Mùa xuân năm hai mươi bảy, một vị phu nhân sơ tán từ Trường Sa đến Quý Dương đã viết thư cho người thân ở Hán Khẩu rằng: "Quý Dương nhỏ đến mức không ngờ, chỉ có một con phố, hàng hóa thiếu thốn, muốn cái này thì không có cái kia. Đến đây cả tháng trời, mãi chẳng tìm thấy chợ. Sau đó người bản địa nói với tôi: Chợ ngay ngoài cửa lớn của cô đấy thôi, sao lại nói không có. Thật kỳ lạ, ở đâu, sao tôi lại không thấy. Tôi nhờ người dẫn đi. Anh ta chỉ vào mấy gánh hàng rong ngoài cửa lớn nói, chẳng phải đây sao! Ồ, lúc đó tôi mới hiểu ra. Hóa ra mấy chỗ bày thêm vài gánh hàng nhỏ dọc theo con phố chính là cái chợ! Tôi chưa từng thấy một nơi gọi là tỉnh thành, là chốn phồn hoa đứng đầu một tỉnh, lại có thể nhỏ bé đến mức này! Đó không phải là thành phố, mà đơn giản là nông thôn. Cưng à, em chỉ cần nghĩ đến quê hương chúng ta là có thể đoán ra độ lớn của Quý Dương. Nhưng quê hương chúng ta cũng chỉ là một thị trấn nhỏ ở Giang Nam mà thôi! Quê hương đáng yêu giờ đây đã chẳng còn, mà tôi lại đang ở Quý Dương, tâm trạng của tôi, chắc em có thể tưởng tượng ra được chứ?"

Mùa đông năm hai mươi bảy, vị phu nhân này lại viết thư cho người thân ở Trùng Khánh rằng: "Lần oanh tạc gần nhất của máy bay địch đã san phẳng con phố nhộn nhịp nhất! Quý Dương chỉ có duy nhất con phố này thôi!"

Lời của vị thiếu phụ Giang Nam này có lẽ hơi đa sầu đa cảm một chút. Quý Dương tuy không lớn, nhưng rốt cuộc vẫn là chốn phồn hoa đứng đầu một tỉnh, cho nên trong cái vẻ chân chất quê mùa ấy, vẫn có một nét phi phàm. Ví dụ như những khách sạn hạng nhất, lâu đời từng vang bóng một thời trong thành phố tên là "Lục Quốc" và "Ba Lê", cái biển hiệu giọng điệu khoáng đạt thế này không phải thị trấn nhỏ ở Giang Nam nào cũng dám mạo nhận.

Nhưng "Lục Quốc" và "Ba Lê" giờ đây cũng đã lỗi thời. Mặt tiền kiểu cổ và căn phòng thấp bé của chúng so với những công trình xây dựng mới những năm gần đây, thật sự trông quá đỗi xoàng xĩnh. Quý Dương sau những đợt oanh tạc dữ dội đã trở nên thời thượng hơn. Nếu người thân của vị thiếu phụ Giang Nam kia đặt chân đến đường Trung Hoa ở Quý Dương vào mùa xuân năm ba mươi, thì cảm tưởng của cô ấy chắc chắn sẽ "khá tốt". Không cần phải nói giúp cho Quý Dương, ngày nay đường Trung Hoa Nam vẫn có những tòa nhà ba, bốn tầng, dù đại đa số chỉ có hai tầng, nhưng chỉ riêng nhìn cái mặt tiền và trang trí "nghệ thuật hóa" kia (có lẽ là trường phái vị lai hay gì đó), ai còn nhẫn tâm nói nó "chân chất quê mùa"? Huống hồ còn có những ô cửa kính lớn như vậy. Điều này đối với một vị khách từ Trùng Khánh vốn ít thấy kính, quả thực là chói lọi hút mắt.

Nếu mùa xuân năm hai mươi bảy, ở thành phố Quý Dương không mua nổi thứ gì, thì bây giờ đã khác xa. Hiện tại có thể nói "muốn gì có nấy". —— Nhưng chỉ giới hạn trong hai thứ là ăn và mặc. Còn trong khoản "ăn", thì "món ăn tinh thần" đương nhiên loại trừ. Sau khi ba hiệu sách mới bị phong tỏa trong một đêm, bầu không khí của thị trường văn hóa càng trở nên tiêu điều.

Bên trong rạp chiếu phim tuy chưa đủ sang trọng, nhưng mặt tiền có thể gọi là "phú lệ đường hoàng", đặc biệt là hàng trăm bóng đèn điện trang trí trên cửa lớn đã làm cho chợ đêm Quý Dương thêm phần khởi sắc. Vài "tiệm cắt tóc" dường như là thước đo cho thấy thành phố miền núi này đã hiện đại đến mức độ nào. Chỉ cần nhìn những vị khách ra vào, bạn có thể hiểu cái gọi là "Hỗ Cảng" cũng như "mỹ phẩm cao cấp", đại khái là không hề giả dối chút nào. Lo được cái đầu thì đương nhiên cũng phải lo đến cái chân. Ở đây có một "công ty" đánh giày. Mặt tiền hai gian đường hoàng, hơn mười chiếc ghế được thiết kế đặc biệt, hơn chục "kỹ thuật viên lành nghề" khỏe mạnh, trang bị đầy đủ các loại bàn chải cứng mềm, loại chải nhung thực sự, xi đánh giày "thương hiệu Bảo Thạch" chính hiệu màu đen, màu nâu đậm, nâu nhạt, thậm chí là màu trắng, đang hăng hái phục vụ những vị khách quý tộc kia. Phải nói thêm một câu: Những chú bé đánh giày kiểu du kích không còn nhiều nữa. Có phải là do ảnh hưởng của cái "công ty" kia không, điều đó thì không rõ. Nhưng "công ty" quả thực rất chu đáo, nó còn thiết lập riêng mấy chiếc ghế, đặt sẵn vài tờ báo để những vị khách quý đợi đến lượt đánh giày không cảm thấy nhàm chán.

