Tiểu thư Trân bĩu môi, xoay người một cái, nằm lên giường, không nói gì nữa.

"Xem kìa xem kìa! Chị lại giận dỗi, bán quan tử! Thần tiên mới hiểu được!" Kế Mỹ bày tỏ không phải là không muốn nghe.

"Không kể nữa!" Tiểu thư Trân nhảy dựng lên. Nhưng làm sao chị ấy có thể không kể cơ chứ? Chị ấy là người không để chuyện gì qua đêm. Chị ấy đi đi lại lại trong phòng đầy vẻ khí thế, nghiêng đầu, trước tiên "ồ ồ" vài tiếng, đang định nhắc lại cái "khu trung tâm" kia, đột nhiên ngoài cửa phòng có tiếng bước chân, cụ tổ cùng Kế Thành và vợ trở về, thế là câu chuyện đành phải tạm gác lại.

Cụ tổ có vẻ mệt mỏi, nói chuyện qua loa vài câu rồi vào giường trong nằm nghỉ. Tiểu thư Trân tranh thủ lúc này, liền nắm lấy Kế Thành hỏi: "Này, anh cả, anh nói xem có phải có khu trung tâm thành phố không? Nhị ca cứ bảo em nói dối ấy!"

"Không phải nói em lừa anh sao! Em nói không đầu không đuôi như thế, sao trách người ta không hài lòng được." Kế Mỹ cũng tự biện hộ.

"Sáng nay em cùng chị Trân dạo khu trung tâm mà! Không phải nói dối đâu!" Vợ Kế Thành cũng cười nói.

"Ai nói chị ấy nói dối đâu! Em là muốn hỏi sao Thượng Hải đột nhiên lại nhảy ra một cái khu trung tâm?" Kế Mỹ có chút nóng ruột.

"Ồ, cái này ư? Cũng đã lên kế hoạch hai ba năm nay rồi." Kế Thành ngồi xuống, châm một điếu thuốc. "Đây là một kế hoạch lớn. Năm Dân Quốc thứ mười sáu, gộp ba mươi thị trấn bên ngoài Tô giới Thượng Hải lại, định làm thành phố đặc biệt Thượng Hải, sau đó đổi tên thành thành phố Thượng Hải, khu hành chính thành phố là: phía bắc giáp cửa sông Trường Giang, tiếp giáp huyện Bảo Sơn, phía tây tiếp giáp Gia Định, Thanh Phố, Tùng Giang, đông nam tiếp giáp Nam Hối, phía đông tiếp giáp Xuyên Sa, phía bắc nam khoảng trăm dặm, đông tây khoảng bảy mươi dặm, diện tích khoảng hai ngàn bảy trăm dặm vuông. Cái gọi là ba mươi thị trấn chính là những nơi vốn thuộc huyện Thượng Hải gồm Thượng Hải, Trát Bắc, Dương Kính, Bồ Tùng, Dẫn Tường, Đường Kiều, Pháp Hoa, Dương Tư, Tào Kính, Lục Hành, Cao Hành, tổng cộng mười một thị trấn; thuộc huyện Bảo Sơn gồm Ngô Tùng, Ân Hành, Giang Loan, Bành Phố, Chân Như, Cao Kiều, tổng cộng sáu thị trấn; —— mười bảy thị trấn này, hiện đã do chính quyền thành phố Thượng Hải tiếp quản rồi; ngoài ra còn tám xã thuộc huyện Thượng Hải như Tào Hành, Tân Trang và Thất Bảo thuộc huyện Tùng Giang, Chu Phố thuộc huyện Nam Hối, Dương Hành và Đại Tràng thuộc huyện Bảo Sơn, tổng cộng mười ba xã, thì tạm hoãn tiếp quản. Còn như Tô giới công cộng và Tô giới Pháp cũng nằm trong khu vực hành chính thành phố Thượng Hải, nhưng gọi là khu đặc biệt..."

"Nhìn anh ấy như đang lên giảng đường ấy!" Vợ Kế Thành cười khúc khích, "Giảng nửa ngày rồi, vẫn chưa nói đến khu trung tâm kìa!"

"Đừng vội, từ từ thôi." Kế Thành cũng cười, nhìn thấy điếu thuốc tắt, liền châm lại. "Khoảng tháng bảy năm Dân Quốc thứ mười tám thì phải, hội nghị hành chính thành phố Thượng Hải quyết nghị, vạch ra khoảng bảy ngàn mẫu đất ở phía nam đường Trát Ân, phía bắc đường Tường Ân, phía đông đường Tùng Hỗ, phía tây tuyến đường dự định, làm khu trung tâm thành phố Thượng Hải, đồng thời thành lập Ủy ban Xây dựng Khu trung tâm thành phố Thượng Hải, chủ trì kế hoạch thiết kế. Các em phải biết, trong mười bảy thị trấn mà thành phố Thượng Hải quản lý hiện nay, chỉ có Trát Bắc, Nam Thị và khu thành cũ Thượng Hải là tương đối náo nhiệt, còn rất nhiều thị trấn khác chẳng phải vẫn là chốn nông thôn sao, giống hệt như Tô giới sáu mươi năm trước, cho nên mục đích của Ủy ban Xây dựng Khu trung tâm là trước hết phải xây dựng một khu trung tâm, làm nền tảng cho Đại Thượng Hải tương lai. Ủy ban này tuy nói là Ủy ban Xây dựng Khu trung tâm, nhưng tầm nhìn của nó không thể không quan tâm đến sự phát triển tương lai của cả thành phố. Nó đã định ra kế hoạch phân khu. Thứ nhất là khu thương mại, vạch ra khu trung tâm và dải Nam Thị của Tô giới. Theo sự phân chia này, Dương Thụ Phổ chắc chắn cũng được đưa vào khu thương mại rồi..." "Sao? Khu vực Dương Thụ Phổ hiện nay chẳng phải có rất nhiều nhà máy sao?" Kế Mỹ ngắt lời; cậu là người giỏi vận dụng những điều mới thấy mới nghe nhất. "Vậy, tương lai bắt những nhà máy đó chuyển đi ạ?"