Điều khiến tôi vô cùng kinh ngạc là không khí Tô, Chiết, Hỗ đậm đặc ở thành phố miền núi Tây Nam này. Trên đường Trung Hoa Nam Bắc, bạn thường xuyên có thể nghe thấy tiếng Tô, tiếng Ninh Ba chính gốc, thậm chí là tiếng Thượng Hải thô cứng. Bạn có thể thấy không ít quán ăn lấy tên "Tô Châu" hoặc "Thượng Hải" để làm đặc trưng cho mình, trước cửa một tiệm cơm "tổng hợp" còn đề biển quảng cáo thật to "Mỹ vị Dương Châu". Một tiệm điểm tâm toàn là "người phục vụ Thượng Hải", chuyên bán "thang viên bột treo", "hoành thánh nếp nhăn", cùng với "bánh nếp mỡ heo nhiều đường". Còn "Lạc Lộ Xuân" vốn thường thấy ở Trùng Khánh, thì ở Quý Dương cũng hiện diện một cách sừng sững. Người ta vốn thích phong vị quê hương, thợ cắt tóc, đầu bếp, thợ may Giang Nam, thế mà lại "viễn chinh" đến một góc Tây Nam này, so với sự thưa thớt của công nghiệp di dời vào trong, thì nên có cảm tưởng thế nào đây?

Vấn đề "muối" ở Quý Dương dường như ngày càng trở nên nặng nề. Công ty vận tải đã mở riêng nhiều chuyến xe chở muối từ Trùng Khánh, trên đường cái cũng thường thấy các loại xe kéo tay chở đầy muối ăn, đi thành từng đàn từng đội. Người dân thường mặc áo dài vải xanh vác trên vai một đòn gánh, hai đầu đòn gánh đặt những thứ trông như tảng đá đen sì, được bọc bằng vải bao tải, hoặc chỉ buộc bằng dây thừng; những thứ trông như tảng đá này cũng là muối. Những người buôn bán như thế cũng nối dài trên con đường Xuyên - Quý. Quý Dương có "Điểm tiêu thụ muối công", người mua đông như chợ; giá chính phủ mỗi cân trong vòng hai ngày từ một đồng bốn tăng lên một đồng tám hào bảy xu. Tuy nhiên đây vẫn là giá chính phủ, nói cách khác, tức là rẻ hơn giá thị trường.

Trên phố Quý Dương thường thấy người Miêu và người Di. Họ mặc váy nhiều nếp gấp, chân trần, quấn xà cạp, xuất hiện trên cùng một con đường với những người mặc áo bào, đi giày cao gót, khiến người ta liên tưởng đến sự phức tạp, rộng lớn và sâu sắc của vấn đề Trung Quốc. Cái gọi là "đồ vật Hùng Tinh" lại là một đặc điểm trên phố Quý Dương. "Hùng Tinh" thực ra chỉ là hùng hoàng nguyên dạng; khắc thành hình tượng Phật cũng như hoa cỏ, chim cá, như ý, kỳ thực không ai dùng làm đồ đựng cả. Cửa tiệm đều hết sức sơ sài, nhưng trên tờ quảng cáo lại viết những lời kinh ngạc: "Tra xét Hùng Tinh, vốn là khoáng chất đặc sản của Quý ta, các nước trên thế giới và các tỉnh thành khác đều chưa từng phát hiện ra, độ quý hiếm của nó không cần phải bàn cãi; theo ghi chép trong Bản Thảo, nếu đeo theo người lâu ngày có thể giúp thân thể nhẹ nhàng, tránh tà, an thai bảo sản, chuyển nữ thành nam, còn như phòng ngừa chướng khí, giết rắn độc côn trùng thì lại càng là sở trường" vân vân.

Cái gọi là "Đài tượng đồng" chính là tượng đồng của Chu Tây Thành, nằm ở trung tâm thành phố Quý Dương, coi như là nơi náo nhiệt nhất và cũng "khí khái hiên ngang" nhất thành phố. Nghe nói Quý Châu có ô tô, Chu Tây Thành thực sự đã mở ra kỷ nguyên; lúc bấy giờ Chu "kinh doanh" đường cái toàn tỉnh, lấy tỉnh thành làm điểm xuất phát, cho nên sau khi mua được ô tô, phải nhờ một nhóm lớn dân phu băng đèo vượt núi khiêng đến Quý Dương, rồi mới thả nó chạy trên đường, đây có lẽ cũng là một chuyện cười trong "lịch sử hưng hành ô tô" của Trung Quốc.

Các con phố xung quanh đài tượng đồng rõ ràng đã từng hứng chịu bom đạn, đến nay vẫn còn thấy những bức tường đổ vách nát.