"Đó là chuyện tương lai, anh không biết." Kế Thành trả lời. "Nhưng khu vực Dương Thụ Phổ được quy hoạch thành khu thương mại, Ủy ban trung tâm đương nhiên có lý do của nó. Họ cho rằng khu vực Dương Thụ Phổ hiện nay tuy là nơi có nhiều nhà máy, nhưng khu đất này nằm giữa khu thương mại mới và cũ, nếu giữ nguyên hiện trạng sẽ gây ra nhiều cản trở, cho nên mới đưa vào khu thương mại. Thứ hai chính là khu công nghiệp. Đó là vạch ra ở hai bên bờ sông Ngô Tùng, đây là làm theo hiện trạng để tận dụng lợi thế; nhưng quy định nơi này chỉ được giới hạn các ngành công nghiệp nhỏ sử dụng điện, vì e ngại khói bụi than khí xâm hại khu dân cư. Còn như khu vực gần Cao Xương Miếu phía nam Thượng Hải, phía bắc sông Phố Giang, phía nam đường sắt, vốn dĩ đã có nhà máy quân sự, nhà máy đóng tàu và các ngành công nghiệp quy mô lớn khác, không thể không để phá cũ. Khu công nghiệp tương lai thì chọn ở phía tây khu thương cảng, dọc theo sông Uẩn Tảo Bân và dải đường sắt trong quy hoạch."

"Cái gọi là khu thương cảng," Kế Thành châm điếu thuốc thứ hai, nói tiếp, "chính là dải cửa sông Uẩn Tảo Bân đổ vào sông Phố Giang. Phạm vi dự định của kế hoạch bước đầu là phía đông dọc sông Hoàng Phố, nam giáp sông Nga Ca, tây giáp đường Trung Sơn Bắc, bắc giáp sông Uẩn Tảo Bân. Tương lai nếu thấy không đủ, có thể mở rộng thêm ở phía bắc sông Uẩn Tảo Bân, khu vực trấn Ngô Tùng. Kế hoạch thương cảng mới này, vì hiện nay các bến tàu dọc sông Hoàng Phố đã không đủ dùng, phần lớn tàu biển đành phải đỗ ở cửa khẩu Ngô Tùng. Theo kế hoạch của ủy ban, trong khu vực thương cảng này sẽ đào bảy cái ụ tàu lớn, xây dựng nhà kho, bến tàu, lắp đặt đường sắt, và mở đường bộ nối liền với đường bộ của khu trung tâm. Ngoài những khu đã được quy hoạch là thương mại, công nghiệp, thương cảng, tất cả đều quy hoạch là khu dân cư. Cho nên hai bên đường Trung Sơn tương lai sẽ xuất hiện rất nhiều khu dân cư."

Kế Thành nói xong, tiểu thư Trân liền trầm trồ thán phục: "Nếu mà thành công, chẳng phải sẽ vô cùng hoành tráng sao."

"Ồ, hóa ra là vậy! Hèn chi bảo là muốn đem sự náo nhiệt của Tô giới chuyển đi! Chỉ là thu hồi lại Tô giới thì chẳng phải tốt hơn sao?" Kế Mỹ nghiêng đầu, như tự nói với chính mình chứ không phải nói với ai.

"Chẳng phải sao! Tuy nhiên thu hồi Tô giới không biết là năm nào tháng nào, kế hoạch khu trung tâm, nghe nói chính vì Tô giới chắn ngang ở giữa, gây bất tiện lớn cho sự phát triển của Đại Thượng Hải, cho nên mới nghĩ ra." Kế Thành nói xong, ném đầu lọc thuốc lá vào ống nhổ, phủi phủi quần áo, đứng dậy, dường như lại sắp đi ra ngoài. Tiểu thư Trân đột nhiên nhớ ra điều gì đó, nhảy cẫng lên kêu: "Có rồi, có rồi! Thị trường là do con người tạo nên, đúng không? Anh nhìn xem gần đây người chạy nạn đến Thượng Hải nhiều bao nhiêu? Nếu tất cả đều ở vào khu trung tâm, chẳng phải sẽ náo nhiệt ngay lập tức sao! Anh cả, nhà khó tìm, chúng ta cũng chuyển đến bên đó đi."

"Em nói hay thật đấy! Đáng tiếc là người chạy nạn đến Thượng Hải chỉ tin vào Tô giới thôi!" Kế Thành vừa nói, vừa mở cửa phòng đi ra ngoài.

"Chỉ có người đến ở, công nghiệp thương mại không hưng thịnh lên, thì cũng không thành được Thượng Hải mới đâu. Huống chi chỉ có người đến ở, cũng phải làm giao thông thuận tiện trước đã!" Kế Mỹ tiếp lời. Lúc này, trong phòng đột nhiên vang lên giai điệu của khúc "Mưa Phùn" kiểu mới, làm Kế Mỹ và tiểu thư Trân đều giật mình. Hóa ra là vợ Kế Thành bật ra-đi-ô lên.

Thế là câu chuyện về Thượng Hải gì đó liền tạm thời gác lại, nhưng ba người trong phòng cũng chẳng thực sự nghe cái bài "Mưa Phùn" kia, mỗi người nhìn cảnh đêm đô thị rực rỡ sắc màu ngoài cửa sổ, ngẩn ngẩn ngơ ngơ thất thần.